Đặt vấn đề Rau là những cây trồng được sử dụng làm thực phẩm cùng với lương thực trong bữa ăn của con người. Rau là nguồn thực phẩm không thể thiếu trong khẩu phần thức ăn vì chúng không những cung cấp chất dinh dưỡng, chất khoáng, vitamin cần thiết cho cơ thể con người, mà còn có tác dụng phòng chống bệnh. Do đó, nhu cầu về rau khá lớn và sản xuất rau đóng vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp. Dưa chuột Cucumis Sativus L (miền nam gọi là dưa leo) là một cây trồng phổ biến trong họ bầu bí, trong họ bầu bí thì Dưa chuột là loại được trồng nhiều hơn cả, và là loại rau ăn quả thương mại quan trọng, nó được trồng lâu đời trên thế giới và trở thành thực phẩm của nhiều nước.
Những nước dẫn đầu về diện tích gieo trồng và năng suất là: Trung Quốc, Nga, Nhật Bản, Mỹ, Hà Lan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ba Lan, Ai Cập và Tây Ban Nha. Ở nước ta Dưa chuột đã được trồng từ rất lâu đời, không chỉ để giải quyết vấn đề thực phẩm trong bữa ăn hàng ngày mà còn mang tính thương mại quan trọng, dưa chuột là một thức ăn rất thông dụng và còn là một vị thuốc có giá trị. Thành phần dinh dưỡng gồm Protein (đạm) 0,8g glucid (đường) 3,0g xenlulo (xơ) 0,7g năng lượng 15 kcalo Canxi 23mg Phospho 27mg Sắt 1mg Natri 13mg Kali 169mg Caroten 90 mcg Vitamin B1 0,03mg Vitamin C 5,0mg. Trong thành phần của dưa chuột chứa liều lượng cacbon rất cao khoảng 74 – 75%, ngoài ra còn cung cấp một lượng đường (chủ yếu là đường đơn).
Nhờ khả năng hòa tan, chúng làm tăng khả năng hấp thụ và lưu thông máu, tăng tính hoạt động trong quá trình oxi hóa năng lượng của mô tế bào. Bên cạnh đó trong thành phần dinh dưỡng của dưa chuột còn có nhiều axit amin c 2 không thay thế rất cần thiết cho cơ thể như Thianin (0,024 mg%) Rivophlavin (0,075 mg%) và Niaxin (0,03 mg%), các loại muối khoáng như Ca (23,0 mg% P (27,0 mg%) Fe (1,0 mg%). Tăng cường phân giải axit uric và các muối của axit uric (urat) có tác dụng lợi tiểu, gây cảm giác dễ ngủ. Không những thế trong dưa chuột còn có một lượng muối kali tương đối giúp tăng cường quá trình đào thải nước, muối ăn trong cơ thể có lợi cho người mắc bệnh về tim mạch.
Dưa chuột được sử dụng rất đa dạng: quả tươi, trộn, sa lát, cắt lát, muối chua, đóng hộp,…(Tạ Thu Cúc và cs) [3]. Trong những năm gần đây vấn đề về chất lượng giống cây trồng nói chung và chất lượng dưa chuột nói riêng phục vụ cho nhu cầu sản xuất của người trồng gặp nhiều khó khăn.Nguyên nhân chính là do lâu nay người dân vẫn trồng dưa chuột bằng hạt nhưng việc thu hái quả giống chỉ dựa trên kinh nghiệm để giống và thời điểm thu hái quả giống và thường căn cứ vào số ngày kể từ khi ra hoa, đặc điểm vỏ quả và màu sắc vỏ quả. Những biểu hiện hình thức bề ngoài chỉ mô tả một cách tương đối sự thành thục sinh lý bên trong của quả, đặc biệt là màu sắc. Vì hiện nay việc phân loại độ chín dựa trên màu sắc của dưa chuột nói chung thường chia thành nhiều loại, có phân đoạn đều như nhau trong khi trên thực tế dưa chuột có bản chất sinh học nên có sự giao động về sinh lý giữa các quả có cùng ngày tuổi ra hoa.
Hơn nữa tốc độ chuyển độ chín trong hệ phân loại màu sắc không như nhau. Do đó, nếu chỉ dựa vào những đặc điểm nêu trên thì chất lượng dưa chuột thu hái trong nhiều trường hợp sẽ không đáp ứng được yêu cầu về giống. Dưa chuột là cây có hoa đơn tính cùng gốc, hoa cái được thụ phấn, thụ tinh nhờ côn trùng, nhờ gió… Tuy nhiên cũng có nhiều nguyên nhân như : thời vụ gieo trồng, chăm sóc, thời tiết khí hậu … làm cho hoa đực và hoa cái nở không đồng đều, tỷ lệ hoa đực thấp và nở không cùng thời điểm với hoa cái hoa cái hoặc là hoa cái nở rộ nhưng trong thời điểm ít côn trùng (ong, bướm)hoạt động. Vấn đề đặt ra là phải xác định được tuổi của quả giống dưa chuột sẽ khách quan hơn và khắc c 3 phục được nhược điểm của hệ phân loại theo màu sắc.
Và phải xác định đươc thời gian thụ phấn trong ngày thích hợp nhất để đảm bảo cho tỷ lệ đậu quả cao từ đó nâng cao năng suất, chất lượng đồng thời làm tăng hiệu quả kinh tế cho người dân. Xuất phát từ tình hình thực tế ở trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu ảnh hƣởng của thời gian thụ phấn đến tỷ lệ đậu quả và thời gian thu hoạch đến chất lƣợng hạt giống dƣa chuột GL1-2 tại Thái Nguyên”. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu của đề tài 1.
Mục tiêu chung Góp phần hoàn thiện quy trình sản xuất hạt lai F1cho giống dưa chuột GL1-2 tại Thái Nguyên 1. Mục tiêu cụ thể - Xác định được ảnh hưởng của thời gian thụ phấn đến tỷ lệ đậu quả, tỷ lệ hạt chắc, khối lượng 1000 hạt, tỷ lệ nảy mầm và khối lượng khô của cây con giống. - Xác định được ảnh hưởng thời gian thu hoạch quả giống dưa chuột GL1-2 đến tổng số hạt/quả, tỷ lệ hạt chắc, khối lượng 1000 hạt, tỷ lệ nảy mầm và khối lượng khô của cây con giống. Yêu cầu của đề tài Nghiên cứu, đánh giá ảnh hưởng của thời gian thụ phấn đến tỷ lệ đậu quả,và thời gian thu hoạch đến chất lượng hạt giống dưa chuột GL1-2 1.
Ý nghĩa của đề tài Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp sinh viên trau dồi kiến thức, nắm vững kiến thức lý thuyết và vận dụng hiệu quả vào thực tiễn. c 4 - Giúp sinh viên tiếp cận với những phương pháp nghiên cứu khoa học, nâng cao trình độ chuyên môn, tác phong làm việc và có những kinh nghiệm quý báu. - Đề tài cũng xem như là một tài liệu tham khảo cho Khoa, Trường và sinh viên các khoá tiếp theo. Ý nghĩa đối với thực tiễn sản xuất Góp phần tìm ra những phương pháp nâng cao năng suất và chất lượng quả giống dưa chuột GL1-2 nhằm đáp ứng giống tốt vào sản xuất và tiêu thụ của tỉnh Thái Nguyên cũng như các tỉnh Trung du miền núi phía Bắc.
c 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học Giống cây trồng là yếu tố quan trọng quyết định rất lớn trong việc tăng năng suất và cải thiện chất lượng sản phẩm. Sản phẩm của các chương trình giống cây trồng không chỉ tạo ra các giống mới có ưu thế hơn các giống hiện có, mà điều quan trọng là phải duy trì và nhân ra nhiều lô giống có chất lượng tốt cung cấp cho nông dân. Chọn giống có hiệu quả là giải quyết tốt mối quan hệ phực tạp giữa các tính trạng trong cơ thể cây trồng và mối quan hệ phức tạp giữa cây trồng và môi trường để đảm bảo cho giống có năng suất cao và ổn định, chống chịu sâu bệnh tốt, phù hợp với yêu cầu thâm canh và điều kiện sản xuất của địa phương.
Các đặc tính của giống cây trồng được quyết định không những bởi môi trường và sự chọn lọc (tự nhiên và nhân tạo) đã tác động lên thành phần di truyền, mà còn được quyết định bởi tính chất phong phú hay nghèo nàn của thành phần di truyền giống đó. Muốn khẳng định giống mới có ưu thế hơn các giống khác thì phải qua khảo nghiệm và đánh giá một cách cụ thể và chi tiết các loại giống. Mặt khác, mỗi loại giống cây trồng nói chung và dưa chuột nói riêng phù hợp với một điều kiện đất đai, thời tiết và điều kiện ngoại cảnh nhất định. Trong sản xuất cần nắm vững các đặc trưng và đặc tính của giống để từ đó có biện pháp kỹ thuật tác động thích hợp nhằm mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất.
Khối lượng khô của cây con giống là tỷ lệ vật chất khô mà cây tích lũy trong quá trình sinh trưởng và phát triển. Khối lượng khô của cây con giống thể hiện sự phát triển khỏe hay yếu của cây từ đó ta có thể đánh giá được chất lượng hạt giống tốt hay xấu. Hạt giống tốt sẽ có nhiều chất dinh dưỡng cung cấp cho cây con nảy mầm khỏe, cây mập, tỷ lệ chất khô cao và ngược lại hạt c 6 giống chất lượng không tốt thì cây con sẽ còi, kém phát triển, tỷ lệ chất khô thấp. Thụ phấn là quá trình hạt phấn được rơi lên đầu vòi nhuỵ cái, tiến theo vòi nhuỵ vào đến bầu nhuỵ.
Nhờ có dịch chứa trong bầu nhuỵ cái, hạt phấn sẽ nẩy mầm và tiến hành thụ tinh.Trong quá trình tiến hoá, cây đã tự chọn cho mình thời gian thụ phấn vào buổi sáng hay ban đêm là lúc thời tiết ôn hoà nhất trong ngày. Vì vậy ta thường thấy thời gian cây ra hoa gặp lúc khô hạn nắng nóng thì tỷ lệ thụ phấn, thụ tinh rất thấp do hạt phấn bị mất sức nẩy mầm trước khi được rơi vào vòi nhuỵ cái. Vào mùa ra hoa nếu cây thiếu thức ăn, thức nở không đều và tỷ lệ ra hoa, thụ phấn cũng rất thấp. Chính vì vậy người trồng cây phải chăm bón cẩn thận cho cây trước lúc bước vào thời kỳ ra hoa kết trái.
Các loài côn trùng như ong, bướm giúp rất nhiều cho việc truyền phấn thụ tinh.Thời gian hoạt động mạnh nhất của côn trùng là vào buổi sáng sớm và chiều mát và cũng trong khoảng thời gian này hoa nở nhiều nhất chính vì thế ta cần thực hiện việc thụ phấn trong các khoảng thời gian này .Vì vậy, thời gian thụ phấn sẽ ảnh hưởng sâu sắc tới các chỉ tiêu năng suất và chất lượng của quả giống. Cơ sở thực tiễn 2. Tình hình sản xuât dưa chuột trên thế giới Hiện nay, trên thế giớicó rất nhiều chủng loại rau được gieo trồng,diện tích rau càng ngày càng gia tăng để đáp ứng nhu cầu về rau của người dân (Mai Phương Anh và cs, 1996) [1]. Năm 1961- 1965, tổng lượng rau của thế giới là 200.234 tấn; từ năm 1971 – 1975 tổng lượng rau đạt 293.657 tấnvà từ năm 1981 – 1985 là 392.060 tấn; đến năm 1996 tổng lượng rau đã lên đến 565.
Sản lượng rau trên thế giới tăng lên rất nhanh, điều đó chứng tỏ nhu cầu rau của con người ngàycàng tăng. Trên thế giới, những nước có sản lượng rau tăng nhanh nhất là Ý, năm 1961 đạt 9.859 nghìn tấn; đến năm 1996 c 7 sản lượng tăng đạt 13. Ở Hà Lan, năm 1985 bình quân 84 kg/người/năm; đến năm 1990 đạt 202 kg/người/năm.