MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cây ăn quả chiếm một vị trí quan trọng trong đời sống của con người. Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, nghề trồng cây ăn quả đã trở thành một bộ phận quan trọng không thể thiếu đối với nền nông nghiệp. Những năm vừa qua, cũng như nhiều nước trên thế giới, nghề trồng cây ăn quả ở Việt Nam ngày càng có vai trò quan trọng trong quá trình chuyển dịch cơ cấu cây trồng và chuyển dịch nền kinh tế nông thôn, góp phần vào việc xoá đói giảm nghèo, tạo công ăn việc làm cho hàng vạn lao động.
Trồng bưởi không chỉ đem lại giá trị kinh tế mà còn có giá trị dinh dưỡng rất tốt. Theo Trần Thế Tục (1997)[17] thành phần hoá học trong 100g quả bưởi tươi phần ăn đựợc: Đường 6 - 12%, lipit 0,1g, protein 0,9g, vitamin C 90mg, P205 12mg, xenluloza 0,2g ngoài ra còn có các loại vitamin B1, B2,… caroten 0,2mg, các khoáng chất ở dạng vi lượng rất cần thiết cho cơ thể con người. Trong 1kg bưởi phần ăn được cung cấp 530 - 600 calo nguồn năng lượng dễ tiêu. Ngoài dùng ăn tươi bưởi còn được chế biến thành rất nhiều sản phẩm có giá trị như: nước quả, mứt,… trong công nghiệp chế biến vỏ, hạt để lấy tinh dầu, bã tép để sản xuất pectin có tác dụng bồi bổ cơ thể, đặc biệt bưởi có tác dụng rất tốt để chữa các bệnh đường ruột, tim mạch.
Đến nay, bưởi được trồng hầu khắp các tỉnh trong cả nước, đặc biệt đã hình thành những vùng bưởi cổ truyền mang tính đặc sản địa phương như bưởi Đoan Hùng – Phú Thọ, bưởi Diễn – Từ Liêm – Hà Nội, Bưởi Phúc Trạch – Hương Khê – Hà Tĩnh, bưởi Thanh Trà – Huế, bưởi Năm Roi – Vĩnh Long. Mỗi loại bưởi khác nhau đều có khả năng thích nghi đối với từng vùng sinh thái khác nhau. Ở các địa phương trên bưởi được coi là cây trồng nông nghiệp chính, với giá thu nhập hàng năm cao hơn gấp nhiều lần so với lúa và một số cây trồng khác. đồng thời cũng được coi là lợi thế so sánh với các địa phương khác trong phát triển kinh tế nông nghiệp.
2 Thái Nguyên là một tỉnh thuộc vùng miền núi phía Bắc, được coi là tỉnh có tiềm năng phát triển nhiều loại cây ăn quả, trong đó cây ăn quả có múi, đặc biệt là cây bưởi đào Thanh Hồng đang được người dân và chính quyền địa phương quan tâm phát triển. Đây là loại bưởi có nguồn gốc từ Hải Dương có năng suất tương đối cao so với các loại bưởi khác. cây thấp nhất cũng đạt 150- 200 quả/năm, cây cao nhất đạt 900-1050 quả/cây,với giá bán 15.000 đồng/kg, góp phần mang lại hiểu quả kinh tế cho người nông dân. Tuy nhiên, nếu so sánh năng suất và chất lượng các giống cây ăn quả có múi nói chung và cây bưởi nói riêng thấy rằng: năng suất và chất lượng bưởi của Việt Nam còn khá thấp so với các vùng trồng bưởi trên thế giới.
Đặc biệt là các tỉnh miền núi phía Bắc, trong đó có Thái Nguyên, với điều kiện thiên nhiên ưu đãi cho nhiều vùng, nhưng năng suất, chất lượng còn rất thấp, chưa đáp ứng được nhu cầu của thị trường. Xuất phát từ thực tiễn đó, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng của một số loại phân hữu cơ khác nhau đến sinh trưởng của giống bưởi đào Thanh Hồng tại Thái Nguyên”. Mục tiêu nghiên cứu đề tài Xác định được loại phân hữu cơ phù hợp cho sinh trưởng của giống bưởi đào Thanh Hồng tại Thái Nguyên 1. Yêu cầu của đề tài - Theo dõi các đặc điểm hình thái của giống bưởi đào Thanh Hồng - Nghiên cứu các giai đoạn sinh trưởng của giống bưởi đào Thanh Hồng.
- Theo dõi, đánh giá tình hình sâu và bệnh hại. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Các kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là một tài liệu khoa học để làm cơ sở cho việc xây dựng biện pháp kỹ thuật thâm canh giống bưởi đào Thanh Hồng được trồng tại Thái Nguyên. 3 - Các kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ cung cấp các dẫn liệu khoa học về ảnh hưởng phân hữu cơ đến sinh trưởng bưởi đào Thanh Hồng được trồng tại Thái Nguyên nhằm nâng cao năng suất, chất lượng của giống.
Ý nghĩa thực tiễn - Khuyến cáo loại phân hữu cơ thích hợp cho giống bưởi đào Thanh Hồng được trồng tại Thái Nguyên. - Kết luận của đề tài là cơ sở khoa học cho định hướng sử dụng phân hữu cơ nhằm phát triển sản xuất bưởi đào Thanh Hồng được trồng tại Thái Nguyên và các vùng có điều kiện sinh thái tương đồng. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Bưởi (Citrus grandis L.
Osbeck) là một trong những loài cây ăn quả có múi được trồng khá phổ biến ở nước ta như Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Lai Châu, Sơn La, Yên Bái, Lạng Sơn… là vùng có tiềm năng phát triển cây có múi, đặc biệt có ưu thế về điều kiện khí hậu, khả năng mở rộng diện tích và có tập đoàn giống phong phú, đa dạng. Bưởi là cây ăn quả lâu năm, quá trình sinh trưởng, ra hoa kết quả chịu ảnh hưởng của nhiều các yếu tố nội tại (di truyền) và các yếu tố ngoại cảnh như nhiệt độ, ánh sáng, đất đai và chế độ chăm sóc; hay sự biểu hiện của kiểu hình là kết quả của sự tương tác giữa kiểu gen và môi trường (Trần Như Ý và cs, 2000) [21]. Bưởi được nhiều người ưa chuộng vì không những mang lại hiệu quả kinh tế cao mà còn có giá trị dinh dưỡng rất tốt với hàm lượng đường từ 8 - 10 mg, gluxit 7,3 mg, caroten 0,02 mg trong 100 gam phần ăn được. Ngoài ra còn có rất nhiều các vitamin, các khoáng chất ở dạng vi lượng rất cần thiết cho cơ thể con người.
Ngoài dùng ăn tươi, bưởi còn được chế biến thành nhiều sản phẩm có giá trị như nước quả, mứt,. Đặc biệt bưởi còn được sử dụng trong việc chữa các bệnh về tim mạch, đường ruột cũng như chống ung thư (Trần Thế Tục và cs, 1995)[16], (Trần Như Ý và cs, 2000) [21]. Theo tác giả Nguyễn Thế Đặng và Nguyễn Thị Mão (2010) [6], lượng chất dinh dưỡng cây hút thể hiện yêu cầu chất dinh dưỡng của cây. Cây yêu cầu chất dinh dưỡng theo một tỷ lệ cân đối nhất định.
Lượng dinh dưỡng cây hút thay đổi theo loại cây trồng, năng suất thu hoạch, yêu cầu của người trồng trọt. Trong cùng một loại cây trồng thì lượng chất dinh dưỡng do cây hút phụ thuộc vào điều kiện sinh thái (đất đai, thời tiết khí hậu: Nhiệt độ và lượng mưa). Việc tăng năng suất, chất lượng bưởi phụ thuộc rất lớn vào các biện pháp 5 kỹ thuật, đặc biệt là hữu cơ phân. Sử dụng phân hữu cơ là một trong bốn yếu tố quan trọng hàng đầu trong thâm canh sản xuất nông nghiệp.
Hữu cơ phân được sử dụng để bổ sung thêm dinh dưỡng cho cây trồng một cách kịp thời các nguyên tố đa lượng, trung lượng và vi lượng. Phân hữu cơ có tác dụng làm tăng năng suất, tăng cường khả năng kháng sâu bệnh cho cây, tính chống hạn và cải thiện năng suất, chất lượng sản phẩm. Trên cơ sở khoa học đó mới tiến hành những nghiên cứu về phân hữu cơ để làm tăng khả năng sinh trưởng và phát triển giống bưởi đào Thanh Hồng tại Thái Nguyên 2. Giới thiệu chung về cây bưởi 2.
Nguồn gốc và phân bố của cây bưởi Cây bưởi có tên khoa học là Citrus grandis (L). Trong hệ thống phân loại, bưởi thuộc họ cam (Rutaceae), họ phụ Aurantioideae, chi Citrus, Chi phụ: Eucitrus, loài grandis (Đoàn Thế Lư và cs, 2002)[12]. Bưởi có nguồn gốc từ Malaysia và quần đảo Ấn Độ và được phân bố rộng tới quần đảo Fiji, châu Âu và cả các nước vùng Địa Trung Hải (Đỗ Đình Ca và cs, 2005)[2], Có một loài khác gọi là bưởi chùm (C. paradisi), có thể là biến dị hoặc một dạng lai của chúng.
Bưởi chùm chủ yếu được sản xuất ở các nước thuộc châu Mỹ, vùng Địa Trung Hải, Úc và châu Phi, các nước châu Á rất ít trồng loài bưởi này. Cây bưởi có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới. Theo tác giả Robert, (1967)[28] bưởi là cây bản xứ của Malaysia và quần đảo Polynesia, sau đó được di thực sang Ấn Độ, phía nam Trung Quốc và các nước châu Âu, Mỹ. Tác giả Giucovki cho rằng nguồn gốc của bưởi có thể là quần đảo Laxongdơ, tuy nhiên để có tài liệu chắc chắn cần nghiên cứu các thực vật họ Rutacea, nhất là họ phụ Aurantioidea ở vùng núi Hymalaya miền Tây Trung Quốc và các vùng núi thuộc bán đảo Đông Dương (Bùi Huy Đáp, 1960) [5].
Tác giả Chawalit Niyomdham, 1992 [24] cũng cho rằng bưởi có nguồn gốc ở Malaysia, sau đó lan sang Indonesia, Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Địa 6 Trung Hải và Mỹ,. vùng sản xuất chính ở các nước Phương Đông (Trung Quốc, Thái Lan, Việt Nam,. Tuy nhiên, tác giả Rajput lại cho rằng bưởi có nguồn gốc từ Trung Quốc vì cây bưởi đã được đề cập trong các tài liệu của Trung Quốc từ thế kỷ 24 đến thế kỷ 8 trước công nguyên (Rajput and Sriharibabu, 1985)[29]. Như vậy, nguồn gốc của bưởi cho đến nay chưa được thống nhất.
Bưởi có thể có nguồn gốc từ Malaysia, Trung Quốc, Ấn Độ,. Hiện này bưởi được trồng nhiều với mục đích thương mại ở các nước châu Á như: Trung Quốc, Thái Lan, Malaysia, Philipines, Ấn Độ và Việt Nam. Đặc điểm thực vật học * Rễ cây: Rễ của cây bưởi thuộc loại rễ nấm. Nấm Micorhiza ký sinh trên lớp biểu bì của rễ hút cung cấp nước, muối khoáng và 1 lượng nhỏ chất hữu cơ cho cây.
Vai trò Micorhiza ở đây như những lông hút ở cây trồng và thực vật khác. Cũng do đặc điểm này nên cây bưởi không ưa trồng sâu và do đó bộ rễ cây bưởi phân bố rất nông, và phát triển mạnh chủ yếu ở rễ bất định, phân bố tương đối rộng và dày đặc ở tầng đất mặt. Rễ bưởi sợ đất chặt bí và không phát triển ở nơi có mực nước ngầm cao. * Thân và tán cây: Thân cây: Cây bưởi thuộc dạng thân gỗ, loại hình bán bụi.
Các cành chính thường mọc ra ở các vị trí trong khoảng 1m cách mặt đất. Chiều cao cây có thể lên đến 8 m, đường kính gốc đến 75 cm, đường kính tán có thể lên tới 13m (đối với cây trên 30 tuổi). Thân có 2-3 cành chính đường kính khoảng 4550 cm mọc gần gốc, cành phân bố không đều, tán thưa.