Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu bảo tồn loài nghiến excentrodendron tonkinense gagnep chang r h miao và trai lý garcinia fagraeoides a chev tại khu bảo tồn thiên nhiên pù luông tỉnh thanh hóa

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu bảo tồn loài nghiến excentrodendron tonkinense gagnep chang r h miao và trai lý, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Trương Văn Vinh
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Văn Sâm
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa Học Lâm Nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu bảo tồn loài nghiến (Excentrodendron tonkinense (Gagnep) Chang & R. Miao) và trai lý (Garcinia fagraeoides A.) tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.2. Nghiên cứu tại Khu BTTN Pù Luông
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Mục tiêu tổng quát
• 2.3. Mục tiêu cụ thể
• 2.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.5. Phạm vi nghiên cứu
• 2.6. Nội dung nghiên cứu
• 2.7. Phương pháp nghiên cứu
• 2.7.1. Phương pháp kế thừa số liệu
• 2.7.2. Phương pháp thu thập, điều tra, khảo sát thực địa
• 2.7.3. Phương pháp xử lý và phân tích mẫu trong phòng thí nghiệm
• 2.7.4. Phương pháp nhân giống hữu tính đối với loài cây Trai lý (Garcinia fagracoides A.)
• 2.7.5. Phương pháp xác định các nguyên nhân gây suy giảm và đề xuất giải pháp khắc phục
• 3. ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên. Vị trí địa lý
• 3.2. Đặc điểm địa hình
• 3.3. Đặc điểm khí hậu thuỷ văn
• 3.4. Đặc trưng cơ bản về tài nguyên rừng
• 3.5. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 3.5.1. Tình hình dân số và dân tộc
• 3.5.2. Các hoạt động kinh tế của người dân
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu đặc điểm lâm học của loài Nghiến và Trai lý tại Khu BTTN Pù Luông, Thanh Hóa
• 4.2. Thử nghiệm nhân giống hữu tính đối với loài cây Trai lý (Garcinia fagraeoides A.)
• 4.3. Đánh giá hiện trạng bảo tồn Nghiến và Trai lý tại Khu BTTN Pù Luông, Thanh Hóa
• 4.4. Về công tác quản lý bảo vệ rừng
• 4.4.1. Công tác phát triển kinh tế vùng đệm, xây dựng cơ bản
• 4.4.2. Công tác nghiên cứu khoa học, phục hồi sinh thái
• 4.5. Các mối đe dọa đối với loài Nghiến và Trai lý tại KBTTN Pù Luông
• 4.6. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát triển loài Nghiến và Trai lý tại Khu BTTN Pù Luông
• 4.6.1. Nâng cao nhận thức cho cộng đồng dân cư và chính quyền địa phương
• 4.6.2. Hỗ trợ người dân xây dựng các mô hình phát triển kinh tế có hiệu quả
• 4.6.3. Tăng cường công tác quản lý, bảo vệ rừng
• 4.6.4. Tăng cường chương trình nghiên cứu khoa học phục vụ bảo tồn
• KẾT LUẬN - TỒN TẠI - KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu bảo tồn loài nghiến và trai lý

Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, với diện tích 17.171,03 ha, là một trong những khu vực quan trọng tại tỉnh Thanh Hóa. Nơi đây không chỉ nổi bật với cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ mà còn là nơi sinh sống của nhiều loài thực vật quý hiếm, trong đó có loài nghiến (Excentrodendron tonkinense) và trai lý (Garcinia fagraeoides). Nghiên cứu này nhằm mục đích đánh giá hiện trạng và đề xuất các biện pháp bảo tồn cho hai loài thực vật này, góp phần bảo vệ đa dạng sinh học tại khu vực.

1.1. Đặc điểm sinh thái của loài nghiến và trai lý

Loài nghiến thường phát triển ở các khu vực núi đá vôi, có khả năng chịu hạn tốt. Trong khi đó, trai lý lại ưa thích môi trường ẩm ướt, thường xuất hiện ở các khu rừng rậm. Việc hiểu rõ đặc điểm sinh thái của hai loài này là rất quan trọng để xây dựng các phương pháp bảo tồn hiệu quả.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu bảo tồn

Nghiên cứu bảo tồn không chỉ giúp bảo vệ các loài thực vật quý hiếm mà còn góp phần duy trì cân bằng sinh thái. Việc bảo tồn nghiến và trai lý sẽ tạo ra môi trường sống ổn định cho nhiều loài động vật khác, từ đó nâng cao giá trị sinh thái của khu bảo tồn.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo tồn loài nghiến và trai lý

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc bảo tồn, nhưng nghiến và trai lý vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Sự khai thác trái phép, biến đổi khí hậu và áp lực từ hoạt động kinh tế của con người đang đe dọa sự tồn tại của hai loài này. Việc nhận diện và giải quyết các vấn đề này là rất cần thiết.

2.1. Tác động của con người đến môi trường sống

Hoạt động khai thác gỗ và đất canh tác đã làm giảm diện tích rừng tự nhiên, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của nghiến và trai lý. Các nghiên cứu cho thấy, việc mất đi môi trường sống tự nhiên sẽ dẫn đến sự suy giảm số lượng và chất lượng của các loài thực vật này.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến loài thực vật

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi điều kiện khí hậu tại khu vực Pù Luông, ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của nghiến và trai lý. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định có thể làm giảm khả năng sinh sản của hai loài này.

III. Phương pháp nghiên cứu bảo tồn loài nghiến và trai lý

Để bảo tồn nghiến và trai lý, các phương pháp nghiên cứu đa dạng đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm điều tra hiện trạng, phân tích sinh thái và thử nghiệm nhân giống. Việc áp dụng các phương pháp này sẽ giúp xác định rõ hơn về khả năng sinh trưởng và phát triển của hai loài thực vật này.

3.1. Điều tra hiện trạng phân bố

Các cuộc điều tra hiện trạng đã được thực hiện để xác định vị trí và số lượng của nghiến và trai lý trong khu bảo tồn. Kết quả cho thấy, hai loài này đang bị suy giảm về số lượng do nhiều nguyên nhân khác nhau.

3.2. Phương pháp nhân giống và phục hồi

Thử nghiệm nhân giống hữu tính đã được thực hiện để tăng cường số lượng nghiến và trai lý. Các kỹ thuật nhân giống hiện đại được áp dụng nhằm đảm bảo tỷ lệ sống sót cao cho cây giống trước khi đưa vào tự nhiên.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc bảo tồn nghiến và trai lý không chỉ có ý nghĩa về mặt sinh thái mà còn mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương. Các mô hình phát triển kinh tế bền vững đã được xây dựng, giúp người dân có thể sống hòa hợp với thiên nhiên.

4.1. Mô hình phát triển kinh tế bền vững

Các mô hình phát triển kinh tế bền vững đã được triển khai, giúp người dân địa phương có thêm thu nhập từ việc bảo tồn và phát triển nghiến và trai lý. Điều này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao đời sống của cộng đồng.

4.2. Kết quả từ các chương trình bảo tồn

Các chương trình bảo tồn đã đạt được nhiều kết quả tích cực, như tăng cường nhận thức của cộng đồng về giá trị của nghiến và trai lý. Sự tham gia của người dân vào các hoạt động bảo tồn đã góp phần quan trọng trong việc duy trì sự đa dạng sinh học tại khu vực.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu bảo tồn

Nghiên cứu bảo tồn nghiến và trai lý tại khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông đã chỉ ra rằng việc bảo tồn không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng mà còn cần sự tham gia tích cực của cộng đồng. Tương lai của hai loài này phụ thuộc vào các biện pháp bảo tồn hiệu quả và sự hợp tác giữa các bên liên quan.

5.1. Tầm quan trọng của sự hợp tác

Sự hợp tác giữa các tổ chức, cơ quan nhà nước và cộng đồng địa phương là rất cần thiết để bảo tồn nghiến và trai lý. Các chương trình hợp tác sẽ giúp nâng cao hiệu quả bảo tồn và phát triển bền vững.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp bảo tồn mới, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của nghiến và trai lý. Điều này sẽ góp phần bảo vệ đa dạng sinh học tại khu bảo tồn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông thuộc tỉnh Thanh Hóa sở hữu tổng diện tích 17.171,03 ha, giữ vai trò sinh thái xung yếu trên dải núi đá vôi Pù Luông - Cúc Phương - Ngọc Sơn. Nơi đây lưu giữ hệ thực vật đa dạng với 1.579 loài thuộc 680 chi và 200 họ, trong đó có 167 loài thực vật quý hiếm ghi nhận trong Sách đỏ Việt Nam và Danh lục đỏ thế giới IUCN. Trong đó, Nghiến (Excentrodendron tonkinense (Gagnep) Chang & R. Miao) thuộc họ Đay (Tiliaceae) và Trai lý (Garcinia fagraeoides A.Chev.) thuộc họ Măng cụt (Clusiaceae) là hai loài cây gỗ lớn đặc trưng của hệ sinh thái rừng nhiệt đới trên núi đá vôi karst. Do chất lượng gỗ đặc biệt rắn chắc và có giá trị kinh tế vượt trội, hai loài thực vật này đối mặt với áp lực khai thác trái phép nghiêm trọng, khiến nguồn gen ngoài tự nhiên suy giảm mạnh.

Trước thực trạng đó, công trình nghiên cứu được triển khai nhằm đánh giá toàn diện đặc điểm lâm học, hiện trạng phân bố, cấu trúc tái sinh và thử nghiệm phương pháp nhân giống hữu tính cho loài Trai lý. Phạm vi khảo sát được thực hiện trên 26/36 tiểu khu thuộc địa giới hành chính của 5 xã gồm Cổ Lũng, Lũng Cao, Thành Sơn thuộc huyện Bá Thước và Phú Lệ, Phú Xuân thuộc huyện Quan Hóa trong mốc thời gian từ tháng 10 năm 2015 đến tháng 4 năm 2016. Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc khi cung cấp hệ thống số liệu định lượng chi tiết về 77 cá thể Nghiến trưởng thành và 150 cây con tái sinh dọc theo 15 tuyến khảo sát với tổng chiều dài 39 km. Đây là cơ sở then chốt để Ban quản lý Khu bảo tồn xây dựng phương án bảo tồn bền vững và quản lý nguồn gen nguy cấp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng hai khung lý thuyết cốt lõi trong khoa học lâm nghiệp: lý thuyết bảo tồn đa dạng sinh học theo Công ước Rio de Janeiro (1992) và lý thuyết động thái quần xã thực vật rừng nhiệt đới trên núi đá vôi karst. Quá trình tiếp cận kết hợp chặt chẽ giữa hai phương thức bảo tồn nguyên vị (in-situ) nhằm duy trì quần thể tại sinh cảnh tự nhiên và bảo tồn chuyển vị (ex-situ) phục vụ nghiên cứu nhân giống nhân tạo và cứu hộ nguồn gen.

Nội dung nghiên cứu vận dụng 5 khái niệm chuyên ngành then chốt: tổ thành loài cây đi kèm, mật độ cây tái sinh tự nhiên, phân tầng sinh thái rừng kín thường xanh, cây vượt tán ưu thế và mô hình đánh giá mối đe dọa sinh cảnh của Margoluis và Salafsky (2001). Mức độ nguy cấp của hai loài được đối chiếu chặt chẽ theo các quy chuẩn pháp lý và tài liệu khoa học chính thống: Nghị định 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ (thuộc nhóm IIA - hạn chế khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại), Sách đỏ Việt Nam năm 2007 (cấp EN - Nguy cấp), Danh lục đỏ IUCN năm 2016 và Thông tư số 40/2013/TT-BNNPTNT về danh mục các loài theo Công ước CITES.

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm tính chuẩn xác và đại diện cao, tác giả thiết lập cỡ mẫu khảo sát gồm 15 tuyến điều tra thực địa với tổng chiều dài 39 km, trải rộng trên 26 tiểu khu rừng núi đá vôi. Phương pháp chọn mẫu áp dụng là điều tra theo tuyến kết hợp bố trí ô tiêu chuẩn và ô dạng bản điển hình:

• Điều tra cây tầng cao: Ghi nhận toàn bộ cá thể Nghiến và Trai lý có đường kính ngang ngực (D1.3) từ 6 cm trở lên; đo chiều cao vút ngọn (Hvn), chiều cao dưới cành (Hdc) bằng thước Blummleiss và đường kính tán (Dt) bằng thước dây theo hai hướng Đông Tây - Nam Bắc.
• Điều tra cây tái sinh: Bố trí 40 ô dạng bản diện tích 4 m2 (2m x 2m) quanh gốc 5 cây mẹ trưởng thành (chia đều 20 ô trong tán và 20 ô ngoài tán) kết hợp 20 ô nhỏ dạng bản 25 m2 dọc theo đường chéo ô tiêu chuẩn để xác định mật độ cây tái sinh theo công thức N = (n/S) x 10.000 (cây/ha).
• Thử nghiệm nhân giống hữu tính: Hạt giống Trai lý được thu hái từ cây mẹ, xử lý sạch cùi quả và gieo ươm so sánh trên 2 công thức giá thể gồm 100% cát ẩm và hỗn hợp 50% cát kết hợp 50% đất rừng tự nhiên.
• Phân tích và xử lý dữ liệu: Áp dụng công thức tính hệ số tổ thành bình quân Ntb = N/m trên phần mềm Microsoft Excel và số hóa bản đồ phân bố tỷ lệ 1/25.000 bằng phần mềm chuyên dụng MapInfo 10.5. Toàn bộ chu kỳ nghiên cứu thực địa và thí nghiệm diễn ra tập trung trong giai đoạn từ tháng 10 năm 2015 đến tháng 4 năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực địa đã mang lại những dữ liệu định lượng quan trọng về hiện trạng hai loài cây quý hiếm tại Pù Luông:

• Đặc điểm phân bố không gian: Ghi nhận tổng cộng 77 cá thể Nghiến trưởng thành và 150 cây Nghiến tái sinh trên 14/15 tuyến khảo sát (tần suất bắt gặp đạt 93,3%). Sự phân bố thể hiện tính tập trung rõ rệt: khu vực Bản Eo Điếu ghi nhận nhiều nhất với 24 cây (chiếm 31,1%), tiếp đến là khu vực Bản Kịt - Cao Hoong với 20 cây (chiếm 25,9%), trong khi khu vực Bản Khuyn chỉ bắt gặp 2 cây (chiếm 2,6%) và Son - Bá - Mười có 5 cây (chiếm 6,4%).
• Đai cao và phân tầng sinh thái: Nghiến phân bố chủ yếu ở đai cao từ 500 m đến 1.020 m so với mực nước biển, giữ vai trò cây gỗ lớn vượt tán với chiều cao phổ biến 15 - 30 m và đường kính thân đạt từ 30 cm đến 120 cm.
• Cấu trúc tổ thành và động thái tái sinh: Trong lâm phần Nghiến xuất hiện 18 loài cây đi kèm, trong đó Côm là loài chiếm ưu thế cao nhất với hệ số tổ thành 1,83, tiếp theo là Trai lý, Thông tre lá dài và Mạy tèo với cùng hệ số 0,83. Mật độ cây tái sinh tự nhiên đạt trung bình 1.400 cây/ha thuộc 15 loài; nhóm cây tái sinh chiếm ưu thế đạt 760 cây/ha (chiếm 54,29%), nhóm không chiếm ưu thế đạt 640 cây/ha (chiếm 45,71%). Nghiên cứu 40 ô dạng bản quanh 5 cây mẹ chỉ ra khả năng tái sinh trong tán đạt 60% (9 cây) với tỷ lệ cây cao dưới 1 m chiếm 26,67%, cao hơn so với ngoài tán chỉ đạt 40% (6 cây) với tỷ lệ cây cao dưới 1 m chiếm 13,33%.
• Thử nghiệm nhân giống Trai lý: Hạt giống gieo trên giá thể hỗn hợp 50% cát và 50% đất rừng cho tỷ lệ nảy mầm và tốc độ sinh trưởng chiều cao của cây con vượt trội rõ rệt so với công thức cát ẩm thuần túy.

Thảo luận kết quả

Thực tế điều tra phản ánh rằng tuy mật độ tái sinh tự nhiên của Nghiến đạt mức 1.400 cây/ha nhưng số lượng cây con đạt chiều cao triển vọng trên 1 m lại rất hạn chế. Nguyên nhân chính do hạt Nghiến sau khi phát tán gặp điều kiện lập địa núi đá vôi khắc nghiệt, tầng đất mặt mỏng, thiếu hụt độ ẩm kéo dài trong mùa khô và chịu sự cạnh tranh ánh sáng gay gắt từ 18 loài cây bụi đi kèm.

Về mặt trực quan hóa dữ liệu, sự tương quan giữa tọa độ định vị và độ cao phân bố của 77 cá thể Nghiến rất phù hợp để thể hiện qua biểu đồ phân tán kết hợp bản đồ nhiệt không gian. Đồng thời, tỷ lệ 18 loài cây đi kèm và mật độ phân tầng tái sinh có thể được minh họa tối ưu thông qua biểu đồ tròn tổ thành và biểu đồ cột so sánh đa biến. So với các công trình nghiên cứu trước đây tại Vườn Quốc gia Cúc Phương và Ba Bể, kết quả tại Pù Luông khẳng định tính chất phân bố cục bộ theo vi khí hậu của núi đá vôi, đồng thời bổ sung cơ sở thực nghiệm khẳng định Trai lý hoàn toàn có thể nhân giống nhân tạo thành công nếu được xử lý hạt và phối trộn giá thể đất rừng đúng kỹ thuật.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát thực địa và đánh giá các mối đe dọa sinh cảnh, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

• Số hóa quản lý và tăng cường tuần tra bảo vệ nghiêm ngặt: Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông chủ trì ứng dụng hệ thống thông tin địa lý MapInfo và định vị GPS để lập hồ sơ quản lý cá thể cho 77 cây Nghiến trưởng thành; tổ chức các chốt chặn cơ động tại Bản Eo Điếu và Bản Kịt nhằm giảm 80% nguy cơ khai thác trộm trong giai đoạn 2017 - 2020.
• Triển khai các biện pháp kỹ thuật lâm sinh xúc tiến tái sinh tự nhiên: Hạt Kiểm lâm Pù Luông phối hợp các trạm kiểm lâm địa bàn thực hiện phát dọn dây leo, xới xáo đất cục bộ quanh gốc cây mẹ trên 26 tiểu khu trọng điểm, đặt mục tiêu nâng mật độ cây con có triển vọng phát triển từ mức 400 cây/ha hiện nay lên 800 cây/ha trong thời gian 3 năm.
• Nâng cao sinh kế và kiểm soát công cụ khai thác: Ủy ban nhân dân 5 xã vùng đệm (Cổ Lũng, Lũng Cao, Thành Sơn, Phú Lệ, Phú Xuân) phối hợp với các tổ chức đoàn thể kiểm kê, quản lý 100% cưa xăng trên địa bàn; mở rộng giao khoán bảo vệ rừng theo Nghị định 75/2016/NĐ-CP nhằm tạo sinh kế ổn định cho hơn 95% hộ dân đồng bào Thái và Mường sinh sống giáp ranh khu bảo tồn.
• Phát triển mô hình nhân giống chuyển vị loài Trai lý: Trường Đại học Lâm nghiệp phối hợp với Phòng Khoa học kỹ thuật của Khu bảo tồn hoàn thiện quy trình gieo ươm hạt giống trên giá thể hỗn hợp cát - đất rừng tỷ lệ 50:50, sản xuất thử nghiệm 5.000 cây giống đạt tiêu chuẩn xuất vườn từ năm 2018 nhằm phục vụ công tác làm giàu rừng sinh thái.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại nguồn dữ liệu khoa học chuẩn xác và giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cán bộ quản lý khu bảo tồn và lực lượng Kiểm lâm: Nắm bắt chính xác tọa độ phân bố của 77 cây Nghiến và các vùng phân bố trọng điểm tại Bản Eo Điếu, Bản Kịt để xây dựng phương án phân công tuần tra, tối ưu hóa nguồn lực kiểm soát lâm sản tại các điểm nóng.
• Các nhà nghiên cứu lâm học và sinh thái học thực vật: Tiếp cận tập dữ liệu định lượng về hệ số tổ thành 18 loài cây đi kèm, cấu trúc tái sinh 1.400 cây/ha trên núi đá vôi karst nhằm phục vụ các đề tài phân tích chuyên sâu về diễn thế rừng nhiệt đới.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Lâm sinh, Quản lý tài nguyên rừng: Sử dụng tài liệu như một mẫu nghiên cứu thực nghiệm tiêu chuẩn về phương pháp thiết lập 40 ô dạng bản, kỹ thuật điều tra theo tuyến và mô hình hóa nguy cơ suy giảm sinh cảnh theo chuẩn quốc tế.
• Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Tham khảo các luận cứ khoa học để xây dựng chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, quy hoạch vùng đệm cho 5 xã miền núi tại hai huyện Bá Thước và Quan Hóa.

Câu hỏi thường gặp

Tình trạng bảo tồn hiện nay của loài Nghiến và Trai lý tại Việt Nam được xếp ở cấp độ nào?
Cả hai loài đều thuộc nhóm IIA theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP về quản lý thực vật, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm. Trong Sách đỏ Việt Nam năm 2007, cả Nghiến và Trai lý đều được xếp ở cấp EN (Nguy cấp) do quần thể ngoài tự nhiên bị suy giảm mạnh bởi hoạt động khai thác lấy gỗ.

Tại sao mật độ tái sinh tự nhiên của cây Nghiến đạt 1.400 cây/ha nhưng số cây triển vọng lại thấp?
Dù khả năng nảy mầm tự nhiên đạt khá với 150 cây con ghi nhận, nhưng điều kiện lập địa núi đá vôi có tầng đất mỏng, khô hạn kéo dài trong mùa khô và sự che bóng của 18 loài cây đi kèm khiến phần lớn cây mạ bị chết hoặc sinh trưởng rất chậm dưới ngưỡng chiều cao 1 m.

Giá thể nào đem lại hiệu quả cao nhất khi nhân giống hữu tính cây Trai lý?
Kết quả thực nghiệm khẳng định giá thể hỗn hợp phối trộn 50% cát ẩm và 50% đất rừng tự nhiên giúp hạt Trai lý nảy mầm nhanh và cây con sinh trưởng khỏe mạnh hơn rõ rệt so với việc gieo ươm trên nền 100% cát ẩm thuần túy.

Khu vực nào trong Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông tập trung nhiều cá thể Nghiến nhất?
Qua khảo sát 15 tuyến điều tra, Nghiến phân bố tập trung nhiều nhất tại khu vực Bản Eo Điếu với 24 cá thể (chiếm 31,1%) và khu vực Bản Kịt - Cao Hoong với 20 cá thể (chiếm 25,9%), phân bố ở đai cao từ 500 m đến 1.020 m.

Những áp lực kinh tế - xã hội chính nào đang đe dọa trực tiếp hai loài cây này?
Hơn 95% cư dân vùng đệm là đồng bào dân tộc thiểu số Thái và Mường có đời sống khó khăn và phụ thuộc vào tài nguyên rừng. Tình trạng sử dụng cưa xăng trái phép, khai thác khoáng sản tự do tại khu vực bãi Kịt và phá rừng làm nương rẫy là những mối đe dọa hàng đầu.

Kết luận

• Luận văn đã xác định và số hóa thành công vị trí tọa độ của 77 cá thể Nghiến trưởng thành cùng 150 cây tái sinh trên 15 tuyến điều tra với chiều dài 39 km tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông.
• Làm sáng tỏ cấu trúc tổ thành lâm phần gồm 18 loài đi kèm và quy luật tái sinh tự nhiên với mật độ 1.400 cây/ha, trong đó tỷ lệ tái sinh dưới tán cây mẹ đạt mức 60%.
• Xác lập quy trình kỹ thuật nhân giống hữu tính loài Trai lý đạt hiệu quả cao trên giá thể phối trộn 50% cát và 50% đất rừng.
• Nhận diện chi tiết hệ thống các mối đe dọa sinh cảnh từ hoạt động khai thác gỗ, nương rẫy và áp lực sinh kế của cộng đồng dân cư tại 5 xã vùng đệm.
• Hoàn thiện hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp giữa bảo vệ nguyên vị tại sinh cảnh, nhân giống chuyển vị và nâng cao sinh kế bền vững.

Kết quả nghiên cứu là tài liệu khoa học chuẩn mực, định hình lộ trình hành động giai đoạn 2017 - 2025 nhằm bảo tồn bền vững nguồn gen Nghiến và Trai lý. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và chính quyền địa phương cần khai thác ngay nguồn cơ sở dữ liệu này để triển khai các chương trình hành động bảo vệ rừng trong thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông có tổng diện tích 17.171,03 ha nằm trên địa phận của 2 huyện Quan Hóa và Bá Thƣớc, phía Tây Bắc tỉnh Thanh Hóa, Bắc Trung bộ Việt Nam, nơi đây đƣợc xem là vị trí quan trọng ở phía Tây Bắc của dải núi đá vôi Pù Luông- Cúc Phƣơng- Ngọc Sơn. Theo kết quả điều tra năm 2013 tại đây đã ghi nhận có 2.487 loài động thực vật, trong đó có 1.579 loài thực vật thuộc 680 chi, 200 họ, 76 bộ, 12 lớp và 6 ngành đã đƣợc ghi nhận; với nhiều nhiều loài thực vật quý hiếm đƣợc xếp trong sách đỏ Việt Nam (2000) và sách đỏ thế giới (2002) nhƣ: Thông Pà Cò (Pinus kwangtungensis), Nghiến (Excentrodendron tonkinense), Lan Hài xanh (Paphiopedilum malipoense) Kim tuyến đá vôi (Anoectochilus calcareous), Bảy lá một hoa (Paris polyphylla)… Để bảo tồn đa dạng sinh học, trong những năm qua Ban quản lý Khu BTTN Pù Luông đã tăng cƣờng trong công tác quản lý bảo vệ rừng, phát triển kinh tế cho cộng đồng vùng đệm và vùng lõi của Khu bảo tồn nhằm giảm áp lực lên tài nguyên rừng đặc dụng, đặc biệt Khu bảo tồn bƣớc đầu đã thu hút đƣợc sự đầu tƣ trong nghiên cứu khoa học với sự ƣu tiên là nghiên cứu bảo tồn đối với các loài động thực vật quý hiếm, nguy cấp nhƣ đề tài “Nghiên cứu kỹ thuật tạo giống hữu tính một số loài cây hạt trần quý hiếm tại khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông–Thanh Hóa”; Điều tra, nghiên cứu bảo tồn các loài Culy và các nhóm động vật: Chim, Bò sát, Côn trùng tại Khu BTTN Pù Luông; Điều tra, nghiên cứu bảo tồn một số loài cây thuốc quý hiếm tại Khu BTTN Pù Luông…, Kết quả đã xác định đƣợc hiện trạng phân bố, đặc điểm sinh vật học, sinh thái học và bƣớc đầu nhân giống thử nghiệm thành công đối với một số loài trong lĩnh vực nghiên cứu. Miao) và Trai Lý (Garcinia fagraeoides A.) là 2 trong số những loài đặc trƣng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 trên hệ sinh thái núi đá vôi của Khu bảo tồn, do có giá trị kinh tế cao nên đây cũng là 2 trong số các loài thực vật bị các đối tƣợng lâm tặc lợi dụng khai thác trái phép nhiều nhất tại Khu bảo tồn trong những năm qua. Theo kết quả của một số công trình nghiên cứu nhƣ Dự án điều tra lập danh lục hệ động thực vật Khu BTTN Pù Luông (2013), Đề tài "Nghiên cứu hiện trạng và đề xuất giải pháp bảo tồn một số loài thực vật quý hiếm tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, tỉnh Thanh Hóa", Luận văn thạc sỹ Khoa học Lâm nghiệp, Trƣờng Đại học Lâm nghiệp nghiên cứu của tác giả Nguyễn Văn Chính (2014), đã xác định đƣợc sự xuất hiện của các loài thực vật này tại Khu bảo tồn và xác định đƣợc một số điểm phân bố của chúng, tuy nhiên số liệu về hiện trạng phân bố của 2 loài thực vật hiện nay chƣa thực sự đầy đủ, chƣa đánh giá đƣợc khả năng nhân giống của 2 loài thực vật quý hiếm này tại Khu BTTN Pù Luông.

Vì vậy cần phải nghiên cứu một cách đầy đủ hơn để xác định đƣợc hiện trạng phân bố và khả năng nhân giống đối với 2 loài thực vật nhằm góp phần bảo tồn bền vững loài Nghiến và Trai lý tại Khu BTTN Pù Luông. Với lý do trên tôi chọn đề tài: “Nghiên cứu bảo tồn loài Nghiến (Excentrodendron tonkinense (Gagnep) Chang & R. Miao) và Trai Lý (Garcinia fagraeoides A.) tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, tỉnh Thanh Hóa” LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.