MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cây cà chua (Lycopersicon esculentum Mill) là một loại rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng cao, đứng đầu về giá trị dinh dưỡng cũng như giá trị sử dụng. Trong quả cà chua có chứa nhiều glucid, nhiều axit hữu cơ, là nguồn cung cấp chất chống oxy hóa quan trọng như Lycopen, Phenolic, Vitamin C. Thành phần của cà chua chứa nhiều loại vitamin như Vitamin A, B, C, PP, K và các khoáng chất Ca, Fe, P, S, Na, Mg cần thiết cho cơ thể người (Thế Mậu, 2003) [15].
Vì thế hiện nay, sản phẩm cà chua được sử dụng phổ biến hàng ngày và rất đa dạng, không chỉ dùng ăn tươi, nấu chín mà những giống cà chua có thịt quả dày, có sắc tố (β-caroten, lycopen, carotene, xantophyl) và độ Brix cao còn là nguyên liệu chế biến công nghiệp tạo ra thực phẩm bổ dưỡng như nước cà chua cô đặc, bột cà chua, tương cà chua đóng hộp có giá trị xuất khẩu. Quả cà chua có giá trị dược liệu cao do có vị ngọt tính mát, giải nhiệt, chống hoại huyết, kháng khuẩn, chống độc, giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, có khả năng ngăn ngừa sự hình thành các gốc tự do gây ung thư, đặc biệt là ung thư tiền liệt tuyến… (Lê Trần Đức, 1997) [10], (Đỗ Tất Lợi, 1999) [14]. Ngoài ra, cà chua còn được dùng làm mỹ phẩm, chữa mụn trứng cá và các sản phẩm chống lão hóa da. Chính nhờ những giá trị quan trọng đó, cà chua đã và đang trở thành một trong những loại rau được ưa chuộng nhất và trồng phổ biến ở trên thế giới và ở Việt Nam.
Ở Việt Nam, cà chua là loại rau ăn quả chủ lực được nhà nước ta xếp vào nhóm cây ưu tiên phát triển. Thời gian qua với sự ứng dụng những tiến bộ kỹ thuật về giống trong sản xuất cà chua đã chọn tạo ra được nhiều dòng, giống thích ứng được với điều kiện tự nhiên của các vùng, chúng có khả năng cho năng suất và khả năng chịu hạn tốt. Vì vậy, diện tích cà chua ngày càng Luan van 2 được mở rộng ra các tỉnh như Đông Bắc Bộ, Miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ. Là tỉnh thuộc vùng Trung du miền núi Bắc Bộ, Thái Nguyên có điều kiện về địa hình, đất đai, thời tiết, khí hậu tạo điều kiện thuận lợi cho việc trồng cà chua và gắn với ứng dụng khoa học công nghệ, dịch vụ mang lại hiệu quả kinh tế cao.
Đặc biệt khi đã chọn được giống cà chua phù hợp thì mật độ được coi là yếu tố quan trọng. Hơn nữa, các biện pháp canh tác như mật độ gieo trồng ít được chú ý và chủ yếu dựa theo kinh nghiệm nên chưa khai thác được tiềm năng của giống. Để nâng cao năng suất và phát triển cây cà chua trên địa bàn tỉnh theo đúng định hướng cần có những giải pháp mới thích hợp về giống và kỹ thuật canh tác. Đề tài nghiên cứu này được tiến hành nhằm xác định được mật độ gieo trồng phù hợp trong điều kiện của tỉnh Thái Nguyên.
Do đó, phải căn cứ vào điều kiện của địa phương, đặc điểm sinh vật học cho giống cà chua để xác định mật độ gieo trồng phù hợp nhất được những đòi hỏi trong thực tế là sản xuất cà chua an toàn và mang lại hiệu quả kinh tế, cây cà chua sinh trưởng tốt và cho năng suất cao. Xuất phát từ thực tế trên, tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ trồng đến khả năng sinh trưởng, phát triển giống cà chua Hara 10 vụ Xuân Hè 2018 tại xã Hóa Thượng, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên”. Mục đích và yêu cầu của đề tài 1.1 Mục đích của đề tài Xác định được mật độ trồng thích hợp cho giống cà chua Hara 10 có khả năng sinh trưởng, phát triển tốt cho năng suất cao và ổn định tại Thái Nguyên. Yêu cầu của đề tài - Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ đến khả năng sinh trưởng, phát triển của giống cà chua Hara 10 trong vụ Xuân Hè 2018 tại xã Hóa Thượng, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.
Luan van 3 - Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ trồng đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống cà chua Hara 10 trong vụ Xuân Hè 2018 tại xã Hóa Thượng, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. - Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ trồng đến mức độ biểu hiện sâu bệnh hại của giống cà chua Hara 10 trong vụ Xuân Hè 2018 tại xã Hóa Thượng, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ trồng đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống cà chua là cơ sở cho việc sản xuất đạt hiệu quả kinh tế và an toàn sản phẩm đối với giống cà chua Hara số 10 tại Thái Nguyên 1.
Ý nghĩa thực tiễn Nghiên cứu đề tài tìm ra mật độ trồng thích hợp nhất cho cây cà chua trong vụ Xuân Hè tại Thái Nguyên. Giới thiệu biện pháp canh tác phù hợp cho cây cà chua để sản xuất cà chua vừa cho năng suất cao vừa đảm bảo chất lượng tốt tại Thái Nguyên. Các kết quả nghiên cứu của đề tài hướng đến sự phát triển bền vững và góp phần nâng cao năng suất cà chua tại Thái Nguyên. Luan van 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học của đề tài Cây cà chua xuất hiện trên trái đất từ thế kỷ XVI nhưng phải đến hai thế kỷ sau, quả cà chua mới chiếm một vị trí khiêm tốn trong các bữa ăn thường ngày và chỉ hơn 150 năm nay cà chua mới trở thành loại rau ăn quả được sử dụng rộng rãi. Cà chua là nguồn cung cấp đường, vitamin A, vitamin C… Những nghiên cứu gần đây cho thấy ở cà chua có các axit hữu cơ, axit peoumaric, axit cholorogennic có tác dụng ngăn ngừa bệnh ung thư. Ngoài ra cà chua chứa nhiều khoáng chất và các nguyên tố vi lượng như kali, magie, sắt, kẽm và flo tăng thêm sự trẻ trung cho cơ thể. Vì vậy, cà chua đang được trồng ngày càng rộng rãi trên Thế giới và ở Việt Nam.
Hiện nay ở nước ta, việc phát triển trồng cà chua còn có ý nghĩa quan trọng về mặt luân canh, tăng vụ và tăng năng suất trên đơn vị diện tích, do đó cà chua là loại rau được khuyến khích phát triển. Tuy nhiên, sản xuất cà chua ở nước ta chưa phát triển mạnh vì điều kiện khí hậu nóng và ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho sâu bệnh hại phát triển, làm giảm năng suất cà chua. Trong sản suất nông nghiệp, ngoài việc sử dụng giống tốt chúng ta còn nhiều yếu tố tác động như mật độ, bón phân… xác định được mật độ thích hợp được xem như một trong những trợ thủ đắc lực nhất giúp con người tăng năng suất và sản lượng cây trồng, mật độ quy định giới hạn năng suất của cây trồng. Khi năng suất đạt mức tối đa thì dù điều kiện ngoại cảnh cũng như kỹ thuật canh tác tốt hơn cũng khó có thể làm tăng năng suất.
Bởi vậy, mật độ thích hợp có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao năng suất và sản lượng cây trồng. Nguồn gốc và lịch sử phát triển của cây cà chua 2. Nguồn gốc Theo Bar-Yosef, B., 1995 cây cà chua có nguồn gốc từ một dạng hoang dại ở vùng Pêru-Ecuađo-Bolivia thuộc Andes, Nam Mỹ. Tại đây, ngày nay còn tìm thấy nhiều loài cà chua hoang dại gần gũi với loài cà chua Luan van 5 trồng.
Các nghiên cứu sinh học phân tử và di truyền phân tử (nghiên cứu các izoenzyme, các marker phân tử nghiên cứu khoảng cách di truyền) cũng đã xác định điều đó, đồng thời khẳng định rằng Mehico là nơi đầu tiên thuần hóa, trồng trọt cà chua (dẫn theo Mai Phương Anh) [2]. Mexico là đất nước đầu tiên trồng trọt và thuần hóa cây cà chua. Từ Châu Mỹ, cà chua được thương gia Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha di chuyển sang trồng ở Châu Âu và Châu Á. Sau đó từ Châu Âu nó được chuyển sang Châu Phi nhờ những người thực dân đi khai phá.
Giá trị dinh dưỡng và giá trị y học Cây cà chua là loại rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng rất lớn. Trong quả cà chua chín chứa nhiều loại chất dinh dưỡng có giá trị cao như: các dạng đường dễ tiêu, chủ yếu là glucoza và fructoza; các loại vitamin cơ bản cần thiết cho con người như vitamin A, B1, B2, B6. Mặt khác trong quả cà chua còn chứa một hàm lượng axit oxanic, malic, nicotinic, citric. và nhiều chất khoáng như K, P, Na, Ca, Mg, S, Fe.
là những chất có trong thành phần của máu và xương. Quả tươi còn góp phần làm tăng bề mặt tiếp xúc thức và lông nhung trong ruột, qua đó giúp cho quá trình tiêu hóa, hấp thụ thức ăn được dễ dàng. Bên cạnh đó, cà chua có giá trị trong y học. Theo Quách Tấn Vinh (2005) [27], cà chua có vị ngọt tính mát có tác dụng tạo năng lượng, tăng sức sống, làm cân bằng tế bào, giải nhiệt, chống hoại huyết, kháng khuẩn, chống độc, kiềm hóa máu có dư axit, hòa tan ure, thải ure, điều hòa bài tiết, giúp tiêu hóa dễ dàng các loại bột và tinh bột.
Dùng ngoài để chữa bệnh trứng cá, mụn nhọt, viêm tấy và dùng lá để điều trị vết đốt của sâu bọ. Chất tomarin chiết xuất từ lá cà chua khô có tác dụng kháng khuẩn, chống nấm, diệt một số bệnh hại cây trồng. Luan van 6 Bảng 2. Thành phần hóa học của 100mg cà chua Thành phần Quả chín tự nhiên Nước ép tự nhiên Nước(g) 93,76 93,8 Năng lượng (kcal) 21 17 Chất béo(g) 0,33 0,06 Protein(g) 0,85 0,76 Carbihydrates (g) 4,46 4,23 Chất xơ(g) 1,10 0,40 Kali (mg) 223 220 Photpho(mg) 24 19 Magie(mg) 11 11 Canxi(mg) 5 9 Vitamin C (MG) 19 18,30 Vitamin A (IU) 623 556 Vitamin E (mg) 0,38 0,91 Niacin (mg) 0,628 0,67 Nguồn: USDA Nutrient Data Base [37] Sắc tố lycopen trong cà chua hiện đang được đánh giá cùng với beta caroten là những chất chống oxy hóa mạnh, vừa ngăn chặn tế bào ung thư vừa chống sự hình thành các cục máu đông trong thành mạch.
Cùng với tuổi tác, các gốc tự do nội sinh và ngoại sinh trong cơ thể sẽ phá hủy các DNA và RNA là những phần tử di truyền của tế bào, tạo nên đột biến gen gây ung thư, đồng thời phá hủy các tế bào, làm suy yếu các cơ quan dẫn đến bệnh tật và già nua. Vitamin A, nhất là vitamin A dưới dạng thiên nhiên beta – caroten có tác dụng tích cực trong phòng chống hiện tượng này.