Nghiên Cứu Áp Dụng Tập Quán Giải Quyết Tranh Chấp Thương Mại Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích tập quán giải quyết tranh chấp thương mại tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về thực tiễn và giải pháp.

• Tác giả: Nguyễn Mạnh Thắng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Ngô Huy Cương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Áp Dụng Tập Quán Giải Quyết Các Tranh Chấp Thương Mại Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 1.1. Tiền đề của việc đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở trong nước
• 1.3. Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước
• 1.4. Kế thừa và nghiên cứu phát triển trong khuôn khổ đề tài luận án
• 1.5. Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu và sử dụng phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ÁP DỤNG TẬP QUÁN
• 2.1. Những khái niệm chủ yếu liên quan
• 2.2. Sự cần thiết áp dụng tập quán giải quyết các tranh chấp thương mại
• 2.3. Quan hệ giữa tập quán pháp với các loại nguồn khác của pháp luật
• 2.4. Các nguyên tắc của áp dụng tập quán
• 2.5. Kỹ thuật áp dụng tập quán
• 2.6. Tổ chức áp dụng tập quán
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG TẬP QUÁN GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 3.1. Môi trường pháp lý liên quan tới áp dụng tập quán ở Việt Nam
• 3.2. Thực tiễn áp dụng tập quán ở Việt Nam hiện nay
• 3.3. Những bất cập chủ yếu liên quan tới áp dụng tập quán ở Việt Nam hiện nay và nguyên nhân của những bất cập đó
• 4. CHƯƠNG 4: NHỮNG KIẾN NGHỊ LIÊN QUAN TỚI ÁP DỤNG TẬP QUÁN GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Kiến nghị về chính sách và những định hướng liên quan tới áp dụng tập quán
• 4.2. Kiến nghị những giải pháp cụ thể
• MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Về Giải Quyết Tranh Chấp Thương Mại

Nghiên cứu về giải quyết tranh chấp thương mại cần xem xét tập quán như một yếu tố quan trọng. Tập quán hình thành từ các quy tắc ứng xử trong cộng đồng và được áp dụng trong các nền tài phán riêng biệt. Sự khác biệt về tập quán giữa các cộng đồng và tính hỗn tạp của các quy tắc tập quán do sự giao thoa giữa các cộng đồng là những yếu tố cần lưu ý. Việc áp dụng tập quán không đồng nhất giữa các nền tài phán, và phạm vi áp dụng có thể khác biệt. Do đó, một nghiên cứu toàn diện về áp dụng tập quán trên toàn thế giới là không khả thi. Hầu hết các nghiên cứu chỉ đề cập đến lý thuyết chung và áp dụng tại một nền tài phán cụ thể. Việt Nam, với sự phát triển quan hệ thương mại quốc tế và sự chú trọng vào luật thành văn, vẫn còn nhiều khoảng trống nghiên cứu về vấn đề này. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về tập quán có giá trị lớn cho việc nghiên cứu áp dụng tập quán để giải quyết tranh chấp thương mại tại Việt Nam.

1.1. Tiền Đề Đánh Giá Nghiên Cứu Tập Quán Thương Mại Việt Nam

Việc đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu về tập quán thương mại Việt Nam cần xuất phát từ hai tiền đề chính: Thứ nhất, tập quán là các quy tắc xử sự hình thành tại các cộng đồng nhất định. Thứ hai, tập quán được áp dụng tại các nền tài phán riêng biệt. Từ tiền đề thứ nhất, cần lưu ý sự khác biệt về tập quán giữa các cộng đồng và tính hỗn tạp của các quy tắc tập quán. Từ tiền đề thứ hai, cần lưu ý sự không đồng nhất trong việc áp dụng tập quán tại các nền tài phán khác nhau và phạm vi áp dụng có thể khác biệt. Các tiền đề này cho thấy không thể có một công trình nào nghiên cứu được tất cả vấn đề áp dụng tập quán trên thế giới, kể cả chỉ nghiên cứu riêng cho lĩnh vực thương mại.

1.2. Khoảng Trống Nghiên Cứu Về Áp Dụng Tập Quán Hiện Nay

Luôn có khoảng trống nghiên cứu dành cho các đề tài về áp dụng tập quán, nhất là ở Việt Nam bởi ở nơi đây chưa phát triển mạnh quan hệ thương mại quốc tế, đồng thời hiện nay các luật gia hầu như dành hầu hết tâm trí của mình vào việc xây dựng và nghiên cứu thi hành, áp dụng các qui định của luật thành văn. Tuy nhiên các công trình nghiên cứu ở trong và ngoài nước liên quan tới tập quán có giá trị hết sức lớn đối với việc nghiên cứu áp dụng tập quán để giải quyết các tranh chấp thương mại ở Việt Nam.

II. Thực Trạng Nghiên Cứu Giải Quyết Tranh Chấp Tại Việt Nam

Phần lớn các công trình nghiên cứu liên quan tới tập quán đều nhìn nhận từ giác độ dân tộc học, sử học, văn hóa học hoặc phong tục học. Số lượng các công trình nghiên cứu tập quán từ giác độ luật học không nhiều, nhưng rất tiêu biểu. Các công trình này đã tổng kết và phát triển được hầu hết các kết quả nghiên cứu liên quan đã có từ trước. Trong các chế độ cũ ở Việt Nam, một số luật gia đã nghiên cứu về tập quán pháp nói chung, điển hình là Vũ Văn Mẫu. Hiện nay, có một số công trình nghiên cứu tương đối sâu về luật tục, thể hiện qua các xuất bản phẩm của Viện Nghiên cứu văn hóa dân gian. Các công trình này tập hợp khá kỹ lưỡng và đầy đủ các qui tắc tập quán của một số dân tộc anh em sinh sống trên đất nước Việt Nam.

2.1. Các Nghiên Cứu Dưới Góc Độ Dân Tộc Học Sử Học Về Tập Quán

Cho tới thời điểm này, phần lớn các công trình nghiên cứu liên quan tới tập quán đều nhìn nhận tập quán từ giác độ dân tộc học, sử học, văn hóa học hoặc phong tục học… Có một số lượng không nhiều các công trình nghiên cứu tập quán từ giác độ luật học. Số ít các công trình này, tuy nhiên rất tiêu biểu trong lĩnh vực luật học bởi đã tổng kết và phát triển được hầu hết các kết quả nghiên cứu liên quan đã có từ trước. Vì vậy khi nói tới tình hình nghiên cứu trong nước không thể không tìm hiểu các công trình đó.

2.2. Nghiên Cứu Pháp Lý Về Tập Quán Pháp Tại Việt Nam

Có một số công trình điển hình của các luật gia liên quan tới tập quán pháp như: "Luật tục, hương ước - Những giá trị văn hóa pháp luật cần được giữ gìn, kế thừa và phát triển" của GS.TS Hoàng Thị Kim Quế; "Cụ thể hóa quan điểm về tập quán pháp theo Nghị quyết số 48-NQ/TW của Bộ Chính trị" của PGS. Ngô Huy Cương; "Luật hợp đồng Việt Nam - Bản án và bình luận bản án" của PGS.TS Đỗ Văn Đại. Các công trình này có nghiên cứu chuyên sâu về tập quán ở khía cạnh pháp lý.

III. Vấn Đề Lý Luận Về Áp Dụng Tập Quán Trong Thương Mại

Các công trình nghiên cứu về áp dụng tập quán trong giải quyết tranh chấp thương mại còn hạn chế. Việc áp dụng tập quán là một quy trình phức tạp, liên quan đến lý luận pháp luật, kỹ thuật pháp lý và các nguyên tắc tố tụng. Do đó, việc nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện và có hệ thống về áp dụng tập quán ở Việt Nam gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, các công trình hiện có đã đặt nền móng cho các nghiên cứu tiếp theo. Công trình nghiên cứu của PGS.TS Ngô Huy Cương bao quát tương đối toàn diện các khía cạnh khác nhau của vấn đề áp dụng tập quán.

3.1. Sự Phức Tạp Của Quy Trình Áp Dụng Tập Quán

Áp dụng tập quán là một qui trình phức tạp liên quan nhiều không chỉ tới lý luận pháp luật, mà còn liên quan rất sâu tới kỹ thuật pháp lý và các nguyên tắc, qui tắc tố tụng, cho nên khó nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện và có hệ thống về áp dụng tập quán ở Việt Nam. Thế nhưng các công trình vừa nói có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc đặt nền móng cho các công trình nghiên cứu tiếp theo.

3.2. Đánh Giá Công Trình Nghiên Cứu Của PGS.TS Ngô Huy Cương

Nhìn từ giác độ áp dụng tập quán, công trình nghiên cứu của PGS.TS Ngô Huy Cương bao quát tương đối toàn diện các khía cạnh khác nhau của vấn đề áp dụng tập quán. Tổng quan một số công trình nghiên cứu tiêu biểu, có tính bao quát rộng và có tính chuyên sâu Trong nhiều công trình nghiên cứu về tập quán pháp ở trong nước, các công trình nghiên cứu được nói tới ở dưới đây là các công trình tiêu biểu, chuyên sâu và có độ bao phủ rộng, và đã tổng kết được phần lớn các kết quả nghiên cứu trong nước

IV. Phân Tích Chi Tiết Về Tập Quán Pháp Trong Thương Mại

Công trình "Cụ thể hóa quan điểm về tập quán pháp theo Nghị quyết số 48-NQ/TW của Bộ Chính trị" là một nghiên cứu toàn diện về tập quán pháp của PGS. Ngô Huy Cương. Công trình này đề cập đến quan điểm phát triển tập quán pháp của Đảng Cộng sản Việt Nam, khái niệm, các thành tố, ý nghĩa và chức năng của tập quán, những bất cập lớn liên quan đến quy trình chứng minh và áp dụng tập quán. Nghiên cứu của TS. Nguyễn Thị Quỳnh và cộng sự tập trung vào thực trạng tập quán pháp ở Việt Nam và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng.

4.1. Quan Điểm Phát Triển Tập Quán Pháp Của Đảng Cộng Sản

Công trình này đã đề cập tới các vấn đề lớn như: (1) Quan điểm phát triển tập quán pháp của Đảng Cộng sản Việt Nam trong công cuộc cải cách pháp luật; (2) khái niệm, các thành tố, ý nghĩa và chức năng của tập quán; (3) những bất cập lớn và chính yếu liên quan tới q...

4.2. Thực Trạng Tập Quán Pháp Và Đề Xuất Giải Pháp

Nghiên cứu của TS. Nguyễn Thị Quỳnh, TS. Nguyễn Quốc Việt, và ThS. Nguyễn Hoàng Phương (Chính phủ Việt Nam - Chương trình phát triển Liên Hiệp Quốc, Dự án tăng cường tiếp cận công lý và bảo vệ quyền tại Việt Nam (00058492), 2013) tập trung vào thực trạng tập quán pháp ở Việt Nam và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng.

V. Thách Thức Và Giải Pháp Áp Dụng Tập Quán Thương Mại

Việc chứng minh tập quán thương mại trước tòa án là một thách thức lớn do sự bộc lộ vật chất của tập quán không rõ ràng so với các nguồn pháp luật khác. Tuy nhiên, xây dựng nền kinh tế thị trường đòi hỏi áp dụng tập quán, vì văn bản pháp luật không thể bao phủ toàn bộ các quan hệ xã hội. Hội nhập quốc tế cũng đòi hỏi áp dụng tập quán đối với các quan hệ pháp luật có yếu tố nước ngoài. Do đó, cần nghiên cứu kỹ lưỡng về tập quán và vấn đề áp dụng tập quán để giải quyết tranh chấp thương mại.

5.1. Thách Thức Chứng Minh Tập Quán Thương Mại Trước Tòa

Việc chứng minh tập quán thương mại trước tòa án là một công việc đầy khó khăn và phức tạp. Tuy nhiên việc xây dựng nền kinh tế thị trường đòi hỏi áp dụng tập quán bởi văn bản pháp luật không thể bao phủ toàn bộ các quan hệ đầy biến động trong đời sống xã hội.

5.2. Yêu Cầu Áp Dụng Tập Quán Trong Bối Cảnh Hội Nhập

Mặt khác, hội nhập quốc tế khiến không thể từ chối áp dụng tập quán đối với những quan hệ pháp luật có yếu tố nước ngoài, nhất là trong lĩnh vực thương mại. Vì vậy có sự xuất hiện nhu cầu khách quan và cấp thiết hiện nay là nghiên cứu thật kỹ lưỡng, sâu sắc, toàn diện và có hệ thống về tập quán và vấn đề áp dụng tập quán để giải quyết các tranh chấp thương mại trên cả phương diện lý luận và thực tiễn.

VI. Đề Xuất Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Giải Quyết Tranh Chấp

Để nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp thương mại thông qua áp dụng tập quán, cần có các giải pháp đồng bộ về chính sách, pháp luật và thực tiễn. Cần xây dựng mô hình lý luận chuyên sâu về tập quán pháp và áp dụng tập quán, đồng thời phân tích môi trường pháp lý và lịch sử để tìm ra các bất cập. Các kiến nghị cần tập trung vào việc tăng cường nhận thức về tập quán, hoàn thiện quy trình chứng minh và áp dụng tập quán, và xây dựng cơ chế hỗ trợ cho việc giải quyết tranh chấp dựa trên tập quán.

6.1. Giải Pháp Đồng Bộ Về Chính Sách Pháp Luật Và Thực Tiễn

Để nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp thương mại thông qua áp dụng tập quán, cần có các giải pháp đồng bộ về chính sách, pháp luật và thực tiễn.

6.2. Tăng Cường Nhận Thức Về Tập Quán Và Hoàn Thiện Quy Trình

Các kiến nghị cần tập trung vào việc tăng cường nhận thức về tập quán, hoàn thiện quy trình chứng minh và áp dụng tập quán, và xây dựng cơ chế hỗ trợ cho việc giải quyết tranh chấp dựa trên tập quán.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề nghiên cứu nền tảng văn hóa, truyền thống, kinh tế - xã hội và pháp lý cho việc xác định thứ tự ưu tiên áp dụng tập quán phù hợp với hoàn cảnh của Việt Nam hiện nay. Vấn đề chứng minh tập quán được tác giả Ngô Huy Cương đề cập với đầy đủ các chi tiết như: nghĩa vụ chứng minh tập quán; phản chứng minh tập quán; các chi tiết cần chứng minh; các trường hợp chứng minh; thẩm tra tập quán; nhầm lẫn liên quan tới tập quán. Các vấn đề này có ý nghĩa rất lớn trong việc áp dụng tập quán. Tuy nhiên, tác giả Ngô Huy Cương chỉ dừng lại ở mức độ xây dựng tiền đề cho các hoạt động nghiên cứu tiếp theo.

Ý đồ này của tác giả Ngô Huy Cương đã được nêu rõ trong công trình nghiên cứu đang nói của mình. Mối liên hệ cơ bản của việc áp dụng tập quán theo tác giả Ngô Huy Cương là việc áp dụng tập quán có thể tạo ra tiền lệ pháp. Tuy nhiên trong tác phẩm của mình, tác giả này đã không có sự luận giải sâu về vấn đề này 13 z mà chỉ gắn việc nhận định với vụ "Cây chà 19 tiếng" do tác giả đưa ra để bình luận. Tác giả Ngô Huy Cương đã có công lớn đưa ra các câu hỏi nghiên cứu về tập quán chứa đựng các định hướng phát triển tập quán, đồng thời vạch ra các vấn đề liên quan tới đề tài nghiên cứu áp dụng tập quán.

Các câu hỏi bao gồm: Ai phải chứng minh qui tắc tập quán và chứng minh như thế nào? Nếu có sự khác nhau trong việc chứng minh qui tắc tập quán giữa các bên liên quan, thì giải quyết như thế nào? Trong trường hợp có sự nhầm lẫn về tập quán pháp thì nhầm lẫn như vậy có được chấp nhận không và giải pháp cho các trường hợp nhầm lẫn là gì? Cần nhìn nhận như thế nào về tiền lệ được tạo ra từ việc áp dụng qui tắc tập quán để giải quyết một vụ tranh chấp? và Tập quán có thứ tự ưu tiên như thế nào trong các loại nguồn của pháp luật? Tác giả Ngô Huy Cương nhận định sự phát triển của tập quán rất đáng lưu tâm bởi sự gắn bó của nó với dân chủ và gần gũi với đời sống con người. Thứ hai, công trình "Luật hợp đồng Việt Nam - Bản án và bình luận bản án". Đây là một cuốn sách chuyên khảo của PGS.TS Đỗ Văn Đại được ấn hành bởi Nxb Chính trị quốc gia vào năm 2008. Cuốn sách này nêu rõ nội dung của các vụ tranh chấp trong lĩnh vực hợp đồng và đưa ra những bình luận xuất phát từ lý luận, luật thực định, cũng như thực tiễn đời sống.

Trong các vụ việc đưa ra bình luận, có hai vụ được giải quyết thông qua áp dụng các qui tắc tập quán. Tại vụ "Cây chà 19 tiếng", tác giả Đỗ Văn Đại đề cập tới quan niệm về tập quán, thực trạng áp dụng tập quán, và các điều kiện áp dụng tập quán. Không phản biện các qui tắc của luật thành văn, tác giả Đỗ Văn Đại đã thừa nhận không bình luận định nghĩa khái niệm tập quán của Nghị 14 z quyết số 04/2005/NQ-HĐTP ngày 17/09/2005 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao. Tác giả này đã phân chia tập quán thành tập quán chưa được ghi nhận bởi pháp luật, và tập quán đã được chuyển hóa thành pháp luật.

Việc phân loại này có thể có tác dụng trong việc xem xét áp dụng qui tắc tập quán. Tuy nhiên tác giả này chưa đưa ra được sự phân biệt nào trong việc áp dụng hai loại qui tắc tập quán này. Tác giả Đỗ Văn Đại đã đưa ra các đánh giá pháp lý đối với vụ "Cây chà 19 tiếng" để bình luận thực trạng áp dụng tập quán. Đây là phương pháp truyền thống đáng lưu ý liên quan tới áp dụng tập quán.

Tuy nhiên tác giả Đỗ Văn Đại chưa xem xét một cách thỏa đáng tới các điều kiện áp dụng tập quán trong trường hợp này. Việc đánh giá các điều kiện áp dụng tập quán trong vụ việc cụ thể này còn nhiều việc phải bàn.TS Ngô Huy Cương đã có lời bình luận sâu sắc về việc đánh giá các điều kiện áp dụng tập quán trong vụ việc này qua bài viết nói trên của mình. Tác giả Đỗ Văn Đại bình luận vụ án qua việc phân tích ba điều kiện là: Thứ nhất, tập quán không được áp dụng khi có pháp luật qui định; thứ hai, tập quán không được áp dụng khi các bên có thỏa thuận khác; và thứ ba, tập quán chỉ được áp dụng khi không trái với những nguyên tắc của pháp luật. Đáng tiếc là pháp luật Việt Nam cũng coi áp dụng tập quán là một nguyên tắc của pháp luật (Bộ luật Dân sự năm 2005, Luật Thương mại năm 2005…).

Tác giả này đã không nhắc nhở tới vấn đề "không chống lại trật tự công cộng" và "thuần phong mỹ tục" trong các điều kiện áp dụng tập quán. Về vụ tranh chấp giữa Công ty cổ phần xuất nhập khẩu thủy sản NT và Công ty SY, tác giả Đỗ Văn Đại đã đưa ra bình luận của mình về áp dụng tập quán thương mại quốc tế ở Việt Nam. Tác giả này đã bác bỏ cái gọi là "tập quán quốc tế về chọn luật áp dụng" được qui định tại Điều 4, Nghị định 15 z 60/CP ngày 06/6/1997, đồng thời xem UCP 500 là nơi tập hợp các tập quán quốc tế. Tác giả Đỗ Văn Đại đã xác định các điều kiện áp dụng tập quán quốc tế như sau: (1) Khi không có qui định của văn bản pháp luật của quốc gia hoặc điều ước quốc tế điều chỉnh; (2) việc áp dụng hoặc hậu quả của việc áp dụng không trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam; và (3) chỉ khi vấn đề cần giải quyết không được hợp đồng giữa các bên điều chỉnh.

Khi sử dụng các điều kiện này để bình luận, Đỗ Văn Đại đã đi đến nhận định tòa án áp dụng UCP 500 cho tranh chấp này là không đúng. Đây là các bình luận gợi ý nghiên cứu quan trọng và rất đáng tham khảo bởi sự gắn liền với thực tiễn tư pháp của các vấn đề lý luận và giải thích pháp luật. Thứ ba, công trình "Luật tục, hương ước - Những giá trị văn hóa pháp luật cần được giữ gìn, kế thừa và phát triển". Tác phẩm này của GS.TS Hoàng Thị Kim Quế trong cuốn "Văn hóa pháp luật - Những vấn đề lý luận cơ bản và ứng dụng chuyên ngành" do GS.TS Hoàng Thị Kim Quế và PGS.TS Ngô Huy Cương đồng chủ biên được Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội ấn hành vào năm 2011.

Đây là một công trình nghiên cứu đầy chất lý luận chung về luật tục của đồng bào Ê Đê và M’nông. Tác giả Hoàng Thị Kim Quế cho rằng luật tục thuộc phạm trù tập quán tồn tại dưới dạng truyền khẩu và thành văn bao gồm các qui tắc xử sự điều chỉnh mọi mặt đời sống cộng đồng. Các qui tắc xử sự này bao gồm cả các qui tắc của luật nội dung và của luật thủ tục. Các luật tục này, theo sự liệt kê của tác giả Hoàng Thị Kim Quế, không có các qui tắc liên quan tới thương mại, tuy nhiên có liên quan tới tài sản, quản lý và sử dụng đất đai, bảo vệ sản xuất và môi trường.

Mặc dù có nhắc tới các qui tắc tố tụng trong luật tục, nhưng tác giả Hoàng Thị Kim Quế chỉ tập trung phân tích các qui tắc của luật vật chất chứ không nêu ra các qui tắc của luật tố tụng. 16 z Tác giả Hoàng Thị Kim Quế có công trong việc nghiên cứu luật tục dưới giác độ lý luận pháp luật và nêu bật được sự cần thiết phát triển luật tục. Thứ tư, công trình "Luật tục và phát triển nông thôn hiện nay ở Việt Nam". Tác phẩm nổi tiếng này của Viện Nghiên cứu văn hóa dân gian ở Việt Nam thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam được xuất bản tại Nxb Chính trị Quốc gia vào năm 2000.

Đây là một tác phẩm tập hợp nhiều nhất các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học trong và ngoài nước về tập quán pháp hay luật tục của nhiều dân tộc đang sinh sống tại Việt Nam. Phần lớn các công trình ở đây nhìn nhận tập quán (luật tục) dưới giác độ văn hóa, dân tộc học, hay lịch sử truyền thống. Tuy nhiên có những công trình xem xét luật tục của đồng bào Tây Nguyên khá toàn diện. Công trình nghiên cứu "Nguồn gốc và bản chất luật tục Tây Nguyên" của PGS.TSKH Phan Đăng Nhật giảng giải về khái niệm luật tục trong sự so sánh với quan niệm về pháp luật của phương Tây.

Có sự khác biệt giữa chúng bởi ông cho rằng: luật tục có phạm vi rộng hơn bao gồm cả các qui phạm luân lý, đạo đức, phép ứng xử mà không đi kèm theo các công cụ đàn áp như nhà tù, trại giam, cảnh sát, quan tòa. Việc thi hành luật tục do các thành viên cộng đồng tổ chức theo hình thức Hội đồng thi hành. Và các thành viên này cùng nhau kiểm soát việc thi hành. Công trình "Một số quan niệm và phương pháp tiếp cận luật tục" của Nguyễn Thị Hiền đã đề cập tới các quan niệm khác nhau về tập quán pháp trên bình diện thế giới và nhấn mạnh tới các phương pháp tiếp cận tập quán pháp khác nhau như: Nhân loại học pháp luật, phương pháp chức năng, phương pháp của các nhà duy thực Hoa Kỳ, phương pháp nghiên cứu trường hợp, vụ án cụ thể.

Đồng thời, tác giả này giới thiệu các nguồn tìm kiếm tập quán pháp như: Phỏng vấn người cung cấp thông tin, quan sát và tìm hiểu những tranh luận thực tế, thu thập văn 17 z bản, ghi chép các vụ án. Mặc dù chỉ tổng kết lại những thông tin, kiến thức từ các công trình nghiên cứu khác ở trong và ngoài nước, nhưng công trình này đã tích hợp được rất nhiều thông tin có giá trị tham khảo cao. Tuy nhiên công trình này chưa đưa ra được những thông tin hoặc kiến thức về vấn đề áp dụng tập quán pháp. Công trình "So sánh luật tục Êđê và luật tục M’nông với một số vấn đề trong pháp luật hiện hành" của Trần Đình Long (Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Đắc Lắc) và công trình "Luật tục và việc phát triển nông thôn hiện nay ở Kon Tum" của Sở Tư pháp tỉnh Kon Tum đã đề cập tới các tập tục cụ thể ở các tộc người này, bao gồm cả các chế tài liên quan tới sự vi phạm các qui tắc tập tục.