Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng của kỹ thuật đốn đến sinh trưởng phát triển của giống chè trung du búp tím thời kỳ kiến thiết cơ bản tại phú lương

Nghiên cứu ảnh hưởng kỹ thuật đốn đến sinh trưởng chè trung du búp tím tại Phú Lương, phân tích hiệu quả canh tác và phát triển cây trồng.

• Tác giả: Đinh Thị Minh
• Người hướng dẫn: TS. Dương Trung Dũng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Kỹ Thuật Đốn Đến Sinh Trưởng Chè Trung Du Búp Tím Tại Phú Lương
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu của đề tài
• 1.2.2. Yêu cầu của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Cơ sở thực tiễn
• 2.3. Tình hình sản xuất chè trên thế giới
• 2.4. Tình hình sản xuất chè của Việt Nam
• 2.5. Tình hình sản xuất chè ở Thái Nguyên
• 2.6. Một số kết quả nghiên cứu về đốn chè trên thế giới và Việt Nam
• 2.6.1. Một số kết quả nghiên cứu về đốn chè trên thế giới
• 2.6.2. Một số kết quả nghiên cứu về đốn chè ở Việt Nam
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.3.2. Các chỉ tiêu theo nghiên cứu và phương pháp theo dõi
• 3.3.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 3.3.4. Dụng cụ nghiên cứu
• 3.3.5. Kỹ thuật đốn chè
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đánh giá điều kiện tự nhiên huyện Phú Lương và điều kiện khí hậu Thái Nguyên
• 4.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của kỹ thuật đốn đến sinh trưởng phát triển của giống chè Trung Du búp Tím
• 4.2.1. Ảnh hưởng của kỹ thuật đốn đến chiều cao cây
• 4.2.2. Ảnh hưởng của kỹ thuật đốn đến độ rộng tán
• 4.2.3. Ảnh hưởng của kỹ thuật đốn đến đường kính gốc
• 4.2.4. Ảnh hưởng của kỹ thuật đốn đến các yếu tố cấu thành năng suất và chất lượng giống chè Trung Du búp tím
• 4.2.5. Ảnh hưởng của kỹ thuật đốn đến chiều dài búp
• 4.2.6. Ảnh hưởng của kỹ thuật đốn đến khối lượng búp 1 tôm 2 lá
• 4.2.7. Ảnh hưởng của kỹ thuật đốn đến mật độ búp
• 4.2.8. Ảnh hưởng của kỹ thuật đốn đến tỷ lệ búp mù
• 4.2.9. Ảnh hưởng của kỹ thuật đốn đến mức độ sâu hại
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Kỹ thuật đốn và sinh trưởng chè

Nghiên cứu tập trung vào kỹ thuật đốn và ảnh hưởng của nó đến sinh trưởng chè, đặc biệt là giống chè trung du búp tím tại Phú Lương. Kỹ thuật đốn được xem là yếu tố quyết định trong việc tăng năng suất và chất lượng chè. Các phương pháp đốn khác nhau được áp dụng để đánh giá hiệu quả trên chiều cao cây, độ rộng tán, và đường kính gốc. Kết quả cho thấy, đốn đúng kỹ thuật giúp cây chè phát triển cân đối, tăng diện tích tán, và cải thiện năng suất.

1.1. Ảnh hưởng của kỹ thuật đốn đến chiều cao cây

Kỹ thuật đốn có tác động đáng kể đến chiều cao cây chè. Các phương pháp đốn khác nhau được thử nghiệm cho thấy, đốn ở mức độ vừa phải giúp cây chè phát triển chiều cao ổn định, tránh tình trạng cây quá cao hoặc quá thấp. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hái và quản lý sinh trưởng.

1.2. Ảnh hưởng của kỹ thuật đốn đến độ rộng tán

Độ rộng tán là yếu tố quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả của kỹ thuật đốn. Nghiên cứu chỉ ra rằng, đốn đúng cách giúp tán cây phát triển đều, tăng diện tích tiếp xúc ánh sáng, từ đó cải thiện năng suất và chất lượng búp chè.

II. Đặc điểm cây chè và kỹ thuật canh tác

Giống chè trung du búp tím có những đặc điểm riêng biệt về sinh trưởng và phát triển. Nghiên cứu đã phân tích các yếu tố như chiều dài búp, khối lượng búp, và mật độ búp để đánh giá hiệu quả của kỹ thuật canh tác. Kết quả cho thấy, việc áp dụng kỹ thuật đốn phù hợp giúp tăng số lượng và chất lượng búp chè, đồng thời giảm tỷ lệ búp mù.

2.1. Chiều dài búp và khối lượng búp

Chiều dài và khối lượng búp là hai chỉ tiêu quan trọng trong đánh giá chất lượng chè. Kỹ thuật đốn đúng cách giúp búp chè phát triển dài hơn và có khối lượng lớn hơn, từ đó tăng giá trị kinh tế của sản phẩm.

2.2. Mật độ búp và tỷ lệ búp mù

Mật độ búp và tỷ lệ búp mù là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất chè. Nghiên cứu chỉ ra rằng, kỹ thuật đốn phù hợp giúp tăng mật độ búp và giảm tỷ lệ búp mù, từ đó cải thiện năng suất và chất lượng chè.

III. Ảnh hưởng môi trường và quản lý sinh trưởng

Nghiên cứu cũng xem xét ảnh hưởng môi trường đến sinh trưởng và phát triển của cây chè. Các yếu tố như khí hậu, đất đai, và kỹ thuật quản lý sinh trưởng được phân tích để đánh giá hiệu quả của kỹ thuật đốn. Kết quả cho thấy, việc kết hợp kỹ thuật đốn với quản lý sinh trưởng phù hợp giúp cây chè phát triển tốt trong điều kiện môi trường tại Phú Lương.

3.1. Điều kiện khí hậu và đất đai

Điều kiện khí hậu và đất đai tại Phú Lương có ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng của cây chè. Nghiên cứu chỉ ra rằng, kỹ thuật đốn phù hợp giúp cây chè thích nghi tốt với điều kiện khí hậu và đất đai tại địa phương.

3.2. Quản lý sinh trưởng và sâu hại

Quản lý sinh trưởng và kiểm soát sâu hại là những yếu tố quan trọng trong canh tác chè. Kỹ thuật đốn đúng cách giúp giảm thiểu sâu hại và tăng khả năng phục hồi của cây chè sau khi đốn.

IV. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu đã xác định được kỹ thuật đốn phù hợp nhất cho giống chè trung du búp tím tại Phú Lương. Kỹ thuật này không chỉ cải thiện sinh trưởng và phát triển của cây chè mà còn tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Đề xuất áp dụng rộng rãi kỹ thuật này trong sản xuất chè tại địa phương để nâng cao hiệu quả kinh tế.

4.1. Giá trị thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn cao trong việc cải thiện kỹ thuật canh tác chè tại Phú Lương. Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng rộng rãi để nâng cao năng suất và chất lượng chè, góp phần phát triển kinh tế địa phương.

4.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về ảnh hưởng của các yếu tố môi trường và kỹ thuật canh tác khác đến sinh trưởng và phát triển của cây chè. Đồng thời, mở rộng nghiên cứu trên các giống chè khác để đa dạng hóa sản phẩm chè tại Phú Lương.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây chè (Camellia sinensis (L.) O. Kuntze) là cây công nghiệp dài ngày giữ vị trí quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp Việt Nam, vừa mang lại giá trị xuất khẩu vừa góp phần phủ xanh đất trống đồi núi trọc và bảo vệ môi trường sinh thái. Tính đến hết năm 2016, diện tích chè cả nước đạt khoảng 133.300 ha với kim ngạch xuất khẩu đạt 155 triệu USD. Tại tỉnh Thái Nguyên, chè là cây trồng mũi nhọn trong chiến lược xóa đói giảm nghèo và phát triển kinh tế địa phương, với diện tích năm 2016 đạt gần 22.000 ha. Huyện Phú Lương có diện tích tự nhiên 368,62 km², điều kiện khí hậu và đất đai thuận lợi cho việc phát triển các giống chè mới, trong đó giống chè Trung Du búp tím đang được người dân mở rộng sản xuất.

Trong quy trình canh tác chè, kỹ thuật đốn giữ vai trò quyết định đến việc định hình khung tán, điều tiết quá trình sinh trưởng sinh dưỡng và quyết định năng suất ở giai đoạn kinh doanh. Tuy nhiên, tại vùng chè cụm Khe Cốc, xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, người dân chủ yếu canh tác theo tập quán truyền thống: để cây phát triển tự nhiên hoặc đốn tùy ý không theo định mức độ cao phù hợp. Thực trạng này dẫn đến nương chè thời kỳ kiến thiết cơ bản có tán hẹp, phân cành kém cân đối, búp thưa và nhanh bị mù xòe. Khóa luận được thực hiện nhằm giải quyết các nhiệm vụ và mục tiêu cụ thể:

1. Mục tiêu nghiên cứu: Xác định được biện pháp kỹ thuật đốn thích hợp nhất đối với giống chè Trung Du búp tím thời kỳ kiến thiết cơ bản tại Phú Lương, Thái Nguyên.
2. Yêu cầu/nhiệm vụ nghiên cứu:
   • Đánh giá ảnh hưởng của các mức độ cao đốn khác nhau đến khả năng sinh trưởng, phát triển của cây chè Trung Du búp tím thời kỳ kiến thiết cơ bản.
   • Đánh giá ảnh hưởng của kỹ thuật đốn đến các yếu tố cấu thành năng suất và chất lượng chè nguyên liệu (chiều dài búp, khối lượng búp, mật độ búp, tỷ lệ búp mù).
   • Đánh giá mức độ phát sinh và gây hại của các loài sâu hại chính (rầy xanh, bọ xít muỗi, bọ cánh tơ) trên các công thức đốn.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
   • Đối tượng nghiên cứu: Cây chè Trung Du búp tím 3 tuổi trong thời kỳ kiến thiết cơ bản; khảo sát 4 mức độ cao đốn gồm 35 cm, 45 cm, 50 cm và 55 cm.
   • Phạm vi không gian: Cụm Khe Cốc, xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.
   • Phạm vi thời gian: Theo dõi thực nghiệm từ tháng 6 đến tháng 12 năm 2016.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở sinh học và nông học của kỹ thuật đốn

Cơ sở khoa học của biện pháp đốn chè dựa trên các quy luật sinh lý cây trồng:

• Quy luật phát dục giai đoạn: Các cành ở phía trên tán có tuổi phát dục già, xu hướng chuyển nhanh sang sinh trưởng sinh thực (ra hoa, kết quả), làm suy giảm khả năng ra búp dinh dưỡng. Đốn bỏ cành già phía ngọn kích thích các mầm ngủ ở vị trí thấp phát triển.
• Phá vỡ ưu thế ngọn: Cành phía trên mặt tán có ưu thế sinh trưởng đỉnh, ức chế chồi nách bên dưới. Đốn cành phá vỡ ưu thế này, giúp cây phân cành cấp 1, cấp 2 đồng đều, mở rộng diện tích khung tán.
• Cân bằng sinh trưởng giữa rễ và thân tán: Việc cắt bỏ bớt bộ phận thân lá phía trên làm thay đổi tỷ lệ cân bằng rễ/tán tạm thời, kích thích cây huy động dinh dưỡng dự trữ (đặc biệt là hydratcacbon tích lũy trong rễ) để tái sinh búp mạnh mẽ. Đồng thời, vào mùa khô lạnh tại miền Bắc, việc giảm bớt diện tích lá giúp hạn chế thoát hơi nước dư thừa.

Phương pháp nghiên cứu và bố trí thí nghiệm

Nghiên cứu áp dụng phương pháp thực nghiệm đồng ruộng theo Tiêu chuẩn ngành 10TCN 745:2006 do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành (Quy phạm khảo nghiệm giá trị canh tác và sử dụng của giống chè).

• Phương pháp bố trí: Thí nghiệm đơn yếu tố, bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 3 lần nhắc lại. Tổng diện tích khu thí nghiệm là 240 m², gồm 3 khối (mỗi khối 80 m²). Mỗi ô thí nghiệm có diện tích 20 m², chứa 3 hàng chè, chọn 5 điểm theo đường chéo góc để lấy mẫu theo dõi.
• Các công thức thí nghiệm:
  • Công thức 1 (CT1 - Đối chứng): Đốn cách mặt đất 35 cm (theo tập quán đốn thấp của người dân địa phương).
  • Công thức 2 (CT2): Đốn cách mặt đất 45 cm.
  • Công thức 3 (CT3): Đốn cách mặt đất 50 cm.
  • Công thức 4 (CT4): Đốn cách mặt đất 55 cm.
• Dụng cụ nghiên cứu: Kéo đốn cành chuyên dụng, dao đốn kiểu Phú Hộ, khung gỗ kích thước 25 x 25 cm, thước dây 5 m, cân đồng hồ, cân phân tích kỹ thuật, khay điều tra sâu hại tráng dầu hỏa kích thước 35 x 25 x 5 cm.
• Phương pháp theo dõi chỉ tiêu:
  • Chiều cao cây (cm): Đo từ gốc cố định đến đỉnh sinh trưởng thân chính.
  • Độ rộng tán (cm): Đo chiều dài và chiều rộng tán, tính trung bình.
  • Đường kính gốc (cm): Đo chu vi thân cách mặt đất 3 - 5 cm rồi quy đổi đường kính.
  • Chiều dài búp (cm): Đo từ đốt giữa lá thứ 2 và lá thứ 3 đến đỉnh búp.
  • Khối lượng búp (g): Cân ngẫu nhiên 100 búp loại 1 tôm 2 lá, tính trung bình 1 búp.
  • Mật độ búp (búp/m²): Đếm số búp đủ tiêu chuẩn thu hái trong khung 25 x 25 cm tại 5 điểm chéo góc.
  • Tỷ lệ búp mù (%): Đếm số búp mù trên tổng số búp quan sát nhân 100.
  • Sâu hại: Rầy xanh đếm bằng phương pháp gõ khay tráng dầu (con/khay); bọ xít muỗi tính tỷ lệ búp bị hại (%); bọ cánh tơ đếm trực tiếp trên búp (con/búp).
• Nguồn dữ liệu và xử lý số liệu: Dữ liệu khí tượng thu thập từ Trung tâm Khí tượng Thủy văn tỉnh Thái Nguyên (giai đoạn tháng 7 - 11/2016). Số liệu thực nghiệm được xử lý thống kê bằng phần mềm Microsoft Excel và IRRISTAT 5.0, so sánh sai khác trung bình bằng kiểm định LSD ở mức ý nghĩa 5% (P < 0,05).

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần này trình bày lý do lựa chọn đề tài xuất phát từ tiềm năng của giống chè Trung Du búp tím và thực trạng canh tác thiếu đồng bộ tại huyện Phú Lương. Tác giả xác định rõ mục tiêu nghiên cứu là tìm ra mức đốn tối ưu nhằm hoàn thiện bộ tán, nâng cao năng suất và phẩm cấp búp cho chè 3 tuổi thời kỳ kiến thiết cơ bản, làm tiền đề cho giai đoạn kinh doanh lâu dài.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Tác giả hệ thống hóa các tài liệu khoa học liên quan đến sản xuất và kỹ thuật đốn chè trong nước và quốc tế:

• Tình hình sản xuất: Tổng hợp số liệu diện tích, năng suất, sản lượng chè thế giới giai đoạn 2010 - 2014 từ nguồn FAO (Trung Quốc dẫn đầu diện tích với 1,83 triệu ha năm 2014; Kenya đạt năng suất cao nhất đạt 21,92 nghìn tạ khô/ha). Phân tích số liệu sản xuất chè Việt Nam (năm 2014 đạt 115,43 nghìn ha, sản lượng 228,36 nghìn tấn khô) và Thái Nguyên (năm 2014 đạt 20,73 nghìn ha, năng suất 109,40 tạ tươi/ha).
• Nghiên cứu về kỹ thuật đốn: Điểm lại các nghiên cứu quốc tế tại Ấn Độ (khuyến cáo chu kỳ 4 năm), Liên Xô (đốn lần 1 vụ xuân cao 10 - 15 cm cho chè 2 - 3 tuổi), Nhật Bản (đốn tạo tán mâm xôi), và mối tương quan giữa hàm lượng hydratcacbon dự trữ trong rễ với khả năng phục hồi sau đốn (Sharma, 1989). Tại Việt Nam, tổng kết các quy trình đốn phớt, đốn lửng, đốn đau, đốn trẻ lại từ các kết quả thực nghiệm tại Trại chè Phú Hộ (Đỗ Ngọc Quỹ, Đỗ Văn Ngọc, Lê Tất Khương).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương mô tả chi tiết địa điểm thực nghiệm tại cụm Khe Cốc (xã Tức Tranh), quy chuẩn bố trí 4 công thức đốn theo khối ngẫu nhiên 3 lần nhắc lại. Tác giả cụ thể hóa phương pháp xác định các chỉ tiêu sinh trưởng thân lá, cấu thành năng suất và phương pháp điều tra rầy xanh, bọ xít muỗi, bọ cánh tơ theo quy chuẩn 10TCN 745:2006 cùng công cụ thống kê IRRISTAT 5.0.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 phản ánh các dữ liệu thực nghiệm thu thập từ tháng 7 đến tháng 12 năm 2016:

• Điều kiện khí hậu: Nhiệt độ bình quân 5 tháng là 27,34°C; tổng lượng mưa đạt 898,3 mm (tháng 7 cao nhất 454,3 mm, tháng 11 thấp nhất 13,5 mm); độ ẩm không khí trung bình 79,4%; tổng số giờ nắng 815 giờ. Các yếu tố này phù hợp cho chè sinh trưởng, tuy nhiên lượng mưa tháng 11 giảm mạnh gây hạn chế cục bộ.
• Sinh trưởng chiều cao và tán lá: Mức đốn 35 cm kích thích tăng trưởng chiều cao mạnh nhất đạt 18,15 cm. Ngược lại, mức đốn 55 cm giúp cây đạt đường kính tán lớn nhất (64,35 cm sau 3 lần đo, tăng 24,85 cm). Đường kính gốc giữa 4 công thức tăng từ 0,41 đến 0,48 cm nhưng sai khác không có ý nghĩa thống kê (P > 0,05).
• Cấu thành năng suất: Đốn sâu (35 cm) cho chiều dài búp lớn nhất (trung bình 5,15 cm) và khối lượng búp cao nhất (0,53 g/búp 1 tôm 2 lá). Ngược lại, đốn cao (55 cm và 50 cm) cho mật độ búp vượt trội (lần lượt đạt 370,13 búp/m² và 352,71 búp/m²). Tỷ lệ búp mù giữa các công thức dao động trong khoảng hẹp 21,48% - 21,73%.
• Diễn biến sâu hại: Rầy xanh phát sinh nhiều hơn ở các công thức đốn cao (CT4 đạt 1,16 con/khay; CT1 đạt 0,83 con/khay, P < 0,05). Tỷ lệ hại của bọ xít muỗi (2,33% - 2,81%) và mật độ bọ cánh tơ (0,33 - 0,43 con/búp) ở mức thấp và không có sai khác mang ý nghĩa thống kê giữa các công thức (P > 0,05).

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng hợp về mức độ tác động của từng công thức đốn đến các nhóm chỉ tiêu sinh trưởng, năng suất và khả năng chống chịu sâu hại; từ đó xác định giải pháp kỹ thuật đốn phù hợp cho giống chè Trung Du búp tím 3 tuổi tại địa phương.

Kết quả và đóng góp

Tổng hợp số liệu thực nghiệm chính

Các số liệu thực nghiệm thu nhận sau quá trình theo dõi các lứa hái từ tháng 7 đến tháng 11 năm 2016 được tổng hợp chi tiết trong bảng dưới đây:

Chỉ tiêu theo dõi	CT1 (35 cm - ĐC)	CT2 (45 cm)	CT3 (50 cm)	CT4 (55 cm)	Mức ý nghĩa (P)	CV (%)	LSD (0.05)
Chiều cao cây ngay sau đốn (cm)	35,00	45,00	50,00	55,00	-	-	-
Chiều cao cây kết thúc thí nghiệm (cm)	53,15	61,75	66,48	71,14	-	-	-
Mức tăng trưởng chiều cao cây (cm)	18,15	16,75	16,48	16,14	P < 0,05	1,4	0,48
Độ rộng tán trước thí nghiệm (cm)	38,16	37,71	37,90	39,50	-	-	-
Độ rộng tán đo lần 3 (cm)	59,96	60,40	62,32	64,35	P < 0,05	2,4	2,96
Mức tăng độ rộng tán (cm)	21,80	22,69	24,42	24,85	-	-	-
Đường kính gốc tăng thêm (cm)	0,45	0,47	0,41	0,48	P > 0,05	5,4	0,22
Chiều dài búp trung bình 3 lứa (cm)	5,15	4,82	4,62	4,32	P < 0,05	3,1	0,28
Khối lượng búp 1 tôm 2 lá TB (g/búp)	0,53	0,46	0,41	0,36	P < 0,05	1,8	0,06
Mật độ búp trung bình 3 lứa (búp/m²)	297,95	311,46	352,71	370,13	P < 0,05	2,4	15,72
Tỷ lệ búp mù trung bình (%)	21,48	21,60	21,65	21,73	P < 0,05	0,1	0,37
Mật độ rầy xanh (con/khay)	0,83	0,87	1,10	1,16	P < 0,05	7,0	0,13
Bọ cánh tơ (con/búp)	0,43	0,40	0,33	0,37	P > 0,05	11,1	0,86
Tỷ lệ búp bị bọ xít muỗi hại (%)	2,81	2,33	2,73	2,66	P > 0,05	17,3	0,91

Kết quả rút ra từ thực nghiệm

1. Đặc tính sinh trưởng: Đốn càng sâu thì tốc độ tăng trưởng chiều cao cây càng lớn (CT1 tăng 18,15 cm, cao hơn chắc chắn so với các công thức còn lại ở P < 0,05). Ngược lại, đốn cao giữ lại số lá chừa nhiều hơn, kích thích phân cành nách, giúp độ rộng tán mở rộng nhanh nhất ở CT4 (tăng 24,85 cm, đạt 64,35 cm). Kỹ thuật đốn không tạo ra sự biến động mang ý nghĩa thống kê đối với sự gia tăng đường kính gốc sau 5 tháng (dao động 0,41 - 0,48 cm).
2. Yếu tố cấu thành năng suất: Kỹ thuật đốn tạo ra sự đánh đổi rõ rệt giữa kích thước búp và mật độ búp:
   • Đốn thấp (35 cm) giúp tập trung dinh dưỡng nuôi búp to khỏe hơn: chiều dài búp đạt 5,15 cm và trọng lượng búp đạt 0,53 g/búp, vượt trội rõ rệt so với mức đốn 55 cm (4,32 cm và 0,36 g/búp).
   • Đốn cao (50 - 55 cm) tạo bộ khung tán rộng và nhiều vị trí phát sinh chồi, dẫn đến mật độ búp trên đơn vị diện tích cao hơn vượt bậc: CT4 đạt 370,13 búp/m² và CT3 đạt 352,71 búp/m², cao hơn đối chứng (297,95 búp/m²) có ý nghĩa thống kê (LSD0.05 = 15,72).
3. Sâu hại: Mật độ búp dày và diện tích tán lá lớn ở các công thức đốn cao (50 cm và 55 cm) tạo điều kiện cho rầy xanh xuất hiện nhiều hơn (1,10 - 1,16 con/khay so với 0,83 con/khay ở đối chứng). Các đối tượng bọ cánh tơ và bọ xít muỗi xuất hiện với mật độ thấp và không bị chi phối bởi mức đốn.

Đóng góp thực tiễn

Nghiên cứu cung cấp số liệu thực nghiệm định lượng cụ thể về đáp ứng sinh trưởng của giống chè Trung Du búp tím thời kỳ kiến thiết cơ bản tại vùng đất Phú Lương. Kết quả làm rõ ưu, nhược điểm của từng mức đốn: đốn 35 cm cho búp to nhưng tán hẹp và mật độ búp thấp; đốn 50 - 55 cm giúp nương chè mau khép tán, mật độ búp cao, phù hợp cho mục tiêu định hình khung tán ở tuổi thứ 3 trước khi chuyển sang thời kỳ kinh doanh.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu mới chỉ được thực hiện trong phạm vi một vụ (từ tháng 6 đến tháng 12 năm 2016) trên đối tượng chè kiến thiết cơ bản năm thứ 3. Các chỉ tiêu về phẩm chất sinh hóa của búp (hàm lượng tanin, đường khử, chất hòa tan, axit amin) chưa được phân tích trong phòng thí nghiệm mà chỉ mới đánh giá qua các chỉ tiêu hình thái (chiều dài, khối lượng búp, tỷ lệ mù).
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục theo dõi diễn biến sinh trưởng và sản lượng thực thu của các công thức này khi nương chè chính thức bước vào thời kỳ kinh doanh ở các năm tiếp theo; đồng thời bổ sung phân tích chất lượng hóa học của chè thành phẩm tương ứng với từng kỹ thuật đốn.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên, học viên ngành Khoa học cây trồng, Nông học tham khảo phương pháp bố trí thí nghiệm đồng ruộng theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD), phương pháp thu thập chỉ tiêu cây chè theo tiêu chuẩn ngành 10TCN 745:2006 và kỹ thuật xử lý phương sai bằng phần mềm IRRISTAT.
• Cán bộ khuyến nông và kỹ thuật viên nông nghiệp tại các vùng trồng chè trung du miền núi phía Bắc có cơ sở dữ liệu thực nghiệm để xây dựng hướng dẫn kỹ thuật đốn tạo hình cho giống chè Trung Du búp tím trong giai đoạn kiến thiết cơ bản.
• Phần tổng quan tài liệu cung cấp số liệu thống kê đầy đủ về chuỗi diện tích, năng suất, sản lượng chè thế giới và Việt Nam giai đoạn 2010 - 2014.

Câu hỏi thường gặp

1. Kỹ thuật đốn nào giúp cây chè Trung Du búp tím mở rộng tán nhanh nhất?
Công thức đốn ở độ cao 55 cm (CT4) cho độ rộng tán lớn nhất, đạt 64,35 cm sau 3 lần đo (tăng 24,85 cm so với trước thí nghiệm). Mức tăng này cao hơn công thức đối chứng 3,05 cm và có ý nghĩa thống kê ở độ tin cậy 95% (LSD0.05 = 2,96 cm), do đốn cao chừa lại nhiều lá và đốt thân, kích thích phát sinh nhiều mầm nách.

2. Tại sao mức đốn 35 cm lại cho chiều dài và khối lượng búp cao nhất?
Đốn ở mức 35 cm (CT1) là hình thức đốn sâu nhất trong thí nghiệm, làm giảm mạnh số lượng mắt mầm trên tán. Cây chè tập trung nguồn dinh dưỡng và nước dự trữ từ rễ để nuôi dưỡng số lượng búp ít hơn, giúp búp sinh trưởng vươn dài (đạt 5,15 cm) và tích lũy khối lượng lớn hơn (đạt 0,53 g/búp 1 tôm 2 lá) so với các công thức đốn cao.

3. Mức độ đốn có làm thay đổi sự tăng trưởng đường kính gốc của cây chè 3 tuổi không?
Không. Kết quả xử lý thống kê cho thấy sự gia tăng đường kính gốc giữa 4 công thức đốn sau thời gian thí nghiệm dao động từ 0,41 cm đến 0,48 cm với P > 0,05 và LSD0.05 = 0,22 cm. Điều này chứng minh các mức đốn khác nhau không tạo ra sự sai khác có ý nghĩa thống kê đối với độ phình của gốc thân trong giai đoạn theo dõi 5 tháng.

4. Mật độ rầy xanh biến động như thế nào giữa các công thức đốn?
Mật độ rầy xanh có sự sai khác mang ý nghĩa thống kê (P < 0,05, LSD0.05 = 0,13 con/khay). Các công thức đốn cao có mật độ rầy xanh lớn hơn (CT4 đạt 1,16 con/khay, CT3 đạt 1,10 con/khay) so với các công thức đốn thấp (CT2 đạt 0,87 con/khay, CT1 đạt 0,83 con/khay), do nương chè đốn cao có tán lá dày, độ che phủ lớn và mật độ búp non nhiều hơn, tạo nguồn thức ăn thuận lợi cho rầy phát triển.

5. Thí nghiệm sử dụng công cụ thống kê và tiêu chuẩn khảo nghiệm nào?
Đề tài áp dụng quy phạm theo Tiêu chuẩn ngành 10TCN 745:2006 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Việc tổng hợp dữ liệu ban đầu được thực hiện trên Microsoft Excel và các phân tích phương sai, kiểm định LSD ở mức ý nghĩa 5% được tính toán bằng phần mềm chuyên dụng IRRISTAT 5.0.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đinh Thị Minh đã thực hiện một nghiên cứu thực nghiệm đồng ruộng nghiêm túc, xác định định lượng ảnh hưởng của 4 mức độ cao đốn (35 cm, 45 cm, 50 cm, 55 cm) đến giống chè Trung Du búp tím 3 tuổi tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên. Kết quả khẳng định đốn ở độ cao 50 - 55 cm vượt trội về khả năng phát triển tán lá (đạt 62,32 - 64,35 cm) và gia tăng mật độ búp (đạt 352,71 - 370,13 búp/m²), dù kích thước búp đơn lẻ nhỏ hơn và mật độ rầy xanh cao hơn so với đốn sâu 35 cm. Đây là nguồn dữ liệu thực nghiệm có giá trị khoa học và thực tiễn, đóng góp cơ sở trực tiếp cho việc hoàn thiện quy trình canh tác và tạo hình tán chè kiến thiết cơ bản tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cây chè (Camellia sinensis (L) O Kuntze ) là cây công nghiệp dài ngày có giá trị sử dụng và giá trị kinh tế cao trong cơ cấu các cây trồng nông nghiệp ở nước ta, có lịch sử phát triển lâu đời hơn 4000 năm (Lê Tất Khương và cs, 1999)[3]. Chè là một thức uống có giá trị về mặt dinh dưỡng, dược liệu và văn hóa cao, được nhiều dân tộc trên thế giới ưa chuộng, lá chè có chứa nhiều hợp chất hữu cơ và tác động tốt đến sức khỏe con người. Lá chè còn chứa các Vitamin và một số tác dụng chữa bệnh và đường răng miệng, có khả năng phòng bệnh ung thư rất tốt (Nguyễn Hanh Khôi, 1983)[1].

Người Trung Quốc là những người đầu tiên trên thế giới sử dụng chè làm dược phẩm (Đông A Sáng, 2004)[12]. Pha chè và thưởng thức chè là văn hóa của nhiều dân tộc. Từ những nét đẹp về văn hóa trà, người Nhật đã nâng nghệ thuật thưởng trà thành “ Trà đạo”của dân tộc. Tính đến hết năm 2016, Việt Nam đã có 133.300 ha chè, xuất khẩu chè đạt 124.600 nghìn tấn, trị giá 155 triệu USD (gapping word, 2016)[20].

Ở Việt Nam chè được trồng chủ yếu ở các tỉnh trung du và miền núi như Yên Bái, Thái Nguyên, Phú Thọ, Lào Cai, Sơn La. Cây chè có lịch sử trồng và khai thác lâu đời. Từ xa xưa người dân đã biết trồng, chăm sóc, thu hái, và uống chè, biết dùng chè làm sản phẩm hàng hóa. Cây chè không chỉ có ý nghĩa kinh tế mà còn có tác dụng che phủ giữ nước, bảo vệ đất, chống xói mòn cho vùng đồi núi, đáp ứng yêu cầu phủ xanh đất trống đồi núi trọc, bảo vệ môi trường sinh thái.

Trong quá trình phát triển kinh tế của tỉnh Thái Nguyên, chè là cây trồng được coi là cây trồng quan trọng. Cây chè là cây công nghiệp có tiềm năng, là cây chủ lực trong việc xóa đói giảm nghèo, giải quyết việc làm, tăng c 2 thu nhập cho người dân trên địa bàn tỉnh ngày càng được quan tâm khái thác và trở thành cây trồng mũi nhọn của tỉnh. Theo kế hoạch năm 2016 tỉnh Thái Nguyên trồng mới lại 1000 ha chè với nhiều giống chè khác nhau, đây là kế hoạch quan trọng, đòi hỏi người sản xuất cần có biện pháp trồng và chăm sóc chè tốt. Phú Lương là một huyện của tỉnh Thái Nguyên, là một huyện miền núi, có diện tích đất tự nhiên 368,62 km2, có điều kiện tự nhiên phù hợp cho trồng các giống chè, TR777, Phúc Vân Tiên, Kim Tuyên.

ngoài các giống đó người dân đang hướng phát triển giống trè Trung Du búp tím. Để đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn, đòi hỏi sản xuất nông nghiệp phải thực hiện nhiều biện pháp tích cực nhằm giúp cây sinh trưởng tốt thời kỳ kiến thiết cơ bản để giúp tăng năng suất và chất lượng chè thời kỳ kinh doanh. Bên cạnh các biện pháp kỹ thuật như: chọn giống, làm đất, bón phân, phòng trừ sâu bệnh. thì biện pháp kỹ thuật đốn là một trong những biện pháp quyết định đến sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng chè.

Tuy nhiên, trên thực tế việc sử dụng các loại hình đốn cho chè thời kỳ kiến thiết cơ bản tại vùng chè xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên còn rất ít, làm chè tán nhỏ, búp ít, chóng mù xoè, nhiều cành yếu. Người dân vẫn để cây chè mọc tự nhiên không đốn hoặc đốn tùy ý không có mức đốn thích hợp với chè xong ưu, nhược điểm của các kỹ thuật này chưa được làm rõ. Đốn chè kiến thiết cơ bản đây là biện pháp quan trọng giúp cây chè có bộ tán rộng, vững chắc, phân cành đều, hình thù cân đối, tăng diện tích mặt tán để nương chè mau khép tán, tăng số hiệu búp, giúp cây có chiều cao tán thuận lợi cho việc thu hái và có khả năng cho năng suất cao, nhiệm kỳ kinh tế dài. Xuất phát từ thực tiễn trên, tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của kỹ thuật đốn đến sinh trưởng, phát triển của giống chè Trung Du búp tím thời kỳ kiến thiết cơ bản tại Phú Lương Thái Nguyên năm 2016” c 3 1.

Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu của đề tài Xác định được biện pháp kỹ thuật đốn thích hợp nhất với chè Trung Du búp tím thời kỳ kiến thiết cơ bản tại Phú Lương Thái Nguyên. Yêu cầu của đề tài - Đánh giá ảnh hưởng của kỹ thuật đốn đến khả năng sinh trưởng, phát triển của giống chè Trung Du búp tím thời kỳ kiến thiết cơ bản tại Phú Lương Thái Nguyên. - Đánh giá ảnh hưởng của kỹ thuật đốn đến các yếu tố cấu thành năng suất và chất lượng chè.

- Đánh giá ảnh hưởng của kỹ thuật đốn đến mức độ sâu hại. c 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học Đốn chè là biện pháp độc đáo so với cây trồng khác và là biện pháp có ý nghĩa lớn với sinh trưởng, tăng năng suất và chất lượng chè nguyên liệu của cây. Theo lý luận về phát dục giai đoạn thì các vị trí của cành trên cây chè có trình độ phát dục khác nhau, cành phía trên hoặc phía trên ngọn của cây thường liên tục phát dục già, ra hoa, kết quả, khả năng sinh trưởng dinh dưỡng yếu, năng lực sản xuất búp kém.

Sau một thời gian sinh trưởng nhất định, những phần cành có tuổi phát dục già ấy cần được đốn đi để các mầm ở phía dưới phát triển. Trong quá trình sinh trưởng, các cành ở phía trên mặt tán có ưu thế sinh trưởng mạnh (gọi là ưu thế sinh trưởng đỉnh) kìm hãm sự phát triển của những cành ở phía dưới. đốn chè sẽ phá vỡ ưu thế sinh trưởng đỉnh, tạo điều kiện cho các mầm chè phía dưới phát triển. Giữa bộ phận trên và dưới mặt đất của cây chè luôn có tỷ lệ cân bằng, đốn chè là hình thức phá vỡ thế cân bằng giữa hai bộ phận đó, tạo điều kiện cho bộ phận trên mặt đất phát triển.

Vì thế đốn càng đau, búp mới phát sinh, sinh trưởng càng mạnh. Ở miền Bắc nước ta, mùa Đông nhiệt độ thấp, khí hậu khô, cây chè bị thoát hơi nước mạnh, nếu để nhiều lá cây chè ở trạng thái mất cân bằng về chế độ nước, đốn chè là biện pháp nhằm loại bỏ bớt một số lá nhất định, chỉ giữ lại một số lượng lá trên cây thích hợp hạn chế thoát hơi nước của cây. Cơ sở thực tiễn 2. Tình hình sản xuất chè trên thế giới Hiện nay, trên thế giới chè đã là thứ nước uống hàng ngày của tỷ người.

Ngay cả các nước phương Tây thì số người chuyển sang uống chè ngày càng tăng. c 5 Theo Đỗ Ngọc Quỹ(2008)[11], quốc gia đầu tiên trên thế giới phát triển sản xuất chè là Trung Quốc, sau đó được truyền bá sang Nhật Bản vào những năm 805 sau công nguyên, vào Indonexia năm 1645, vào Ấn Độ năm 1780, vào Nga năm 1833, vào Malaysia năm 1914 đến năm 1920 thì tiến tới các nước ở Châu Phi như: Kenia, Malawwi, Ghine. Hiện nay, trên thế giới có trên 50 quốc gia trồng chè, cây chè được phân bố từ 30 vĩ Nam đến 45 vĩ độ Bắc, tập trung chủ yếu vẫn là Châu Á và Châu Phi. Một số nước trồng chè chính trên thế giới: Trung Quốc, Ấn Độ, Sri Lanka, Kennya, Việt Nam, Myanma, Nhật Bản.

các nước có diện tích, năng suất và sản lượng biến động được biểu hiện qua các năm. *Diện tích Bảng 2.1 : Diện tích chè của thế giới và một số nƣớc trồng chè trên thế giới năm 2010 - 2014 Đơn vị: ha Năm Tên nƣớc 2010 2011 2012 2013 2014 Trung Quốc 1.831 Nguồn: Số liệu thống kê của FAO năm 2017[22] Qua bảng 2.1 cho thấy: Trung quốc Trong những năm gần đây sản xuất chè Trung Quốc có biến động qua các năm cụ thể: c 6 Về diện tích: giai đoạn 2010 - 2014 Trung Quốc có diện tích trồng chè lớn nhất thế giới, năm 2010 có diện tích trồng chè 1.590 ha, tăng lên 1.014 ha vào năm 2014, như vậy qua 5 năm diện tích chè tăng 855.424 ha trung bình mỗi năm tăng 171084,8 ha. Theo Bộ Trưởng Nông nghiệp Trung Quốc nước sản xuất chè lớn nhất thế giới, trong năm 2016 diện tích trồng chè của Trung Quốc đạt 2,87 triệu ha, lớn hơn bất cứ diện tích trồng chè tại nước nào khác trên thế giới. Ấn Độ Qua bảng 2.1: cho thấy Diện tích chè tại Ấn Độ giai đoạn năm 2010 đến năm 2014 đứng thứ 2 trên thế giới sau Trung Quốc.

Năm 2010 Ấn Độ có diện tích 579.000 ha sau đó tăng lên 604.000 ha vào năm 2010, như vậy diện tích tăng 25000 ha tương đương với 4,31 % so với năm 2010, trung bình mỗi năm tăng 5000 ha. Sri Lanka Là một trong những nước sản xuất chè lớn trên thế giới, Sri Lanka sở hữu vô số các đồn điền chè rộng lớn, với độ cao 2.000m so với mực nước biển, nơi đây có khí hậu ôn hòa, mát mẻ rất thích hợp để những người dân Sri Lanka chăm sóc và cho ra những sản phẩm chè có chất lượng cao. Sri lanka bắt đầu trồng chè vào khoảng 1837 - 1840, nhưng thực sự phát triển từ năm 1867 - 1873. Chè Sri Lanka tập trung ở các tỉnh miền trung, miền tây và tây bắc.

Nhiệt trung bình cả năm khoảng 18 - 19oC, lượng mưa trên dưới 1. Đất trồng chè chủ yếu là đất feralit màu vàng đỏ và màu nâu. Đặc điểm trồng chè của Sri Lanka là dùng các loại giống Atxam, Manipua. Ở các vùng thấp thường trồng cây họ đậu che râm và làm phân xanh, đốn chè 1 - 3 năm một lần giữ ở độ cao 1m, tạo tán bằng.

Qua bảng số liệu trên cho thấy diện tích chè của Sri Lanka từ năm 2010 đến năm 2014 đạt 221,96 nghìn ha không tăng so với 2010. c 7 Kenya Kenya có diện tích chè tăng tương đối nhanh từ năm 2010 đến năm 2014, năm 2010 diện tích đạt 171,91 nghìn ha sau đó tăng lên 203 nghìn ha, sau 5 năm diện tích tăng lên 31,09 nghìn ha, tăng 18,08% so với năm 2010. Diện tích tăng tạo điều kiện cho sản lượng chè tăng. Bangladesh Diện tích chè của Bangladesh năm 2010 đạt 52.236 ha đến năm 2014 đạt 59.689 ha tương đương với tăng 14,71% so với năm 2010.

Thế giới: diện tích chè đạt 3.178 ha năm 2010 đến năm 2014 diện tích đạt 3.831 ha, trong 5 năm diện tích chè thế giới tăng 20,81%. *Năng suất Bảng 2.2: Năng suất chè của thế giới và một số nƣớc trên thế giới năm 2010 đến năm 2014. Đơn vị: tạ khô/ha Năm Tên nƣớc 2010 2011 2012 2013 2014 Trung Quốc 10.