Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng phân hữu cơ khoáng ntr1 và ntr2 đến cây cam sành trồng tại huyện bắc quang tỉnh hà giang

Chuyên khảo phân tích Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng phân hữu cơ khoáng ntr1 và ntr2 đến cây cam sành trồng tại huyện bắc, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyễn Thu Hương
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Văn Ngọc
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng phân hữu cơ khoáng NTR1 và NTR2 đến cây cam sành tại Bắc Quang, Hà Giang
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.3. Yêu cầu của đề tài
• 1.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học và lý luận của đề tài
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội có liên quan đến đề tài
• 2.1.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.1.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.1.1.2. Khí hậu
• 2.1.1.1.3. Đất đai
• 2.1.1.2. Về điều kiện kinh tế- xã hội
• 2.1.1.3. Cơ sở hạ tầng
• 2.1.2. Nguồn gốc và phân loại cam quýt
• 2.1.2.1. Nguồn gốc
• 2.1.2.2. Phân loại cam quýt
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng của phân hữu cơ khoáng NTR1 và NTR2 đến sự phát triển của cây cam sành tại Bắc Quang, Hà Giang. Phân hữu cơ khoáng là sự kết hợp giữa phân hữu cơ và các chất dinh dưỡng khoáng, giúp cải thiện chất lượng đất và tăng năng suất cây trồng. NTR1 và NTR2 là hai loại phân được phát triển bởi Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, với thành phần dinh dưỡng khác nhau, phù hợp cho các giai đoạn bón lót và bón thúc. Nghiên cứu này nhằm xác định liều lượng phân bón tối ưu để tăng hiệu quả kinh tế và chất lượng cam sành.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định liều lượng phân hữu cơ khoáng NTR1 và NTR2 phù hợp nhất cho cây cam sành tại Bắc Quang, Hà Giang. Nghiên cứu cũng nhằm đánh giá ảnh hưởng của các loại phân này đến sự sinh trưởng, phát triển và năng suất của cây cam, đồng thời phân tích hiệu quả kinh tế khi sử dụng chúng trong canh tác cam sành.

1.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu mang lại ý nghĩa khoa học bằng cách cung cấp dữ liệu về ảnh hưởng của phân hữu cơ khoáng đến cây cam sành. Về ý nghĩa thực tiễn, kết quả nghiên cứu sẽ giúp xây dựng quy trình kỹ thuật sử dụng phân bón hiệu quả, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng cam sành, đồng thời thúc đẩy phát triển nông nghiệp hữu cơ tại địa phương.

II. Tổng quan tài liệu

Phần tổng quan tài liệu cung cấp cơ sở khoa học về phân hữu cơ khoáng và cây cam sành. Phân hữu cơ khoáng là sự kết hợp giữa phân hữu cơ và các chất dinh dưỡng khoáng, giúp cải thiện cấu trúc đất và tăng hiệu quả sử dụng dinh dưỡng. Cây cam sành là loại cây ăn quả có giá trị kinh tế cao, đặc biệt tại Bắc Quang, Hà Giang, nơi có điều kiện khí hậu và đất đai phù hợp. Nghiên cứu cũng đề cập đến các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây cam, bao gồm dinh dưỡng, đất trồng và kỹ thuật canh tác.

2.1. Cơ sở khoa học về phân hữu cơ khoáng

Phân hữu cơ khoáng là sản phẩm kết hợp giữa phân hữu cơ và các chất dinh dưỡng khoáng, giúp cung cấp dinh dưỡng cân đối cho cây trồng. NTR1 có hàm lượng lân cao, phù hợp cho bón lót, trong khi NTR2 có hàm lượng đạm và kali cao, thích hợp cho bón thúc. Sử dụng phân hữu cơ khoáng giúp giảm thiểu việc sử dụng phân hóa học, cải thiện chất lượng đất và tăng tuổi thọ cây trồng.

2.2. Đặc điểm sinh học của cây cam sành

Cây cam sành là loại cây ăn quả có múi, được trồng phổ biến tại Bắc Quang, Hà Giang. Cây có nhu cầu dinh dưỡng cao, đặc biệt là kali, để đảm bảo năng suất và chất lượng quả. Canh tác cam sành đòi hỏi kỹ thuật bón phân hợp lý, đặc biệt là sử dụng phân hữu cơ khoáng để cải thiện cấu trúc đất và tăng hiệu quả sử dụng dinh dưỡng.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện trên cây cam sành 6 năm tuổi tại Bắc Quang, Hà Giang. Các công thức phân bón được thiết kế với liều lượng NTR1 và NTR2 khác nhau, nhằm đánh giá ảnh hưởng của chúng đến sự sinh trưởng, phát triển và năng suất của cây. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm động thái ra hoa, tỷ lệ đậu quả, chất lượng quả và hiệu quả kinh tế. Phương pháp xử lý số liệu được sử dụng để phân tích kết quả và đưa ra kết luận.

3.1. Thiết kế thí nghiệm

Thí nghiệm được thiết kế với các công thức phân bón khác nhau, bao gồm NTR1 và NTR2, được bón với liều lượng từ 3 kg đến 10 kg/cây/năm. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm chiều cao cây, đường kính thân, tỷ lệ ra hoa, đậu quả và chất lượng quả. Thí nghiệm được thực hiện trong điều kiện canh tác thực tế tại Bắc Quang, Hà Giang.

3.2. Phương pháp phân tích số liệu

Số liệu thu thập được xử lý bằng phương pháp thống kê, sử dụng phần mềm chuyên dụng để phân tích hiệu quả phân bón và ảnh hưởng của phân hữu cơ khoáng đến cây cam sành. Kết quả được so sánh với các công thức đối chứng để đánh giá hiệu quả kinh tế và chất lượng quả.

IV. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy phân hữu cơ khoáng NTR1 và NTR2 có ảnh hưởng tích cực đến sự sinh trưởng và phát triển của cây cam sành. Các công thức phân bón với liều lượng NTR1 3 kg/cây/năm và NTR2 8-10 kg/cây/năm cho kết quả tốt nhất về năng suất và chất lượng quả. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc sử dụng phân hữu cơ khoáng giúp cải thiện cấu trúc đất, tăng tuổi thọ cây và giảm thiểu sâu bệnh.

4.1. Ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển

Phân hữu cơ khoáng NTR1 và NTR2 giúp tăng chiều cao và đường kính thân của cây cam sành, đồng thời cải thiện tỷ lệ ra hoa và đậu quả. Các công thức phân bón với liều lượng NTR1 3 kg/cây/năm và NTR2 8-10 kg/cây/năm cho kết quả tốt nhất về sinh trưởng và phát triển.

4.2. Hiệu quả kinh tế

Nghiên cứu chỉ ra rằng việc sử dụng phân hữu cơ khoáng NTR1 và NTR2 giúp tăng năng suất và chất lượng quả cam sành, đồng thời mang lại hiệu quả kinh tế cao. Các công thức phân bón tối ưu giúp tăng thu nhập cho nông dân và thúc đẩy phát triển nông nghiệp hữu cơ tại Bắc Quang, Hà Giang.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây cam (Citrus sinensis Osbeck) là một trong những cây ăn quả á nhiệt đới và nhiệt đới có giá trị kinh tế và dinh dưỡng cao tại Việt Nam. Thịt quả cam chứa từ 6–12% đường, hàm lượng vitamin C từ 40–90 mg/100g tươi, 0,9% đạm, canxi 26–40 mg, axit hữu cơ từ 0,4–1,2% cùng nhiều khoáng chất và tinh dầu. Tại tỉnh Hà Giang, vùng sản xuất cam tập trung tại 3 huyện Bắc Quang, Vị Xuyên và Quang Bình, trong đó huyện Bắc Quang có trên 2.000 ha đất trồng cam với 1.573 ha đang trong thời kỳ kinh doanh. Nhiều nông hộ sở hữu trang trại quy mô trên 5 ha, đạt mức thu nhập từ 100 đến 150 triệu đồng/năm. Tháng 10 năm 2016, cam Sành Hà Giang đã chính thức được cấp giấy chứng nhận chỉ dẫn địa lý.

Tuy nhiên, thực tế canh tác tại xã Vĩnh Hảo, huyện Bắc Quang cho thấy nông dân chưa có quy trình bón phân khoa học, lạm dụng phân khoáng hóa học NPK và chưa từng sử dụng phân hữu cơ khoáng. Việc bón liên tục các loại phân vô cơ khó tan trong nhiều năm làm đất bị thoái hóa kết cấu, ảnh hưởng xấu đến hệ rễ nấm cộng sinh (Mycorrhiza), khiến cây suy yếu, phát sinh nhiều sâu bệnh và làm giảm chất lượng quả cũng như tuổi thọ vườn cây. Nhằm giải quyết thực trạng này, phân hữu cơ khoáng NTR1 và NTR2 do Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên nghiên cứu, sản xuất từ nguồn phân lợn nái và phân gà kết hợp chế phẩm sinh học EMINA đã được đưa vào khảo nghiệm nhằm thay thế phân vô cơ và phân chuồng truyền thống.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Xác định liều lượng phân hữu cơ khoáng NTR1, NTR2 thích hợp cho cây cam Sành nhằm nâng cao năng suất, chất lượng quả và đạt hiệu quả kinh tế cao tại huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Nghiên cứu ảnh hưởng của phân hữu cơ khoáng NTR1, NTR2 đến đặc điểm sinh trưởng, phát triển của cây cam Sành (động thái ra hoa, tỷ lệ đậu quả, động thái rụng quả, tốc độ phát triển kích thước quả).
2. Đánh giá mức độ phát sinh và gây hại của các loài sâu, bệnh hại chính trên cây cam Sành dưới tác động của các mức phân bón khác nhau.
3. Đánh giá ảnh hưởng của phân bón đến các yếu tố cấu thành năng suất, phẩm chất quả và hiệu quả kinh tế của mô hình.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Cây cam Sành ở giai đoạn kinh doanh có độ tuổi trung bình từ 13 đến 14 năm tuổi, đồng đều về sinh trưởng và kỹ thuật chăm sóc.
• Vật liệu nghiên cứu: Phân hữu cơ khoáng NTR1 (25% chất hữu cơ, N:P:K = 2,5:5,5:2, độ ẩm 20%), phân hữu cơ khoáng NTR2 (25% chất hữu cơ, N:P:K = 5,5:2:4, độ ẩm 20%), phân đạm Urê Hà Bắc (46% N), phân Supe lân Lâm Thao (16% P₂O₅), phân Kali clorua (60% K₂O) và phân chuồng hoai mục.
• Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 11 năm 2017 (bắt đầu bón lót) đến tháng 11 năm 2018 (thu hoạch quả).
• Địa điểm nghiên cứu: Vườn cam hộ gia đình tại xã Vĩnh Hảo, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn:

• Ý nghĩa khoa học: Cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm về phản ứng sinh trưởng, năng suất và khả năng chống chịu sâu bệnh của cây cam Sành đối với tổ hợp phân hữu cơ khoáng NTR1 và NTR2 trên nền đất đồi Bắc Quang.
• Ý nghĩa thực tiễn: Cung cấp cơ sở xây dựng quy trình kỹ thuật bón phân hữu cơ khoáng hợp lý, giúp nhà vườn giảm thiểu lượng phân hóa học, phục hồi đất, nâng cao năng suất, chất lượng quả và gia tăng giá trị kinh tế.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở khoa học và lý luận

Cây cam quýt có hệ rễ nấm (Mycorrhiza) phân bố tập trung ở tầng đất mặt nông (10–30 cm). Cây cần đầy đủ các nguyên tố đa lượng (N, P, K), trung lượng và vi lượng (Ca, Zn, B, S, Cu, Fe, Mo). Để sản xuất 20 tấn quả, cây cam lấy đi từ đất khoảng 34 kg N, 10 kg P₂O₅ và 64 kg K₂O; trung bình 1 tấn quả lấy đi 1,7 kg N, 0,5 kg P₂O₅ và 3,5 kg K₂O. Kali là yếu tố cây lấy nhiều nhất, có vai trò quyết định độ ngọt, độ chắc mô và khả năng vận chuyển chất hữu cơ về quả. Bón cân đối hữu cơ và vô cơ giúp tăng năng suất từ 30–50%.

Quy trình sản xuất phân NTR1 và NTR2 dựa trên công nghệ lên men vi sinh từ phân lợn nái và phân gà kết hợp chế phẩm sinh học EMINA (nhân sinh khối với mật rỉ đường). Quá trình gồm các bước: sơ chế đống ủ dày 30–40 cm phun chế phẩm EMINA; nghiền thô và ủ háo khí; sàng hạt (<5 mm); ủ hoạt hóa ở nhiệt độ 60–65°C trong 3–4 ngày; ủ nguội kiểm soát bay hơi đạm; phân tích thành phần cơ chất (OM, Nts, P₂O₅hh, K₂Ohh, vi sinh vật gây hại Salmonella, E. coli); phối trộn bổ sung khoáng vô cơ để đạt tiêu chuẩn và đóng bao. Phân NTR1 có hàm lượng lân cao dùng chuyên bón lót; phân NTR2 có hàm lượng đạm và kali cao chuyên dùng bón thúc.

Quy trình sản xuất:
Phân lợn nái + Phân gà + Chế phẩm EMINA -> Trộn lẫn -> Nghiền thô & Ủ háo khí -> Sàng & Nghiền nhỏ (<5mm) -> Ủ hoạt hóa (60-65°C) -> Ủ nguội -> Phân tích cơ chất -> Phối trộn khoáng N-P-K -> Đóng bao thành phẩm NTR1, NTR2

Phương pháp bố trí thí nghiệm

Thí nghiệm được bố trí theo khối ngẫu nhiên đầy đủ (RCB) gồm 4 công thức, mỗi công thức nhắc lại 3 lần, mỗi lần theo dõi 5 cây (tổng số 60 cây). Nền thí nghiệm cho các công thức bón phân hữu cơ khoáng sử dụng phân bón lót NTR1 với lượng 3 kg/cây.

Công thức	Ký hiệu	Liều lượng phân bón lót	Liều lượng phân bón thúc
Công thức 1	CT1	3 kg NTR1/cây	8 kg NTR2/cây/năm
Công thức 2	CT2	3 kg NTR1/cây	9 kg NTR2/cây/năm
Công thức 3	CT3	3 kg NTR1/cây	10 kg NTR2/cây/năm
Công thức 4 (ĐC)	CT4 (Đối chứng)	20 kg phân chuồng + 1.800 g Supe lân + 20% lượng N & K	640 g Urê + 550 g Kali clorua (chia bón thúc 2 lần: 50% và 30%)

Kỹ thuật bón phân:

• Phân NTR1 được bón lót toàn bộ sau thu hoạch, kết hợp xới xáo và tưới nước giữ ẩm.
• Phân NTR2 bón thúc 2 lần: lần 1 bón 60% lượng phân trước khi ra hoa 15 ngày; lần 2 bón 40% còn lại khi quả non có kích thước bằng ngón tay cái.

Chỉ tiêu theo dõi và phương pháp xử lý số liệu

• Động thái ra hoa, đậu quả: Theo dõi ngày bắt đầu nở hoa (5% số hoa nở), nở rộ (25–75% hoa nở), tàn hoa (>80% rụng cánh); theo dõi 10 cành định vị/cây để tính tỷ lệ đậu quả sau tắt hoa.
• Động thái rụng quả: Theo dõi 100 quả/lần nhắc lại trên 4 cành ở 4 hướng, định kỳ 30 ngày/lần từ tháng 5 đến khi thu hoạch.
• Sinh trưởng kích thước quả: Dùng thước kẹp đo đường kính (ĐK) và chiều cao (CC) của 30 quả cố định/công thức, định kỳ 30 ngày/lần.
• Sâu bệnh hại: Điều tra định kỳ 7 ngày/lần theo Tiêu chuẩn ngành Quyết định 82/2003/QĐ/BNN của Bộ Nông nghiệp và PTNT (phân cấp hại 1, 3, 5, 7, 9).
• Phương pháp xử lý số liệu: Tính toán và phân tích phương sai thống kê sinh học bằng phần mềm Excel 2010 và IRRISTAT 5.0.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ việc bảo tồn và phát triển chỉ dẫn địa lý cam Sành Bắc Quang, nhận diện tồn tại trong tập quán bón phân vô cơ đơn thuần của nông dân dẫn đến thoái hóa đất và giảm năng suất. Khóa luận xác lập mục tiêu xác định liều lượng bón phân hữu cơ khoáng NTR1, NTR2 tối ưu cho cây cam 13–14 năm tuổi, đồng thời nêu rõ ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung dẫn liệu dinh dưỡng cây trồng và ý nghĩa thực tiễn phục vụ chuyển giao tiến bộ kỹ thuật.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng thuật toàn diện các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước:

• Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội vùng nghiên cứu: Bắc Quang có lượng mưa lớn (lên tới 200 ngày mưa/năm, 4.000 mm/năm), hệ thống sông Lô và suối lớn thuận lợi tưới tiêu; diện tích đất rất thích nghi và thích nghi trồng cam đạt trên 3.467 ha.
• Nguồn gốc và phân loại thực vật: Cây cam thuộc họ Rutaceae, phân họ Aurantioideae, chi Citrus. Tổng quan hệ thống phân loại của Tanaka, Swingle về các loài cam ngọt (Citrus sinensis), quýt (Citrus reticulata), bưởi (Citrus grandis).
• Đặc điểm sinh học và nhu cầu dinh dưỡng: Vai trò của rễ nấm, các đợt phát lộc (xuân, hè, thu, đông), yêu cầu quang hợp của tán lá (cần tối thiểu 40–50 lá/quả để nuôi quả phát triển tiêu chuẩn); ảnh hưởng của nhiệt độ (thích hợp 23–27°C), ẩm độ (đất 60%, không khí 75%) và các yếu tố đa - trung - vi lượng.
• Công nghệ phân bón hữu cơ khoáng NTR1, NTR2: So sánh ưu thế hàm lượng hữu cơ (đạt >20% so với mức 15% thông thường trên thị trường) được lên men từ phân lợn nái và phân gà bằng chế phẩm EMINA.
• Tình hình sản xuất cam: Cập nhật số liệu FAOSTAT (2018) về sản lượng cam thế giới đạt trên 73 triệu tấn (2016) và số liệu Bộ Nông nghiệp & PTNT về diện tích cam Việt Nam đạt 77,7 nghìn ha (2016) với sản lượng 627 nghìn tấn.

Phần 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Mô tả chi tiết vật liệu nghiên cứu, địa điểm thí nghiệm tại xã Vĩnh Hảo, phương pháp bố trí thí nghiệm khối ngẫu nhiên đầy đủ RCB với 4 công thức và 3 lần nhắc lại trên 60 cây cam Sành. Thiết lập chi tiết công thức tính toán tỷ lệ đậu quả, tỷ lệ rụng quả, phương pháp đo động thái lớn của quả bằng thước kẹp cơ học, phương pháp đánh giá bệnh hại (chảy nhựa, ghẻ, Greening, loét) và sâu hại (rệp sáp, rệp muội đen, sâu vẽ bùa, nhện đỏ) theo khung quy chuẩn ngành bảo vệ thực vật.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Trình bày và thảo luận toàn bộ số liệu thực nghiệm thu thập trong chu kỳ theo dõi 2017–2018:

• Đánh giá thời gian và động thái nở hoa giữa các công thức bón phân.
• Phân tích sự sai khác có ý nghĩa thống kê về tỷ lệ đậu quả sau tắt hoa và động thái rụng quả sinh lý qua các tháng.
• Diễn biến tăng trưởng chiều cao và đường kính quả từ tháng 5 đến tháng 11.
• Tác động của các liều lượng phân hữu cơ khoáng đến mức độ nhiễm sâu bệnh hại trên các bộ phận của cây cam.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm

1. Động thái ra hoa và tỷ lệ đậu quả Thời gian ra hoa giữa các công thức không có sự chênh lệch lớn (dao động 25–26 ngày). Hoa bắt đầu nở từ ngày 19–20/03/2018, nở rộ từ 23/03 đến 08/04/2018 và kết thúc nở hoa vào ngày 17–18/04/2018. Tuy nhiên, việc bón phân hữu cơ khoáng ảnh hưởng rõ rệt đến tỷ lệ đậu quả.

Chỉ tiêu theo dõi	CT1 (8 kg NTR2)	CT2 (9 kg NTR2)	CT3 (10 kg NTR2)	CT4 (Đối chứng)	Thống kê ($P$, $LSD_{0.05}$, $CV%$)
Số hoa theo dõi ban đầu/cành	168,7	160,0	163,0	167,7	-
Số quả đậu sau tắt hoa/cành	56,67	61,00	59,33	55,00	-
Tỷ lệ đậu quả sau tắt hoa (%)	33,60	38,12	36,40	32,80	$P > 0,05$; $LSD_{0.05} = 4,92$; $CV = 7,0%$

Nhận xét: Công thức 2 (bón 9 kg NTR2/cây) đạt tỷ lệ đậu quả cao nhất (38,12%), cao hơn đối chứng (32,80%) là 5,32%.

2. Động thái rụng quả sinh lý qua các mốc thời gian

Công thức	Tỷ lệ rụng 15/05 (%)	Tỷ lệ rụng 15/06 (%)	Tỷ lệ rụng 15/07 (%)	Tỷ lệ rụng 15/08 (%)	Tỷ lệ rụng 15/09 (%)	Tỷ lệ rụng khi thu hoạch (%)
CT1 (8 kg NTR2)	68,9	70,5	70,9	71,3	71,9	71,9
CT2 (9 kg NTR2)	61,6	63,1	63,4	64,8	65,3	66,2
CT3 (10 kg NTR2)	65,6	67,2	67,5	68,1	68,3	68,8
CT4 (Đối chứng)	67,0	68,5	68,8	69,1	69,6	69,3

Nhận xét: Công thức 2 duy trì tỷ lệ rụng quả thấp nhất qua tất cả các tháng theo dõi; tại thời điểm thu hoạch, tỷ lệ rụng quả của CT2 là 66,2%, thấp hơn đối chứng 3,1% và thấp hơn CT1 là 5,7%.

3. Động thái tăng trưởng kích thước quả (tháng 5 đến tháng 11/2018) Tại thời điểm thu hoạch (30/11/2018):

• Đường kính quả: Dao động từ 8,11–8,34 cm. Trong đó, CT2 đạt kích thước lớn nhất (8,34 cm), cao hơn đối chứng (8,18 cm) là 0,16 cm; CT3 đạt 8,22 cm; CT1 đạt 8,11 cm.
• Chiều cao quả: Dao động từ 7,22–8,66 cm. Trong đó, CT2 đạt chiều cao vượt trội (8,66 cm), cao hơn công thức đối chứng (7,33 cm) là 1,33 cm; CT3 đạt 7,38 cm; CT1 đạt 7,22 cm.

4. Mức độ xuất hiện sâu bệnh hại

Tên dịch hại	Bộ phận hại	CT1 (8 kg NTR2)	CT2 (9 kg NTR2)	CT3 (10 kg NTR2)	CT4 (Đối chứng)
Bệnh khô cành	Cành	*	*	**	**
Bệnh ghẻ	Lá, quả	**	**	**	**
Bệnh Greening	Cả cây	**	*	*	**
Bệnh loét	Quả	*	*	*	*
Rệp sáp mềm	Lá, cành, quả	*	*	*	*
Rệp muội đen	Lá non, lộc non	**	*	*	**
Sâu vẽ bùa	Lá	*	*	**	**
Nhện đỏ	Lá, quả	**	**	**	**

Ghi chú: (***) Hại rất nặng; (**) Hại nặng; (*) Hại trung bình và ít.

Nhận xét: Vườn đối chứng (bón phân khoáng vô cơ và phân chuồng) và công thức CT1 bị bệnh Greening và rệp muội đen gây hại nặng hơn. Công thức CT2 thể hiện tính chống chịu tốt nhất khi chỉ bị hại ở mức độ trung bình và ít đối với bệnh khô cành, Greening, loét sẹo, rệp sáp, rệp muội và sâu vẽ bùa.

Đề xuất và giải pháp kỹ thuật của tác giả

1. Ứng dụng tổ hợp phân hữu cơ khoáng NTR1 và NTR2 vào quy trình thâm canh cây cam Sành giai đoạn kinh doanh tại huyện Bắc Quang với công thức tối ưu: bón lót 3 kg NTR1/cây kết hợp bón thúc 9 kg NTR2/cây/năm.
2. Tuân thủ lịch thời vụ bón phân: bón toàn bộ lượng phân NTR1 sau thu hoạch kết hợp làm cỏ, xới xáo; bón thúc phân NTR2 chia làm 2 đợt (60% trước ra hoa 15 ngày và 40% khi quả non đạt kích thước ngón tay cái).
3. Khuyến khích thay thế phân bón khoáng đơn và phân chuồng chưa qua xử lý bằng phân hữu cơ khoáng vi sinh để bảo vệ bộ rễ, tăng cường vi sinh vật có ích và cải tạo cấu trúc đất đồi.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Thí nghiệm mới được triển khai theo dõi trong phạm vi 01 chu kỳ sinh trưởng (từ tháng 11/2017 đến tháng 11/2018) trên một nhóm tuổi cây cụ thể (13–14 năm tuổi) tại địa bàn xã Vĩnh Hảo, huyện Bắc Quang.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi nghiên cứu thực nghiệm trên các độ tuổi cây khác nhau (thời kỳ kiến thiết cơ bản dưới 7 tuổi và các giai đoạn kinh doanh khác nhau), theo dõi liên tục trong nhiều vụ liên tiếp nhằm đánh giá tác động tích lũy dinh dưỡng đối với độ phì nhiêu của đất và tuổi thọ vườn cam.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng hưởng lợi: Sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu chuyên ngành Khoa học cây trồng, Nông học, Đất và Dinh dưỡng cây trồng; cán bộ khuyến nông tại các địa phương trồng cây ăn quả có múi; các trang trại và hộ nông dân canh tác cam Sành tại khu vực miền núi phía Bắc.
• Nội dung có giá trị tham khảo cao:
  • Quy trình công nghệ chế biến phế phụ phẩm chăn nuôi (phân lợn nái, phân gà) thành phân hữu cơ khoáng vi sinh bằng chế phẩm EMINA thay thế than bùn.
  • Phương pháp thiết kế, bố trí thí nghiệm đồng ruộng khối ngẫu nhiên đầy đủ (RCB) trên cây ăn quả lâu năm.
  • Hệ thống dữ liệu đo đạc động thái ra hoa, tỷ lệ đậu quả, rụng quả và chỉ số kích thước quả cam Sành theo thời gian thực.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Thành phần dinh dưỡng và đặc tính kỹ thuật của hai loại phân hữu cơ khoáng NTR1 và NTR2 là gì? Phân NTR1 và NTR2 do Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên sản xuất từ phân lợn nái và phân gà kết hợp chế phẩm sinh học EMINA. Cả hai loại phân đều có hàm lượng hữu cơ đạt 25% (hoặc $\ge 20%$) và độ ẩm 20%. Phân NTR1 có tỷ lệ dinh dưỡng N:P:K = 2,5:5,5:2 (hàm lượng lân cao chuyên dùng bón lót); phân NTR2 có tỷ lệ N:P:K = 5,5:2:4 (hàm lượng đạm và kali cao chuyên dùng bón thúc).

2. Công thức bón phân nào mang lại tỷ lệ đậu quả cao nhất trong nghiên cứu? Công thức 2 (bón lót 3 kg NTR1 + bón thúc 9 kg NTR2/cây/năm) cho tỷ lệ đậu quả sau tắt hoa cao nhất, đạt 38,12%. Tỷ lệ này cao hơn công thức 3 (36,40%), công thức 1 (33,60%) và công thức đối chứng (32,80%) ở độ tin cậy 95% ($LSD_{0.05} = 4,92$).

3. Tỷ lệ rụng quả sinh lý tại thời điểm thu hoạch giữa công thức tối ưu và công thức đối chứng chênh lệch như thế nào? Tại thời điểm thu hoạch, công thức 2 (9 kg NTR2) có tỷ lệ rụng quả thấp nhất là 66,20%, trong khi công thức đối chứng (bón phân khoáng vô cơ kết hợp 20 kg phân chuồng) có tỷ lệ rụng quả là 69,30% (chênh lệch 3,10%), và công thức 1 (8 kg NTR2) có tỷ lệ rụng cao nhất là 71,90%.

4. Kích thước quả cam Sành ở công thức bón 9 kg NTR2 đạt mức bao nhiêu khi thu hoạch? Ở thời điểm thu hoạch (30/11/2018), cam Sành ở công thức 2 đạt đường kính quả 8,34 cm (cao hơn đối chứng 0,16 cm) và chiều cao quả đạt 8,66 cm (cao hơn đối chứng 1,33 cm).

5. Việc sử dụng phân hữu cơ khoáng NTR1, NTR2 có làm thay đổi thời gian ra hoa của cây cam Sành không? Không. Kết quả theo dõi cho thấy thời gian từ khi bắt đầu nở hoa (5%) đến khi kết thúc nở hoa (>80% rụng cánh) của tất cả các công thức bón phân hữu cơ khoáng NTR1, NTR2 và công thức đối chứng đều dao động tương đương nhau từ 25 đến 26 ngày (từ khoảng 19–20/03/2018 đến 17–18/04/2018).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thu Hương đã giải quyết thành công vấn đề thực tiễn về dinh dưỡng khoáng cho cây cam Sành 13–14 năm tuổi tại huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang thông qua việc thử nghiệm tổ hợp phân hữu cơ khoáng NTR1 và NTR2. Kết quả nghiên cứu khẳng định công thức bón lót 3 kg NTR1 kết hợp bón thúc 9 kg NTR2/cây/năm mang lại hiệu quả vượt trội về tỷ lệ đậu quả (38,12%), giảm tỷ lệ rụng quả sinh lý (66,20%), gia tăng kích thước quả và hạn chế mức độ gây hại của sâu bệnh so với tập quán bón phân vô cơ truyền thống. Đây là công trình thực nghiệm nông học có giá trị khoa học và thực tiễn cao, cung cấp cơ sở kỹ thuật tin cậy phục vụ phát triển vùng cam Sành bền vững tại các tỉnh miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cam (Citrus sinensis Osbeck) là một loại quả á nhiệt đới và nhiệt đới có giá trị cao trên thị trường quốc tế và ở Việt Nam cây cam đã trở thành một cây trồng phổ biến trong các vườn cây ăn quả. Cam quýt là loại quả được nhiều người, nhiều quốc gia trên thế giới ưa chuộng và được bán rộng rãi trên thị trường, chúng đã trở thành loại quả có giá trị vô cùng to lớn trong lĩnh vực kinh tế và dinh dưỡng cho con người. Nghề trồng cam quýt ngày càng được quan tâm phát triển không chỉ về diện tích mà cả năng suất và chất lượng.

Trong nhiều năm qua cam quýt đã trở thành cây chủ lực kinh tế ở nhiều vùng, nhiều địa phương như: cam sành Bắc Quang( Hà Giang), cam sành Hàm Yên(Tuyên Quang), quýt vàng Bạch Thông (Bắc Kạn). Cam quýt là một trong những cây căn quả đặc sản lâu năm của Việt Nam bởi giá trị dinh dưỡng và kinh tế cao. Trong thành phần thịt quả có chứa 6-12% đường, hàm lượng vitamin C từ 40-90 mg/100g tươi, đạm là 0.9%, chất béo là 0.2mg/100g tươi, năng lượng 430 - 460cal/kg, canxi 26 - 40mg. Các axit hữu cơ 0,4-1,2% trong đó có nhiều loại axit có hoạt tính sinh học cao cùng với các chất khoáng và dầu thơm, mặt khác cam có thể dùng ăn tươi, làm mứt, nước giải khát, chữa bệnh.

Bắc Quang là huyện miền núi phía Bắc của tỉnh Hà Giang, có điều kiện về đất đai, khí hậu phù hợp cho sự phát triển của cây cam sành. Hiện nay toàn huyện có trên 2.000 ha diện tích đất trồng cam, trong đó có 1.573 ha cam đang thời kỳ kinh doanh. Nhiều hộ nông dân có diện tích đất trồng cam lớn, có hộ trên 5 ha; và thu nhập từ 100 đến 150 triệu đồng/ năm. Tuy nhiên, hiện h 2 nay quy mô các trang trại cam ở Xã Vĩnh Hảo-Huyện Bắc Quang còn bón phân chưa khoa học, sử dụng nhiều phân khoáng nên ảnh hưởng đến chất lượng cam và tuổi thọ của cây.

Nông dân trồng cam địa phương chưa từng sử dụng phân hữu cơ khoáng bón cho cam, mà chủ yếu sử dụng phân hỗn hợp NPK khoáng bón cho cây, một số loại phân NPK khoáng khó tan nên khi bón cho cam nhiều năm liên tục tích tụ dẫn đến ảnh hưởng đến rễ cây. Cây cam phát triển kém nhiều sâu bệnh dẫn đến chất lượng quả giảm. Phân hữu cơ khoáng là hỗn hợp bao gồm phân hữu cơ và các chất dinh dưỡng khoáng. Sử dụng phân HCK bón cho cây có tác dụng vừa cung cấp dinh dưỡng hữu cơ và dinh dưỡng vô cơ.

Sử dụng phân hữu cơ khoáng hợp lý giúp cây trồng phát triển cân đối, giảm lượng phân hóa học, cải thiện kết cấu đất dẫn đến tuổi thọ cây và chất lượng cam tăng so với việc bón phân hóa học. Phân NTR1 và phân NTR2 là phân hữu cơ khoáng của trường Đại học Nông Lâm- Đại học Thái Nguyên. Phân NTR1 có hàm lượng lân cao nên dùng chuyên bón lót, còn phân NTR2 có hàm lượng đạm và kali cao chuyên dùng bón thúc. Bón kết hợp phân hữu cơ khoáng NTR1 và NTR2 cho cây ăn quả nói chung và cho cây cam sành nói riêng theo lý thuyết không cần sử dụng thêm các loại phân hữu cơ, phân đạm và phân lân vô cơ, mả chỉ sử dụng thêm phân kali ở giai đoạn quả vào đường để tăng độ ngọt.

Phân NTR1,NTR2 đã nghiên cứu sử dụng cho nhiều loại cây trồng nhưng chưa nghiên cứu sử dụng cho cây cam. Chính vì vậy chúng tôi tiến hành thí nghiệm đánh giá hiệu lực 02 loại phân bón trên để tìm ra liều lượng phân bón thích hợp nhất đối với cây cam sành. Xuất phát từ những yêu cầu trên cho chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng phân hữu cơ khoáng NTR1 và NTR2 đến cây cam sành trồng tại huyện Bắc Quang- Hà Giang” h 3 1. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài Xác định liều lượng phân NTR1, NTR2 thích hợp cho cây cam sành để đạt hiệu quả kinh tế cao ở huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang .Yêu cầu của đề tài -Nghiên cứu ảnh hưởng của phân hữu cơ khoáng NTR1, NTR2 đến sự sinh trưởng, phát triển của cây cam sành và hiệu quả kinh tế cây cam sành ở huyện Bắc Quang tỉnh Hà Giang.Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1.Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ cung cấp các dẫn liệu khoa học về ảnh hưởng của phân NTR1, NTR2 đối với cây cam sành ở huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang để mở rộng diện tích cam sành sử dụng 02 loại phân bón này.Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu giúp đánh giá được tình hình sản xuất, đặc điểm sinh học của cây cam sành.

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần xây dựng quy trình kỹ thuật sử dụng phân hữu cơ khoáng NTR1, NTR2 để tăng năng suất cũng như nâng cao giá trị kinh tế cho cây cam sành trồng tại huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang. h 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học và lý luận của đề tài Trong nền kinh tế phát triển hiện nay, ngành nông nghiệp Việt Nam đang được đầu tư với hướng đi đúng đắn và rõ rệt nhằm tạo ra những sản phẩm chất lượng, chi phí thấp, lợi nhuận cao. Song song với việc phát triển nông nghiệp là sự phát triển mạnh mẽ trong lĩnh vực phân bón, trong đó phân bón hữu cơ đã được nông dân sử dụng từ thuở ban sơ trong quá trình trồng trọt như dùng trực tiếp các loại phân gia súc, gia cầm, ủ cây, lá… Từ khi có phân hóa học ra đời nâng cao được năng suất thì vai trò phân hữu cơ giảm nhẹ, thậm chí lạm dụng phân hóa học trong sản xuất nông nghiệp mà không cần sự hiện diện của phân hữu cơ nhưng việc sử dụng sai lầm này đã dẫn đến một nền nông nghiệp không bền vững, chi phí sản xuất tăng, sâu bệnh nhiều, năng suất không ổn định và đặc biệt chất lượng nông sản thấp, giá thành giảm mạnh.Chất hữu cơ đối với cây ăn quả thì không thể thiếu.

Cam là một trong những loại cây ăn quả được trồng phổ biến ở nước ta. Với năng suất 20 tấn cam lấy đi từ đất 34 kg N; 10 kg P2O5; 64 kg K2O. Tính trung bình 1 tấn quả cây lấy từ đất 1,7 kg N; 0,5 kg P2O5; 3,5 kg K2O. Kali là yếu tố cam lấy từ đất nhiều nhất.

Vì vậy, bón Kali có thể làm tăng năng suất 10- 46%, hệ số lãi do bón phân cân đối cho cam có thể đạt đến 4,5- 5,0. Cân đối giữa phân hữu cơ và phân vô cơ làm cho năng suất cam tăng 30- 50%. Cân đối đạm- kali, ngoài tác dụng làm tăng năng suất còn làm tăng chất lượng quả cam, như tăng hàm lượng đường và giảm lượng axit. Cam quýt là cây ăn quả lâu năm, cho nên hàng năm cần được bón phân và lượng phân thay đổi theo tuổi cây(Trần Thế Tục 1980).

h 5 Dựa vào đặc điểm sinh lý và ra hoa của cam, ta có thể chia thời gian sinh trưởng của cây thành 2 thời kỳ để bón phân. Thời kỳ cam quýt dưới 7 tuổi Thời kỳ này cây phát triển thân, cành là chính.Vào những năm cuối thời kỳ cây đã cho quả nhưng chỉ là những mùa quả đầu tiên, năng suất quả của cây tăng dần qua các năm.Ở thời kỳ này đề nghị bón phân cho cam quýt với lượng như bảng 2.1 như sau: Bảng 2.1: Lượng phân cho cam quýt thời kỳ cây dưới 7 tuổi Loại phân 1-2 năm tuổi 4-5 năm tuổi 6-7 năm tuổi Phân chuồng 25-30 35-40 45-50 (kg/cây) Vôi bột (kg/cây) 0,5 0,7-0,8 1,0 N (g/ cây) 80-150 200-250 300-400 P2O5 (g/cây) 100-150 150-200 250-300 K2O (g/cây) 100-150 150-250 300-400 Nguồn: Nguyễn Văn Kế - ĐHNN TP Hồ Chí Minh Thời kỳ cam quýt trên 7 tuổi Thời kỳ cam cho quả ổn định (sau năm thứ 7). Ở thời kỳ này năng suất của cam dần ổn định. Những thay đổi về năng suất chịu tác động chủ yếu của các yếu tố bên ngoài (thời tiết, sâu bệnh, kỹ thuật chăm bón,…).Ở thời kỳ này lượng phân bón được thay đổi tùy thuộc vào năng suất.

Lượng phân bón được khuyến nghị như ở bảng 2.2: Lượng phân cho cam quýt theo sản lượng Loại phân Năng suất> 15 tấn/ha Năng suất> 8 tấn/ ha N (kg/tấn quả) 7-8 11-12 P2O5 (kg/tấn quả) 7-8 11-12 K2O (kg/tấn quả) 8-10 10-12 N (kg/tấn quả) 7-8 11-12 Nguồn: Nguyễn Văn Kế - ĐHNN TP Hồ Chí Minh h 6 Phân hữu cơ khoáng có thành hành phần các chất dinh dưỡng chính như sau: Phân NTR1 có hàm lượng (%) N:P:K= 2,5:5,5:2 và hữu cơ 25%, phân NTR2 có N:P:K = 5,5:2:4 và hữu cơ 25%. Phân NTR1 có hàm lượng lân cao nên dùng bón lót, phân NTR2 có hàm lượng N và Kali cao nên dùng bón thúc cho cây trồng Từ cơ sở khoa học nêu trên, trong thí nghiệm thực hiện trên cây cam sành 6 năm tuổi chúng tôi thiết kế công thức phân bón: bón lót phân NTR1 3 kg/cây/năm và phân NTR2 giao động từ 8-10 kg/cây/năm.Điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội có liên quan đến đề tài 2.Điều kiện tự nhiên 2.Vị trí địa lý Vùng sản suất cam của tỉnh Hà Giang được trồng tập trung tại 3 huyện Bắc Quang, Vị Xuyên và Quang Bình (Vĩnh Hảo, Việt Hồng, Tiên Kiều, Vĩnh Phúc,Đông Thành- huyện Bắc Quang; xã Trung Thành, Việt Lâm, Quảng Ngần, Bạch Ngọc, Ngọc Linh, Linh Hồ -huyện Vị Xuyên; Vĩ Thượng, Tiên Yên, Hương Sơn, Yên Hà, Xuân Giang, Bằng Lang, Tân Trịnh, Tân Bắc, Yên Bình- huyện Quang Bình). Phía Đông giáp huyện Hàm Yên tỉnh Tuyên Quang, phía Tây giáp huyện Quang Bình, Phía Nam giáp huyện Lục Yên tỉnh Yên Bái và phía Bắc giáp huyên Vị Xuyên cùng tỉnh Hà Giang. Vùng sản xuất tập trung có hệ thống giao thông tương đối thuận lợi đó là nằm trên quốc lộ 2 cách thành phố Hà Giang 60km.

Trên địa bàn huyện có 2 quốc lộ là tuyến giao thông huyết mạch trong trục trung chuyển giữa vùng kinh tế Tây Nam của Trung Quốc và các tỉnh phía bắc Việt Nam, thuận lợi cho lưu thông hàng hóa và phát triển kinh tế xã hội trong vùng sản xuất cam tập trung. Bắc Quang có tài nguyên rừng rất lớn tính cả diện tích đất đồi núi chưa sử dụng và có khả năng sử dụng vào mục đích lâm nghiệp thì huyện có khoảng 85.200ha, chiếm 78% diện tích đất tự nhiên. Trong đó rừng sản xuất h 7 có 57. Diện tích đất nông nghiệp của vùng sản xuất cam tập trung là trên 5895 ha.

Khí hậu Đây là vùng có khí hậu nhiệt đới gió mùa.