Đặt vấn đề Rau quả là loại cây trồng có nhiều chất dinh dưỡng (vitamin, muối khoáng, đường, tinh bột, protein, lipit…) và là loại thực phẩm cần thiết không thể thiếu trong khẩu phần ăn hàng ngày của con người. Đặc bệt, khi lương thực và các loại thức ăn giàu đạm đã được đảm bảo thì nhu cầu về rau xanh lại càng gia tăng như một nhân tố tích cực trong cân bằng dinh dưỡng và kéo dài tuổi thọ của con người. Hằng năm ngành sản xuất rau quả cung cấp cho chúng ta một lượng sản phẩm không nhỏ và là một bộ phận quan trọng trong sản xuất nông nghiệp. Trong tất cả các loaị rau quả, dưa là loại rau ăn quả được ưa chuộng ở Việt Nam nói riêng và trên khắp thế giới nói chung.
Quả dưa là nguồn cung cấp vitamin A, vitamin B6, vitamin C, kali, các chất khoáng và là nguồn cung cấp dồi dào của các chất xơ, folate, niacin, acid pantothenic và acid thiamine. Quả dưa lê được sử dụng chủ yếu để ăn tươi, ép nước quả để uống. Giá trị dinh dưỡng của dưa lê phụ thuộc tùy vào từng loại giống. Dưa lê có chứa nhiều vitamin C và Potassium, giống có vỏ màu vàng như Cantaloupe chứa nhiều beta carotene, tiền tố của vitamin A…Ngoài ra dưa còn là một mặt hàng xuất khẩu đem lại lợi nhuận kinh tế cao, là nguồn nguyên liệu quan trọng để cung cấp cho ngành công nghiệp chế biến.
Dưa lê được biết đến thuộc họ bầu bí là rau ăn quả có thời gian sinh trưởng ngắn, trồng được nhiều vụ trong năm với năng suất khá cao. Mặc dù dưa lê là cây trồng rất quen thuộc với đời sống con người. Song diện tích trồng dưa lê chưa lớn. Việc sản xuất dưa hiện nay vẫn gặp rất nhiều khó khăn, đặc biệt là ở nước ta dưa được trồng theo quy mô hộ gia đình là chủ yếu, mang tính tự cung tự cấp, nhiều nơi đã hình thành vùng trồng dưa theo hướng sản xuất hàng hóa nhưng vẫn chưa đáp ứng được Luan van 2 nhu cầu tiêu dùng của con người đặc biệt là các loại dưa sạch, vẫn nhiều vùng còn sử dụng giống dưa lê địa phương nên năng suất và chất lượng chưa được cải thiện trong thời gian dài.
Việc nghiên cứu ứng dụng các biện pháp kĩ thuật trồng trọt, thâm canh và chọn tạo những giống dưa lê có chất lượng cao, phù hợp với các điều kiện sinh thái đáp ứng được nhu cầu của thị trường là hết sức cần thiết, nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất cho người nông dân. Thái Nguyên là một tỉnh trung du thuộc miền núi phía Bắc. Là nơi tập trung nhiều trường Đại học, Cao đẳng và rất nhiều trường trung cấp chuyên nghiệp, trung cấp nghề và các trường trung học chuyên nghiệp do vậy tập chung một số lượng lớn sinh viên nên việc tiêu thụ rau quả vô cùng lớn. Mặt khác, đây là tỉnh có điều kiện khí hậu thời tiết thích hợp cho nhiều loại rau và dưa sinh trưởng, phát triển tốt.
Tuy nhiên, các loại dưa được bán trên thị trường hiện nay chủ yếu được nhập khẩu. Việc nghiên cứu và sản xuất các giống dưa vẫn chưa được quan tâm và không đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng về cả số lượng và chất lượng. Tuy nhiên, để các giống này phát huy ưu thế, tiềm năng của giống cần phải nghiên cứu hoàn thiện kỹ thuật trồng trọt. Trong kỹ thuật trồng dưa lê, mật độ là một trong những yếu tố quyết định nhất đến sản lượng trên khu vực trồng.
Ở Việt Nam hiện nay chưa xác định được mật độ trồng thích hợp cho từng giống, mật độ đang giao động khoảng 1.4 vạn cây/ha. Nếu không xác định được mật độ, khoảng cách trồng phù hợp sẽ gây lãng phí tiền đầu tư về giống và công lao động. Luan van 3 Việc tìm ra mật độ trồng thích hợp cho từng giống dưa lê để nâng cao năng suất, sản lượng chè là rất cần thiết. Chính vì vậy, chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ trồng tới sinh trưởng và phát triển của dưa lê Hàn Quốc trong vụ xuân 2018 tại Thái Nguyên” 1.
Mục đích nghiên cứu Xác định mật độ khoảng cách thích hợp ảnh hưởng tới năng suất cây dưa lê Hàn Quốc trên điều kiện đất trồng của Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Từ đó đề xuất giải pháp về mật độ, khoảng cách cho cây nhằm gia tăng năng suất và chất lượng. Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ trồng đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng quả trên cây dưa lê Hàn Quốc, làm cơ sở khoa học cho việc tác động các biện pháp kỹ thuật canh tác, nhằm đáp ứng yêu cầu của sản xuất là năng suất cao và hiệu quả kinh tế. Yêu cầu của đề tài - Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ trồng đến sinh trưởng của dưa lê Hàn quốc trồng tại Thái Nguyên - Nghiên cứu khả năng cho năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của từng mật độ, khoảng cách trồng - Đánh giá được chất lượng của dưa lê Hà quốc.
Ý nghĩa của khoa học và thực tiễn của luận án 1. Trong học tập và nghiên cứu khoa học - Thấy được mối liên hệ giữa mật độ trồng đến sinh trưởng và năng suất của cây dưa lê Hàn Quốc trong từng giai đoạn phát triển. - Giúp sinh viên nắm vững những kiến thức đã được học cũng như được trải nghiệm giữa lý thuyết và thực hành, đặc biệt là những kiến thức trong lĩnh vực canh tác trên đồng ruộng. Tìm hiểu quá trình sinh trưởng của cây dưa lê Hàn Quốc từ đó áp dụng vào thực tế sản xuất.
Luan van 4 - Tạo cơ hội để sinh viên làm quen, tìm hiểu kiến thức ngoài thực tế, giúp cho sinh viên hoàn thiện hơn không những về mặt lý thuyết mà cả về thực hành, từ đó nâng cao hiệu quả và chất lượng học tập. - Là cơ hội tốt để sinh viên hoàn thiện bản thân về kiến thức, kỹ năng và thái độ vững vàng trong công việc và cuộc sống sau này. Trong thực tiễn sản xuất - Đề tài đã xác định được mật độ, khoảng cách trồng thích hợp nhất cho cây có khả năng sinh trưởng tốt phù hợp với khí hậu, đất đai của Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. - Đề tài góp phần chuyển đổi cơ cấu cây trồng, tăng vụ nhằm khai thác hết tiềm năng đất đai, định hướng cho kế hoạch gieo trồng đại trà các giống dưa lê Hàn Quốc tại Thái Nguyên và các vùng khac có khí hậu tương đồng.
- Đề tài có ý nghĩa thực tế, nhằm giúp nâng cao năng suất cho cây dưa lê Hàn Quốc, tránh gây lãng phí về đầu tư về giống và công lao động. - Báo cáo kết quả của đề tài có thể làm tài liệu tham khảo có giá trị cho cán bộ kỹ thuật, giáo viên, sinh viên, học viên trong các trường về nông nghiệp. Luan van 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học Bố trí mật độ là số lượng hạt giống, hay số cây trên một đơn vị diện tích.
Mỗi loại cây trồng hay giống cây trồng phụ thuộc vào đất tốt hay đất xấu mà có một mật độ khoảng cách thích hợp để cho năng suất cao. Bố trí mật độ quá dày hay quá thưa đều ảnh hưởng đến năng suất. Mật độ gieo trồng không chỉ ảnh hưởng đến sinh trưởng phát triển và năng suất của cây trồng, mà còn ảnh hưởng tới sự phát sinh phát triển của dịch hại. Bố trí mật độ gieo trồng thích hợp có tác dụng ngăn ngừa sự phát triển và gây hại của nhiều loài dịch hại.
Gieo trồng quá thưa sẽ tạo điều kiện cho nhiều loài cỏ dại sinh trưởng và phát triển, lấn át cây trồng. Gieo trồng quá dày tạo nên điều kiện sinh thái thích hợp cho nhiều loài dịch hại phát sinh và gây hại. như ruộng lúa cấy dày có độ ẩm không khí cao, tạo điều kiện thuận lợi cho rầy nâu, bệnh đạo ôn, bệnh khô vằn phát triển mạnh. Những nơi gieo trồng dày cây dễ bị vống, mềm hơn thuận lợi cho nhiều loài sâu non dễ gây hai.
Cấy dày còn cản trở những loài hoạt động hữu ích của các loài ong kí sinh. Bố trí mật độ khoảng cách thích hợp đối với từng loài cây trồng phải được xác định tùy theo từng loại đất, từng loại giống , mùa vụ và đặc biệt là tình hình sâu bệnh, cỏ dại chính trên cây trồng đó ở từng địa phương [3] Trong sản xuất nông nghiệp bên cạnh yếu tố giống thì yếu tố biện pháp canh tác đóng vai trò rất quan trọng việc tăng năng suất và sản lượng cây trồng. Để dưa lê sinh trưởng và phát triển tốt cần đầy đủ các yếu tố về canh tác như điều kiện ánh sáng, xử lí đất, chế độ tưới tiêu, chế độ phân bón, bảo vệ thực vật.Điều đó đồng nghĩa với việc cần bố trí cho chúng một khoảng không gian phù hợp đó chính là mật độ khoảng cách giữa các cây trong một Luan van 6 khu vực canh tác. Làm sao để tránh được sự tranh chấp dinh dưỡng và ánh sang giữa các cây với nhau, đồng thời đảm bảo được năng suất và chất lượng tốt nhất, giúp người sản xuất tiết kiệm tối đa diện tích gieo trồng có thể.
Mật độ và khoảng cách trồng phù hợp cây trồng sẽ phát triển tốt và không lãng phí đất. Ngược lại nếu khoảng cách trồng không phù hợp ví dụ: Khi trồng ở mật độ quá thưa sẽ xảy ra hiện tượng trũng nước ở những chỗ cây trồng không che phủ tới, làm rửa trôi dinh dưỡng, kéo theo sự phát triển của cỏ dại và đặc biệt là rất lãng phí đất. Hoặc, khi trồng với mật độ quá dày sẽ xảy ra hiện tượng cạnh tranh dinh dưỡng, sự rậm rạp giữa các cây sẽ làm tăng nguy cơ sâu bệnh và sự lây lan của chúng sẽ ngày một tăng dẫn tới tụt giảm năng suất cây trồng. Vì vậy việc nghiên cứu, so sánh để tìm ra mật độ khoảng cách trồng dưa lê để cây vừa phát triển tốt nhất, dễ chăm sóc, cho năng suất và chất lượng tốt nhất là rất cần thiết.
Cơ sở thực tiễn 2.Tình hình sản xuất dưa trong và ngoài nước. Tình hình sản xuất dưa trên thế giới. Theo số liệu thống kê từ FAO, diện tích trồng dưa trên thế giới có sự biến động qua các năm từ 2010 đến năm 2014. Diện tích trồng dưa năm 2010 khoảng 1,33 triệu ha, năm 2014 là 1,18 triệu ha.
Năng suất dưa tăng nhẹ qua các năm từ 2010-2014. Năm 2010 năng suất đạt 23,27 tấn/ha đến năm 2014 đạt 25,13 tấn/ha, tăng 1,38 tấn/ha. Luan van 7 Bảng 2.1: Tình hình sản xuất dưa trên thế giới từ 2010 - 2014.