Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng của một số loại thuốc bảo vệ thực vật và biện pháp kĩ thuật trồng xen đến sinh trưởng phát triển của giống cà chua tn386 vụ xuân hèt

Nghiên cứu ảnh hưởng của thuốc bảo vệ thực vật và kỹ thuật trồng xen đến sinh trưởng cà chua TN386 vụ xuân hè, đánh giá hiệu quả canh tác bền vững.

• Tác giả: Trần Cao Bắc
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Mão
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Trồng trọt
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Thuốc Bảo Vệ Thực Vật Và Trồng Xen Đến Cà Chua TN386 Vụ Xuân Hè
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích và yêu cầu
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tình hình sản xuất, nghiên cứu cà chua trên thế giới và Việt Nam
• 2.1.1. Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới
• 2.1.2. Tình hình nghiên cứu cà chua trên thế giới
• 2.1.3. Tình hình sản xuất cà chua ở Việt Nam
• 2.1.4. Tình hình nghiên cứu cà chua ở Việt Nam
• 2.1.5. Nghiên cứu về biện pháp bảo vệ thực vật cho cà chua
• 2.1.5.1. Biện pháp hóa học
• 2.1.5.2. Biện pháp sinh học
• 2.1.5.3. Độ độc, an toàn thực phẩm
• 2.1.5.3.1. Độ độc cà chua gây ra
• 2.1.5.3.2. Độ an toàn khi sử dụng cà chua
• 2.1.5.3.3. Nhu cầu sử dụng cà chua an toàn
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Bố trí thí nghiệm
• 3.3.2. Các biện pháp kỹ thuật
• 3.3.2.1. Giai đoạn vườn ươm: Gieo hạt trên khay xốp (Ngày 23/02/2014)
• 3.3.2.2. Giai đoạn trồng ra ruộng sản xuất
• 3.3.3. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 3.3.3.1. Giai đoạn sinh trưởng, phát triển
• 3.3.3.1.1. Các chỉ tiêu sinh trưởng
• 3.3.3.1.2. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất quả
• 3.3.3.1.3. Các chỉ tiêu chất lượng quả
• 3.3.3.2. Tình hình sâu, bệnh hại ngoài đồng ruộng
• 3.3.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ HỆ THỐNG BẢNG BIỂU
• 4.1.1. Đặc điểm thời tiết, khí hậu của tỉnh Thái Nguyên vụ Xuân Hè năm 2014
• 4.1.2. Ảnh hưởng của một số biện pháp BVTV khác nhau đến tình hình sâu bệnh hại đối với giống cà chua mới vụ Xuân Hè năm 2014
• 4.1.3. Ảnh hưởng của thuốc BVTV đến các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của giống cà chua mới vụ Xuân Hè 2014 tại Thái Nguyên
• 4.1.3.1. Giai đoạn trong vườn ươm
• 4.1.3.2. Các giai đoạn sinh trưởng phát triển của giống cà chua mới ngoài ruộng sản xuất vụ Xuân hè năm 2014 tại Thái Nguyên
• 4.1.4. Ảnh hưởng của các biện pháp BVTV đến tốc độ tăng trưởng chiều cao cây của giống cà chua mới vụ Xuân Hè Năm 2014 tại Thái Nguyên
• 4.1.5. Ảnh hưởng của các biện pháp BVTV đến tốc độ ra lá trên thân chính của giống cà chua mới vụ Xuân Hè năm 2014 tại Thái Nguyên
• 4.1.6. Ảnh hưởng của các biện pháp BVTV đến năng suất và yếu tố cấu thành năng suất của giống cà chua mới vụ Xuân Hè năm 2014 tại Thái Nguyên
• 4.1.7. Ảnh hưởng của các biện pháp BVTV đến hiệu quả kinh tế của giống cà chua mới vụ Xuân Hè Năm 2014 tại Thái Nguyên
• 4.1.8. Ảnh hưởng của các biện pháp BVTV đến một số chỉ tiêu chất lượng quả của giống cà chua mới vụ Xuân Hè Năm 2014 tại Thái Nguyên
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của thuốc bảo vệ thực vật và biện pháp trồng xen đến sự sinh trưởng và phát triển của giống cà chua TN386 trong vụ xuân hè 2014 tại Thái Nguyên. Cà chua là loại cây trồng có giá trị dinh dưỡng cao và được sử dụng rộng rãi trong chế biến thực phẩm. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học có thể gây ra những tác động tiêu cực đến sức khỏe con người và môi trường. Do đó, nghiên cứu này nhằm tìm ra các biện pháp an toàn và hiệu quả trong việc quản lý dịch hại cho cây cà chua.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định loại thuốc bảo vệ thực vật sinh học phù hợp cho giống cà chua TN386 trong điều kiện vụ xuân hè tại Thái Nguyên. Nghiên cứu cũng sẽ đánh giá ảnh hưởng của các biện pháp trồng xen đến năng suất và chất lượng của cà chua. Việc này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn đảm bảo an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng.

II. Tình hình sản xuất cà chua

Cà chua được trồng rộng rãi trên toàn thế giới và có giá trị kinh tế cao. Theo thống kê, diện tích trồng cà chua toàn cầu đã tăng lên đáng kể trong những năm gần đây. Tại Việt Nam, cà chua chủ yếu được trồng ở các tỉnh phía Bắc, đặc biệt là đồng bằng sông Hồng. Tuy nhiên, sản xuất cà chua vẫn gặp nhiều khó khăn như việc xác định giống tốt và áp dụng các biện pháp kỹ thuật hiệu quả. Việc nghiên cứu và áp dụng các biện pháp trồng xen có thể giúp cải thiện tình hình sản xuất cà chua tại Việt Nam.

2.1. Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới

Theo số liệu từ FAO, diện tích trồng cà chua trên thế giới đã tăng lên đáng kể, với sản lượng cao nhất thuộc về Trung Quốc. Tuy nhiên, năng suất cà chua ở châu Á lại thấp hơn so với các châu lục khác. Điều này cho thấy cần có những biện pháp cải thiện năng suất và chất lượng cà chua, đặc biệt là trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

2.2. Tình hình sản xuất cà chua ở Việt Nam

Việt Nam đã trồng cà chua trong hơn 100 năm, nhưng diện tích và năng suất vẫn còn thấp so với thế giới. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác hiện đại và lựa chọn giống tốt là rất cần thiết để nâng cao năng suất. Nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho nông dân trong việc lựa chọn giống và biện pháp canh tác phù hợp.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện thông qua các thí nghiệm thực địa tại Thái Nguyên. Các biện pháp trồng xen và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật được áp dụng theo các công thức khác nhau để đánh giá ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của giống cà chua TN386. Các chỉ tiêu sinh trưởng, năng suất và chất lượng quả sẽ được theo dõi và phân tích để đưa ra kết luận chính xác.

3.1. Thiết kế thí nghiệm

Thí nghiệm được bố trí theo phương pháp ngẫu nhiên hoàn toàn với các công thức khác nhau về thuốc bảo vệ thực vật và biện pháp trồng xen. Các chỉ tiêu sinh trưởng như chiều cao cây, số lá, và năng suất sẽ được ghi nhận định kỳ. Phân tích số liệu sẽ được thực hiện để đánh giá hiệu quả của từng công thức.

IV. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học kết hợp với trồng xen đã mang lại hiệu quả tích cực cho sự sinh trưởng và phát triển của giống cà chua TN386. Năng suất và chất lượng quả được cải thiện rõ rệt so với các công thức đối chứng. Điều này chứng tỏ rằng việc áp dụng các biện pháp canh tác bền vững là cần thiết để nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp.

4.1. Ảnh hưởng của thuốc bảo vệ thực vật

Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học không chỉ giúp kiểm soát dịch hại mà còn đảm bảo an toàn cho sức khỏe người tiêu dùng. Kết quả cho thấy các công thức sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học có tỷ lệ sâu bệnh hại thấp hơn so với các công thức sử dụng hóa chất. Điều này cho thấy sự cần thiết phải chuyển đổi sang các biện pháp bảo vệ thực vật an toàn hơn.

4.2. Ảnh hưởng của trồng xen

Biện pháp trồng xen đã giúp cải thiện độ che phủ đất và giảm thiểu sự phát triển của cỏ dại. Nghiên cứu cho thấy rằng việc trồng xen với các loại cây khác không chỉ tăng cường độ màu mỡ của đất mà còn tạo ra môi trường sống thuận lợi cho cây cà chua phát triển. Điều này góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

V. Kết luận và đề nghị

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học và biện pháp trồng xen có tác động tích cực đến sự sinh trưởng và phát triển của giống cà chua TN386 trong vụ xuân hè. Để nâng cao hiệu quả sản xuất, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các biện pháp canh tác bền vững, đồng thời khuyến khích nông dân áp dụng các kỹ thuật mới trong sản xuất.

5.1. Đề nghị

Cần có các chương trình đào tạo và hướng dẫn cho nông dân về việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học và các biện pháp trồng xen. Đồng thời, các cơ quan chức năng cần hỗ trợ trong việc cung cấp giống và kỹ thuật canh tác để nâng cao năng suất và chất lượng cà chua tại Việt Nam.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cà chua (Lycopersicon esculentum Mill.) là loại rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng cao, chứa nhiều loại đường, axit hữu cơ, khoáng chất và các vitamin thiết yếu như vitamin A, B, B2, C, PP. Cây cà chua thuộc họ Cà (Solanaceae), là đối tượng cây trồng rất mẫn cảm với nhiều loài sâu hại và bệnh truyền nhiễm, gây tổn thất nghiêm trọng về năng suất và phẩm chất quả. Trong thực tế sản xuất, nhằm bảo vệ năng suất cây trồng, người sản xuất thường lạm dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) có nguồn gốc hóa học độc tính cao. Do đặc tính của cà chua là cây thu hoạch quả rải rác nhiều lần, việc không tuân thủ nghiêm ngặt thời gian cách ly dẫn đến tồn dư hóa chất BVTV ở mức cao trong nông sản, gây nguy cơ ngộ độc cấp tính, bệnh mãn tính cho người tiêu dùng và tác động tiêu cực đến môi trường sinh thái.

Để giải quyết vấn đề tồn dư độc chất và phát triển quy trình quản lý cây trồng tổng hợp (Integrated Crop Management - ICM) hướng tới sản xuất an toàn, việc thử nghiệm và đánh giá các loại thuốc BVTV có nguồn gốc sinh học kết hợp với các biện pháp kỹ thuật canh tác như trồng xen là hướng đi cần thiết.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

• Mục tiêu nghiên cứu: Xác định được loại thuốc bảo vệ thực vật sinh học và biện pháp kỹ thuật trồng xen hợp lý đối với giống cà chua mới trong điều kiện trái vụ (vụ Xuân Hè) tại Thái Nguyên.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Đánh giá ảnh hưởng của việc sử dụng các loại thuốc BVTV và biện pháp trồng xen đến tình hình sâu bệnh hại trên giống cà chua mới vụ Xuân Hè 2014.
  2. Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của giống cà chua ở các công thức xử lý khác nhau.
  3. Xác định ảnh hưởng của các công thức thí nghiệm đến năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của giống cà chua.
  4. Phân tích các chỉ tiêu chất lượng quả và hiệu quả kinh tế của các công thức thí nghiệm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Giống cà chua lai F1 TN386 do Công ty TNHH Trang Nông nhập nội từ Thái Lan; các loại thuốc BVTV hóa học (Avalon 8WP, Kacie 250 EC, Sherpa 25 EC); các chế phẩm BVTV sinh học (Pseudomonas fluorescens, Bacillus polymyxa, Vertimec 1.8 EC, Atabron 5 EC); cây hành lá dùng trong biện pháp trồng xen.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Khu thí nghiệm thuộc Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên.
  • Thời gian: Vụ Xuân Hè năm 2014 (từ tháng 02/2014 đến tháng 06/2014).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng nguyên lý Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và Quản lý cây trồng tổng hợp (ICM). Cơ sở khoa học của các biện pháp thử nghiệm dựa trên khả năng đối kháng của các vi sinh vật hữu ích (Pseudomonas fluorescens, Bacillus polymyxa) đối với các tác nhân nấm và vi khuẩn gây bệnh héo rũ, héo xanh; cơ chế ức chế tổng hợp chitin và tiếp xúc của các chế phẩm sinh học (Atabron 5 EC, Vertimec 1.8 EC); cùng đặc tính xua đuổi côn trùng gây hại của cây hành lá nhờ mùi tinh dầu tự nhiên khi trồng xen canh.

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp thực nghiệm đồng ruộng:

• Bố trí thí nghiệm: Thí nghiệm được bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) gồm 4 công thức với 3 lần nhắc lại. Kích thước mỗi ô thí nghiệm là 1,6 m × 5,0 m = 8,0 m² (tính cả rãnh). Tổng diện tích thí nghiệm đạt 96 m² (không tính dải bảo vệ). Mật độ canh tác đạt 35.714 cây/ha (luống rộng 110–130 cm, cao 26–30 cm, trồng 2 hàng/luống với khoảng cách hàng cách hàng 70 cm, cây cách cây 40 cm).
• Các công thức thí nghiệm:
  • Công thức 1 (Đối chứng - BVTV hóa học): Trừ bệnh héo rũ bằng Avalon 8WP (pha 25 g/bình 16 lít cho 500 m²); trừ bọ phấn truyền bệnh xoăn lá bằng Kacie 250 EC 0,1% (1 lít/ha); trừ sâu ăn lá và sâu đục quả bằng Sherpa 25 EC 0,1% (1 lít/ha).
  • Công thức 2 (BVTV sinh học 1): Trừ bệnh héo rũ bằng chế phẩm Pseudomonas fluorescens; trừ bọ phấn bằng Vertimec 1.8 EC (10 ml/8 lít nước cho 1.000 m²); trừ sâu ăn lá và sâu đục quả bằng Atabron 5 EC (1 lít/ha, pha 40 ml/bình 16 lít, phun 400 lít nước/ha).
  • Công thức 3 (BVTV sinh học 2): Trừ bệnh héo rũ bằng chế phẩm Bacillus polymyxa; trừ bọ phấn bằng Vertimec 1.8 EC (10 ml/8 lít nước cho 1.000 m²); trừ sâu ăn lá và sâu đục quả bằng Atabron 5 EC (1 lít/ha).
  • Công thức 4 (Biện pháp canh tác): Trồng xen hành lá với cà chua, hoàn toàn không sử dụng thuốc BVTV.
• Quy trình kỹ thuật và phân bón: Toàn bộ thí nghiệm sử dụng chung một mức phân bón cho 1 ha gồm: 25 tấn phân hữu cơ sinh học NTT + 800 kg vôi bột + 90 kg N + 100 kg P₂O₅ + 150 kg K₂O. Hạt giống được xử lý trong nước ấm 54°C trong 4 giờ, ủ nứt nanh và gieo trên khay xốp vào ngày 23/02/2014. Cây con đủ tiêu chuẩn (6 lá thật) được đưa ra ruộng sản xuất vào ngày 26/03/2014 (30 ngày sau gieo).
• Phương pháp theo dõi và thu thập dữ liệu:
  • Tình hình sâu bệnh hại: Điều tra theo phương pháp 5 điểm đường chéo góc chuẩn của Viện Bảo vệ thực vật. Đánh giá tỷ lệ hại (%), mật độ sâu (con/cây) đối với sâu xám (Agrotis upsilon), sâu xanh (Heliothis armigera), sâu khoang (Spodoptera litura); tỷ lệ bệnh (%) đối với bệnh xoăn lá (TYLCV) và bệnh héo rũ (Sclerotium rolfsii, Ralstonia solanacearum) trên 15 cây/công thức.
  • Chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất: Theo dõi định kỳ 7 ngày/lần trên 5 cây mẫu ngẫu nhiên/lần nhắc lại về chiều cao thân chính và số lá. Ghi nhận thời gian các giai đoạn phát dục, tỷ lệ đậu quả (%), số quả trung bình/cây, khối lượng trung bình/quả (gam), năng suất lý thuyết (NSLT) và năng suất thực thu (NSTT, tấn/ha).
  • Chỉ tiêu chất lượng quả: Phân tích theo phương pháp hóa sinh của Phạm Thị Trân Châu (hàm lượng vitamin C bằng chuẩn độ 2,6-Dichlorophenolindophenol, chất khô sấy ở 75°C, đường tổng số theo phương pháp Bertrand, độ Brix bằng khúc xạ kế, hàm lượng axit bằng chuẩn độ kiềm).
• Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu thực nghiệm được tính toán và xử lý thống kê sinh học bằng phần mềm ANOVA SAS phiên bản 8 (SAS Institute, 1999). So sánh sự sai khác giữa các giá trị trung bình bằng phép thử sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa (LSD ở mức xác suất p = 0,05) và hệ số biến động CV (%). Các đồ thị được xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài. Nhấn mạnh giá trị kinh tế và dinh dưỡng của cà chua, phân tích tác hại của việc sử dụng thuốc BVTV hóa học không kiểm soát, nêu rõ mục tiêu đánh giá các chế phẩm sinh học và kỹ thuật trồng xen hành lá nhằm kiểm soát dịch hại cho giống cà chua TN386 trong vụ Xuân Hè tại Thái Nguyên.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế về cây cà chua:

• Tình hình sản xuất: Tổng hợp số liệu FAO giai đoạn 2008–2012 cho thấy diện tích trồng cà chua toàn cầu tăng từ 4.179.834 ha lên 4.734.356 ha, sản lượng đạt 161.834.000 tấn năm 2012; Châu Á dẫn đầu về diện tích (2.590.757 ha) nhưng Châu Âu dẫn đầu về năng suất (452,9 tạ/ha). Tại Việt Nam giai đoạn 2004–2008, năng suất cà chua tăng từ 172 tạ/ha lên 216 tạ/ha, sản lượng năm 2008 đạt 527.784 tấn.
• Tình hình nghiên cứu chọn tạo giống và BVTV: Phân tích các thành tựu tạo giống kháng bệnh héo xanh vi khuẩn, giống lai F1 chịu nhiệt tại Mỹ, AVRDC, Malaysia, Thái Lan và Việt Nam (các giống VT3, HT7, lai số 9). Đánh giá cơ chế tác động của các biện pháp hóa học, sinh học, thiên địch, bẫy pheromone và quản lý dư lượng chất độc (tomatine tự nhiên trong thân lá, dư lượng thuốc BVTV).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Mô tả chi tiết vật liệu nghiên cứu (giống TN386, các hoạt chất BVTV), phương pháp bố trí thí nghiệm khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 4 công thức, 3 lần nhắc lại, diện tích 96 m². Quy định rõ kỹ thuật vườn ươm, kỹ thuật canh tác đồng ruộng, chế độ bón phân, phương pháp theo dõi các chỉ tiêu nông sinh học, phương pháp điều tra dịch hại theo tiêu chuẩn ngành và phương pháp phân tích thống kê trên SAS.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Trình bày và thảo luận toàn bộ các kết quả thu được từ thực nghiệm:

• Diễn biến thời tiết: Phân tích số liệu khí tượng từ tháng 1 đến tháng 6/2014 tại Thái Nguyên. Nhiệt độ trung bình tăng từ 16,6°C (tháng 1, 2) lên 29,4°C (tháng 6); ẩm độ biến động từ 73% đến 91%; lượng mưa cao nhất vào tháng 5 (152,2 mm) và tháng 6 (143,0 mm).
• Tình hình sâu bệnh hại: So sánh mật độ sâu hại và tỷ lệ bệnh trước và sau khi sử dụng các biện pháp BVTV.
• Sinh trưởng và phát triển: Đánh giá thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng (từ 153 đến 156 ngày), động thái tăng trưởng chiều cao cây (đạt cực đại 153,2–158,8 cm ở 91 ngày sau trồng) và động thái ra lá thân chính (28,9–30,0 lá).
• Năng suất: Phân tích các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất thực thu của các công thức thí nghiệm.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng hợp về hiệu quả của các biện pháp BVTV sinh học và kỹ thuật trồng xen hành lá; đề xuất công thức tối ưu cho sản xuất cà chua an toàn trái vụ tại Thái Nguyên.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm đầy đủ về hiệu quả của các biện pháp bảo vệ thực vật và kỹ thuật xen canh trên giống cà chua TN386:

1. Hiệu lực phòng trừ sâu bệnh hại

Biện pháp trồng xen hành lá và sử dụng thuốc BVTV sinh học đã kiểm soát tốt các đối tượng dịch hại nguy hiểm:

Chỉ tiêu dịch hại	Thời điểm theo dõi	CT1 (Hóa học)	CT2 (Sinh học 1)	CT3 (Sinh học 2)	CT4 (Trồng xen hành lá)
Sâu ăn lá	Mật độ trước phun (con/cây)	0,40	0,60	0,70	0,30
	Tỷ lệ hại trước phun (%)	55,2	61,9	60,0	20,0
	Mật độ sau phun (con/cây)	0,20	0,30	0,34	0,30
	Tỷ lệ hại sau phun (%)	34,3	40,4	39,7	20,0
Sâu đục quả	Mật độ trước phun (con/cây)	0,30	0,40	0,40	0,30
	Tỷ lệ hại trước phun (%)	28,6	31,4	34,3	20,0
	Mật độ sau phun (con/cây)	0,10	0,20	0,15	0,30
	Tỷ lệ hại sau phun (%)	17,1	20,0	22,8	20,0
Bệnh xoăn lá (TYLCV)	Tỷ lệ bệnh (%)	44,8	43,8	41,9	34,3
Bệnh héo rũ	Tỷ lệ bệnh (%)	20,0	22,9	23,8	25,7

Ghi chú: Ở công thức 4 (trồng xen hành lá), tỷ lệ hại do sâu ăn lá (20,0%), sâu đục quả (20,0%) và tỷ lệ bệnh xoăn lá (34,3%) duy trì ở mức thấp nhất trong suốt quá trình theo dõi mà không cần sử dụng bất kỳ loại thuốc BVTV nào.

2. Các chỉ tiêu sinh trưởng và phát triển

• Thời gian sinh trưởng: Các công thức xử lý không làm biến đổi chu kỳ sinh trưởng của giống TN386. Thời gian từ trồng đến ra hoa dao động từ 32 đến 35 ngày; từ trồng đến đậu quả từ 40 đến 44 ngày; thời gian kết thúc thu hoạch từ 123 đến 126 ngày sau trồng. Tổng thời gian sinh trưởng của giống dao động từ 153 đến 156 ngày.
• Động thái tăng trưởng chiều cao và ra lá: Cây tăng trưởng chiều cao mạnh nhất ở giai đoạn 49–56 ngày sau trồng (CT4 tăng 32,4 cm/7 ngày; CT3 tăng 30,2 cm/7 ngày). Chiều cao cây cuối cùng ở 91 ngày sau trồng đạt từ 153,2 cm đến 158,8 cm. Số lá trên thân chính kết thúc ở mức 28,9 đến 30,0 lá (sự sai khác giữa các công thức không có ý nghĩa thống kê ở mức α = 0,05 với CV = 2,69% và LSD₀,₀₅ = 1,58 lá).

3. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất

Chỉ tiêu theo dõi	CT1 (Hóa học)	CT2 (Sinh học 1)	CT3 (Sinh học 2)	CT4 (Trồng xen hành)	CV (%)	LSD₀,₀₅
Tỷ lệ đậu quả (%)	50,3^(ab)	46,8^(ab)	45,9^(b)	53,7^(a)	7,7	7,5
Số quả trung bình/cây (quả)	19,5^(a)	18,1^(a)	17,6^(a)	18,9^(a)	8,0	2,9
Khối lượng TB/quả (gam)	74,9^(a)	75,1^(a)	74,5^(a)	74,1^(a)	4,1	6,1
Năng suất lý thuyết (tấn/ha)	46,2^(a)	43,2^(a)	41,6^(a)	44,5^(a)	9,3	8,1
Năng suất thực thu (tấn/ha)	32,9^(a)	29,0^(ab)	26,5^(b)	33,1^(a)	8,0	4,8

• Công thức 4 (trồng xen hành lá) đạt tỷ lệ đậu quả cao nhất (53,7%) và năng suất thực thu cao nhất (33,1 tấn/ha), tương đương về mặt thống kê với công thức 1 sử dụng thuốc hóa học (32,9 tấn/ha).
• Các công thức sinh học (CT2 và CT3) đạt năng suất thực thu lần lượt là 29,0 tấn/ha và 26,5 tấn/ha, đảm bảo năng suất thương phẩm đồng thời triệt tiêu nguy cơ tồn dư hóa chất độc hại.

Đóng góp và đề xuất của tác giả

• Khẳng định tính khả thi của việc canh tác giống cà chua lai F1 TN386 trong vụ Xuân Hè trái vụ tại vùng trung du miền núi phía Bắc (Thái Nguyên).
• Chứng minh biện pháp kỹ thuật trồng xen hành lá với cà chua là giải pháp canh tác sinh thái hiệu quả cao, giúp hạn chế dịch hại tự nhiên, giảm thiểu chi phí thuốc BVTV và tăng năng suất thực thu.
• Đề xuất áp dụng mô hình trồng xen hành lá kết hợp sử dụng luân phiên các chế phẩm vi sinh (Pseudomonas fluorescens, Bacillus polymyxa, Atabron 5 EC, Vertimec 1.8 EC) vào quy trình sản xuất cà chua an toàn tại địa phương.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Thí nghiệm mới được tiến hành trong phạm vi diện tích hẹp (96 m²) tại một địa điểm duy nhất (Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên) và theo dõi trong một vụ Xuân Hè năm 2014. Các điều kiện thời tiết cực đoan của vụ Xuân Hè (mưa lớn tập trung và ẩm độ cao tháng 3–4) đã gây phát sinh bệnh mốc sương và ảnh hưởng đến tỷ lệ rụng hoa, rụng quả.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục lặp lại thí nghiệm trên các vụ tiếp theo và mở rộng khảo nghiệm trên các loại chân đất, tiểu vùng sinh thái khác nhau của tỉnh Thái Nguyên; hoàn thiện quy trình quản lý cây trồng tổng hợp (ICM) chuẩn hóa cho giống TN386 trên quy mô sản xuất hàng hóa lớn.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu thuộc các chuyên ngành Trồng trọt, Nông học, Bảo vệ thực vật và Khoa học cây trồng:

• Tham khảo phương pháp bố trí thí nghiệm đồng ruộng theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) trên cây rau ăn quả.
• Quy trình điều tra sâu bệnh hại theo phương pháp 5 điểm đường chéo góc chuẩn của Viện Bảo vệ thực vật và các chỉ tiêu phân tích chất lượng quả cà chua.
• Cung cấp dẫn liệu thực tế cho người sản xuất và cán bộ khuyến nông về kỹ thuật trồng xen hành lá để giảm thiểu sâu bệnh, phục vụ sản xuất rau an toàn đạt tiêu chuẩn vệ sinh thực phẩm.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giống cà chua TN386 sử dụng trong thí nghiệm có đặc điểm và nguồn gốc như thế nào?

Giống cà chua TN386 là giống lai F1 có nguồn gốc nhập nội từ Thái Lan, do Công ty TNHH Trang Nông cung ứng. Trong điều kiện vụ Xuân Hè 2014 tại Thái Nguyên, giống có thời gian sinh trưởng từ 153 đến 156 ngày, chiều cao thân chính đạt từ 153,2 cm đến 158,8 cm, mang từ 28,9 đến 30,0 lá trên thân chính và khối lượng quả trung bình đạt 74,1–75,1 gam/quả.

2. Hiệu quả kiểm soát sâu hại của biện pháp trồng xen hành lá (Công thức 4) thể hiện như thế nào so với thuốc hóa học?

Ở công thức 4 (trồng xen hành lá không phun thuốc), nhờ mùi tinh dầu tự nhiên của hành lá gây xua đuổi côn trùng, tỷ lệ hại do sâu ăn lá duy trì ổn định ở mức 20,0% (mật độ 0,3 con/cây) và sâu đục quả là 20,0% (mật độ 0,3 con/cây). Mức độ gây hại này thấp hơn đáng kể so với các công thức khác trước khi phun thuốc (sâu ăn lá hại 55,2–61,9%) và tương đương với hiệu quả sau khi phun thuốc hóa học của Công thức 1.

3. Việc sử dụng các loại thuốc BVTV và trồng xen có làm thay đổi tốc độ sinh trưởng chiều cao và ra lá của cây cà chua không?

Kết quả nghiên cứu cho thấy các biện pháp BVTV khác nhau không làm thay đổi có ý nghĩa thống kê về tốc độ tăng trưởng chiều cao và tốc độ ra lá. Ở 91 ngày sau trồng, chiều cao cây dao động trong khoảng 153,2–158,8 cm và số lá trên thân chính đạt từ 28,9 đến 30,0 lá với mức sai khác không có ý nghĩa ở độ tin cậy 95% (CV = 2,69%, LSD₀,₀₅ = 1,58 lá).

4. Năng suất thực thu giữa công thức trồng xen hành lá và công thức dùng thuốc hóa học có sự sai khác như thế nào?

Năng suất thực thu của công thức 4 (trồng xen hành lá) đạt 33,1 tấn/ha, cao nhất trong 4 công thức và tương đương về mặt thống kê với công thức 1 sử dụng thuốc BVTV hóa học (32,9 tấn/ha) ở mức xác suất tin cậy 95% (LSD₀,₀₅ = 4,8 tấn/ha). Cả hai công thức này đều đạt năng suất thực thu cao hơn công thức sinh học 3 sử dụng Bacillus polymyxa (26,5 tấn/ha).

---

Kết luận

Khóa luận đã đánh giá thực nghiệm toàn diện ảnh hưởng của các loại thuốc BVTV hóa học, sinh học và biện pháp trồng xen hành lá đến giống cà chua lai TN386 trong vụ Xuân Hè 2014 tại Thái Nguyên. Kết quả khẳng định biện pháp trồng xen hành lá mang lại hiệu quả vượt trội trong việc xua đuổi sâu ăn lá, sâu đục quả và hạn chế bệnh xoăn lá, giúp cây đạt tỷ lệ đậu quả 53,7% và năng suất thực thu 33,1 tấn/ha mà không cần sử dụng thuốc BVTV. Đây là cơ sở thực tiễn quan trọng để hoàn thiện quy trình canh tác cà chua an toàn trái vụ và giảm thiểu ô nhiễm môi trường nông nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Cà chua (Lycopersicon esculentum Mill.) là loại rau ăn quả giàu dinh dưỡng giữ một vị trí quan trọng trên thế giới và Việt Nam. Trong quả chín có nhiều nguyên tố dinh dưỡng cần thiết cho sức khỏe con người như đường, vitamin (A, B, B2, C, PP), acid amin và các khoáng chất. Nên cà chua được sử dụng cho nhiều mục đích như ăn tươi, nấu chín, làm nguyên liệu cho sản xuất nước sốt cà chua, nước ép hoa quả, làm mắm chấm. Cà chua còn là loại rau có giá trị kinh tế cao.

Cà chua thuộc họ cà Solanaceae, họ cà rất mẫn cảm với khá nhiều loài sâu bệnh nên đã gây thiệt hại lớn cho các nhà sản xuất. Để bảo vệ năng suất cà chua, các nhà sản xuất đã không lựa chọn thuốc bảo vệ thực vật trong phòng trừ sâu bệnh hại, trong đó có các loại thuốc hóa học mang tính độc cao là nguy cơ tiềm ẩn gây bệnh hiểm nghèo cho cả người sản xuất và người tiêu dùng. Những hoạt động quá lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật cùng với sự thiếu hiểu biết trong việc sử dụng thuốc với độ độc cao để diệt trừ sâu bệnh hại, trong khi cà chua là cây cho thu quả rải rác nên thời gian cách ly không đảm bảo, vì vậy độc tồn dư trong quả cao sẽ gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của con người. Nhằm hạn chế độ độc tồn dư trong quả mà vẫn bảo vệ được hiệu quả sản xuất cho người sản xuất, việc nghiên cứu lựa chọn thuốc bảo vệ thực vật sinh học giới thiệu cho sản xuất là điều cần thiết.

Xuất phát từ nhu cầu thực tế trên và góp phần hoàn thiện qui trình quản lý cây cà chua tổng hợp - Intergrated Crop Management (ICM) để phát triển sản xuất cà chua theo hướng an toàn đáp ứng nhu cầu ngày tăng của con người cả về số lượng và 2 chất lượng, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của một số loại thuốc bảo vệ thực vật và biện pháp kĩ thuật trồng xen đến sinh trưởng, phát triển của giống cà chua TN386 vụ Xuân Hè 2014 tại Thái Nguyên”. Mục đích và yêu cầu 1. Mục đích Xác định được loại thuốc bảo vệ thực vật sinh học hợp lý đối với giống cà chua mới trong điều kiện trái vụ (vụ Xuân Hè) tại Thái Nguyên. Yêu cầu - Đánh giá ảnh hưởng của việc sử dụng một số loại thuốc BVTV khác nhau đến dịch hại, năng suất và chất lượng của cà chua vụ Xuân Hè 2014.

3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Tình hình sản xuất, nghiên cứu cà chua trên thế giới và Việt Nam 2. Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới Cà chua là cây rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng và giá trị y học cao, theo Tạ Thu Cúc và cs (2000)[5], thành phần hóa học trong quả cà chua chín như sau: Nước 94 - 95%, chất khô 5 - 6%. Trong đó gồm các chất chủ yếu: đường (glucoza, fructoza, saccaroza) chiếm 55%; chất không hoà tan trong rượu (protein, xenlulo, pectin, polysacarit) chiếm 21%; Axit hữu cơ (xitric, malic, galacturonic, pyrolidoncaboxylic) chiếm 12%; chất vô cơ 7%; các chất khác (carotenoit, ascorbic axit, chất dễ bay hơi, amino axit.

Vì vậy cà chua đã trở thành một trong những cây trồng thông dụng và được gieo trồng rộng rãi ở khắp thế giới. Số liệu thống kê tình hình sản xuất cà chua trên thế giới trong những năm gần đây được thể hiện trong bảng 2.1: Diện tích, năng suất và sản lƣợng cà chua toàn thế giới giai đoạn từ năm 2008 - 2012 Diện tích Năng suất Sản lƣợng Năm (ha) (tạ/ha) (tấn) 2008 4.834 Nguồn: FAOSTAT & FAO Statistics Division 2015 [25].1 cho ta thấy: Về diện tích:Diện tích trồng cà chua trên thế giới có xu hướng tăng lên qua các năm. Cụ thể năm 2008 thế giới trồng được 4.179 ha thì đến 4 năm 2009 tăng lên 298. Năm 2010 diện tích trồng cà chua giảm nhẹ là 4.

Nhưng từ năm 2011 đến nay lại tiếp tục tăng lên và đạt 4. Như vậy, diện tích trồng cà chua năm 2012 đã tăng lên 554.501 ha so với năm 2008. Về năng suất: Năng xuất cà chua trên thế giới có biến động qua các năm từ 2008 - 2012. Cụ thể năm 2008 năng suất cà chua chỉ đạt 332,018 tạ/ha đến năm 2009 là 339,334 tạ/ha tăng 7,316 tạ/ha.

Đến năm 2010 năng suất cà chua giảm nhẹ còn 334,836 tạ/ha. Năm 2012 năng suất cà chua thế giới đạt 336,812 tạ/ha tăng 4,794 tạ/ha so với năm 2008. Về sản lượng: Cùng với sự tăng lên về diện tích cùng với sự biến động về năng suất, sản lượng cà chua cũng có sự thay đổi qua các năm. Năm 2008 sản lượng cà chua thế giới đạt 141.419 tấn thì đến năm 2009 đạt 154.

Năm 2010 do cả diện tích và năng suất đều giảm nên sản lượng cà chua thế giới chỉ đạt 152. Sản lượng cà chua thế giới đạt cao nhất năm 2012 là 161.834 tấn, so với năm 2008 sản lượng cà chua tăng 20.2: Diện tích, năng suất và sản lƣợng cà chua của các châu lục trên thế giới năm 2012 Diện tích Năng suất Sản lƣợng Châu (ha) (tạ/ha) (tấn) Châu Á 2.590 Châu Đại Dương 8.739 Nguồn: FAOSTAT & FAO Statistics Division 2015 [25]. Theo bảng thống kê của FAO cho thấy, năm 2012 đứng đầu về diện tích cà chua là châu Á với diện tích 2.757 ha, sản lượng lớn nhất đạt 5 2397. Tuy nhiên năng suất cà chua của châu lục này lại gần như thấp nhất với 346,553 tạ/ha chỉ cao hơn châu Phi 169,057 tạ/ha.

Châu Âu là châu lục có diện tích trồng cà chua gần như thấp nhất chỉ có 452.905 ha, nhưng lại đứng đầu về năng suất 452.905 tạ/ha, nên sản lượng cà chua của châu lục này khá cao đạt 24.948 tấn, đứng đầu thế giới. Sản lượng cà chua của một số nước sản xuất lớn trên thế giới được thể hiện ở bảng 2.3: Sản lƣợng cà chua của một số nƣớc sản xuất cà chua lớn trên thế giới trong những năm gần đây Đơn vị: tấn Năm STT Quốc gia 2009 2010 2011 2012 1 Trung Quốc 45.4 Thổ Nhĩ Kỳ 10.000 8 Tây Ban Nha 4.600 Nguồn: FAOSTAT & FAO Statistics Division 2015 [25] Theo số liệu bảng 2.3 cho thấy: Trung Quốc là nước có sản lượng cà chua lớn nhất, trong vòng 4 năm từ năm 2009 đến năm 2012 sản lượng cà chua của nước này tăng liên tục từ 45. Kế tiếp là Ấn Độ với 17.000 tấn năm 2012, tăng lên 6.200 tấn so với năm 2009 (11. Tuy nhiên, một số nước có sản lượng cà chua tăng giảm 6 thất thường như Mỹ, Ai Cập, Italia, Tây Ban Nha, Iran, Hi Lạp sản lượng tăng vào năm 2010 - 2011 nhưng lại giảm vào năm 2011 - 2012.

Trong những năm gần đây, tình hình sản xuất và tiêu thụ cà chua trên thế giới đã gia tăng nhanh chóng. Nguyên nhân dẫn đến sự gia tăng này là do cà chua có giá trị kinh tế cao, khả năng thích ứng rộng, dễ canh tác, thị trường tiêu thụ rộng lớn và ổn định. Mặt khác với sự quan tâm của người tiêu dùng đến rau quả, đặc biệt là chính sách giảm thuế, thúc đẩy đầu tư và tăng cường xúc tiến thương mại của các nước, cà chua nhanh chóng trở thành cây trồng được ưa chuộng ở nhiều quốc gia trên thế giới. Tình hình nghiên cứu cà chua trên thế giới Trên thế giới hiện nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu chọn tạo những giống cà chua có năng suất và chất lượng cao, thích hợp cho từng vùng sinh thái, từng mùa vụ và mục đích sử dụng.

Các nhà khoa học đã sử dụng nguồn gen di truyền của các loài hoang dại và bán hoang dại, nhằm khai thác khả năng chống chịu tốt với nhiều điều kiện ngoại cảnh bất thuận. Bằng nhiều con đường khác nhau như: lai tạo, chọn lọc, gây đột biến … Để tạo ra các giống cà chua có nhiều đặc điểm như mong muốn. Ở Mỹ, công tác chọn chọn tạo giống cà chua được tiến hành từ rất sớm, đến nay đã thu được nhiều thành tựu đáng kể. Trường Đại học Califocnia đã chọn ra được những giống cà chua mới như: UC-105, UC- 134, UC-82 có năng suất cao hơn hẳn VF-145 và có nhiều đặc điểm tốt như: tính chống chịu nứt quả cao và quả cứng (Hồ Hữu An và cs,1996) [1].

Bên cạnh những giống mới được chọn tạo ra hàng năm, các giống cũ (giống địa phương) ở Mỹ lại được duy trì và thường xuyên xuất hiện, vừa được dùng trong sản xuất vừa làm nguồn vật liệu lai tạo. Trong đó một số giống thích hợp trồng trong vụ nóng như: Costoluto genvese, Super, Blachk krin v. 7 Trung tâm nghiên cứu và phát triển rau châu Á (AVRDC) từ những ngày đầu thành lập (1972) đã bắt đầu chương trình chọn tạo, nhằm tăng cường khả năng thích ứng của cà chua với vùng điều kiện nóng ẩm. Hầu hết các giống AVRDC lai tạo là các giống đã được cải thiện trong tập đoàn từ năm 1974 đến nay đều có khả năng chịu nhiệt cũng như chống chịu sâu bệnh tốt.

Viện nghiên cứu và phát triển nông nghiệp Malaysia (MARDI) đã phối hợp với AVRDC và trung tâm nghiên cứu Nông nghiệp nhiệt đới (TARC) ở Nhật Bản để xúc tiến chương trình cải tiến giống cà chua triển vọng. Đã chọn được 6 dòng có khả năng chịu nhiệt và chống chịu vi khuẩn: MT1, MT2, MT3, MT5, MT6, MT10. Để phát triển sản xuất cà chua, ở Indonesia nhiều chương trình đã tập trung nghiên cứu giống cà chua cho năng suất cao, chống chịu bệnh héo xanh vi khuẩn (Pseudomonas solanacearum). Thí nghiệm đã tiến hành lai giữa các giống địa phương với giống nhập nội có khả năng chống chịu bệnh héo xanh vi khuẩn.

Kết quả cho thấy: Berlian và Mutiara là 2 giống vừa cho năng suất cao, vừa có khả năng chống chịu với bệnh héo xanh vi khuẩn (Hardy C. Nhiều nghiên cứu thử nghiệm giống cà chua đã được tiến hành ở AVRDC, trường đại học Kasetsart, thuộc phân viện Kamphaengsean, Thái Lan. Trong đó nhiều mẫu giống được đánh giá có nhiều đặc điểm tốt như: CHT - 92, CHT - 104 và CHT - 165 là những giống cà chua Anh Đào có năng suất cao, chống chịu bệnh tốt, màu sắc quả đẹp, hương vị ngon và quả chắc [10]. Cùng với nghiên cứu của các nhà khoa học, công ty giống S&G seeds của Hà Lan đã đưa ra giống tốt như Rambo (GC775), có đặc tính là quả dẹt, to, thịt quả dày, quả chắc, có khả năng bảo quản rất lâu.