Nghiên Cứu Tình Hình Nhiễm Bệnh Đơn Bào Leucocytozoon Ở Gà Tại Huyện Tân Yên, Tỉnh Bắc Giang

Bệnh Leucocytozoonosis ở gà là một bệnh ký sinh trùng quan trọng, gây ra bởi đơn bào Leucocytozoon. 65 trang · Đại học Nông Lâm Thái Nguyên · 2013.

• Tác giả: Thân Văn Thái
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thị Kim Lan
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Tình Hình Nhiễm, Đặc Điểm Bệnh Lý, Lâm Sàng Bệnh Đơn Bào Đường Máu Leucocytozoon Ở Gà Nuôi Tại Huyện Tân Yên – Tỉnh Bắc Giang Và Thử Nghiệm Quy Trình Phòng Bệnh
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu đề tài
• 1.2. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Đặc điểm của đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở gà
• 2.2.1. Vị trí của đơn bào Leucocytozoon trong hệ thống phân loại động vật
• 2.2.2. Đặc điểm hình thái các loài Leucocytozoon ở gà
• 2.2.3. Vòng đời của Leucocytozoon ở gà
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tình hình nhiễm, đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh Leucocytozoon ở gà tại huyện Tân Yên – tỉnh Bắc Giang
• 4.2. Thực trạng phòng chống bệnh đơn bào Leucocytozoon cho gà ở huyện Tân Yên – tỉnh Bắc Giang
• 4.3. Tình hình nhiễm đơn bào đường máu Leucocytozoon ở gà
• 4.4. Đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh Leucocytozoon ở gà tại huyên Tân Yên – Bắc Giang
• 4.5. Một số chỉ số máu của gà mắc bệnh Leucocytozoon
• 4.6. Bệnh tích đại thể của gà bị bệnh đơn bào Leucocytozoon
• 4.7. Nghiên cứu thử nghiệm và đề xuất quy trình phòng trừ tổng hợp bệnh Leucocytozoon cho gà
• 4.8. Nghiên cứu thử nghiệm quy trình phòng trừ tổng hợp bệnh Leucocytozoon cho gà
• 4.9. Đề xuất biện pháp phòng trừ tổng hợp bệnh Leucocytozoon cho gà
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• 5.1. Đặc điểm dịch tễ bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon ở gà huyện Tân Yên - tỉnh Bắc Giang
• 5.2. Thử nghiệm quy trình phòng trừ tổng hợp bệnh Leucocytozoon cho gà
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Leucocytozoon Ở Gà Nghiên Cứu Bắc Giang

Bệnh Leucocytozoonosis ở gà là một bệnh ký sinh trùng quan trọng, gây ra bởi đơn bào Leucocytozoon. Bệnh này ảnh hưởng lớn đến ngành chăn nuôi gia cầm, đặc biệt là ở các nước có khí hậu nhiệt đới như Việt Nam. Tại Bắc Giang, nơi chăn nuôi gà thả vườn phát triển mạnh, bệnh Leucocytozoon gây ra nhiều thiệt hại kinh tế đáng kể. Nghiên cứu về bệnh này là rất cần thiết để đưa ra các biện pháp phòng và điều trị hiệu quả. Bệnh do các loài đơn bào Leucocytozoon ký sinh trong hồng cầu, gây ra xuất huyết, tan vỡ hồng cầu, dẫn đến thiếu máu và ỉa chảy phân xanh màu lá cây, làm gà chết với tỷ lệ cao tới 30 - 50%.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Bệnh Đơn Bào Ở Gà

Nghiên cứu về bệnh đơn bào ở gà giúp xác định rõ tình hình nhiễm bệnh, đặc điểm bệnh lý và lâm sàng của bệnh Leucocytozoon tại Bắc Giang. Điều này cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các quy trình phòng và điều trị bệnh hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Theo Phạm Sỹ Lăng, Phan Địch Lân (2002) [13], ngành chăn nuôi gia cầm nước ta còn gặp một số trở ngại do dịch bệnh thường xảy ra, trong đó trước hết phải kể đến bệnh ký sinh trùng.

1.2. Leucocytozoonosis ở gà và Ảnh Hưởng Đến Năng Suất

Leucocytozoonosis ở gà gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất chăn nuôi, bao gồm giảm tăng trọng, giảm sản lượng trứng và tăng tỷ lệ chết. Việc kiểm soát và phòng ngừa bệnh này là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi gà. Đặc biệt, một số bệnh đơn bào cũng gây ra các “ổ dịch cấp tính”, làm cho gà chết nhanh với tỷ lệ cao không kém các bệnh truyền nhiễm, trong đó có bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon.

II. Thách Thức Trong Phòng Trị Bệnh Leucocytozoon ở Gà

Việc phòng trị bệnh Leucocytozoon ở gà gặp nhiều thách thức do vòng đời phức tạp của ký sinh trùng và sự tham gia của véc tơ truyền bệnh. Khả năng lây lan nhanh chóng và khó kiểm soát của bệnh đòi hỏi các biện pháp phòng ngừa và điều trị phải toàn diện và hiệu quả. Bệnh do các loài đơn bào Leucocytozoon ký sinh trong hồng cầu (đôi khi thấy trong bạch cầu), gây ra xuất huyết, tan vỡ hồng cầu, dẫn đến thiếu máu và ỉa chảy phân xanh màu lá cây, làm gà chết với tỷ lệ cao tới 30 - 50%.

2.1. Véc Tơ Truyền Bệnh Leucocytozoon và Kiểm Soát

Véc tơ truyền bệnh Leucocytozoon là các loài dĩn thuộc giống Simulium spp. và Culicoides spp. Việc kiểm soát véc tơ này là một phần quan trọng trong phòng ngừa bệnh. Các biện pháp kiểm soát bao gồm sử dụng thuốc diệt côn trùng, cải thiện vệ sinh chuồng trại và loại bỏ các khu vực sinh sản của dĩn. Theo Phạm Sỹ Lăng và cs (2005) [14] cho biết: các loài Leucocytozoon có vòng đời rất phức tạp, cần vector trung gian truyền bệnh là các loài dĩn thuộc giống Simulium spp. và Culiloides spp.

2.2. Khó Khăn Trong Chẩn Đoán Sớm Bệnh Leucocytozoon

Chẩn đoán sớm bệnh Leucocytozoon là rất quan trọng để điều trị kịp thời và giảm thiểu thiệt hại. Tuy nhiên, các triệu chứng lâm sàng của bệnh thường không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với các bệnh khác. Do đó, cần có các phương pháp chẩn đoán chính xác và nhanh chóng, như xét nghiệm máu và phân tích bệnh tích. Vì vậy, việc nghiên cứu xác định sự tồn tại và gây bệnh của đơn bào Leucocytozoon trên đàn gà để có biện pháp phòng trị có hiệu quả là rất cần thiết.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Bệnh Leucocytozoon ở Gà Bắc Giang

Nghiên cứu về bệnh Leucocytozoon ở gà Bắc Giang sử dụng các phương pháp dịch tễ học, lâm sàng và xét nghiệm để xác định tình hình nhiễm bệnh, đặc điểm bệnh lý và hiệu quả của các biện pháp phòng trị. Các phương pháp này bao gồm khảo sát thực địa, lấy mẫu máu và phân tích bệnh tích. Được sự nhất trí của Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban Chủ nhiệm khoa Chăn nuôi - Thú y, sự hướng dẫn tận tình của cô giáo ThS. Phạm Diệu Thùy và sự tiếp nhận của Trạm thú y huyện Tân Yên - tỉnh Bắc Giang, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu tình hình nhiễm, đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon ở gà nuôi tại huyện Tân Yên – tỉnh Bắc Giang và thử nghiệm quy trình phòng bệnh”.

3.1. Xác Định Tỷ Lệ Nhiễm Leucocytozoon Bằng Xét Nghiệm

Xét nghiệm máu là phương pháp chính để xác định tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon ở gà. Mẫu máu được nhuộm và quan sát dưới kính hiển vi để tìm kiếm các ký sinh trùng. Tỷ lệ nhiễm bệnh được tính bằng số lượng gà nhiễm bệnh trên tổng số gà được xét nghiệm. Bảng 4.2: Tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon ở gà theo địa phương.

3.2. Phân Tích Bệnh Tích Đại Thể Của Gà Bệnh Leucocytozoon

Phân tích bệnh tích đại thể là phương pháp quan trọng để đánh giá mức độ tổn thương do bệnh Leucocytozoon gây ra. Các bệnh tích thường gặp bao gồm gan sưng to, lách sưng và xuất huyết, cơ đùi xuất huyết và chất chứa trong diều, dạ dày, ruột có màu xanh. Bảng 4.6: Bệnh tích đại thể của gà bị bệnh đơn bào Leucocytozoon.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tình Hình Nhiễm Leucocytozoon Tại Bắc Giang

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon ở gà tại Bắc Giang khá cao, đặc biệt là ở các khu vực chăn nuôi gà thả vườn. Các yếu tố như điều kiện vệ sinh chuồng trại kém và mật độ véc tơ truyền bệnh cao có thể góp phần làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh. Trong những năm gần đây, chăn nuôi gia cầm Bắc Giang phát triển khá mạnh. Đây là tỉnh trung du miền núi phía Bắc có điều kiện thuận lợi cho chăn nuôi gà phát triển, đặc biệt là chăn nuôi gà thả vườn.

4.1. Tỷ Lệ Nhiễm Leucocytozoon Theo Địa Phương

Tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon có sự khác biệt giữa các địa phương khác nhau tại Bắc Giang. Các khu vực có điều kiện vệ sinh kém và mật độ véc tơ cao thường có tỷ lệ nhiễm bệnh cao hơn. Bảng 4.2: Tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon ở gà theo địa phương.

4.2. Triệu Chứng Lâm Sàng Của Gà Mắc Bệnh Đơn Bào

Các triệu chứng lâm sàng thường gặp ở gà mắc bệnh đơn bào bao gồm ỉa phân xanh, mặt tái, gà thiếu máu, gầy yếu. Mổ khám thấy chất chứa trong diều, dạ dày, ruột có màu xanh, gan sưng to, lách sưng và xuất huyết, cơ đùi xuất huyết. Bảng 4.3: Tỷ lệ và các triệu chứng lâm sàng của gà mắc bệnh đơn bào Leucocytozoon.

V. Giải Pháp Phòng Ngừa Hiệu Quả Bệnh Leucocytozoon ở Gà

Phòng ngừa bệnh Leucocytozoon ở gà đòi hỏi một quy trình toàn diện, bao gồm kiểm soát véc tơ, cải thiện vệ sinh chuồng trại và sử dụng thuốc phòng bệnh. Việc áp dụng đồng bộ các biện pháp này sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ nhiễm bệnh và bảo vệ sức khỏe đàn gà. Việc phòng bệnh bằng vacxin đã được người dân thực hiện khá đầy đủ, tuy nhiên một số đàn gà vẫn xuất hiện các triệu chứng như ỉa phân xanh, mặt tái, gà thiếu máu, gầy yếu.

5.1. Sử Dụng Thuốc Diệt Côn Trùng Để Kiểm Soát Véc Tơ

Sử dụng thuốc diệt côn trùng là một biện pháp hiệu quả để kiểm soát véc tơ truyền bệnh Leucocytozoon. Tuy nhiên, cần lựa chọn các loại thuốc an toàn cho gà và tuân thủ đúng hướng dẫn sử dụng để tránh gây hại cho sức khỏe của gà và môi trường. Sau khi mầm bệnh xâm nhập vào dĩn do dĩn hút máu gà bệnh, các tiểu thể (Merozoite) phát triển qua một số giai đoạn ở vách dạ dày của dĩn thành noãn nang và cuối cùng thành thể bào tử (Sporozoite).

5.2. Cải Thiện Vệ Sinh Chuồng Trại Để Giảm Nguy Cơ Nhiễm Bệnh

Vệ sinh chuồng trại là yếu tố quan trọng trong phòng ngừa bệnh Leucocytozoon. Chuồng trại cần được dọn dẹp thường xuyên, đảm bảo khô ráo và thoáng mát. Loại bỏ các khu vực sinh sản của dĩn, như ao tù và vũng nước đọng. Vấn đề vệ sinh thú y trong chăn nuôi gà chưa được quan tâm đúng mức, dịch bệnh thường xảy ra, gây trở ngại cho việc phát triển chăn nuôi, gây thiệt hại kinh tế cho nhiều gia đình và cơ sở chăn nuôi gà.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Về Bệnh Leucocytozoon

Nghiên cứu về bệnh Leucocytozoon ở gà tại Bắc Giang đã cung cấp những thông tin quan trọng về tình hình nhiễm bệnh, đặc điểm bệnh lý và các biện pháp phòng trị hiệu quả. Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp chẩn đoán nhanh chóng và chính xác hơn, cũng như tìm kiếm các loại thuốc điều trị hiệu quả và an toàn hơn. Vì vậy, việc nghiên cứu xác định sự tồn tại và gây bệnh của đơn bào Leucocytozoon trên đàn gà để có biện pháp phòng trị có hiệu quả là rất cần thiết.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Dịch Tễ Học Leucocytozoon

Nghiên cứu dịch tễ học về Leucocytozoon giúp hiểu rõ hơn về sự lây lan của bệnh và các yếu tố nguy cơ. Điều này cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chiến lược phòng ngừa và kiểm soát bệnh hiệu quả. Đặc điểm dịch tễ bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon ở gà huyện Tân Yên - tỉnh Bắc Giang.

6.2. Phát Triển Các Phương Pháp Điều Trị Leucocytozoon Mới

Việc phát triển các phương pháp điều trị Leucocytozoon mới là rất cần thiết để giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra. Các nghiên cứu cần tập trung vào việc tìm kiếm các loại thuốc có tác dụng diệt ký sinh trùng hiệu quả và an toàn cho gà. Thử nghiệm quy trình phòng trừ tổng hợp bệnh Leucocytozoon cho gà.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chăn nuôi gia cầm đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thực phẩm, cải thiện kinh tế hộ gia đình và hỗ trợ giảm nghèo tại nhiều địa phương ở Việt Nam. Tuy nhiên, hình thức chăn nuôi nông hộ quy mô nhỏ, chuồng trại đơn giản và bán công nghiệp vẫn chiếm đa số. Công tác vệ sinh thú y tại các cơ sở chăn nuôi chưa được chú trọng đúng mức, tạo điều kiện cho các bệnh ký sinh trùng phát sinh và lây lan quanh năm. Trong số đó, bệnh đơn bào đường máu do giống Leucocytozoon gây ra là một bệnh lý nguy hiểm ký sinh trong hồng cầu và bạch cầu của gia cầm. Mầm bệnh làm tan vỡ tế bào máu, dẫn đến thiếu máu cấp tính, bài tiết phân xanh màu lá cây và gây tỷ lệ chết dao động từ 30% đến 50%, thậm chí bùng phát thành các ổ dịch cấp tính tương đương các bệnh truyền nhiễm.

Tại tỉnh Bắc Giang, chăn nuôi gia cầm phát triển mạnh, đặc biệt là hình thức chăn nuôi gà thả vườn ở vùng trung du miền núi. Mặc dù công tác phòng bệnh bằng vắc-xin đối với các bệnh truyền nhiễm thông thường được thực hiện tương đối đầy đủ, nhiều đàn gà vẫn xuất hiện tình trạng mặt tái, mào thâm, thiếu máu, gầy yếu, tiêu chảy phân xanh; khi mổ khám thấy bệnh tích xuất huyết cơ đùi, gan và lách sưng to, xoang tiêu hóa chứa dịch màu xanh. Trước thực tế đó, đề tài "Nghiên cứu tình hình nhiễm, đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon ở gà nuôi tại huyện Tân Yên – tỉnh Bắc Giang và thử nghiệm quy trình phòng bệnh" được thực hiện nhằm giải quyết các nhiệm vụ khoa học và thực tiễn cụ thể.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định gồm 2 nội dung:

1. Xác định tình hình nhiễm, đặc điểm bệnh lý và triệu chứng lâm sàng của bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra trên đàn gà nuôi tại một số địa phương thuộc huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang.
2. Xây dựng và thử nghiệm quy trình phòng bệnh tổng hợp, góp phần hạn chế thiệt hại kinh tế do bệnh gây ra cho các cơ sở chăn nuôi gà tại huyện Tân Yên nói riêng và các tỉnh trung du miền núi phía Bắc nói chung.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn gà nuôi tại các nông hộ, trang trại thuộc huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang; mầm bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon ký sinh ở gà.
• Phạm vi không gian: Khảo sát thực địa và thu thập mẫu máu gà tại 3 xã: Tân Trung, Hợp Đức và Ngọc Lý thuộc huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang. Công tác xét nghiệm ký sinh trùng học được thực hiện tại Phòng thí nghiệm Khoa Chăn nuôi Thú y – Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên; các chỉ số sinh lý máu được phân tích tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Đề tài tiến hành trong khoảng thời gian từ tháng 6 năm 2013 đến tháng 11 năm 2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của nghiên cứu dựa trên hệ thống phân loại động vật học ký sinh trùng. Đơn bào Leucocytozoon thuộc ngành Protozoa, lớp Sporozoa, bộ Haemosporidia, họ Leucocytozoidae, giống Leucocytozoon. Loài ký sinh phổ biến trên gà gồm có L. caulleryi và L. sabrazesi. Vòng đời sinh học của Leucocytozoon là chu kỳ phát triển phức tạp qua hai vật chủ: vật chủ trung gian truyền bệnh là các loài côn trùng hút máu thuộc bộ Hai cánh (Diptera), chủ yếu là dĩn giống Culicoides spp. và Simulium spp.; vật chủ cảm thụ là các loài thuộc bộ Gà (Galliformes) và chim hoang dã.

Chu kỳ sinh học gồm hai giai đoạn: giai đoạn sinh sản hữu tính và hình thành thoi trùng (Sporogony) diễn ra trong dạ dày và tuyến nước bọt của dĩn (hoàn thành sau 18 đến 25 ngày); giai đoạn sinh sản vô tính (liệt phân - Schizogony) diễn ra trong các tế bào nội quan (gan, lách, phổi, thận, cơ) tạo đại dưỡng bào (Megaloschizont), sau đó giải phóng các tiểu thể (Merozoite) vào máu để xâm nhập tế bào hồng cầu, phát triển thành thể tự dưỡng (Trophozoite), thể phân liệt (Schizont) và giao tử thể (Gametocyte gồm Macrogametocyte và Microgametocyte). Sự phá hủy cơ học của đơn bào kết hợp chất kháng hồng cầu (anti-erythrocyte) làm tan vỡ hồng cầu hàng loạt, giải phóng sắc tố biliverdin/bilirubin gây biến đổi dịch tễ học và bệnh lý học nghiêm trọng.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và điều tra thực tế gồm:

• Điều tra dịch tễ học: Kết hợp quan sát trực tiếp, phỏng vấn trực tiếp và phát phiếu điều tra thu thập thông tin tại 149 hộ chăn nuôi (Tân Trung: 49 hộ, Hợp Đức: 52 hộ, Ngọc Lý: 48 hộ) về điều kiện chuồng trại hợp vệ sinh thú y, vệ sinh môi trường, phát quang bụi rậm, phun thuốc diệt côn trùng và sử dụng hóa dược phòng bệnh.
• Phương pháp thu thập mẫu máu: Lấy mẫu máu ngẫu nhiên phân tầng tại tĩnh mạch cánh của 437 gà (mỗi cá thể lấy 1 mẫu máu, mỗi mẫu làm 3 tiêu bản phết máu dàn mỏng). Tiêu bản được cố định bằng cồn methanol, sau đó nhuộm bằng dung dịch Giemsa (pha từ Giemsa cơ bản theo tỷ lệ 1 phần thuốc nhuộm : 9 phần nước cất trung tính pH 7,2; thời gian nhuộm 45 - 50 phút).
• Phương pháp giám định ký sinh trùng: Soi kính hiển vi quang học vật kính dầu (độ phóng đại 10x90 hoặc 10x100) với dầu bạch dương để phát hiện đơn bào Leucocytozoon. Cường độ nhiễm được phân cấp theo tỷ lệ hồng cầu bị ký sinh:
  • Nhiễm nhẹ (+): $\le 5%$ số hồng cầu có ký sinh trùng.
  • Nhiễm trung bình (++): $> 5% - 10%$ số hồng cầu có ký sinh trùng.
  • Nhiễm nặng (+++): $> 10%$ số hồng cầu có ký sinh trùng.
• Phương pháp theo dõi triệu chứng lâm sàng và mổ khám bệnh tích: Theo dõi liên tục các cá thể dương tính; mổ khám toàn diện theo phương pháp Skrjabin (1928) đối với những gà nhiễm nặng có triệu chứng bệnh lý để ghi nhận biến đổi đại thể ở phủ tạng (gan, lách, thận, tim, phổi, ruột) và tổ chức cơ.
• Phương pháp xét nghiệm chỉ số huyết học: Lấy 1 ml máu có chống đông bằng dung dịch EDTA 1% ở 15 gà khỏe và 15 gà bị bệnh. Định lượng số lượng hồng cầu, số lượng bạch cầu, thể tích trung bình hồng cầu (MCV), dải phân bố kích thước hồng cầu (RDW), hàm lượng huyết sắc tố (Hb) và phân tích công thức bạch cầu bằng máy Osmetech OPTI - CCA/Blood Gasanalfzen.
• Bố trí thử nghiệm phòng bệnh: Thí nghiệm so sánh trên 100 gà giống Mía nuôi bán chăn thả từ 1 ngày tuổi trong thời gian 3 tháng, chia làm 2 lô (mỗi lô 50 con):
  • Lô thí nghiệm: Thực hiện vệ sinh khử trùng chuồng trại, thức ăn, nước uống; phát quang bụi rậm; định kỳ phun thuốc diệt dĩn; sử dụng thuốc phòng bệnh chuyên biệt.
  • Lô đối chứng: Nuôi trong điều kiện thông thường, không áp dụng các biện pháp can thiệp trên.
• Phương pháp xử lý số liệu: Tính toán các tham số thống kê sinh học theo phương pháp của Nguyễn Văn Thiện (2008), xử lý và phân tích phương sai, kiểm định ý nghĩa thống kê ($P$) thông qua phần mềm Minitab 14.0.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần này trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ sự bùng phát các ổ bệnh đơn bào đường máu gây chết gà tại các tỉnh trung du miền núi, trong đó có Bắc Giang. Tác giả xác định rõ 2 mục tiêu nghiên cứu, phân tích ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung dẫn liệu dịch tễ học và bệnh học ký sinh trùng đường máu gia cầm, cùng ý nghĩa thực tiễn trong việc xây dựng giải pháp phòng trị, nâng cao hiệu quả kinh tế chăn nuôi.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Tác giả hệ thống hóa các tư liệu khoa học về bệnh do Leucocytozoon gây ra trên thế giới và tại Việt Nam:

• Trình bày đặc điểm hình thái các dạng phát triển: thể bào tử (Sporozoite: 10 - 15 $\mu$m), thể tiểu thể (Merozoite: 15 - 20 $\mu$m), thể phân liệt (Schizont: 20 - 45 $\mu$m), đại giao tử (Macrogametocyte: 350 - 400 $\mu$m) và tiểu giao tử (Microgametocyte: 20 - 25 $\mu$m).
• Chi tiết hóa 4 loài gây bệnh chính ở gia cầm: L. caulleryi, L. sabrazesi, L. simondi và L. smithi; cùng vai trò truyền lây của hai chi côn trùng trung gian Culicoides và Simulium.
• Tổng hợp các công trình nghiên cứu trong nước (Phạm Sỹ Lăng, Nguyễn Thị Kim Lan, Lê Đức Quyết, Hoàng Thạch, Lâm Thị Thu Hương) và các nghiên cứu quốc tế về chẩn đoán huyết thanh học, kỹ thuật PCR, giải trình tự bộ gen của L. caulleryi (dài 5.959 bp) và phác đồ sử dụng Sulfonamide, Clopidol.

Phần 3: Đối tượng, vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày cụ thể địa điểm thực hiện (xã Tân Trung, Hợp Đức, Ngọc Lý thuộc huyện Tân Yên), các vật liệu thí nghiệm (437 mẫu máu gà, hóa chất Giemsa, cồn methanol, EDTA 1%, kính hiển vi quang học, máy Osmetech OPTI - CCA) và sơ đồ thiết kế nghiên cứu. Mô tả chuẩn hóa các thao tác nhuộm Giemsa, tiêu chuẩn phân cấp cường độ nhiễm, kỹ thuật mổ khám Skrjabin và sơ đồ bố trí thử nghiệm quy trình phòng bệnh trên 100 gà Mía.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Chương kết quả tập trung phân tích 6 nội dung trọng tâm:

• Đánh giá thực trạng áp dụng biện pháp phòng chống bệnh của người dân tại 3 xã nghiên cứu.
• Xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon theo từng địa bàn hành chính.
• Thống kê tỷ lệ xuất hiện các triệu chứng lâm sàng ở gà mắc bệnh.
• Đánh giá sự sai khác có ý nghĩa thống kê ($P < 0,05$; $P < 0,01$; $P < 0,001$) của các chỉ số hồng cầu, huyết sắc tố, bạch cầu và tỷ lệ các loại bạch cầu giữa gà bệnh và gà khỏe.
• Mô tả biến đổi bệnh lý đại thể tại các cơ quan nội tạng qua mổ khám.
• Đánh giá hiệu quả ngăn ngừa nhiễm bệnh và khả năng tăng trọng của gà ở lô thí nghiệm so với lô đối chứng qua các giai đoạn 1, 2 và 3 tháng tuổi.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận khái quát về tình hình dịch tễ, mức độ ảnh hưởng của mầm bệnh đến hệ thống huyết học và cấu trúc đại thể nội tạng của gà; khẳng định tính khả thi của quy trình phòng bệnh tổng hợp; đồng thời đề xuất khuyến cáo áp dụng kỹ thuật vệ sinh chuồng trại, diệt véc-tơ truyền bệnh vào thực tiễn chăn nuôi gà tại huyện Tân Yên.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã thu thập và phân tích các số liệu thực địa và phòng thí nghiệm, phản ánh thực trạng dịch tễ học và bệnh lý học của đơn bào đường máu Leucocytozoon tại địa bàn nghiên cứu:

Thực trạng công tác phòng chống bệnh tại địa phương: Khảo sát 149 hộ chăn nuôi tại 3 xã cho thấy tỷ lệ người dân áp dụng các biện pháp kỹ thuật phòng chống bệnh ký sinh trùng đường máu còn rất thấp, đặc biệt là biện pháp diệt véc-tơ truyền bệnh và dùng thuốc đặc hiệu:

Biện pháp phòng chống	Xã Tân Trung (n=49)	Xã Hợp Đức (n=52)	Xã Ngọc Lý (n=48)
Chuồng gà xây dựng hợp VSTY	53,06%	44,23%	58,33%
Vệ sinh chuồng trại và khu vực xung quanh	59,18%	46,15%	68,75%
Phát quang bụi rậm quanh chuồng trại	51,02%	38,46%	62,50%
Phun thuốc diệt dĩn	8,16%	1,92%	22,92%
Sử dụng thuốc phòng bệnh cho gà	2,04%	0,00%	4,17%

Tỷ lệ và cường độ nhiễm đơn bào Leucocytozoon: Trong tổng số 437 mẫu máu kiểm tra, có 99 mẫu dương tính với đơn bào Leucocytozoon, tương ứng tỷ lệ nhiễm chung là 22,65%. Tỷ lệ và cường độ nhiễm phân hóa theo điều kiện địa hình và vệ sinh thú y của từng xã:

Địa phương	Số mẫu kiểm tra	Số mẫu nhiễm	Tỷ lệ nhiễm (%)	Cường độ nhẹ $\le 5%$ (n / %)	Cường độ vừa $>5-10%$ (n / %)	Cường độ nặng $>10%$ (n / %)
Xã Tân Trung	146	32	21,92%	17 (53,12%)	10 (31,25%)	5 (15,63%)
Xã Hợp Đức	153	41	26,79%	20 (48,78%)	13 (31,71%)	8 (19,51%)
Xã Ngọc Lý	138	26	18,84%	16 (61,54%)	7 (26,92%)	3 (11,54%)
Tính chung	437	99	22,65%	53 (53,54%)	30 (30,30%)	16 (16,16%)

Gà nuôi tại xã Hợp Đức có tỷ lệ nhiễm cao nhất (26,79%) và tỷ lệ nhiễm nặng cao nhất (19,51%), trong khi xã Ngọc Lý có tỷ lệ nhiễm thấp nhất (18,84%) và chủ yếu là nhiễm nhẹ (61,54%).

Biểu hiện triệu chứng lâm sàng: Trong 99 gà nhiễm đơn bào, có 46 con bộc lộ triệu chứng lâm sàng rõ rệt (chiếm tỷ lệ 46,46%). Tỷ lệ xuất hiện từng triệu chứng cụ thể trên 46 gà bệnh gồm:

• Mào, tích tím tái: 44 con (95,65%)
• Ăn kém, lờ đờ, ủ rũ: 39 con (84,78%)
• Tiêu chảy phân xanh màu lá cây: 32 con (69,57%)
• Cơ thể gầy yếu: 31 con (67,39%)
• Khó thở, nhịp thở nhanh: 6 con (13,04%)

Sự biến đổi các chỉ số sinh lý máu và công thức bạch cầu: So sánh các chỉ số huyết học giữa 15 gà khỏe mạnh và 15 gà mắc bệnh cho thấy sự sai khác bệnh lý rõ rệt:

Chỉ số máu theo dõi	Gà khỏe ($X \pm m_X$)	Gà bệnh ($X \pm m_X$)	Mức ý nghĩa ($P$)
Số lượng hồng cầu ($10^6/\text{mm}^3$)	$2,52 \pm 0,04$	$2,12 \pm 0,12$	$P < 0,01$
Thể tích trung bình hồng cầu - MCV (fl)	$105 \pm 0,36$	$116 \pm 0,31$	$P < 0,01$
Dải phân bố kích thước hồng cầu - RDW (%)	$12,10 \pm 0,77$	$14,60 \pm 0,63$	$P < 0,05$
Hàm lượng huyết sắc tố - Hb (g%)	$9,61 \pm 0,14$	$8,00 \pm 0,13$	$P < 0,05$
Số lượng bạch cầu ($10^3/\text{mm}^3$)	$28,67 \pm 0,21$	$33,19 \pm 0,37$	$P < 0,01$
Công thức bạch cầu (%)
- Bạch cầu đa nhân trung tính	$29,07 \pm 0,68$	$66,80 \pm 0,66$	$P < 0,001$
- Bạch cầu ái toan	$4,13 \pm 0,16$	$5,56 \pm 0,14$	$P < 0,05$
- Bạch cầu ái kiềm	$0,70 \pm 0,15$	$0,40 \pm 0,21$	$P > 0,05$
- Lâm ba cầu (Lymphocyte)	$61,20 \pm 0,66$	$23,90 \pm 0,54$	$P < 0,001$
- Bạch cầu đơn nhân lớn (Monocyte)	$4,90 \pm 0,13$	$3,34 \pm 0,07$	$P < 0,05$

Ở gà bệnh, số lượng hồng cầu giảm từ $2,52$ xuống $2,12 \times 10^6/\text{mm}^3$, hàm lượng huyết sắc tố giảm từ 9,61 xuống 8,00 g%, trong khi thể tích hồng cầu tăng lên (116 fl) và dải phân bố kích thước hồng cầu tăng lên (14,60%). Bạch cầu tăng từ 28,67 lên $33,19 \times 10^3/\text{mm}^3$; trong đó tỷ lệ bạch cầu trung tính tăng đột biến từ 29,07% lên 66,80% (tăng 37,73%), ngược lại tỷ lệ lâm ba cầu giảm sâu từ 61,20% xuống còn 23,90% (giảm 37,30%).

Biến đổi bệnh tích đại thể: Mổ khám gà bệnh nặng ghi nhận: xuất huyết đỏ sẫm tràn lan ở tất cả các phủ tạng (tim, lách, phổi, thận) và các khối cơ; gan sưng to, bở nhũn, dễ vỡ, bề mặt có nhiều điểm trắng hoại tử do các thể phân lập gây vỡ mao mạch; lách sưng to gấp nhiều lần bình thường; thận sưng to và ứ huyết; phổi sung huyết nặng; niêm mạc ruột viêm tăng sinh, chất chứa trong diều và đường ruột có màu xanh đặc trưng.

Đóng góp của khóa luận:

• Đề tài cung cấp hệ thống dẫn liệu khoa học đầu tiên về dịch tễ học và biến đổi chỉ số máu của bệnh đơn bào Leucocytozoon trên đàn gà tại huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang.
• Chứng minh rõ cơ chế thiếu máu hồng cầu to, đẳng sắc và phản ứng miễn dịch viêm cấp tính thông qua sự dịch chuyển mạnh mẽ của công thức bạch cầu.
• Đề xuất quy trình phòng trừ tổng hợp bao gồm cải tạo tiểu khí hậu chuồng nuôi, định kỳ phát quang bụi rậm cách chuồng 10 - 15 m, phun diệt dĩn bằng Hantox-spray hoặc Iodin 1% (chu kỳ 2 - 3 tuần/lần), và can thiệp hóa dược thuộc nhóm Sulfonamide (Sulfadimethoxine, Sulfamonomethoxine, Clopidol, Pyrimethamine).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận còn một số điểm hạn chế do giới hạn về nguồn lực và thời gian thực tập tốt nghiệp:

• Địa bàn nghiên cứu mới tập trung tại 3 xã (Tân Trung, Hợp Đức, Ngọc Lý) của một huyện trung du, chưa bao quát toàn bộ các vùng sinh thái khác nhau của tỉnh Bắc Giang.
• Thời gian theo dõi thực địa diễn ra từ tháng 6 đến tháng 11 năm 2013 (tập trung vào mùa hè và mùa thu), chưa đánh giá được biến động tỷ lệ nhiễm liên tục qua các mùa đông và mùa xuân trong năm.
• Nghiên cứu xác định mầm bệnh thông qua hình thái học trên kính hiển vi quang học, chưa ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử (PCR, giải trình tự gen) để định danh chính xác đến từng loài Leucocytozoon cụ thể ký sinh trên đàn gà địa phương.
• Dữ liệu thử nghiệm quy trình phòng bệnh trong toàn văn khóa luận chủ yếu tập trung mô tả phương pháp bố trí và các chỉ tiêu theo dõi, chưa công bố chi tiết bảng số liệu tuyệt đối về tỷ lệ nhiễm và biến động khối lượng của hai lô sau 3 tháng can thiệp.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi điều tra dịch tễ ra các huyện trọng điểm chăn nuôi gà khác của tỉnh Bắc Giang và các tỉnh vùng núi phía Bắc.
• Điều tra giám sát thành phần loài và động lực quần thể của các loài dĩn thuộc giống Culicoides và Simulium truyền bệnh tại địa phương theo chu kỳ quanh năm.
• Ứng dụng kỹ thuật PCR và giải trình tự gen để phân tích đặc tính di truyền của các chủng Leucocytozoon lưu hành trên gia cầm tại miền Bắc Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho nhiều đối tượng chuyên môn:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi Thú y: Tài liệu cung cấp quy trình chuẩn mực về kỹ thuật lấy mẫu máu gia cầm, kỹ thuật dàn tiêu bản mỏng, phương pháp pha chế và nhuộm Giemsa kiểm tra đơn bào đường máu; đồng thời là bài mẫu hoàn chỉnh về phương pháp mổ khám toàn diện theo Skrjabin.
• Bác sĩ thú y lâm sàng và cán bộ kỹ thuật thú y cơ sở: Khóa luận cung cấp các căn cứ chẩn đoán phân biệt lâm sàng bệnh do Leucocytozoon với các bệnh truyền nhiễm gây xuất huyết khác (như Tụ huyết trùng, Marek, Leucosis, Newcastle), nắm rõ các triệu chứng điển hình (mào tím tái, phân xanh) và bệnh tích đại thể xuất huyết phủ tạng để đưa ra phác đồ điều trị kịp thời.
• Người chăn nuôi gà bán thâm canh và trang trại thả vườn: Nắm được lịch trình vệ sinh tiêu độc, phát quang môi trường và chu kỳ phun thuốc diệt côn trùng trung gian nhằm cắt đứt nguồn truyền lây mầm bệnh trong thực tế sản xuất.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ nhiễm đơn bào đường máu Leucocytozoon ở gà tại huyện Tân Yên là bao nhiêu và phân bố giữa các xã như thế nào? Tỷ lệ nhiễm chung tại 3 xã khảo sát của huyện Tân Yên là 22,65% (99/437 gà dương tính). Tỷ lệ nhiễm cao nhất ghi nhận tại xã Hợp Đức với 26,79% (41/153 con), tiếp đến là xã Tân Trung đạt 21,92% (32/146 con), và thấp nhất là xã Ngọc Lý với 18,84% (26/138 con).

2. Triệu chứng lâm sàng nào xuất hiện phổ biến nhất ở gà mắc bệnh Leucocytozoon? Trong số các cá thể gà bộc lộ triệu chứng lâm sàng, biểu hiện mào và tích tím tái xuất hiện phổ biến nhất với tỷ lệ 95,65% (44/46 con), kế tiếp là triệu chứng ăn kém, lờ đờ, ủ rũ chiếm 84,78% (39/46 con), và tiêu chảy phân màu xanh lá cây chiếm 69,57% (32/46 con).

3. Vì sao gà mắc bệnh Leucocytozoon lại có biểu hiện tiêu chảy ra phân màu xanh lá cây? Khi đơn bào ký sinh nhân lên trong hồng cầu, chúng phá hủy màng tế bào và tiết ra chất kháng hồng cầu làm tan vỡ một lượng lớn hồng cầu. Sự phá hủy này giải phóng ồ ạt sắc tố bilirubin vào hệ tuần hoàn; khi bilirubin đi qua gan đào thải vào đường ruột, dưới tác động của hệ vi sinh vật và dịch tiêu hóa sẽ chuyển hóa thành sắc tố biliverdin tạo nên màu phân xanh đậm như lá cây.

4. Các chỉ số máu của gà bệnh biến đổi như thế nào so với gà khỏe mạnh bình thường? Gà mắc bệnh bị thiếu máu rõ rệt: số lượng hồng cầu giảm từ $2,52 \pm 0,04$ xuống $2,12 \pm 0,12 \times 10^6/\text{mm}^3$ ($P < 0,01$); hàm lượng huyết sắc tố giảm từ $9,61 \pm 0,14$ xuống $8,00 \pm 0,13\text{ g}%$ ($P < 0,05$). Ngược lại, thể tích trung bình hồng cầu (MCV) tăng từ 105 lên 116 fl ($P < 0,01$) và số lượng bạch cầu tăng từ 28,67 lên $33,19 \times 10^3/\text{mm}^3$ ($P < 0,01$).

5. Công thức bạch cầu của gà thay đổi ra sao khi nhiễm bệnh? Tỷ lệ bạch cầu đa nhân trung tính ở gà bệnh tăng vọt từ $29,07 \pm 0,68%$ lên $66,80 \pm 0,66%$ (tăng 37,73%, $P < 0,001$) do phản ứng thực bào chống lại đơn bào ký sinh và đáp ứng viêm mô. Ngược lại, tỷ lệ lâm ba cầu suy giảm nghiêm trọng từ $61,20 \pm 0,66%$ xuống còn $23,90 \pm 0,54%$ (giảm 37,30%, $P < 0,001$). Tỷ lệ bạch cầu ái toan cũng tăng nhẹ từ 4,13% lên 5,56% ($P < 0,05$).

Kết luận

Khóa luận của tác giả Thân Văn Thái đã xác định rõ tình trạng lưu hành của bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon trên đàn gà tại huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang với tỷ lệ nhiễm trung bình 22,65%, đồng thời phản ánh nhận thức phòng bệnh còn hạn chế của người chăn nuôi địa phương. Nghiên cứu đã làm sáng tỏ các đặc trưng bệnh học, chỉ rõ sự suy giảm hồng cầu, huyết sắc tố, sự dịch chuyển mạnh mẽ của công thức bạch cầu và các bệnh tích xuất huyết hoại tử điển hình ở các cơ quan nội tạng. Các phát hiện thực nghiệm này cung cấp cơ sở khoa học xác thực để áp dụng quy trình phòng trừ tổng hợp kết hợp vệ sinh chuồng trại, diệt trừ véc-tơ truyền bệnh và sử dụng thuốc phòng ngừa, góp phần bảo vệ sức khỏe đàn gia cầm và nâng cao hiệu quả kinh tế chăn nuôi tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong những năm gần đây, chăn nuôi gia cầm đang chiếm một vị trí quan trọng và luôn được quan tâm hàng đầu vì nó có khả năng đáp ứng nhanh nhu cầu thực phẩm phục vụ cho con người. Chính vì vậy, chăn nuôi gia cầm ngày càng có những bước phát triển vượt bậc về cả số lượng và chất lượng, đóng vai trò không thể thiếu trong sự phát triển kinh tế - xã hội, cải thiện kinh tế gia đình, góp phần vào việc xóa đói giảm nghèo ở các địa phương. Ở nước ta hiện nay, các hộ gia đình chăn nuôi gà chủ yếu với số lượng ít, chuồng trại đơn giản; những gia đình chăn nuôi gà công nghiệp với quy mô nhỏ cũng vẫn chỉ là chăn nuôi bán công nghiệp. Vấn đề vệ sinh thú y trong chăn nuôi gà chưa được quan tâm đúng mức, dịch bệnh thường xảy ra, gây trở ngại cho việc phát triển chăn nuôi, gây thiệt hại kinh tế cho nhiều gia đình và cơ sở chăn nuôi gà.

Theo Phạm Sỹ Lăng, Phan Địch Lân (2002) [13], ngành chăn nuôi gia cầm nước ta còn gặp một số trở ngại do dịch bệnh thường xảy ra, trong đó trước hết phải kể đến bệnh ký sinh trùng. Đàn gia cầm thường nhiễm ký sinh trùng với tỷ lệ và cường độ cao, diễn ra quanh năm, bất kể mùa vụ và thời tiết nào. Hàng năm, thiệt hại do bệnh ký sinh trùng gây ra chiếm một tỷ lệ khá cao trong tổng thu nhập của ngành. Việt Nam là một nước nằm trong khu vực khí hậu nhiệt đới, có thảm thực vật và hệ động vật phong phú, đa dạng, thích hợp cho nhiều loài ký sinh trùng phát triển, ký sinh và gây bệnh.

Trong các bệnh ký sinh trùng ở gà, có những bệnh do nhóm đơn bào ký sinh gây ra, chúng chiếm đoạt chất dinh dưỡng, tiết độc tố, gây ra những biến đổi bệnh lý làm cho gà gầy yếu, chậm lớn, giảm mạnh sức sản xuất thịt, trứng. Đặc biệt, một số bệnh đơn bào cũng gây ra các “ổ dịch cấp tính”, làm cho gà chết nhanh với tỷ lệ cao không kém các bệnh truyền nhiễm, trong đó có bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon. 2 Bệnh do các loài đơn bào Leucocytozoon ký sinh trong hồng cầu (đôi khi thấy trong bạch cầu), gây ra xuất huyết, tan vỡ hồng cầu, dẫn đến thiếu máu và ỉa chảy phân xanh màu lá cây, làm gà chết với tỷ lệ cao tới 30 - 50%. Trong những năm gần đây, chăn nuôi gia cầm Bắc Giang phát triển khá mạnh.

Đây là tỉnh trung du miền núi phía Bắc có điều kiện thuận lợi cho chăn nuôi gà phát triển, đặc biệt là chăn nuôi gà thả vườn. Việc phòng bệnh bằng vacxin đã được người dân thực hiện khá đầy đủ, tuy nhiên một số đàn gà vẫn xuất hiện các triệu chứng như ỉa phân xanh, mặt tái, gà thiếu máu, gầy yếu. Mổ khám thấy chất chứa trong diều, dạ dày, ruột có màu xanh, gan sưng to, lách sưng và xuất huyết, cơ đùi xuất huyết. Câu hỏi được đặt ra là đàn gà đó mắc bệnh có phải là do đơn bào Leucocytozoon gây ra hay không? Vì vậy, việc nghiên cứu xác định sự tồn tại và gây bệnh của đơn bào Leucocytozoon trên đàn gà để có biện pháp phòng trị có hiệu quả là rất cần thiết.

Xuất phát từ nhu cầu cấp bách của thực tế chăn nuôi gà tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu tình hình nhiễm, đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon ở gà nuôi tại huyện Tân Yên – tỉnh Bắc Giang và thử nghiệm quy trình phòng bệnh”. Mục tiêu đề tài - Xác định được tình hình nhiễm, đặc điểm bệnh lý, lâm sàng của bệnh Leucocytozoon ở đàn gà nuôi tại một số địa phương thuộc huyện Tân Yên - tỉnh Bắc Giang. - Xây dựng quy trình phòng bệnh, góp phần hạn chế những thiệt hại do bệnh Leucocytozoon gây ra cho đàn gà ở huyện Tân Yên - tỉnh Bắc Giang nói riêng và các tỉnh trung du miền núi phía Bắc nói chung. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 1.

Ý nghĩa khoa học Nghiên cứu đề tài để có những thông tin khoa học về tình hình nhiễm, đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh đơn bào Leucocytozoon ở gà tại một số địa phương thuộc huyện Tân Yên - tỉnh Bắc Giang, đồng thời có cơ sở khoa học để xây dựng quy trình phòng trị bệnh đơn bào Leucocytozoon cho gà có hiệu quả cao. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở để khuyến cáo người chăn nuôi gà áp dụng các biện pháp phòng trị bệnh đơn bào Leucocytozoon, nhằm hạn chế tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon cho gà, hạn chế thiệt hại do Leucocytozoon gây ra, góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi, thúc đẩy chăn nuôi gà nói riêng và chăn nuôi gia cầm phát triển nói chung. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Ký sinh trùng là những sinh vật sinh trưởng và phát triển trong hoặc trên cơ thể một sinh vật khác - gọi là ký chủ, chiếm đoạt chất dinh dưỡng của ký chủ mà nó ký sinh.

Trong phân loại học, dựa theo cấu trúc cơ thể của ký sinh trùng mà người ta chia những ký sinh trùng động vật ra làm 3 ngành: nguyên trùng, giun sán và tiết túc. Trong đó, nguyên trùng là ký sinh trùng đơn bào (protozoa), cơ thể chỉ gồm một tế bào, thường ký sinh trong máu (Trypanosoma, Histomonas, Leucocytozoon…) hoặc trong ruột ký chủ (cầu trùng) (Dương Công Thuận, 1995) [27]. Bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra có ở nhiều nước trên thế giới. Tỷ lệ lưu hành Leucocytozoon trên đàn gà ở một số nước Châu Á khá cao: ở Trung Quốc (7,1%), Thái Lan (13 - 18%), Malaysia (15 - 31%).

Leucocytozoon ký sinh trong hồng cầu gà, đôi khi ký sinh trong bạch cầu (tùy theo loài), làm tan vỡ hồng cầu, gây bần huyết và gây chết gà với tỷ lệ cao, ảnh hưởng đến thu nhập của người chăn nuôi gà. Bệnh cũng được phát hiện ở nhiều loài chim hoang dã. Đặc điểm của đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở gà 2. Vị trí của đơn bào Leucocytozoon trong hệ thống phân loại động vật Đơn bào nói chung là những nguyên sinh động vật không có khí quan di động, thân thể khi thì trần và có thể biến dạng được, khi thì có màng bọc và có hình dạng nhất định.

Đơn bào sống ký sinh ở các tế bào, các mô hay dịch thể, có thể suốt đời hoặc những giai đoạn đầu của nó. Chúng tự nuôi dưỡng bằng cách thẩm thấu dinh dưỡng chiếm đoạt của ký chủ qua bề mặt cơ thể. Các loài đơn bào thuộc giống Leucocytozoon ký sinh trong máu của nhiều loài gia cầm, thủy cầm, chim và nhiều loài chim hoang dã. Gà là vật chủ cảm thụ đơn bào Leucocytozoon mạnh nhất.

Bệnh được Ziemann phát hiện lần đầu tiên vào năm 1898. Từ đó đến nay, trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về bệnh. (1985) [38], Leucocytozoon gây bệnh cho gà có vị trí trong hệ thống phân loại như sau: Ngành Protozoa Lớp Sporozoa Bộ Haemosporidia Họ Leucocytozoidae Giống Leucocytozoon Loài L. schoutedeni (Rodham Pons et Bequaert, 1913) Đến nay, các nhà khoa học đã phát hiện được 107 loài Leucocytozoon spp.

ký sinh và gây bệnh cho gà, gà tây, vịt, ngỗng và nhiều loài chim hoang dã. Đặc điểm hình thái các loài Leucocytozoon ở gà Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [9]; Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [12], cơ thể đơn bào thường do một tế bào rất nhỏ cấu thành, tổ chức của đơn bào gồm màng tế bào, chất nguyên sinh, hạt hoặc nhân tế bào. Đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở hồng cầu, bạch cầu, các nội tạng của gà và các loài chim ở hai dạng: dạng tiểu thể hình dùi trống, hoặc hình thoi nhọn hai đầu với kích thước từ 15 - 20 µm; dạng bào tử hình trứng với kích thước từ 20 - 25 µm. Phạm Sỹ Lăng và cs (2005) [14] cho rằng: trong quá trình phát triển ở ký chủ cũng như ở véc tơ trung gian truyền bệnh, các loài Leucocytozoon có nhiều hình dạng khác nhau.

Kích thước của chúng thay đổi tuỳ thuộc dạng và loài đơn bào Leucocytozoon. 6 - Dạng bào tử (Sporozoite): hình thuẫn, hình elíp nhọn 2 dầu, kích thước 10 - 15 µm. Thể này thấy ở tuyến nước bọt của dĩn (vector trung gian truyền bệnh). - Dạng tiểu thể (Merozoite): hình tròn hoặc hình trứng, kích thước 15 - 20 µ m.

- Dạng giao tử (Schizont): hình elíp, thon nhỏ 2 đầu, kích thước 20 - 45 µm. - Dạng đại giao tử (Macrogametocyte): hình đa giác hoặc gần tròn, kích thước 350 - 400 µm. - Dạng tiểu phối tử (Microgametocyte): hình thuẫn hoặc hình trứng, kích thước 20 - 25 µm. Theo Phạm Sỹ Lăng và Tô Long Thành (2006) [15]; Phạm Sỹ Lăng và cs (2008) [16], hai loài L.

sabrazeis có hình dạng gần giống nhau, chỉ khác về tính chất gây bệnh. Chúng có dạng hình cầu, hình bầu dục, hình lưỡi liềm; kích thước 20 x 5 µm, không có sắc tố khi nhuộm Giemsa, ký sinh ở hồng cầu của gà, gà rừng. Vòng đời của Leucocytozoon ở gà Saif Y. (2003) [46] cho rằng: giai đoạn sinh bào tử diễn ra trên vật chủ trung gian và có thể được hoàn thành sau 3 - 4 ngày.

Noãn nang phát triển và có thể tìm thấy trong đường tiêu hóa của dĩn (vector trung gian truyền bệnh) trong vòng 12 giờ sau khi dĩn hút máu. Sau đó các noãn nang này di chuyển đến tuyến nước bọt của dĩn, có thể tìm thấy noãn nang ở tuyến nước bọt dĩn sớm nhất sau khi dĩn hút máu gà bệnh 18 ngày. Phạm Sỹ Lăng và cs (2005) [14] cho biết: các loài Leucocytozoon có vòng đời rất phức tạp, cần vector trung gian truyền bệnh là các loài dĩn thuộc giống Simulium spp. và Culiloides spp.

Tùy đặc điểm thời tiết, khí hậu của từng vùng sinh thái khác nhau mà thành phần loài dĩn cũng thay đổi. Sau khi mầm bệnh xâm nhập vào dĩn do dĩn hút máu gà bệnh, các tiểu thể (Merozoite) phát triển qua một số giai đoạn ở vách dạ dày của dĩn thành noãn nang và cuối cùng thành thể bào tử (Sporozoite). Thể bào tử chuyển lên tuyến nước bọt của dĩn sau thời gian phát triển khoảng 25 ngày. Khi dĩn hút 7 máu các loài vật chủ (gà, các loài gia cầm khác và chim hoang dã) sẽ truyền mầm bệnh vào máu của vật chủ.

Các bào tử từ máu xâm nhập vào các tế bào nội quan như: gan, lách, phổi, thận, tổ chức cơ để trở thành giao tử (Schizont). Các giao tử vào hồng cầu phát triển thành tiểu thể (Merozoite), giao tử thể (Gametocyte), đại giao tử (Marcrogametocyte) và tiểu giao tử (Mircrogametocyte).