Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu bảo tôn loài cây thuốc quý hiếm bảy lá một hoa paris polyphylla smith tại khu bảo tồn thiên nhiên pù luông huyện bá thước tỉnh thanh hóa

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu bảo tồn cây thuốc quý hiếm bảy lá một hoa Paris polyphylla tại khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, Thanh Hóa.

• Tác giả: Ê Văn ực
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Quang Nam
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Rừng
• Đề tài: Nghiên cứu bảo tồn loài cây thuốc quý hiếm Bảy lá một hoa (Paris polyphylla Smith) tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: Ổ QUA VỀ VẤ Ề Ê CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.2. Nghiên cứu trong nước
• 1.3. Nghiên cứu tại BQL KBTTN Pù Luông
• 2. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp kế thừa các tài liệu sẵn có
• 2.4.2. Phương pháp nghiên cứu điều tra thực địa
• 2.4.3. Phương pháp xử lý và phân tích mẫu trong phòng thí nghiệm
• 2.4.4. Phương pháp nhân giống hữu tính đối với loài Bảy lá một hoa
• 2.4.5. Phương pháp xác định nguyên nhân gây suy giảm và giải pháp bảo tồn loài Bảy lá một hoa nói riêng và thực vật nói chung tại Khu BTTN Pù Luông
• 2.5. Điều kiện tự nhiên
• 2.5.1. Vị trí địa lý
• 2.5.2. Đặc điểm địa hình
• 2.5.3. Đặc điểm khí hậu thuỷ văn
• 2.5.4. Đặc trưng cơ bản về tài nguyên rừng
• 2.5.5. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.5.5.1. Tình hình dân số và dân tộc
• 2.5.5.2. Lao động và phân bố lao động
• 2.5.5.3. Các hoạt động kinh tế của người dân
• 2.5.5.4. Cơ sở hạ tầng và văn hoá giáo dục
• 3. KẾ QUẢ Ê CỨU VÀ ẢO UẬ
• 3.1. Đặc điểm lâm học loài Bảy lá một hoa tại Khu BTTN Pù Luông, Thanh Hóa
• 3.2. Hiện trạng bảo tồn loài Bảy lá một hoa tại Khu BTTN Pù Luông
• 3.3. Đặc điểm phân bố của loài Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu
• 3.4. Tình trạng khai thác, buôn bán loài Bảy lá một hoa của người dân tại khu vực nghiên cứu
• 3.5. Kết quả thử nghiệm khả năng nảy mầm của loài Bảy lá một hoa
• 3.5.1. Kết quả thử nghiệm khả năng nảy mầm của loài Bảy lá một hoa bằng phương pháp gieo hạt
• 3.5.2. Kết quả thử nghiệm khả năng nhân giống bằng hom (đầu củ giống)
• 3.6. Các giải pháp nhằm bảo tồn và phát triển đối với loài Bảy lá một hoa tại Khu BTTN Pù Luông
• 3.6.1. Thực trạng công tác bảo tồn và phát triển đối với loài Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu
• 3.6.2. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát triển loài
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu bảo tồn cây thuốc Bảy lá một hoa

Cây thuốc Bảy lá một hoa (Paris polyphylla Smith) là một trong những loài thực vật quý hiếm tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, Thanh Hóa. Loài cây này không chỉ có giá trị dược liệu cao mà còn đóng góp vào sự đa dạng sinh học của khu vực. Nghiên cứu này nhằm mục đích bảo tồn và phát triển loài cây này, đồng thời nâng cao nhận thức về giá trị của nó trong y học cổ truyền.

1.1. Đặc điểm sinh học của cây Bảy lá một hoa

Cây Bảy lá một hoa có đặc điểm sinh học độc đáo, với hình thái lá và hoa đặc trưng. Loài cây này thường mọc ở những khu vực rừng ẩm ướt, có độ cao từ 1.000 đến 2.000 mét so với mực nước biển.

1.2. Giá trị dược liệu của Bảy lá một hoa

Bảy lá một hoa được biết đến với nhiều tác dụng dược lý, bao gồm khả năng kháng viêm, chống ung thư và hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý khác nhau. Nghiên cứu cho thấy các hợp chất trong cây có thể giúp cải thiện sức khỏe con người.

II. Thách thức trong việc bảo tồn cây thuốc quý hiếm tại Pù Luông

Việc bảo tồn cây thuốc Bảy lá một hoa đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm khai thác quá mức và mất môi trường sống. Những yếu tố này không chỉ đe dọa sự tồn tại của loài cây mà còn ảnh hưởng đến hệ sinh thái xung quanh.

2.1. Tình trạng khai thác cây thuốc Bảy lá một hoa

Khai thác cây thuốc Bảy lá một hoa diễn ra phổ biến trong cộng đồng địa phương, dẫn đến sự suy giảm số lượng cây trong tự nhiên. Việc này cần được quản lý chặt chẽ để bảo vệ nguồn gen quý hiếm.

2.2. Mất môi trường sống và tác động của biến đổi khí hậu

Môi trường sống của cây Bảy lá một hoa đang bị đe dọa bởi các hoạt động phát triển kinh tế và biến đổi khí hậu. Điều này làm giảm khả năng sinh trưởng và phát triển của loài cây này.

III. Phương pháp nghiên cứu bảo tồn cây thuốc Bảy lá một hoa

Nghiên cứu bảo tồn cây thuốc Bảy lá một hoa được thực hiện thông qua nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm điều tra thực địa, phân tích mẫu và nhân giống cây. Những phương pháp này giúp thu thập dữ liệu cần thiết để xây dựng kế hoạch bảo tồn hiệu quả.

3.1. Phương pháp điều tra thực địa

Phương pháp điều tra thực địa giúp xác định phân bố và tình trạng của cây Bảy lá một hoa trong tự nhiên. Qua đó, các nhà nghiên cứu có thể đánh giá được mức độ nguy cấp của loài cây này.

3.2. Phương pháp nhân giống cây Bảy lá một hoa

Nhân giống cây Bảy lá một hoa được thực hiện bằng nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm gieo hạt và nhân giống bằng hom. Những phương pháp này giúp tăng cường số lượng cây trong tự nhiên và bảo tồn nguồn gen.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy cây Bảy lá một hoa có khả năng nảy mầm tốt và có thể được nhân giống thành công. Những kết quả này không chỉ có giá trị trong việc bảo tồn loài cây mà còn mở ra cơ hội cho việc phát triển kinh tế địa phương thông qua việc trồng và khai thác bền vững.

4.1. Kết quả thử nghiệm khả năng nảy mầm

Các thử nghiệm cho thấy tỷ lệ nảy mầm của hạt Bảy lá một hoa đạt mức cao, cho thấy khả năng sinh trưởng tốt của loài cây này trong điều kiện nuôi trồng.

4.2. Ứng dụng trong y học cổ truyền

Cây Bảy lá một hoa có thể được sử dụng trong y học cổ truyền để điều trị nhiều bệnh lý. Việc phát triển các sản phẩm từ cây thuốc này sẽ góp phần nâng cao sức khỏe cộng đồng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu bảo tồn cây thuốc Bảy lá một hoa tại Pù Luông không chỉ giúp bảo vệ loài cây quý hiếm mà còn góp phần vào việc bảo tồn đa dạng sinh học. Triển vọng trong tương lai là phát triển các chương trình bảo tồn bền vững và nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của cây thuốc.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn cây thuốc

Bảo tồn cây thuốc Bảy lá một hoa là cần thiết để duy trì nguồn gen và bảo vệ hệ sinh thái. Điều này không chỉ có lợi cho môi trường mà còn cho sức khỏe con người.

5.2. Đề xuất các giải pháp bảo tồn hiệu quả

Cần có các giải pháp bảo tồn hiệu quả như xây dựng các khu bảo tồn, tăng cường giáo dục cộng đồng và phát triển các chương trình nghiên cứu khoa học để bảo vệ cây thuốc quý hiếm này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông có tổng diện tích quy hoạch 17.171,03 ha, trải rộng trên địa bàn hai huyện Quan Hóa và Bá Thước thuộc tỉnh Thanh Hóa. Nơi đây sở hữu hệ sinh thái rừng nhiệt đới trên núi đá vôi đặc sắc với 1.579 loài thực vật bậc cao đã được ghi nhận, trong đó có 58 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam. Trong số các loài thực vật quý hiếm, Bảy lá một hoa (Paris polyphylla Smith) thuộc họ Trọng lâu (Trilliaceae) là cây thuốc có giá trị dược liệu đặc biệt cao, chứa các hoạt chất saponin quý hỗ trợ kháng khuẩn, chống viêm và ức chế tế bào ung thư.

Tuy nhiên, do giá trị thương mại lớn và nhu cầu thu mua dược liệu không ngừng tăng, quần thể Bảy lá một hoa ngoài tự nhiên đang bị khai thác tận diệt. Loài này hiện xếp ở cấp Nguy cấp (EN A1c,d) trong Sách đỏ Việt Nam và thuộc Danh mục thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm (Nhóm II theo Nghị định 06/2019/NĐ-CP). Thực trạng trên đặt ra yêu cầu cấp bách phải đánh giá chính xác hiện trạng lâm học và tìm kiếm các giải pháp bảo tồn nguồn gen hữu hiệu.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng tập trung nghiên cứu đặc điểm phân bố, hiện trạng bảo tồn và thử nghiệm khả năng nhân giống của loài Bảy lá một hoa tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông. Phạm vi khảo sát được triển khai tại các tiểu khu 261, 262 thuộc xã Cổ Lũng (huyện Bá Thước) và các tiểu khu 27, 41, 136 thuộc các xã Phú Lệ, Hồi Xuân, Thanh Xuân (huyện Quan Hóa) trong thời gian từ tháng 12/2017 đến tháng 4/2019. Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn giúp nâng cao hiệu quả bảo tồn nguyên vị, hoàn thiện kỹ thuật gieo ươm nhân tạo và định hướng giải pháp phát triển sinh kế giảm áp lực khai thác rừng tự nhiên từ 30% đến 50% cho cộng đồng địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết sinh thái học cá thể và động thái quần thể thực vật rừng nhiệt đới. Trong đó, cấu trúc quần xã thực vật và mối quan hệ giữa loài với các yếu tố vi khí hậu (độ ẩm, độ cao, tầng tán che phủ, thảm mục) đóng vai trò quyết định đến sự tồn tại của các loài thảo bản dưới tán. Khung phân tích kế thừa lý thuyết bảo tồn sinh học với hai tiếp cận chính: bảo tồn nguyên vị (in-situ) tại sinh cảnh sống tự nhiên và bảo tồn chuyển vị (ex-situ) thông qua ươm giống, nhân nuôi phục vụ tái phục hồi quần thể.

Luận văn vận dụng các khái niệm nền tảng bao gồm:

1. Tính đa dạng sinh học và bậc phân loại taxon chi Paris thuộc họ Trilliaceae.
2. Sinh thái học loài cây thuốc quý hiếm bản địa vùng núi cao nhiệt đới gió mùa.
3. Kỹ thuật nhân giống hữu tính qua gieo hạt và nhân giống vô tính qua hom thân củ.
4. Đánh giá áp lực khai thác và mối đe dọa sinh cảnh theo khung áp lực - hiện trạng - phản hồi.

Hệ thống căn cứ pháp lý được áp dụng bao gồm Luật Lâm nghiệp năm 2017, Danh lục Đỏ của Hiệp hội Bảo vệ Thiên nhiên Thế giới (IUCN), Sách đỏ Việt Nam năm 2007 và Nghị định số 06/2019/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp điều tra thực địa, phỏng vấn xã hội học lâm nghiệp và thực nghiệm nhân giống trong điều kiện kiểm soát:

1. Phương pháp điều tra thực địa: Thiết lập 10 tuyến điều tra lâm học đại diện đi qua các kiểu rừng tự nhiên trên núi đất và núi đá vôi ở các dải độ cao biến động từ 60 m đến trên 1.600 m. Sử dụng bản đồ địa hình tỷ lệ 1/25.000, la bàn và thiết bị định vị toàn cầu GPS để xác định tọa độ phân bố từng cá thể. Tại mỗi điểm bắt gặp, tiến hành đo chiều cao vút ngọn (Hvn), ghi nhận hình thái thân, lá, hoa, quả và môi trường sống đi kèm.
2. Phương pháp phỏng vấn và điều tra kinh tế - xã hội: Phỏng vấn bán cấu trúc cán bộ kiểm lâm địa bàn và 5 thương lái/người dân bản địa chuyên thu hái lâm sản phụ tại các xã vùng đệm để thu thập dữ liệu về trữ lượng, mùa vụ khai thác và biến động giá cả thu mua.
3. Phương pháp thực nghiệm nhân giống: Thu thập hạt giống và hom thân củ từ các cây mẹ khỏe mạnh ngoài tự nhiên. Thử nghiệm nảy mầm hạt và chồi hom trên hai công thức giá thể: giá thể cát ẩm thuần và giá thể phối trộn (70% cát : 30% đất mùn tự nhiên). Khi cây con đạt tiêu chuẩn 2 lá thật, tiến hành cấy vào túi bầu dinh dưỡng với công thức ruột bầu chuẩn gồm 79% đất phù sa, 20% phân chuồng hoai mục và 1% phân bón NPK tổng hợp.
4. Phương pháp phân tích dữ liệu: Đánh giá thứ hạng các mối đe dọa theo thang đo đa tiêu chí của Margoluis và Salafsky (2001) dựa trên diện tích ảnh hưởng, cường độ tác động và tính cấp thiết. Thời gian thu thập và phân tích dữ liệu kéo dài liên tục trong 17 tháng (từ tháng 12/2017 đến tháng 4/2019).

Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đảm bảo tính đại diện về không gian phân bố sinh thái, đồng thời chuẩn hóa quy trình nhân giống để có thể chuyển giao công nghệ cho người dân địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm lâm học và hình thái học của loài: Bảy lá một hoa tại Pù Luông là cây thảo sống nhiều năm, thân đơn mọc thẳng đứng không phân nhánh, chiều cao thân biến động từ 0,4 đến 1,2 m. Vòng lá đỉnh gồm từ 4 đến 9 lá, phiến lá hình mũi mác dài 8 - 22 cm, rộng 5 - 12 cm, cuống lá dài 2,3 - 8,2 cm với 5 gân chính không cùng gốc. Hoa lưỡng tính mọc đơn độc trên đỉnh thân cách vòng lá 20 - 50 cm, đài hoa gồm 5 - 6 lá đài màu xanh lục dài 5 - 10 cm. Nhị hoa có từ 15 đến 20 nhị xếp thành 2 vòng tròn đồng tâm, vòng ngoài dài 8 - 12 mm màu vàng, vòng trong dài 5 - 7 mm màu nâu tím, đầu nhụy xẻ 5 - 6 thùy rõ rệt.
2. Quy luật phân bố sinh thái theo đai cao: Quần thể Bảy lá một hoa phân bố tập trung chủ yếu ở đai cao từ 700 m đến 1.650 m, thuộc kiểu rừng nguyên sinh rậm thường xanh mưa mùa nhiệt đới cây lá rộng trên núi đá vôi và núi bazan. Loài hoàn toàn vắng bóng ở các đai thấp dưới 300 m. Nơi sống của loài đòi hỏi độ che phủ tán rừng cao trên 70%, tầng mùn ẩm dày và độ ẩm không khí duy trì ở mức cao quanh năm.
3. Hiệu quả thử nghiệm nhân giống: Thực nghiệm gieo ươm cho thấy hạt giống tự nhiên có tỷ lệ ngủ nghỉ sâu, thời gian nảy mầm kéo dài từ 3 đến 6 tháng. Giá thể phối trộn 70% cát : 30% đất cho tỷ lệ hạt nảy mầm cao hơn 25% so với giá thể cát ẩm thuần. Trong khi đó, phương pháp nhân giống vô tính bằng hom đầu củ cho kết quả vượt trội: thời gian bật mầm chỉ mất 20 - 35 ngày và tỷ lệ sống sót của cây con khi vào bầu đạt trên 85%.
4. Áp lực khai thác thương mại: Điều tra thị trường cho thấy giá thu mua thân rễ Bảy lá một hoa tươi dao động từ 1.500.000 đến 2.500.000 VNĐ/kg tùy kích cỡ củ. Do áp lực kinh tế khi 89,57% lao động địa phương phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp thuần túy, người dân đã khai thác đào cả củ non, dẫn đến mật độ cá thể trưởng thành trong tự nhiên suy giảm ước tính trên 60% trong vòng 10 năm qua.

Thảo luận kết quả

Đặc tính sinh thái của Bảy lá một hoa phản ánh sự thích nghi hẹp với các vùng sinh cảnh có độ ẩm cao và nền vi khí hậu mát mẻ đặc trưng của dải núi Pù Luông. Việc loài chỉ xuất hiện ở các tiểu khu 261, 262 (xã Cổ Lũng) hay 41, 136 (xã Hồi Xuân, Phú Lệ) chứng minh tầm quan trọng của các dải rừng nguyên sinh ít bị tác động.

Khi so sánh với các nghiên cứu nhân giống tại miền Bắc, kết quả về tỷ lệ nảy mầm của hom củ trong đề tài này hoàn toàn tương thích với các mô hình thử nghiệm của Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng. Tốc độ bật chồi nhanh của hom củ chứng minh đây là hướng tiếp cận khả thi nhất để sản xuất cây giống thương phẩm quy mô lớn trong thời gian ngắn.

Dữ liệu nghiên cứu về cấu trúc đai cao và tốc độ sinh trưởng của mầm cây có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ phân bố tần số cá thể theo độ cao và biểu đồ đường thể hiện tỷ lệ nảy mầm tích lũy theo tuần. Đồng thời, bảng ma trận đánh giá đe dọa sinh cảnh làm rõ nguyên nhân gốc rễ của sự suy thoái nguồn gen là sự kết hợp giữa sinh trưởng chậm của loài và hoạt động thu hái mang tính triệt hạ của con người.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo tồn bền vững nguồn gen Bảy lá một hoa gắn với phát triển kinh tế lâm nghiệp tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất:

1. Bảo tồn nguyên vị và thiết lập khu bảo vệ vi mô: Ban quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông cần chủ trì quy hoạch và lập 02 khu bảo tồn vi mô (diện tích khoảng 50 ha/khu) tại các tiểu khu 261 và 262 thuộc xã Cổ Lũng trong giai đoạn 2020 - 2022. Mục tiêu là bảo vệ nguyên vẹn 100% các cá thể mẹ trưởng thành tự nhiên, duy trì nguồn phát tán hạt giống tự nhiên trong rừng đặc dụng.
2. Xây dựng vườn ươm giống và chuẩn hóa quy trình nhân giống: Hạt Kiểm lâm phối hợp cùng các viện nghiên cứu chuyên ngành triển khai vườn ươm giống bán tự nhiên quy mô 5.000 m2 trong giai đoạn 2021 - 2023. Áp dụng kỹ thuật nhân giống bằng hom củ với giá thể phối trộn 70% cát : 30% đất và đóng bầu dinh dưỡng hữu cơ, đặt mục tiêu sản xuất ổn định từ 15.000 đến 20.000 cây giống đạt chuẩn mỗi năm.
3. Phát triển mô hình kinh tế trồng dược liệu dưới tán rừng: Ủy ban nhân dân hai huyện Bá Thước và Quan Hóa cùng Ban quản lý Khu bảo tồn xây dựng dự án chuyển giao kỹ thuật trồng Bảy lá một hoa dưới tán rừng tự nhiên cho 300 hộ dân vùng đệm tại các xã Lũng Cao, Cổ Lũng, Thành Sơn trong giai đoạn 2022 - 2025. Mô hình hướng tới mục tiêu nâng thu nhập kinh tế của người dân vùng lõi thêm 20 - 30%, qua đó giảm áp lực vào rừng khai thác trái phép.
4. Tăng cường tuần tra, giám sát và thực thi pháp luật: Lực lượng Kiểm lâm Pù Luông phối hợp chính quyền 9 xã vùng đệm tăng tần suất tuần tra tại các điểm nóng phân bố lên 4 lần/tháng bằng ứng dụng phần mềm SMART kết hợp GPS. Kiểm soát chặt chẽ các đầu mối thu mua lâm sản phụ, xử lý dứt điểm 100% các vụ việc tàng trữ, buôn bán dược liệu nguy cấp theo quy định tại Nghị định 06/2019/NĐ-CP và Bộ luật Hình sự.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng:

1. Ban quản lý các khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia: Vận dụng trực tiếp khung phương pháp điều tra tuyến, phân tích mối đe dọa sinh cảnh và thiết lập các trạm giám sát vi mô đối với các loài thực vật thân thảo quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng cao.
2. Cán bộ nghiên cứu, giảng viên và sinh viên ngành Lâm nghiệp, Sinh học, Dược học: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuyên sâu về phân loại hình thái, đặc điểm sinh thái cá thể chi Paris, cũng như tài liệu giảng dạy về phương pháp giải phẫu và bảo tồn tài nguyên thực vật rừng nhiệt đới.
3. Doanh nghiệp dược liệu và hợp tác xã nông lâm nghiệp: Khai thác công thức phối trộn giá thể gieo ươm, kỹ thuật xử lý hom thân củ và quy trình đóng bầu chăm sóc cây con để nhân rộng mô hình canh tác dược liệu thương phẩm dưới tán rừng có hiệu quả kinh tế cao.
4. Cơ quan quản lý nhà nước (Chi cục Kiểm lâm, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn): Sử dụng các số liệu điều tra thực địa để xây dựng chính sách quy hoạch bảo tồn nguồn gen nguy cấp, tích hợp vào kế hoạch phát triển kinh tế lâm sản ngoài gỗ bền vững của địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Cây Bảy lá một hoa có đặc điểm nhận dạng đặc trưng nào ngoài thực địa? Loài này có thân thảo đơn độc cao 0,4 - 1,2 m, mang một vòng gồm 4 - 9 lá hình mũi mác dài 8 - 22 cm với 5 gân chính không cùng gốc. Hoa mọc đơn độc ở đỉnh thân, nổi bật với 5 - 6 lá đài dạng lá màu xanh lục và 15 - 20 nhị hoa xếp 2 vòng có màu vàng và nâu tím.

Vì sao quần thể Bảy lá một hoa tại Pù Luông bị suy giảm nghiêm trọng? Nguyên nhân chủ yếu do giá trị dược liệu cao, giá thu mua củ tươi lên đến 1,5 - 2,5 triệu VNĐ/kg kích thích người dân khai thác triệt để. Thêm vào đó, hơn 89% lao động địa phương làm nông nghiệp có thu nhập thấp, kết hợp với đặc tính sinh trưởng chậm và thời gian ngủ nghỉ hạt kéo dài của cây.

Phương pháp nhân giống nào mang lại hiệu quả kinh tế và kỹ thuật cao nhất? Phương pháp nhân giống vô tính bằng hom đầu củ đem lại hiệu quả cao nhất với thời gian bật chồi chỉ từ 20 đến 35 ngày và tỷ lệ sống sót đạt trên 85%. Phương pháp này khắc phục hoàn toàn nhược điểm nảy mầm chậm kéo dài nhiều tháng của hạt giống tự nhiên.

Công thức giá thể và thành phần ruột bầu tối ưu cho cây con là gì? Giai đoạn gieo ươm đạt tỷ lệ nảy mầm tốt nhất trên giá thể phối trộn 70% cát sạch : 30% đất mùn tự nhiên. Khi chuyển cây con có 2 lá thật vào bầu, công thức ruột bầu tối ưu gồm 79% đất phù sa màu mỡ, 20% phân chuồng ủ hoai mục và 1% phân bón NPK tổng hợp.

Nghiên cứu mang lại đóng góp mới nào cho công tác quản lý tài nguyên rừng? Đề tài cung cấp dữ liệu định vị tọa độ GPS chính xác của loài trên 10 tuyến khảo sát tại các tiểu khu trọng điểm của Pù Luông. Đồng thời, nghiên cứu hoàn thiện quy trình nhân giống chuẩn và đề xuất mô hình sinh kế gắn bảo tồn nguyên vị với phát triển kinh tế dưới tán rừng.

Kết luận

• Luận văn đã mô tả toàn diện đặc điểm hình thái học và sinh thái học của loài Paris polyphylla Smith tại Pù Luông, xác định cây cao 0,4 - 1,2 m với vòng 4 - 9 lá và hoa lưỡng tính đặc trưng.
• Xác lập quy luật phân bố của loài tập trung ở đai cao từ 700 m đến 1.650 m trên núi đá vôi và núi bazan tại các tiểu khu 261, 262, 41, 136 và 27.
• Chuẩn hóa quy trình nhân giống vô tính bằng hom thân củ đạt tỷ lệ sống trên 85% và tối ưu hóa giá thể gieo ươm với tỷ lệ 70% cát : 30% đất.
• Phân tích rõ áp lực suy giảm nguồn gen do hoạt động thu hái thương mại trong bối cảnh 89,57% lao động địa phương phụ thuộc vào nông nghiệp.
• Xây dựng hệ thống 4 giải pháp đồng bộ gồm lập khu bảo vệ vi mô, vận hành vườn ươm giống, phát triển sinh kế dưới tán rừng và số hóa tuần tra bảo vệ giai đoạn 2020 - 2025.

Kế hoạch hành động tiếp theo cần tập trung theo dõi tỷ lệ sống của cây con tái thả ngoài tự nhiên và hoàn thiện chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm dược liệu cho người dân vùng đệm trong giai đoạn 3 năm tới. Các tổ chức bảo tồn và đơn vị quản lý tài nguyên rừng cần tiếp tục hỗ trợ nguồn lực để triển khai đồng bộ các mô hình nhân giống, góp phần giữ gìn nguồn gen quý giá cho nền y dược dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ. Ổ QUA VỀ VẤ Ề Ê CỨU. Trên thế giới. Nghiên cứu trong nước.

Nghiên cứu tại BQL KBTTN Pù Luông. ỤC ÊU, Ố ƢỢ , V , Ộ DU VÀ ƢƠ Á Ê CỨU. Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu tổng quát.

Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp kế thừa các tài liệu sẵn có .Phương pháp nghiên cứu điều tra thực địa. Phương pháp xử lý và phân tích mẫu trong phòng thí nghiệm.

Phương pháp nhân giống hữu tính đối với loài Bảy lá một hoa. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phương pháp xác định nguyên nhân gây suy giảm và giải pháp bảo tồn loài Bảy lá một hoa nói riêng và thực vật nói chung tại Khu BTTN Pù Luông. Điều kiện tự nhiên.

Vị trí địa lý. Đặc điểm địa hình. Đặc điểm khí hậu thuỷ văn. Đặc trưng cơ bản về tài nguyên rừng.

Đặc điểm kinh tế - xã hội. Tình hình dân số và dân tộc. Lao động và phân bố lao động. Các hoạt động kinh tế của người dân.

Cơ sở hạ tầng và văn hoá giáo dục. KẾ QUẢ Ê CỨU VÀ ẢO UẬ. Đặc điểm lâm học loài Bảy lá một hoa tại Khu BTTN Pù Luông, Thanh Hóa. Hiện trạng bảo tồn loài Bảy lá một hoa tại Khu BTTN Pù Luông.

Đặc điểm phân bố của loài Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu. Tình trạng khai thác, buôn bán loài Bảy lá một hoa của người dân tại khu vực nghiên cứu. Kết quả thử nghiệm khả năng nảy mầm của loài Bảy lá một hoa. Kết quả thử nghiệm khả năng nảy mầm của loài Bảy lá một hoa bằng phương pháp gieo hạt.

Kết quả thử nghiệm khả năng nhân giống bằng hom (đầu củ giống). Các giải pháp nhằm bảo tồn và phát triển đối với loài Bảy lá một hoa tại Khu BTTN Pù Luông. 57 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thực trạng công tác bảo tồn và phát triển đối với loài Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu.

Đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát triển loài. 59 KẾ UẬ , Ồ VÀ K UYẾ Ị. 63 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vi DA ỤC CÁC Ừ V Ế Ắ Chữ viết tắt Viết đầy đủ BTTN Bảo tồn thiên nhiên KBTTN Khu Bảo tồn thiên nhiên Công ước về buôn bán quốc tế các loài động CITES vật, thực vật hoang dã nguy cấp CR Critically Endangered - Rất nguy cấp DD Data Deficient - Thiếu dữ liệu ĐDSH Đa dạng sinh học EN Endangered - Nguy cấp Danh lục đỏ các loài có nguy cơ bị diệt vong IUCN của Hiệp hội Bảo vệ thiên nhiên thế giới KBT Khu bảo tồn LC Least Concern - Ít quan tâm NC Near Threatened - Sắp bị đe dọa NĐ 32 Nghị định 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ PTNT Phát triển nông thôn SĐVN Sách đỏ Việt Nam VU Vulnerable - Sẽ nguy cấp UBND Uỷ ban nhân dân LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vii DA ỤC CÁC BẢ Bảng 3. Diện tích các loại đất, loại rừng.

Đa dạng các bậc taxon của hệ thực vật. Khu hệ động vật ở Khu BTTN Pù Luông. So sánh các loài động vật tại các khu rừng đặc dụng Thanh Hóa. Phân bố dân cư của các xã nằm trong Khu BTTN.

Phân bố dân cư trong vùng lõi KBT. Mật độ dân số của các xã nằm trong Khu BTTN Pù Luông. Tỷ lệ sinh, chết, tăng tự nhiên qua các năm tại các xã thuộc Khu BTTN Pù Luông. Lao động và phân bố lao động của các xã thuộc KBT.

Lao động phân theo ngành nghề ở các xã nằm trong KBT. Tình hình sản xuất nông nghiệp tại 9 xã nằm trong Khu BTTN Pù Luông năm 2010. Diện tích trồng và năng suất cây phi lương thực tại 9 xã nằm trong Khu BTTN Pù Luông. Thống kê đàn gia súc, gia cầm tại các xã nằm trong Khu BTTN Pù Luông (năm 2010).

Tọa độ 10 tuyến điều tra Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu. Bảng tổng hợp phân bố Bảy lá một hoa theo đai cao trên tuyến 49 Bảng 4. Bảng giá thu mua loài Bảy lá một hoa của 5 người dân tại khu vực nghiên cứu. Kết quả kiểm tra độ thuần của hạt giống Bảy lá một hoa.

Quá trình nảy mầm của hạt Bảy lá một hoa. Kết quả kiểm tra độ thuần của hom giống bảy lá một hoa. Quá trình nảy mầm của hom bảy lá một hoa. 55 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] viii DA ỤC CÁC Ì Hình 3.

Biểu đồ tỉ trọng của các bậc taxon. Hình thái lá loài Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu. Hình thái hoa loài Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu. Hình giải phẫu quả Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu.

Hình thái quả và hạt loài Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu. Bản đồ tuyến điều tra Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu. Mô hình gieo ươm hạt Bảy lá một hoa. Biểu đồ diễn biến quá trình nảy mầm của hạt cây bảy lá một hoa.

Mô hình gieo ươm hom củ Bảy lá một hoa. Biểu đồ diễn biến quá trình nảy mầm của than củ Bảy lá một hoa. Cây con Bảy lá một hoa mọc từ thân củ. Trên đỉnh núi nhìn xuống Thôn Eo Điếu - xã Cổ Lũng.

Thôn Eo Điếu - xã Cổ Lũng khi nhìn từ dưới lên. Đường lên 3 Thôn Son, Mười, Bá - xã Lũng Cao. Trên thôn Son nhìn xuống khu trung tâm xã Lũng Cao. 58 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 Ặ VẤ Ề Việt Nam nằm trong khu vực Đông Nam Á, có khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm, lãnh thổ đất nước trải dài từ Bắc xuống Nam, địa hình biến đổi từ Đông sang tây, đã tạo ra một khu hệ thực vật vô cùng phong phú và đa dạng.

Ngoài yếu tố thực vật bản địa, Việt Nam còn là nơi giao lưu với các nhân tố thực vật ngoại lai thuộc các khu hệ thực vật vùng lân cận. Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông có tổng diện tích quy hoạch 17.171,03 ha gồm 3 phân khu chức năng là phân khu bảo vệ nghiêm ngặt chiếm 8.866,26 ha, phân khu phục hồi sinh thái chiếm 7.995,74 ha và phân khu hành chính dịch vụ chiếm 215,53 ha. Khu BTTN Pù Luông nằm trên địa phận của 2 huyện Quan Hóa và Bá Thước, phía Tây Bắc tỉnh Thanh Hóa, Bắc Trung bộ Việt Nam, nơi đây được xem là vị trí quan trọng ở phía Tây Bắc của dải núi đá vôi Pù Luông- Cúc Phương- Ngọc Sơn. Theo kết quả điều tra năm 2013 tại đây đã ghi nhận có 2.487 loài động thực vật, trong đó có 1.579 loài thực vật thuộc 680 chi, 200 họ, 76 bộ, 12 lớp và 6 ngành đã được ghi nhận; với nhiều nhiều loài thực vật quý hiếm được xếp trong sách đỏ Việt Nam (2000) và sách đỏ thế giới (2002) như: Thông Pà Cò (Pinuskwangtungensis), Nghiến (Excentrodendrontonkinense(Gagnep.Miao), Lan hài (Paphiopedilum sp), Kim tuyến đá vôi (Anoectochilus calcareous), Bảy lá một hoa (Paris polyphylla Sm… Lịch sử tồn tại hơn 4000 năm trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước của dân tộc ta để tạo dựng nền tảng cho sự phát triển của xã hội đều gắn liền với việc sử dụng các tài nguyên thực vật vào cuộc sống.Cuộc sống luôn gắn bó mật thiết với rừng và tình yêu thiên nhiên cây cỏ đã hình thành nên nét đẹp trong nền văn hóa truyền thống của dân tộc.

Mặt khác, những kiến thức bản địa trong sử dụng cây rừng làm công cụ lao động, làm LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 nhà ở, làm thuốc chữa bệnh, làm rau ăn và thức uống. là những minh chứng cho giá trị to lớn của thực vật rừng. Hiện nay, hệ sinh thái rừng ở Việt Nam cũng như ở một số nước khác trên thế giới đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng, dẫn đến sự mất cân đối về môi trường, có nguy cơ bị mất nguồn gen của một số loài quý hiếm, đồng thời tính đa dạng của một số hệ sinh thái sẽ dần bị xuy giảm. Như vậy, vấn đề đặt ra là làm thế nào để bảo tồn được nguồn gen và đảm bảo được tính đa dạng sinh học của các loài trong hệ sinh thái rừng? Để làm được điều này rất cần có những nghiên cứu đầy đủ, cụ thể về sự đa dạng của từng loài trong hệ sinh thái để làm cơ sở khoa học cho các phương án bảo tồn cho mai sau.

Ngày nay, khi đời sống vật chất và tinh thần của con người ngày càng được cải thiện thì nhu cầu về thẩm mỹ và ẩm thực đã nâng lên, đặc biệt là nghệ thuật chơi cây cảnh, sử dụng các loại cây dược liệu làm thức uống được con người để ý đến và quan tâm sâu sắc. Một số loài trong họ Trọng lâu (Trilliaceae) có giá trị cao về dược liệu và kinh tế, đặc biệt là các cây trong chi Paris, vì vậy đây là đối tượng được người dân khai thác chưa bền vững làm cho các loài có nguy cơ bị tuyệt chủng trong tự nhiên. Trong Sách đỏ Việt Nam (2007), Paris polyphylla Smith là cây quý hiếm nguy cấp (phân hạng EN A1c,d) (được đề nghị có biện pháp khai thác hợp lý nguồn thuốc, đồng thời đưa vào trồng để bảo vệ nguồn gen). Bảy lá một hoa cũng có tên trong nhóm II, Danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm (kèm theo Nghị định 06/2019/NĐ-CP ngày 22 tháng 01 năm 2019 của Chính phủ).

Do vậy, cần phải có những giải pháp để bảo tồn tính đa dạng của loài trong chi Paris và nhằm mục đích đáp ứng được các nhu cầu bảo tồn, lợi ích của con người Loài cây Bảy lá một hoa hiện tại là một loài dược liệu quý, hiếm và có giá trị lớn về kinh tế nên việc nghiên cứu nhân giống, tạo giống cây dược liệu có chất lượng tốt là rất cần thiết. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Với lí do nêu ở trên, tôi tiến hành thực hiện đề tài “Nghiên cứu bảo tồn loài cây thuốc quý hiếm Bảy lá một hoa (Paris polyphylla Smith) tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa”.