Nghiên Cứu Tình Hình Nhiễm Bệnh Đơn Bào Leucocytozoon Ở Gà Tại Huyện Tân Yên, Tỉnh Bắc Giang

Tài liệu nghiên cứu Luận văn nghiên cứu tình hình nhiễm đặc điểm bệnh lý lâm sàng bệnh đơn bào đường máu leucocytozoon, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Thân Văn Thái
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thị Kim Lan
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Tình Hình Nhiễm, Đặc Điểm Bệnh Lý, Lâm Sàng Bệnh Đơn Bào Đường Máu Leucocytozoon Ở Gà Nuôi Tại Huyện Tân Yên – Tỉnh Bắc Giang Và Thử Nghiệm Quy Trình Phòng Bệnh
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu đề tài
• 1.2. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Đặc điểm của đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở gà
• 2.2.1. Vị trí của đơn bào Leucocytozoon trong hệ thống phân loại động vật
• 2.2.2. Đặc điểm hình thái các loài Leucocytozoon ở gà
• 2.2.3. Vòng đời của Leucocytozoon ở gà
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tình hình nhiễm, đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh Leucocytozoon ở gà tại huyện Tân Yên – tỉnh Bắc Giang
• 4.2. Thực trạng phòng chống bệnh đơn bào Leucocytozoon cho gà ở huyện Tân Yên – tỉnh Bắc Giang
• 4.3. Tình hình nhiễm đơn bào đường máu Leucocytozoon ở gà
• 4.4. Đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh Leucocytozoon ở gà tại huyên Tân Yên – Bắc Giang
• 4.5. Một số chỉ số máu của gà mắc bệnh Leucocytozoon
• 4.6. Bệnh tích đại thể của gà bị bệnh đơn bào Leucocytozoon
• 4.7. Nghiên cứu thử nghiệm và đề xuất quy trình phòng trừ tổng hợp bệnh Leucocytozoon cho gà
• 4.8. Nghiên cứu thử nghiệm quy trình phòng trừ tổng hợp bệnh Leucocytozoon cho gà
• 4.9. Đề xuất biện pháp phòng trừ tổng hợp bệnh Leucocytozoon cho gà
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• 5.1. Đặc điểm dịch tễ bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon ở gà huyện Tân Yên - tỉnh Bắc Giang
• 5.2. Thử nghiệm quy trình phòng trừ tổng hợp bệnh Leucocytozoon cho gà
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Leucocytozoon Ở Gà Nghiên Cứu Bắc Giang

Bệnh Leucocytozoonosis ở gà là một bệnh ký sinh trùng quan trọng, gây ra bởi đơn bào Leucocytozoon. Bệnh này ảnh hưởng lớn đến ngành chăn nuôi gia cầm, đặc biệt là ở các nước có khí hậu nhiệt đới như Việt Nam. Tại Bắc Giang, nơi chăn nuôi gà thả vườn phát triển mạnh, bệnh Leucocytozoon gây ra nhiều thiệt hại kinh tế đáng kể. Nghiên cứu về bệnh này là rất cần thiết để đưa ra các biện pháp phòng và điều trị hiệu quả. Bệnh do các loài đơn bào Leucocytozoon ký sinh trong hồng cầu, gây ra xuất huyết, tan vỡ hồng cầu, dẫn đến thiếu máu và ỉa chảy phân xanh màu lá cây, làm gà chết với tỷ lệ cao tới 30 - 50%.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Bệnh Đơn Bào Ở Gà

Nghiên cứu về bệnh đơn bào ở gà giúp xác định rõ tình hình nhiễm bệnh, đặc điểm bệnh lý và lâm sàng của bệnh Leucocytozoon tại Bắc Giang. Điều này cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các quy trình phòng và điều trị bệnh hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Theo Phạm Sỹ Lăng, Phan Địch Lân (2002) [13], ngành chăn nuôi gia cầm nước ta còn gặp một số trở ngại do dịch bệnh thường xảy ra, trong đó trước hết phải kể đến bệnh ký sinh trùng.

1.2. Leucocytozoonosis ở gà và Ảnh Hưởng Đến Năng Suất

Leucocytozoonosis ở gà gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất chăn nuôi, bao gồm giảm tăng trọng, giảm sản lượng trứng và tăng tỷ lệ chết. Việc kiểm soát và phòng ngừa bệnh này là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi gà. Đặc biệt, một số bệnh đơn bào cũng gây ra các “ổ dịch cấp tính”, làm cho gà chết nhanh với tỷ lệ cao không kém các bệnh truyền nhiễm, trong đó có bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon.

II. Thách Thức Trong Phòng Trị Bệnh Leucocytozoon ở Gà

Việc phòng trị bệnh Leucocytozoon ở gà gặp nhiều thách thức do vòng đời phức tạp của ký sinh trùng và sự tham gia của véc tơ truyền bệnh. Khả năng lây lan nhanh chóng và khó kiểm soát của bệnh đòi hỏi các biện pháp phòng ngừa và điều trị phải toàn diện và hiệu quả. Bệnh do các loài đơn bào Leucocytozoon ký sinh trong hồng cầu (đôi khi thấy trong bạch cầu), gây ra xuất huyết, tan vỡ hồng cầu, dẫn đến thiếu máu và ỉa chảy phân xanh màu lá cây, làm gà chết với tỷ lệ cao tới 30 - 50%.

2.1. Véc Tơ Truyền Bệnh Leucocytozoon và Kiểm Soát

Véc tơ truyền bệnh Leucocytozoon là các loài dĩn thuộc giống Simulium spp. và Culicoides spp. Việc kiểm soát véc tơ này là một phần quan trọng trong phòng ngừa bệnh. Các biện pháp kiểm soát bao gồm sử dụng thuốc diệt côn trùng, cải thiện vệ sinh chuồng trại và loại bỏ các khu vực sinh sản của dĩn. Theo Phạm Sỹ Lăng và cs (2005) [14] cho biết: các loài Leucocytozoon có vòng đời rất phức tạp, cần vector trung gian truyền bệnh là các loài dĩn thuộc giống Simulium spp. và Culiloides spp.

2.2. Khó Khăn Trong Chẩn Đoán Sớm Bệnh Leucocytozoon

Chẩn đoán sớm bệnh Leucocytozoon là rất quan trọng để điều trị kịp thời và giảm thiểu thiệt hại. Tuy nhiên, các triệu chứng lâm sàng của bệnh thường không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với các bệnh khác. Do đó, cần có các phương pháp chẩn đoán chính xác và nhanh chóng, như xét nghiệm máu và phân tích bệnh tích. Vì vậy, việc nghiên cứu xác định sự tồn tại và gây bệnh của đơn bào Leucocytozoon trên đàn gà để có biện pháp phòng trị có hiệu quả là rất cần thiết.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Bệnh Leucocytozoon ở Gà Bắc Giang

Nghiên cứu về bệnh Leucocytozoon ở gà Bắc Giang sử dụng các phương pháp dịch tễ học, lâm sàng và xét nghiệm để xác định tình hình nhiễm bệnh, đặc điểm bệnh lý và hiệu quả của các biện pháp phòng trị. Các phương pháp này bao gồm khảo sát thực địa, lấy mẫu máu và phân tích bệnh tích. Được sự nhất trí của Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban Chủ nhiệm khoa Chăn nuôi - Thú y, sự hướng dẫn tận tình của cô giáo ThS. Phạm Diệu Thùy và sự tiếp nhận của Trạm thú y huyện Tân Yên - tỉnh Bắc Giang, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu tình hình nhiễm, đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon ở gà nuôi tại huyện Tân Yên – tỉnh Bắc Giang và thử nghiệm quy trình phòng bệnh”.

3.1. Xác Định Tỷ Lệ Nhiễm Leucocytozoon Bằng Xét Nghiệm

Xét nghiệm máu là phương pháp chính để xác định tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon ở gà. Mẫu máu được nhuộm và quan sát dưới kính hiển vi để tìm kiếm các ký sinh trùng. Tỷ lệ nhiễm bệnh được tính bằng số lượng gà nhiễm bệnh trên tổng số gà được xét nghiệm. Bảng 4.2: Tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon ở gà theo địa phương.

3.2. Phân Tích Bệnh Tích Đại Thể Của Gà Bệnh Leucocytozoon

Phân tích bệnh tích đại thể là phương pháp quan trọng để đánh giá mức độ tổn thương do bệnh Leucocytozoon gây ra. Các bệnh tích thường gặp bao gồm gan sưng to, lách sưng và xuất huyết, cơ đùi xuất huyết và chất chứa trong diều, dạ dày, ruột có màu xanh. Bảng 4.6: Bệnh tích đại thể của gà bị bệnh đơn bào Leucocytozoon.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tình Hình Nhiễm Leucocytozoon Tại Bắc Giang

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon ở gà tại Bắc Giang khá cao, đặc biệt là ở các khu vực chăn nuôi gà thả vườn. Các yếu tố như điều kiện vệ sinh chuồng trại kém và mật độ véc tơ truyền bệnh cao có thể góp phần làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh. Trong những năm gần đây, chăn nuôi gia cầm Bắc Giang phát triển khá mạnh. Đây là tỉnh trung du miền núi phía Bắc có điều kiện thuận lợi cho chăn nuôi gà phát triển, đặc biệt là chăn nuôi gà thả vườn.

4.1. Tỷ Lệ Nhiễm Leucocytozoon Theo Địa Phương

Tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon có sự khác biệt giữa các địa phương khác nhau tại Bắc Giang. Các khu vực có điều kiện vệ sinh kém và mật độ véc tơ cao thường có tỷ lệ nhiễm bệnh cao hơn. Bảng 4.2: Tỷ lệ và cường độ nhiễm Leucocytozoon ở gà theo địa phương.

4.2. Triệu Chứng Lâm Sàng Của Gà Mắc Bệnh Đơn Bào

Các triệu chứng lâm sàng thường gặp ở gà mắc bệnh đơn bào bao gồm ỉa phân xanh, mặt tái, gà thiếu máu, gầy yếu. Mổ khám thấy chất chứa trong diều, dạ dày, ruột có màu xanh, gan sưng to, lách sưng và xuất huyết, cơ đùi xuất huyết. Bảng 4.3: Tỷ lệ và các triệu chứng lâm sàng của gà mắc bệnh đơn bào Leucocytozoon.

V. Giải Pháp Phòng Ngừa Hiệu Quả Bệnh Leucocytozoon ở Gà

Phòng ngừa bệnh Leucocytozoon ở gà đòi hỏi một quy trình toàn diện, bao gồm kiểm soát véc tơ, cải thiện vệ sinh chuồng trại và sử dụng thuốc phòng bệnh. Việc áp dụng đồng bộ các biện pháp này sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ nhiễm bệnh và bảo vệ sức khỏe đàn gà. Việc phòng bệnh bằng vacxin đã được người dân thực hiện khá đầy đủ, tuy nhiên một số đàn gà vẫn xuất hiện các triệu chứng như ỉa phân xanh, mặt tái, gà thiếu máu, gầy yếu.

5.1. Sử Dụng Thuốc Diệt Côn Trùng Để Kiểm Soát Véc Tơ

Sử dụng thuốc diệt côn trùng là một biện pháp hiệu quả để kiểm soát véc tơ truyền bệnh Leucocytozoon. Tuy nhiên, cần lựa chọn các loại thuốc an toàn cho gà và tuân thủ đúng hướng dẫn sử dụng để tránh gây hại cho sức khỏe của gà và môi trường. Sau khi mầm bệnh xâm nhập vào dĩn do dĩn hút máu gà bệnh, các tiểu thể (Merozoite) phát triển qua một số giai đoạn ở vách dạ dày của dĩn thành noãn nang và cuối cùng thành thể bào tử (Sporozoite).

5.2. Cải Thiện Vệ Sinh Chuồng Trại Để Giảm Nguy Cơ Nhiễm Bệnh

Vệ sinh chuồng trại là yếu tố quan trọng trong phòng ngừa bệnh Leucocytozoon. Chuồng trại cần được dọn dẹp thường xuyên, đảm bảo khô ráo và thoáng mát. Loại bỏ các khu vực sinh sản của dĩn, như ao tù và vũng nước đọng. Vấn đề vệ sinh thú y trong chăn nuôi gà chưa được quan tâm đúng mức, dịch bệnh thường xảy ra, gây trở ngại cho việc phát triển chăn nuôi, gây thiệt hại kinh tế cho nhiều gia đình và cơ sở chăn nuôi gà.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Về Bệnh Leucocytozoon

Nghiên cứu về bệnh Leucocytozoon ở gà tại Bắc Giang đã cung cấp những thông tin quan trọng về tình hình nhiễm bệnh, đặc điểm bệnh lý và các biện pháp phòng trị hiệu quả. Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp chẩn đoán nhanh chóng và chính xác hơn, cũng như tìm kiếm các loại thuốc điều trị hiệu quả và an toàn hơn. Vì vậy, việc nghiên cứu xác định sự tồn tại và gây bệnh của đơn bào Leucocytozoon trên đàn gà để có biện pháp phòng trị có hiệu quả là rất cần thiết.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Dịch Tễ Học Leucocytozoon

Nghiên cứu dịch tễ học về Leucocytozoon giúp hiểu rõ hơn về sự lây lan của bệnh và các yếu tố nguy cơ. Điều này cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chiến lược phòng ngừa và kiểm soát bệnh hiệu quả. Đặc điểm dịch tễ bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon ở gà huyện Tân Yên - tỉnh Bắc Giang.

6.2. Phát Triển Các Phương Pháp Điều Trị Leucocytozoon Mới

Việc phát triển các phương pháp điều trị Leucocytozoon mới là rất cần thiết để giảm thiểu thiệt hại do bệnh gây ra. Các nghiên cứu cần tập trung vào việc tìm kiếm các loại thuốc có tác dụng diệt ký sinh trùng hiệu quả và an toàn cho gà. Thử nghiệm quy trình phòng trừ tổng hợp bệnh Leucocytozoon cho gà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong những năm gần đây, chăn nuôi gia cầm đang chiếm một vị trí quan trọng và luôn được quan tâm hàng đầu vì nó có khả năng đáp ứng nhanh nhu cầu thực phẩm phục vụ cho con người. Chính vì vậy, chăn nuôi gia cầm ngày càng có những bước phát triển vượt bậc về cả số lượng và chất lượng, đóng vai trò không thể thiếu trong sự phát triển kinh tế - xã hội, cải thiện kinh tế gia đình, góp phần vào việc xóa đói giảm nghèo ở các địa phương. Ở nước ta hiện nay, các hộ gia đình chăn nuôi gà chủ yếu với số lượng ít, chuồng trại đơn giản; những gia đình chăn nuôi gà công nghiệp với quy mô nhỏ cũng vẫn chỉ là chăn nuôi bán công nghiệp. Vấn đề vệ sinh thú y trong chăn nuôi gà chưa được quan tâm đúng mức, dịch bệnh thường xảy ra, gây trở ngại cho việc phát triển chăn nuôi, gây thiệt hại kinh tế cho nhiều gia đình và cơ sở chăn nuôi gà.

Theo Phạm Sỹ Lăng, Phan Địch Lân (2002) [13], ngành chăn nuôi gia cầm nước ta còn gặp một số trở ngại do dịch bệnh thường xảy ra, trong đó trước hết phải kể đến bệnh ký sinh trùng. Đàn gia cầm thường nhiễm ký sinh trùng với tỷ lệ và cường độ cao, diễn ra quanh năm, bất kể mùa vụ và thời tiết nào. Hàng năm, thiệt hại do bệnh ký sinh trùng gây ra chiếm một tỷ lệ khá cao trong tổng thu nhập của ngành. Việt Nam là một nước nằm trong khu vực khí hậu nhiệt đới, có thảm thực vật và hệ động vật phong phú, đa dạng, thích hợp cho nhiều loài ký sinh trùng phát triển, ký sinh và gây bệnh.

Trong các bệnh ký sinh trùng ở gà, có những bệnh do nhóm đơn bào ký sinh gây ra, chúng chiếm đoạt chất dinh dưỡng, tiết độc tố, gây ra những biến đổi bệnh lý làm cho gà gầy yếu, chậm lớn, giảm mạnh sức sản xuất thịt, trứng. Đặc biệt, một số bệnh đơn bào cũng gây ra các “ổ dịch cấp tính”, làm cho gà chết nhanh với tỷ lệ cao không kém các bệnh truyền nhiễm, trong đó có bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon. 2 Bệnh do các loài đơn bào Leucocytozoon ký sinh trong hồng cầu (đôi khi thấy trong bạch cầu), gây ra xuất huyết, tan vỡ hồng cầu, dẫn đến thiếu máu và ỉa chảy phân xanh màu lá cây, làm gà chết với tỷ lệ cao tới 30 - 50%. Trong những năm gần đây, chăn nuôi gia cầm Bắc Giang phát triển khá mạnh.

Đây là tỉnh trung du miền núi phía Bắc có điều kiện thuận lợi cho chăn nuôi gà phát triển, đặc biệt là chăn nuôi gà thả vườn. Việc phòng bệnh bằng vacxin đã được người dân thực hiện khá đầy đủ, tuy nhiên một số đàn gà vẫn xuất hiện các triệu chứng như ỉa phân xanh, mặt tái, gà thiếu máu, gầy yếu. Mổ khám thấy chất chứa trong diều, dạ dày, ruột có màu xanh, gan sưng to, lách sưng và xuất huyết, cơ đùi xuất huyết. Câu hỏi được đặt ra là đàn gà đó mắc bệnh có phải là do đơn bào Leucocytozoon gây ra hay không? Vì vậy, việc nghiên cứu xác định sự tồn tại và gây bệnh của đơn bào Leucocytozoon trên đàn gà để có biện pháp phòng trị có hiệu quả là rất cần thiết.

Xuất phát từ nhu cầu cấp bách của thực tế chăn nuôi gà tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu tình hình nhiễm, đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh đơn bào đường máu Leucocytozoon ở gà nuôi tại huyện Tân Yên – tỉnh Bắc Giang và thử nghiệm quy trình phòng bệnh”. Mục tiêu đề tài - Xác định được tình hình nhiễm, đặc điểm bệnh lý, lâm sàng của bệnh Leucocytozoon ở đàn gà nuôi tại một số địa phương thuộc huyện Tân Yên - tỉnh Bắc Giang. - Xây dựng quy trình phòng bệnh, góp phần hạn chế những thiệt hại do bệnh Leucocytozoon gây ra cho đàn gà ở huyện Tân Yên - tỉnh Bắc Giang nói riêng và các tỉnh trung du miền núi phía Bắc nói chung. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 1.

Ý nghĩa khoa học Nghiên cứu đề tài để có những thông tin khoa học về tình hình nhiễm, đặc điểm bệnh lý, lâm sàng bệnh đơn bào Leucocytozoon ở gà tại một số địa phương thuộc huyện Tân Yên - tỉnh Bắc Giang, đồng thời có cơ sở khoa học để xây dựng quy trình phòng trị bệnh đơn bào Leucocytozoon cho gà có hiệu quả cao. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở để khuyến cáo người chăn nuôi gà áp dụng các biện pháp phòng trị bệnh đơn bào Leucocytozoon, nhằm hạn chế tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon cho gà, hạn chế thiệt hại do Leucocytozoon gây ra, góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi, thúc đẩy chăn nuôi gà nói riêng và chăn nuôi gia cầm phát triển nói chung. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Ký sinh trùng là những sinh vật sinh trưởng và phát triển trong hoặc trên cơ thể một sinh vật khác - gọi là ký chủ, chiếm đoạt chất dinh dưỡng của ký chủ mà nó ký sinh.

Trong phân loại học, dựa theo cấu trúc cơ thể của ký sinh trùng mà người ta chia những ký sinh trùng động vật ra làm 3 ngành: nguyên trùng, giun sán và tiết túc. Trong đó, nguyên trùng là ký sinh trùng đơn bào (protozoa), cơ thể chỉ gồm một tế bào, thường ký sinh trong máu (Trypanosoma, Histomonas, Leucocytozoon…) hoặc trong ruột ký chủ (cầu trùng) (Dương Công Thuận, 1995) [27]. Bệnh do đơn bào Leucocytozoon gây ra có ở nhiều nước trên thế giới. Tỷ lệ lưu hành Leucocytozoon trên đàn gà ở một số nước Châu Á khá cao: ở Trung Quốc (7,1%), Thái Lan (13 - 18%), Malaysia (15 - 31%).

Leucocytozoon ký sinh trong hồng cầu gà, đôi khi ký sinh trong bạch cầu (tùy theo loài), làm tan vỡ hồng cầu, gây bần huyết và gây chết gà với tỷ lệ cao, ảnh hưởng đến thu nhập của người chăn nuôi gà. Bệnh cũng được phát hiện ở nhiều loài chim hoang dã. Đặc điểm của đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở gà 2. Vị trí của đơn bào Leucocytozoon trong hệ thống phân loại động vật Đơn bào nói chung là những nguyên sinh động vật không có khí quan di động, thân thể khi thì trần và có thể biến dạng được, khi thì có màng bọc và có hình dạng nhất định.

Đơn bào sống ký sinh ở các tế bào, các mô hay dịch thể, có thể suốt đời hoặc những giai đoạn đầu của nó. Chúng tự nuôi dưỡng bằng cách thẩm thấu dinh dưỡng chiếm đoạt của ký chủ qua bề mặt cơ thể. Các loài đơn bào thuộc giống Leucocytozoon ký sinh trong máu của nhiều loài gia cầm, thủy cầm, chim và nhiều loài chim hoang dã. Gà là vật chủ cảm thụ đơn bào Leucocytozoon mạnh nhất.

Bệnh được Ziemann phát hiện lần đầu tiên vào năm 1898. Từ đó đến nay, trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về bệnh. (1985) [38], Leucocytozoon gây bệnh cho gà có vị trí trong hệ thống phân loại như sau: Ngành Protozoa Lớp Sporozoa Bộ Haemosporidia Họ Leucocytozoidae Giống Leucocytozoon Loài L. schoutedeni (Rodham Pons et Bequaert, 1913) Đến nay, các nhà khoa học đã phát hiện được 107 loài Leucocytozoon spp.

ký sinh và gây bệnh cho gà, gà tây, vịt, ngỗng và nhiều loài chim hoang dã. Đặc điểm hình thái các loài Leucocytozoon ở gà Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [9]; Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [12], cơ thể đơn bào thường do một tế bào rất nhỏ cấu thành, tổ chức của đơn bào gồm màng tế bào, chất nguyên sinh, hạt hoặc nhân tế bào. Đơn bào Leucocytozoon ký sinh ở hồng cầu, bạch cầu, các nội tạng của gà và các loài chim ở hai dạng: dạng tiểu thể hình dùi trống, hoặc hình thoi nhọn hai đầu với kích thước từ 15 - 20 µm; dạng bào tử hình trứng với kích thước từ 20 - 25 µm. Phạm Sỹ Lăng và cs (2005) [14] cho rằng: trong quá trình phát triển ở ký chủ cũng như ở véc tơ trung gian truyền bệnh, các loài Leucocytozoon có nhiều hình dạng khác nhau.

Kích thước của chúng thay đổi tuỳ thuộc dạng và loài đơn bào Leucocytozoon. 6 - Dạng bào tử (Sporozoite): hình thuẫn, hình elíp nhọn 2 dầu, kích thước 10 - 15 µm. Thể này thấy ở tuyến nước bọt của dĩn (vector trung gian truyền bệnh). - Dạng tiểu thể (Merozoite): hình tròn hoặc hình trứng, kích thước 15 - 20 µ m.

- Dạng giao tử (Schizont): hình elíp, thon nhỏ 2 đầu, kích thước 20 - 45 µm. - Dạng đại giao tử (Macrogametocyte): hình đa giác hoặc gần tròn, kích thước 350 - 400 µm. - Dạng tiểu phối tử (Microgametocyte): hình thuẫn hoặc hình trứng, kích thước 20 - 25 µm. Theo Phạm Sỹ Lăng và Tô Long Thành (2006) [15]; Phạm Sỹ Lăng và cs (2008) [16], hai loài L.

sabrazeis có hình dạng gần giống nhau, chỉ khác về tính chất gây bệnh. Chúng có dạng hình cầu, hình bầu dục, hình lưỡi liềm; kích thước 20 x 5 µm, không có sắc tố khi nhuộm Giemsa, ký sinh ở hồng cầu của gà, gà rừng. Vòng đời của Leucocytozoon ở gà Saif Y. (2003) [46] cho rằng: giai đoạn sinh bào tử diễn ra trên vật chủ trung gian và có thể được hoàn thành sau 3 - 4 ngày.

Noãn nang phát triển và có thể tìm thấy trong đường tiêu hóa của dĩn (vector trung gian truyền bệnh) trong vòng 12 giờ sau khi dĩn hút máu. Sau đó các noãn nang này di chuyển đến tuyến nước bọt của dĩn, có thể tìm thấy noãn nang ở tuyến nước bọt dĩn sớm nhất sau khi dĩn hút máu gà bệnh 18 ngày. Phạm Sỹ Lăng và cs (2005) [14] cho biết: các loài Leucocytozoon có vòng đời rất phức tạp, cần vector trung gian truyền bệnh là các loài dĩn thuộc giống Simulium spp. và Culiloides spp.

Tùy đặc điểm thời tiết, khí hậu của từng vùng sinh thái khác nhau mà thành phần loài dĩn cũng thay đổi. Sau khi mầm bệnh xâm nhập vào dĩn do dĩn hút máu gà bệnh, các tiểu thể (Merozoite) phát triển qua một số giai đoạn ở vách dạ dày của dĩn thành noãn nang và cuối cùng thành thể bào tử (Sporozoite). Thể bào tử chuyển lên tuyến nước bọt của dĩn sau thời gian phát triển khoảng 25 ngày. Khi dĩn hút 7 máu các loài vật chủ (gà, các loài gia cầm khác và chim hoang dã) sẽ truyền mầm bệnh vào máu của vật chủ.

Các bào tử từ máu xâm nhập vào các tế bào nội quan như: gan, lách, phổi, thận, tổ chức cơ để trở thành giao tử (Schizont). Các giao tử vào hồng cầu phát triển thành tiểu thể (Merozoite), giao tử thể (Gametocyte), đại giao tử (Marcrogametocyte) và tiểu giao tử (Mircrogametocyte).