Khóa luận nghiên cứu bệnh viêm khớp do Streptococcus suis ở lợn tại Đại Từ, Thái Nguyên

Nghiên cứu tình hình viêm khớp do vi khuẩn streptococcus suis ở lợn tại huyện Đại Từ, Thái Nguyên và thử nghiệm phác đồ điều trị hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Hồng Nhung
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Hoan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi thú y
• Đề tài: Tình Hình Mắc Bệnh Viêm Khớp Do Vi Khuẩn Streptococcus Suis Gây Ra Ở Lợn Nuôi Tại Huyện Đại Từ, Tỉnh Thái Nguyên Và Thử Nghiệm Phác Đồ Điều Trị
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Mục tiêu
• 1.2. Yêu cầu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của lợn ở các giai đoạn
• 2.3. Hiểu biết về vi khuẩn S. suis
• 2.4. Hiểu biết về bệnh viêm khớp do vi khuẩn Streptococcus Suis gây ra
• 2.5. Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước
• 2.5.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.5.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm nghiên cứu và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Điều tra tình hình lợn mắc viêm khớp tại huyện Đại Từ, Thái Nguyên
• 3.3.2. Nghiên cứu một số đặc tính sinh học của chủng S. suis phân lập được
• 3.3.3. Nghiên cứu biện pháp phòng trị
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4.1. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ
• 3.4.2. Phương pháp lấy mẫu, bảo quản và vận chuyển bệnh phẩm
• 3.4.3. Quy trình phân lập S.
• 3.4.4. Phương pháp xác định đặc tính sinh học của vi khuẩn S.
• 3.4.5. Phương pháp xác định độ mẫn cảm với một số kháng sinh của các chủng vi khuẩn S. suis phân lập được
• 3.4.6. Xây dựng phác đồ điều trị lợn mắc bệnh viêm khớp
• 3.4.7. Phương pháp tính toán và xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả điều tra lợn mắc bệnh tại địa điểm nghiên cứu
• 4.2. Kết quả điều tra tỷ lệ lợn mắc bệnh do vi khuẩn Streptococcus Suis tại Huyện Đại Từ
• 4.3. Kết quả điều tra lợn mắc và chết do viêm khớp qua các tháng tại huyện Đại Từ, Thái Nguyên
• 4.4. Kết quả điều tra lợn mắc và chết do viêm khớp ở các lứa tuổi
• 4.5. Kết quả điều tra lợn mắc và chết do viêm khớp ở các phương thức chăn nuôi
• 4.6. Kết quả điều tra lợn mắc và chết do viêm khớp theo tình trạng vệ sinh
• 4.7. Kết quả phân lập và xác định một số đặc tính sinh vật học của S. suis phân lập được từ lợn mắc viêm khớp
• 4.8. Kết quả phân lập vi khuẩn S. suis từ mẫu bệnh phẩm lợn mắc viêm khớp
• 4.9. Kết quả xác định một số đặc điểm sinh vật, hóa học của các chủng vi khuẩn S. suis phân lập được
• 4.10. Kết quả xác định khả năng mẫn cảm với một số kháng sinh của các chủng vi khuẩn S. suis phân lập được
• 4.11. Kết quả thử nghiệm một số phác đồ điều trị lợn mắc bệnh viêm khớp
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tình hình bệnh viêm khớp ở lợn tại Đại Từ Thái Nguyên

Nghiên cứu tập trung vào tình hình bệnh viêm khớp do Streptococcus suis gây ra ở lợn tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Bệnh này gây thiệt hại kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi, ảnh hưởng đến chất lượng thân thịt và giảm năng suất. Dữ liệu thu thập từ các hộ chăn nuôi cho thấy tỷ lệ mắc bệnh cao ở lợn con từ 1-6 tuần tuổi, đặc biệt trong điều kiện vệ sinh kém. Bệnh viêm khớp ở lợn còn liên quan đến các yếu tố như chấn thương, thiếu dinh dưỡng và nhiễm trùng khớp. Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn tổng quan về dịch tễ học của bệnh, giúp xác định các yếu tố nguy cơ và đề xuất biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Tỷ lệ mắc bệnh và chết

Kết quả điều tra cho thấy tỷ lệ lợn mắc bệnh viêm khớp tại Đại Từ dao động từ 15-20%, với tỷ lệ chết khoảng 5-10%. Tỷ lệ này cao hơn ở các lứa tuổi nhỏ và trong điều kiện chăn nuôi kém vệ sinh. Dữ liệu cũng chỉ ra rằng bệnh có xu hướng tăng vào mùa mưa, khi độ ẩm cao tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn Streptococcus suis phát triển.

1.2. Yếu tố nguy cơ

Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm vệ sinh chuồng trại kém, thiếu dinh dưỡng và chấn thương do nền chuồng cứng. Ngoài ra, việc không bú sữa đầu đủ từ lợn mẹ cũng làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cải thiện điều kiện chăn nuôi và chăm sóc lợn con để giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh.

II. Đặc điểm sinh học của Streptococcus suis

Nghiên cứu phân tích đặc điểm sinh học của Streptococcus suis, vi khuẩn gram dương gây bệnh viêm khớp ở lợn. Vi khuẩn này có khả năng lây lan nhanh và gây nhiễm trùng huyết, viêm màng não và viêm khớp. Kết quả phân lập từ mẫu bệnh phẩm cho thấy vi khuẩn có khả năng kháng một số loại kháng sinh, làm tăng thách thức trong điều trị. Nghiên cứu cũng xác định các đặc tính sinh hóa và sức đề kháng của vi khuẩn, cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển các phác đồ điều trị hiệu quả.

2.1. Đặc điểm hình thái và nuôi cấy

Streptococcus suis có hình cầu hoặc hình trứng, thường xếp thành chuỗi. Vi khuẩn mọc tốt trên môi trường thạch máu, tạo khuẩn lạc nhỏ và sáng. Nghiên cứu sử dụng các phương pháp nuôi cấy và phân lập để xác định đặc điểm hình thái và khả năng phát triển của vi khuẩn trong các điều kiện khác nhau.

2.2. Khả năng kháng kháng sinh

Kết quả thử nghiệm cho thấy Streptococcus suis có khả năng kháng một số loại kháng sinh phổ biến như penicillin và tetracycline. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc nghiên cứu và phát triển các loại kháng sinh mới hoặc kết hợp các phác đồ điều trị để tăng hiệu quả.

III. Phác đồ điều trị viêm khớp ở lợn

Nghiên cứu đề xuất và thử nghiệm các phác đồ điều trị viêm khớp ở lợn do Streptococcus suis gây ra. Các phác đồ bao gồm sử dụng kháng sinh kết hợp với các biện pháp hỗ trợ như bổ sung dinh dư�ng và cải thiện điều kiện chăn nuôi. Kết quả thử nghiệm cho thấy tỷ lệ hồi phục cao ở lợn được điều trị theo phác đồ này, đặc biệt khi kết hợp với việc vệ sinh chuồng trại và chăm sóc đúng cách.

3.1. Phác đồ kháng sinh

Phác đồ điều trị bao gồm sử dụng kháng sinh như amoxicillin và enrofloxacin, kết hợp với thuốc giảm đau và chống viêm. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc sử dụng kháng sinh đúng liều lượng và thời gian giúp giảm thiểu nguy cơ kháng thuốc và tăng hiệu quả điều trị.

3.2. Biện pháp hỗ trợ

Các biện pháp hỗ trợ bao gồm bổ sung vitamin và khoáng chất, cải thiện vệ sinh chuồng trại và tăng cường chăm sóc lợn con. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp các biện pháp này để tăng cường sức đề kháng và giảm tỷ lệ tái phát bệnh.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cơ cấu ngành nông nghiệp tại Việt Nam, chăn nuôi lợn giữ vai trò chủ lực trong việc cung cấp nguồn thực phẩm và mang lại thu nhập kinh tế cho người chăn nuôi. Tuy nhiên, cùng với xu hướng chuyển dịch và mở rộng quy mô đàn, tình hình dịch bệnh truyền nhiễm trên đàn lợn diễn biến ngày càng phức tạp. Trong số các bệnh lý thường gặp, bệnh do vi khuẩn Streptococcus suis (S. suis) gây ra tình trạng nhiễm trùng huyết, viêm màng não, viêm phế quản phổi và đặc biệt là thể viêm khớp, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh trưởng của lợn con sau cai sữa, làm giảm chất lượng thân thịt và gây thiệt hại kinh tế trực tiếp. Đáng chú ý, Streptococcus suis còn là tác nhân truyền nhiễm nguy hiểm có khả năng lây truyền sang người, dẫn đến các biến chứng nguy kịch như nhiễm khuẩn huyết và viêm màng não mủ.

Tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, chăn nuôi lợn phát triển với nhiều hình thức khác nhau từ quy mô nông hộ đến gia trại, trang trại. Sự khác biệt về điều kiện chuồng trại, chăm sóc nuôi dưỡng và vệ sinh thú y đã tạo điều kiện cho các bệnh nhiễm khuẩn phát sinh. Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Hồng Nhung (2017) được thực hiện nhằm khảo sát toàn diện thực trạng bệnh lý viêm khớp do S. suis tại địa phương, xác định các đặc tính sinh học của mầm bệnh và thử nghiệm các phác đồ điều trị phục vụ thực tiễn sản xuất.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài:

1. Xác định một số đặc điểm sinh học của vi khuẩn Streptococcus suis gây bệnh viêm khớp ở lợn nuôi tại khu vực huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.
2. Đề xuất và thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh viêm khớp ở lợn cho hiệu quả cao.

Nhiệm vụ/Yêu cầu nghiên cứu:

1. Xác định được một số đặc điểm sinh học của vi khuẩn Streptococcus suis gây bệnh viêm khớp ở lợn nuôi tại địa bàn nghiên cứu.
2. Xây dựng và đánh giá hiệu lực của một số phác đồ điều trị bệnh viêm khớp do vi khuẩn Streptococcus suis gây ra trên đàn lợn.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Lợn ở các giai đoạn từ dưới 1,5 tháng tuổi (lợn con) đến lợn nái hậu bị mắc bệnh viêm khớp; các mẫu bệnh phẩm thu thập (dịch khớp, dịch não tủy, máu) và các chủng vi khuẩn Streptococcus suis phân lập được.
• Phạm vi không gian: Điều tra dịch tễ và lấy mẫu thực địa tại 5 xã thuộc huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên (xã Phục Linh, Tân Linh, Lục Ba, Na Mao, Bản Ngoại); phân lập và giám định vi sinh vật tại Viện Khoa học Sự sống – Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Toàn bộ đề tài tiến hành từ ngày 18/11/2016 đến ngày 18/05/2017, trong đó giai đoạn điều tra, theo dõi dịch tễ và thu thập mẫu thực địa tập trung từ ngày 13/03/2017 đến ngày 18/05/2017.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận kết hợp cơ sở lý thuyết dịch tễ học thú y, sinh lý phát triển của lợn qua các thời kỳ và đặc tính vi sinh vật học của giống Streptococcus. Về lý thuyết vi sinh vật học, Streptococcus suis thuộc họ Streptococcaceae, là vi khuẩn Gram dương, hình cầu hoặc hình trứng xếp đôi hoặc chuỗi ngắn, yếm khí tùy tiện, không sinh nha bào, có khả năng hình thành giáp mô. Vi khuẩn có sức đề kháng kém với nhiệt độ và các hóa chất sát trùng thông thường, song có thể tồn tại kéo dài trong chất hữu cơ và phân ở nhiệt độ thấp.

Phương pháp nghiên cứu được thiết kế đồng bộ từ khâu dịch tễ học thực địa đến thực nghiệm vi sinh trong phòng thí nghiệm và thử nghiệm điều trị lâm sàng:

• Phương pháp điều tra dịch tễ học: Chọn mẫu ngẫu nhiên tại 5 xã đại diện cho các phương thức chăn nuôi (hộ gia đình, bán công nghiệp, công nghiệp) và 3 điều kiện vệ sinh thú y (tốt, trung bình, kém). Tác giả sử dụng phiếu điều tra kết hợp quan sát triệu chứng lâm sàng (sốt cao 41–42°C, ủ rũ, giảm ăn, đi lại xiêu vẹo, sưng nóng đỏ đau các khớp chân) và phỏng vấn trực tiếp chủ hộ chăn nuôi. Quy mô điều tra thực tế đạt $N = 1.557$ con lợn.
• Phương pháp thu thập và xử lý bệnh phẩm: Bệnh phẩm dịch khớp được lấy bằng thao tác vô trùng bộc lộ bao khớp; dịch não tủy lấy qua thao tác mở hộp sọ; máu lấy từ tĩnh mạch cổ trên lợn sống hoặc hút trực tiếp từ xoang tim lợn mổ khám. Mẫu được bảo quản lạnh từ 2–6°C và vận chuyển về phòng thí nghiệm trong vòng 4–8 giờ.
• Quy trình phân lập và giám định vi sinh vật: Cấy mẫu vào môi trường nước thịt, thạch máu thỏ, thạch MacConkey và canh thang Brain Heart Infusion (BHI), ủ ở 37°C trong 24 giờ. Giám định hình thái qua nhuộm Gram (quan sát dưới kính hiển vi quang học độ phóng đại 1.000 lần); kiểm tra kiểu dung huyết trên thạch máu thỏ; thử nghiệm khả năng phát triển trong môi trường NaCl 6,5%; thực hiện các phản ứng sinh hóa đặc trưng gồm Catalase, Oxidase, Indol, Voges-Proskauer (VP) và thử nghiệm khả năng lên men các loại đường (Trehalose, Salicin, Mannitol).
• Phương pháp kháng sinh đồ: Sử dụng phương pháp khuếch tán đĩa giấy kháng sinh trên thạch máu theo tiêu chuẩn Kirby – Bauer (1980) với 6 loại kháng sinh: Ceftiofur, Amoxycillin, Enrofloxacin, Gentamicin, Penicillin G và Tetracyclin.
• Phương pháp thử nghiệm phác đồ điều trị: Lợn mắc bệnh được phân chia ngẫu nhiên thành 3 lô tương ứng với 3 phác đồ can thiệp:
  • Phác đồ 1: Kháng sinh Marcetius-New (hoạt chất Ceftiofur 5g/100ml, liều 1 ml/10 kg thể trọng/ngày) kết hợp thuốc trợ sức Gluco-K-C-Namin (1–2 ml/10 kg thể trọng/ngày), tiêm bắp 1 lần/ngày trong 5–7 ngày.
  • Phác đồ 2: Kháng sinh T.amoxigen (hoạt chất Amoxycillin 15g/100ml, liều 1 ml/10 kg thể trọng/ngày) kết hợp Gluco-K-C-Namin (1–2 ml/10 kg thể trọng/ngày), tiêm bắp 1 lần/ngày.
  • Phác đồ 3: Kháng sinh Enrotis-LA (hoạt chất Enrofloxacin 100mg/100ml, liều 3 ml/40 kg thể trọng/ngày) kết hợp Gluco-K-C-Namin (1–2 ml/10 kg thể trọng/ngày), tiêm bắp 1 lần/ngày.
• Phương pháp xử lý số liệu: Tính toán tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ chết bằng công thức dịch tễ học cơ bản và xử lý số liệu thống kê sinh học trên phần mềm Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vai trò của ngành chăn nuôi lợn đối với an ninh thực phẩm và kinh tế nông hộ, cùng thực trạng dịch bệnh truyền nhiễm gây tổn thất lớn. Phần mở đầu chỉ rõ Streptococcus suis không chỉ làm suy giảm tăng trọng, gây chết lợn con mà còn là bệnh truyền lây nguy hiểm giữa động vật và người. Từ đó, luận văn xác lập mục tiêu, yêu cầu nghiên cứu, cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn trong việc cung cấp cơ sở dữ liệu vi sinh vật và giải pháp điều trị hiệu quả tại địa phương.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương tổng quan hệ thống hóa các tài liệu khoa học trong và ngoài nước liên quan đến đề tài:

• Trình bày đặc điểm sinh trưởng, phát dục của lợn theo các giai đoạn (giai đoạn bú sữa, sau cai sữa 2–3 tháng tuổi, lợn choai 4–7 tháng tuổi, lợn nuôi vỗ béo kết thúc 8–9 tháng tuổi) và yêu cầu dinh dưỡng, chăm sóc tương ứng.
• Phân tích chi tiết đặc điểm sinh vật học của S. suis: hình thái học, đặc tính nuôi cấy trên thạch máu (dung huyết kiểu $\alpha$), MacConkey, nước thịt; đặc tính sinh hóa (Catalase âm tính, Oxidase âm tính, VP âm tính, lên men Glucose, Trehalose, Salicin, không lên men Mannitol); sức đề kháng trong môi trường và đối với các chất sát trùng.
• Cơ chế sinh bệnh học, triệu chứng và bệnh tích của các thể bệnh do S. suis: thể nhiễm trùng huyết, thể viêm não tủy, thể viêm đường hô hấp, thể viêm hạch và thể viêm khớp; biểu hiện lâm sàng ở người khi nhiễm liên cầu khuẩn lợn.
• Đánh giá tổng quan các biện pháp phòng bệnh (quản lý vệ sinh chuồng trại, vaccine chuồng/vaccine vô hoạt, phòng bằng kháng sinh) và phác đồ điều trị (kháng sinh đặc hiệu kết hợp thuốc trợ lực, liệu pháp huyết thanh).
• Tình hình nghiên cứu trong nước (các công trình của Khương Thị Bích Ngọc, Nguyễn Thị Nội, Cù Hữu Phú, Trịnh Phú Ngọc, Trương Quang Hải...) và nghiên cứu quốc tế về phân bố các serotype S. suis.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết địa bàn nghiên cứu (5 xã của huyện Đại Từ), thời gian tiến hành, đối tượng động vật và bệnh phẩm. Quy định rõ ràng các tiêu chí phân loại vệ sinh thú y (tốt, trung bình, kém) và các phương thức chăn nuôi (hộ gia đình, bán công nghiệp, công nghiệp). Thiết lập sơ đồ quy trình phân lập vi khuẩn từ mẫu bệnh phẩm, phương pháp nhuộm Gram, thử nghiệm sinh hóa, đo đường kính vòng vô khuẩn trong kháng sinh đồ theo tiêu chuẩn nhà cung cấp, và quy trình bố trí 3 phác đồ điều trị thử nghiệm trên thực địa.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương kết quả trình bày toàn bộ số liệu điều tra dịch tễ và phân tích thực nghiệm:

1. Tình hình lợn mắc bệnh và chết do viêm khớp tại 5 xã thuộc huyện Đại Từ: Tổng số lợn điều tra là 1.557 con, ghi nhận 306 con mắc bệnh viêm khớp (chiếm 19,65%) và 43 con chết (chiếm 14,05% trên tổng số lợn mắc bệnh).

Địa điểm điều tra (Xã)	Số lợn điều tra (con)	Số lợn mắc bệnh ($n$)	Tỷ lệ mắc (%)	Số lợn chết ($n$)	Tỷ lệ chết/mắc (%)
Phục Linh	265	58	21,88	8	13,79
Tân Linh	304	73	24,01	10	13,69
Lục Ba	325	48	14,76	6	12,50
Na Mao	351	90	25,64	15	16,67
Bản Ngoại	312	37	11,85	4	10,81
Tính chung	1.557	306	19,65	43	14,05

Số liệu cho thấy tỷ lệ mắc và chết cao nhất tại xã Na Mao (25,64% và 16,67%), thấp nhất tại xã Bản Ngoại (11,85% và 10,81%). Nguyên nhân được xác định do Na Mao chủ yếu chăn nuôi quy mô hộ gia đình, chuồng trại và điều kiện vệ sinh thú y còn hạn chế.

2. Diễn biến bệnh viêm khớp qua các tháng theo dõi: Khảo sát biến động theo thời gian trong các tháng 3, 4, 5 năm 2017:

Tháng điều tra	Số lợn điều tra (con)	Số lợn mắc bệnh (con)	Tỷ lệ mắc (%)	Số lợn chết (con)	Tỷ lệ chết/mắc (%)
Tháng 3	586	153	26,11	24	15,68
Tháng 4	452	52	11,50	8	15,38
Tháng 5	519	101	19,46	11	10,89
Tính chung	1.557	306	19,65	43	14,05

Tỷ lệ mắc bệnh cao nhất vào tháng 3 (26,11%) do thời tiết giao mùa, ẩm độ không khí cao, tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh phát triển; tỷ lệ mắc giảm xuống thấp nhất vào tháng 4 (11,50%) và tăng trở lại vào tháng 5 (19,46%).

3. Đặc tính sinh vật học và độ mẫn cảm kháng sinh của chủng vi khuẩn phân lập:

• Vi khuẩn phân lập từ các ổ viêm khớp thể hiện hình thái cầu khuẩn Gram (+), xếp đôi hoặc chuỗi hạt ngắn, tạo khuẩn lạc nhỏ lồi bóng trên thạch thường, gây dung huyết một phần kiểu $\alpha$ (vòng màu xanh) trên thạch máu thỏ, không phát triển trong môi trường canh thang có nồng độ NaCl 6,5%.
• Kết quả thử nghiệm sinh hóa xác nhận tính chất đặc trưng của S. suis: phản ứng Catalase (-), Oxidase (-), Indol (-), Voges-Proskauer (-); lên men đường Trehalose (+) và Salicin (+), không lên men Mannitol (-).
• Kháng sinh đồ cho thấy các chủng phân lập có mức độ mẫn cảm khác nhau đối với 6 loại kháng sinh thử nghiệm (được đánh giá theo tiêu chuẩn vòng vô khuẩn của nhà sản xuất).
• Thử nghiệm lâm sàng 3 phác đồ điều trị trên các lô lợn mắc bệnh cho thấy hiệu quả điều trị phụ thuộc vào hoạt phổ của kháng sinh mẫn cảm và việc kết hợp thuốc trợ lực hạ sốt, nâng cao thể trạng (Gluco-K-C-Namin).

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Tổng kết toàn bộ các chỉ số dịch tễ, đặc tính sinh học vi khuẩn và kết quả thử nghiệm phác đồ điều trị; đưa ra các kiến nghị thực tiễn nhằm kiểm soát dịch bệnh viêm khớp do S. suis tại huyện Đại Từ.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính của nghiên cứu:

1. Chỉ số dịch tễ học thực địa: Khảo sát trên 1.557 con lợn tại 5 xã thuộc huyện Đại Từ ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh viêm khớp trung bình là 19,65% ($n = 306$ con), tỷ lệ chết trên số lợn mắc bệnh là 14,05% ($n = 43$ con). Tỷ lệ mắc và chết phân hóa rõ rệt theo địa bàn (xã Na Mao cao nhất với 25,64% mắc và 16,67% chết; xã Bản Ngoại thấp nhất với 11,85% mắc và 10,81% chết) và theo thời gian (tháng 3 có tỷ lệ mắc cao nhất đạt 26,11%, tháng 4 đạt 11,50%, tháng 5 đạt 19,46%).
2. Đặc tính vi sinh vật học: Phân lập thành công vi khuẩn Streptococcus suis từ các mẫu bệnh phẩm dịch khớp, dịch não tủy và máu. Vi khuẩn là cầu khuẩn Gram dương, gây dung huyết alpha trên thạch máu thỏ, không mọc ở môi trường NaCl 6,5%, âm tính với các phản ứng Catalase, Oxidase, Indol, VP, lên men đường Trehalose và Salicin, không lên men Mannitol.
3. Hiệu lực phác đồ điều trị: Xác định phổ mẫn cảm kháng sinh của vi khuẩn bằng phương pháp Kirby - Bauer trên 6 loại kháng sinh (Ceftiofur, Amoxycillin, Penicillin G, Enrofloxacin, Tetracyclin, Gentamicin) và thiết lập được phác đồ can thiệp lâm sàng kết hợp kháng sinh mẫn cảm với thuốc trợ sức (Gluco-K-C-Namin) cho hiệu quả điều trị phục hồi triệu chứng sau 5–7 ngày.

Giải pháp và khuyến nghị của tác giả:

• Thực hiện nghiêm ngặt quy trình vệ sinh thú y chuồng trại: thường xuyên thu gom phân, rác thải, không để phân lưu cữu trong chuồng quá 1 ngày; định kỳ tiêu độc khử trùng bằng vôi bột, NaOH, Iodine hoặc Benkocid.
• Giảm thiểu các yếu tố stress cho lợn con: tránh nuôi nhốt mật độ quá cao, đảm bảo thông thoáng chuồng nuôi, che chắn gió lùa; hạn chế các tổn thương cơ giới ở chân, da và khớp trong quá trình bấm răng, cắt đuôi, thiến hoạn.
• Đảm bảo lợn con được bú đủ sữa đầu ngay sau khi sinh để tiếp nhận kháng thể thụ động; áp dụng biện pháp cách ly tối thiểu 15 ngày đối với lợn mới nhập đàn trước khi ghép đàn.
• Khi lợn có biểu hiện sốt và sưng khớp, cần phát hiện sớm và can thiệp ngay bằng phác đồ kháng sinh mẫn cảm kết hợp thuốc trợ lực, kháng viêm, tránh điều trị muộn dẫn đến thoái hóa khớp hoặc bại huyết.

Đóng góp của đề tài: Đề tài cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm đầy đủ về đặc điểm dịch tễ và vi sinh vật học của vi khuẩn S. suis gây viêm khớp trên đàn lợn tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Nghiên cứu hoàn thiện quy trình phân lập vi khuẩn chuẩn hóa tại phòng thí nghiệm địa phương và xây dựng phác đồ điều trị có cơ sở khoa học từ kết quả kháng sinh đồ, đóng góp tài liệu thực tiễn cho công tác thú y cơ sở.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu mới dừng lại ở bước phân lập, mô tả hình thái học và giám định các đặc tính sinh hóa cơ bản của vi khuẩn Streptococcus suis, chưa tiến hành định danh xác định chính xác các serotype (như serotype 2, serotype 1, 7, 9...) bằng các kỹ thuật huyết thanh học chuyên sâu hoặc sinh học phân tử (PCR/giải trình tự gen). Phạm vi khảo sát dịch tễ tập trung tại 5 xã thuộc một huyện trong khoảng thời gian theo dõi thực địa 3 tháng (tháng 3 đến tháng 5/2017).
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần mở rộng ứng dụng kỹ thuật PCR nhằm xác định các serotype và các gen quy định yếu tố độc lực của các chủng S. suis lưu hành tại Thái Nguyên; mở rộng phạm vi điều tra dịch tễ qua các mùa trong năm trên địa bàn toàn tỉnh; tiến tới nghiên cứu chế tạo vaccine vô hoạt tự sinh (autogenous vaccine) phòng bệnh đặc hiệu cho đàn lợn tại địa phương.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên môn cho sinh viên, học viên cao học ngành Chăn nuôi Thú y, Bác sĩ thú y lâm sàng, cán bộ trạm thú y cấp huyện/xã và các kỹ thuật viên quản lý trang trại chăn nuôi lợn.
• Nội dung có giá trị ứng dụng cao:
  • Quy trình chi tiết về kỹ thuật lấy mẫu vô trùng dịch khớp, dịch não tủy và các bước giám định vi sinh vật học thường quy đối với Streptococcus suis.
  • Bảng tiêu chuẩn đường kính vòng vô khuẩn đánh giá kháng sinh đồ theo Kirby - Bauer áp dụng cho cầu khuẩn.
  • Các công thức phối hợp thuốc kháng sinh và thuốc trợ lực cụ thể trong phác đồ điều trị bệnh viêm khớp ở lợn theo liều lượng thực tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ mắc và tỷ lệ chết do bệnh viêm khớp trên đàn lợn tại huyện Đại Từ trong nghiên cứu là bao nhiêu? Trong tổng số 1.557 con lợn được điều tra tại 5 xã, có 306 con mắc bệnh viêm khớp, chiếm tỷ lệ 19,65%. Số lợn bị chết do bệnh là 43 con, chiếm tỷ lệ chết trên tổng số lợn mắc bệnh là 14,05%.

2. Xã nào có tỷ lệ lợn mắc và chết do viêm khớp cao nhất, xã nào thấp nhất? Xã Na Mao có tỷ lệ lợn mắc và chết cao nhất trong 5 xã điều tra (tỷ lệ mắc đạt 25,64%, tỷ lệ chết đạt 16,67%). Xã Bản Ngoại có tỷ lệ lợn mắc và chết thấp nhất (tỷ lệ mắc đạt 11,85%, tỷ lệ chết đạt 10,81%).

3. Tỷ lệ lợn mắc bệnh viêm khớp biến động như thế nào qua các tháng điều tra? Tỷ lệ mắc bệnh cao nhất vào tháng 3 với 26,11% (153/586 con), giảm xuống thấp nhất vào tháng 4 với 11,50% (52/452 con), và tăng lên mức 19,46% (101/519 con) vào tháng 5/2017.

4. Vi khuẩn Streptococcus suis phân lập trong khóa luận có những đặc tính sinh hóa đặc trưng nào? Chủng vi khuẩn phân lập cho kết quả bắt màu Gram dương (+), gây tan máu kiểu $\alpha$ trên thạch máu thỏ, không phát triển được trong môi trường canh thang chứa NaCl 6,5%, âm tính với các phản ứng Catalase, Oxidase, Indol và Voges-Proskauer (VP), có khả năng lên men đường Trehalose và Salicin, nhưng không lên men đường Mannitol.

5. Khóa luận đã thử nghiệm những hoạt chất kháng sinh nào trong các phác đồ điều trị? Nghiên cứu thử nghiệm 3 phác đồ điều trị sử dụng 3 hoạt chất kháng sinh chính gồm Ceftiofur (thuốc Marcetius-New), Amoxycillin (thuốc T.amoxigen) và Enrofloxacin (thuốc Enrotis-LA), tất cả đều được tiêm bắp kết hợp với thuốc trợ sức, trợ lực Gluco-K-C-Namin.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Hồng Nhung đã phản ánh toàn diện thực trạng dịch tễ học bệnh viêm khớp do vi khuẩn Streptococcus suis gây ra trên đàn lợn tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên với tỷ lệ mắc 19,65% và tỷ lệ chết 14,05%. Đề tài đã phân lập và xác định đầy đủ các đặc tính sinh vật, hóa học đặc trưng của chủng vi khuẩn gây bệnh theo quy trình vi sinh vật học chuẩn hóa. Kết quả thử nghiệm kháng sinh đồ và các phác đồ điều trị thực nghiệm cung cấp cơ sở khoa học quan trọng giúp người chăn nuôi và cán bộ thú y địa phương chủ động phòng trị bệnh hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Nước ta hiện nay ngành chăn nuôi đang giữ vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp, là nguồn thực phẩm lớn đáp ứng nhu cầu cho toàn xã hội. Sản phẩm của ngành chăn nuôi như thịt, trứng, sữa,. là nguồn dinh dưỡng mà cơ thể con người không thể thiếu được. Ngoài ra ngành chăn nuôi còn cung cấp sức cầy kéo, phân bón cho ngành trồng trọt, những nguyên liệu như lông, da, sừng cho ngành công nghiệp nhẹ và các chế biến khác đồng thơi tập trung sử dụng triệt để các phế phụ phẩm trong sản xuất công nghiệp.

Ngành chăn nuôi đang từng bước phát triển mạnh mẽ và toàn diện, rất nhiều chương trình chăn nuôi áp dụng khoa học kĩ thuật được Đảng và Nhà nước đưa ra áp dụng và lai hóa như lai hóa đàn bò, lai hóa đàn lợn, chăn nuôi gà công nghiệp, gà thả vườn, vịt siêu trứng. Song song với việc phát triển ngành chăn nuôi công tác phòng bệnh cũng được chú trọng nhằm đưa năng suất và hiệu quả của ngành chăn nuôi ngày một cao hơn. Nhiều hộ gia đình cũng vượt nghèo bớt khó, làm giàu nhờ chăn nuôi. Do vậy có thể nói ngành chăn nuôi có vị trí rất quan trọng trong ngành công nghiệp nước ta.

Tình hình dịch bệnh ở ngành chăn nuôi nói chung và ngành chăn nuôi lợn nói riêng cũng đang ngày càng trở nên phức tạp, đã và đang gây nên những thiệt hại to lớn, làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm vật nuôi. Và bệnh do vi khuẩn Streptococcus Suis gây ra làm cho lợn mắc bệnh và lây lan cho đàn, nguy hiểm. Bệnh làm ảnh hưởng đến chất lượng thân thịt khi xuất chuồng, gây thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi; đồng thời bệnh làm cho lợn tăng trọng kém và giảm số lượng lợn con sau cai sữa trong đàn.Vi khuẩn Streptococcus Suis (S.Suis) gây ra bệnh ở lợn và có khả c 2 năng lây lan sang người. Bệnh do vi khuẩn Streptococcus Suis gây ra ở lợn diễn biến đột ngột, nhanh chóng, lợn bệnh có thể tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Xuất phát từ tình hình dịch bệnh thực tế của các nước trong khu vực và trên thế giới, tạo điều kiện cho nghành chăn nuôi lợn trong nước ngày càng phát triển, việc nghiên cứu một cách đầy đủ về vi khuẩn S. suis và khả năng gây bệnh của chúng là một vấn đề cần thiết và cấp bách. Các kết quả có được từ nghiên cứu sẽ giúp hiểu rõ hơn về vai trò gây bệnh của vi khuẩn này, từ đó giúp các nhà chăn nuôi chủ động được các biện pháp phòng trị bệnh có hiệu quả. Vì vậy, chúng em tiến hành thực hiện đề tài: “Tình hình mắc bệnh viêm khớp do vi khuẩn Streptococcus suis gây ra ở lợn nuôi tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên và thử nghiệm phác đồ điều trị”.

Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu - Xác định một số đặc điểm sinh học của vi khuẩn Streptococcus Suis gây bệnh viêm khớp ở lợn nuôi tại khu vực huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. - Đề xuất và thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh viêm khớp ở lợn cho hiệu quả cao. Yêu cầu của đề tài - Xác định được một số đặc điểm sinh học của vi khuẩn Streptococcus Suis gây bệnh viêm khớp ở lợn nuôi tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.

- Xây dựng một số phác đồ điều trị bệnh do vi khuẩn Streptococcus Suis gây bệnh viêm khớp ở lợn. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong khoa học - Cung cấp các dữ liệu khoa học về vi khuẩn Streptococcus Suis gây bệnh viêm khớp ở lợn. c 3 - Đề tài là cầu nối giữa kiến thức học tập và thực tế, là cơ hội tiếp cận với thực tế để hiểu rõ hơn về bản chất vấn đề.

- Đề tài là một công trình nghiên cứu có hệ thống, lý luận gắn liền với thực tiễn sản xuất, xác định được một số đặc điểm sinh học của vi khuẩn S. suis gây bệnh đặc biệt là bệnh viêm khớp ở lợn nuôi tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. - Kết quả của đề tài góp phần đưa tiến bộ khoa học kỹ thuật vào thực tiễn sản xuất, đồng thời cung cấp các dữ liệu khoa học về vi khuẩn S. suis gây bệnh viêm khớp ở lợn.

Ý nghĩa trong thực tiễn - Đề xuất và thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh, bệnh do vi khuẩn Streptococcus Suis gây bệnh viêm khớp ở lợn cho hiệu quả cao. - Đáp ứng nhu cầu và đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn về phòng trị bệnh viêm khớp ở lợn. - Xác lập cơ sở khoa học cho những nghiên cứu khác về bệnh viêm khớp ở lợn của Việt Nam góp phần trong công tác phòng và trị bệnh của lợn nuôi tại các địa bàn khác trên cả nước. c 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Cơ sở khoa học của đề tài 2. Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của lợn ở các giai đoạn Theo Trần Đình Miên và cs (1975) [3] sinh trưởng là một quá trình tích luỹ các chất hữu cơ do đồng hoá và dị hoá, là sự tăng về chiều dài, bề ngang, khối lượng của các bộ phận và toàn cơ thể con vật trên cơ sở tính chất di truyền từ đời trước. Sinh trưởng mang tính chất giai đoạn, biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Khi nói đến sự sinh trưởng có nghĩa là nói đến sự phát dục vì 2 quá trình này đồng thời diễn ra trong cơ thể sinh vật, nếu như sinh trưởng là sự tích luỹ về lượng thì phát dục và sự tích luỹ về chất.

Phát dục diễn ra trong quá trình thay đổi về cấu tạo, chức năng, hình thái, kích thước các bộ phận cơ thể. Phát dục của cơ thể con vật là quá trình phức tạp trải qua nhiều giai đoạn từ khi rụng trứng tới khi trưởng thành, khi con vật trưởng thành quá trình sinh trưởng chậm lại, sự tăng sinh các tế bào ở các cơ quan, tổ chức không nhiều lắm, cơ thể to ra, béo thêm nhưng chủ yếu là tích luỹ mỡ, còn phát dục xem như ở trạng thái ổn định.  Các giai đoạn sinh trưởng và phát dục của lợn. Quá trình sinh trưởng phát dục của gia súc nói chung cũng như ở lợn nói riêng đều tuân theo các quy luật: - Quy luật sinh trưởng và phát dục không đồng đều.

Quy luật này thể hiện ở chỗ cường độ sinh trưởng và tốc độ tăng trọng thay đổi theo tuổi. - Quy luật sinh trưởng và phát dục theo giai đoạn, quy luật này được chia ra làm 2 giai đoạn đó là giai đoạn trong thai và giai đoạn ngoài thai. + Giai đoạn trong thai gồm: Thời kỳ phôi thai từ 1 - 22 ngày, thời kỳ tiền phôi thai từ 23 - 38 ngày, thời kỳ thai nhi từ 39 - 114 ngày. c 5 Trong thực tế sản xuất người ta chia ra lợn chửa kỳ I là bắt đầu từ khi thụ thai đến 84 ngày.

Lợn chửa kỳ II từ 84 ngày đến trước khi đẻ 1 tuần, giai đoạn này rất quan trọng, ảnh hưởng rất lớn đến khối lượng sơ sinh và tỷ lệ nuôi sống, 3/4 khối lượng sơ sinh được sinh trưởng ở giai đoạn chửa kỳ II. Theo Trương Lăng (1995)[2]bào thai lợn tháng thứ 2 phát triển tăng 33,5 lần so với tháng thứ nhất, tháng thứ 3 phát triển tăng 8,7 lần và 3 tuần tháng thứ 4 chỉ tăng 2,2 lần. Nếu lợn chửa kỳ II mà nuôi dưỡng kém, sau khi sinh dù nuôi dưỡng tốt, lợn con vẫn chậm lớn, ảnh hưởng đến khối lượng cai sữa và thời gian nuôi cho đến khối lượng xuất chuồng. + Giai đoạn ngoài thai (ngoài cơ thể mẹ) gồm: Thời kỳ bú sữa, thời kỳ thành thục, thời kỳ trưởng thành, thời kỳ già cỗi.

Thời kỳ bú sữa của lợn ở Việt Nam thông thường là 60 ngày. Hiện nay một số cơ sở chăn nuôi đã tiến hành cai sữa sớm ở 21, 28, 35 hay 45 ngày tuổi, thức ăn của lợn con chủ yếu ở thời kỳ này là bú sữa mẹ.Tuy nhiên muốn lợn con sinh trưởng nhanh hơn, khối lượng khi cai sữa cao hơn ta phải bổ sung thêm thức ăn. Sau khi tách mẹ những ngày đầu thức ăn phải đảm bảo sao cho lợn con tăng trọng đều mỗi ngày như khi bú mẹ. Có như vậy, lợn con đưa vào nuôi thịt hay hậu bị không bị chậm lớn.

Đây là điều kiện để cai sữa sớm cho lợn con có kết quả. Trên cơ sở nắm vững những đặc điểm và quy luật sinh trưởng, phát dục của gia súc, có thể trong một mức độ nào đó chúng ta tạo điều kiện cho con vật phát triển tốt ngay lúc còn là bào thai, nâng cao sức sản xuất và phẩm chất giống sau này. - Dựa vào đặc điểm sinh lý, quy luật sinh trưởng của lợn thịt mà chia quá trình nuôi lợn thịt ra 3 giai đoạn: + Giai đoạn 1 (giai đoạn sau cai sữa) 2 - 3 tháng tuổi (1 - 2 tháng nuôi): Đặc điểm giai đoạn này: Lợn chuyển từ sống theo mẹ, bằng sữa mẹ sang sống tự lập, chịu sự nuôi dưỡng, chăm sóc của con người. Lợn có tốc độ phát c 6 triển nhanh (đặc biệt là tổ chức cơ bắp và xương cốt).

Bộ máy tiêu hoá phát triển chưa hoàn thiện, khả năng tiêu hoá thức ăn còn hạn chế. Vì vậy thức ăn giai đoạn này đòi hỏi phải có phẩm chất tốt, tránh thức ăn ôi mốc, lên men. Tỷ lệ thức ăn tinh chiếm 80 - 90%, thức ăn giàu đạm 15 - 18% trong khẩu phần thức ăn. Dùng đạm động vật để bổ sung.

Tỷ lệ xơ thô trong khẩu phần thấp (4 - 5%), khoáng và vitamin cao (bổ sung chúng dưới dạng premix khoáng, vitamin 0,5 - 1% trong thức ăn tinh). Có thể bổ sung thức ăn đậm đặc, kháng sinh thô trong khẩu phần để kích thích sinh trưởng và phòng bệnh cho lợn. Ngoài ra, thức ăn giai đoạn này phải chế biến tốt để lợn dễ tiêu hoá, hấp thu dinh dưỡng và tránh ỉa chảy. Giai đoạn này lợn cần phải được vận động, tắm nắng tự do.

+ Giai đoạn lợn choai 4 - 7 tháng tuổi (3 - 5 tháng nuôi): Giai đoạn này lợn phát triển rất mạnh về xương, cơ bắp. Bộ máy tiêu hoá đã phát triển hoàn thiện nên lợn có khả năng tiêu hoá, hấp thu tốt các loại thức ăn. Khả năng thích nghi tốt với điều kiện sống. Vì vậy trong giai đoạn này ta có thể tiết kiệm thức ăn tinh, tăng thức ăn thô xanh để tận dụng nguồn thức ăn sẵn có ở nước ta.

Tỷ lệ thức ăn xanh có thể chiếm 30 - 40% (tính theo giá trị dinh dưỡng khẩu phần).