Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng của độ ẩm ngô trong chế biến thức ăn chăn nuôi đến tình hình mắc hội chứng tiêu chảy của lợn từ 21 60 ngày tuổi

Trong bối cảnh ngành chăn nuôi phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là chăn nuôi lợn, việc đảm bảo chất lượng thức ăn chăn… 55 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Lê Văn Cường
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Hữu Hòa
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Độ Ẩm Ngô Đến Tiêu Chảy Ở Lợn Tại Công Ty CP Thiên Hợp
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học và pháp lý của đề tài
• 2.2. Đặc điểm sinh trưởng và phát dục của lợn
• 2.2.1. Các quy luật sinh trưởng và phát dục của lợn
• 2.2.2. Các phương pháp đánh giá khả năng sinh trưởng của lợn
• 2.2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng phát dục của lợn
• 2.2.3.1. Các yếu tố bên trong
• 2.2.3.2. Các yếu tố bên ngoài
• 2.3. Đặc điểm tiêu hóa ở lợn
• 2.4. Nguyên nhân gây ra hội chứng tiêu chảy
• 2.5. Cơ chế sinh bệnh
• 2.6. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2.6.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.6.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 3.4.2. Chỉ tiêu theo dõi và cách tính chỉ tiêu như sau
• 3.4.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Công tác phục vụ sản xuất
• 4.2. Tham gia quá trình sản xuất thức ăn chăn nuôi tại công ty CP Thiên Hợp
• 4.3. Tham gia các công việc tại trại chăn nuôi của công ty
• 4.4. Kết quả của chuyên đề nghiên cứu
• 4.4.1. Ảnh hưởng của độ ẩm ngô nguyên liệu trong sản xuất thức ăn đến tình hình mắc bệnh tiêu chảy của lợn giai đoạn từ 21 – 60 ngày tuổi tại trại của công ty Cổ phần Thiên Hợp
• 4.4.2. Ảnh hưởng của độ ẩm khô đậu tương nguyên liệu trong sản xuất thức ăn đến tình hình mắc bệnh tiêu chảy của lợn giai đoạn từ 21 – 60 ngày tuổi tại trại của công ty Cổ phần Thiên Hợp
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ảnh Hưởng Độ Ẩm Ngô Đến Lợn Nghiên Cứu CP Thiên Hợp

Trong bối cảnh ngành chăn nuôi phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là chăn nuôi lợn, việc đảm bảo chất lượng thức ăn chăn nuôi trở nên vô cùng quan trọng. Ngô là một thành phần chính trong khẩu phần ăn của lợn, và độ ẩm ngô có thể ảnh hưởng lớn đến sức khỏe lợn. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá ảnh hưởng độ ẩm của ngô trong chế biến thức ăn chăn nuôi đến tình hình mắc hội chứng tiêu chảy ở lợn từ 21-60 ngày tuổi tại Công ty CP Thiên Hợp. Mục tiêu là xác định mối liên hệ giữa chất lượng ngô và sức khỏe đường ruột của lợn, từ đó đưa ra các giải pháp quản lý độ ẩm ngô hiệu quả, giảm thiểu nguy cơ tiêu chảy do thức ăn và nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

1.1. Tầm quan trọng của ngô trong khẩu phần ăn của lợn

Ngô là nguồn cung cấp năng lượng chính trong khẩu phần ăn của lợn. Việc đảm bảo chất lượng ngô, đặc biệt là độ ẩm, có vai trò then chốt trong việc duy trì sức khỏe lợn và năng suất lợn. Ngô trong chăn nuôi lợn cần được kiểm soát chặt chẽ về độ ẩm để tránh các vấn đề về tiêu hóa.

1.2. Vấn đề tiêu chảy ở lợn và ảnh hưởng đến năng suất

Tiêu chảy ở lợn là một vấn đề phổ biến, gây ảnh hưởng lớn đến năng suất lợn và chi phí chăn nuôi. Một trong những nguyên nhân tiêu chảy ở lợn là do thức ăn kém chất lượng, đặc biệt là ngô có độ ẩm cao, tạo điều kiện cho nấm mốc trong ngô phát triển và sinh ra độc tố nấm mốc.

II. Thách Thức Độ Ẩm Ngô Cao Gây Tiêu Chảy Ở Lợn Tại CP Thiên Hợp

Một trong những thách thức lớn trong chăn nuôi lợn là kiểm soát độ ẩm ngô để ngăn ngừa tiêu chảy ở lợn. Độ ẩm ngô cao tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nấm mốc, sản sinh ra độc tố nấm mốc gây hại cho hệ tiêu hóa của lợn. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định ngưỡng độ ẩm ngô an toàn và các biện pháp quản lý độ ẩm ngô hiệu quả tại Công ty CP Thiên Hợp. Việc kiểm soát chất lượng ngô đầu vào và quy trình bảo quản ngô là yếu tố then chốt để giảm thiểu nguy cơ tiêu chảy do thức ăn và đảm bảo sức khỏe lợn.

2.1. Nguy cơ nấm mốc và độc tố trong ngô ẩm

Nấm mốc trong ngô phát triển mạnh mẽ khi độ ẩm ngô vượt quá mức cho phép. Các độc tố nấm mốc như aflatoxin, fumonisin có thể gây tổn thương hệ tiêu hóa của lợn, dẫn đến tiêu chảy và suy giảm sức khỏe lợn. Cần có phương pháp kiểm tra độ ẩm ngô và phương pháp xử lý ngô bị ẩm mốc kịp thời.

2.2. Ảnh hưởng của độc tố nấm mốc đến hệ tiêu hóa của lợn

Độc tố nấm mốc gây viêm ruột, làm giảm khả năng hấp thụ dinh dưỡng của lợn. Điều này dẫn đến tiêu chảy, suy dinh dưỡng và giảm năng suất lợn. Ảnh hưởng của nấm mốc đến lợn là rất nghiêm trọng, đặc biệt đối với lợn con.

2.3. Tiêu chuẩn độ ẩm ngô trong chăn nuôi lợn

Cần xác định tiêu chuẩn độ ẩm ngô phù hợp để đảm bảo chất lượng ngô và an toàn cho lợn. Tiêu chuẩn độ ẩm ngô thường được quy định bởi các tổ chức uy tín và cần tuân thủ nghiêm ngặt trong quá trình bảo quản ngô và chế biến thức ăn chăn nuôi.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Độ Ẩm Ngô Đến Tiêu Chảy Lợn

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp thí nghiệm để đánh giá ảnh hưởng độ ẩm ngô đến tình hình tiêu chảy ở lợn tại Công ty CP Thiên Hợp. Các lô lợn được cho ăn thức ăn có độ ẩm ngô khác nhau, và tình trạng sức khỏe lợn, đặc biệt là tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy ở lợn, được theo dõi chặt chẽ. Phân tích dữ liệu thống kê được sử dụng để xác định mối liên hệ giữa độ ẩm ngô và tiêu chảy ở lợn. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng quy trình quản lý độ ẩm ngô hiệu quả.

3.1. Thiết kế thí nghiệm và nhóm đối tượng nghiên cứu

Thí nghiệm được thiết kế để so sánh tình hình tiêu chảy ở lợn giữa các nhóm lợn được cho ăn thức ăn có độ ẩm ngô khác nhau. Các nhóm lợn được chọn lựa ngẫu nhiên và có đặc điểm tương đồng về giống, tuổi và dinh dưỡng cho lợn.

3.2. Các chỉ tiêu theo dõi và phương pháp thu thập dữ liệu

Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy ở lợn, mức độ nghiêm trọng của tiêu chảy, năng suất lợn và các chỉ số sức khỏe lợn khác. Dữ liệu được thu thập thông qua quan sát trực tiếp, kiểm tra phân và phân tích dữ liệu từ hồ sơ chăn nuôi lợn.

3.3. Phương pháp phân tích dữ liệu thống kê

Dữ liệu thu thập được phân tích bằng các phương pháp thống kê phù hợp để xác định mối liên hệ giữa độ ẩm ngô và tình hình tiêu chảy ở lợn. Các phương pháp thống kê được sử dụng bao gồm phân tích phương sai (ANOVA), kiểm định t-test và phân tích hồi quy.

IV. Kết Quả Ảnh Hưởng Độ Ẩm Ngô Đến Tiêu Chảy Lợn Tại CP Thiên Hợp

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối liên hệ chặt chẽ giữa độ ẩm ngô và tình hình tiêu chảy ở lợn tại Công ty CP Thiên Hợp. Độ ẩm ngô cao làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiêu chảy ở lợn, đặc biệt là ở giai đoạn từ 21-60 ngày tuổi. Nghiên cứu cũng xác định được ngưỡng độ ẩm ngô an toàn và các biện pháp quản lý độ ẩm ngô hiệu quả để giảm thiểu nguy cơ tiêu chảy do thức ăn. Các biện pháp này bao gồm kiểm soát chất lượng ngô đầu vào, cải thiện quy trình bảo quản ngô và sử dụng các chất phụ gia chống nấm mốc.

4.1. Tỷ lệ mắc tiêu chảy ở lợn theo độ ẩm ngô

Tỷ lệ mắc tiêu chảy ở lợn tăng lên đáng kể khi độ ẩm ngô vượt quá ngưỡng an toàn. Các nhóm lợn được cho ăn thức ăn có độ ẩm ngô cao có tỷ lệ mắc tiêu chảy cao hơn so với các nhóm lợn được cho ăn thức ăn có độ ẩm ngô thấp.

4.2. Ảnh hưởng của độ ẩm ngô đến năng suất lợn

Độ ẩm ngô cao không chỉ làm tăng nguy cơ tiêu chảy ở lợn mà còn ảnh hưởng đến năng suất lợn. Các nhóm lợn bị tiêu chảy do độ ẩm ngô cao có tốc độ tăng trưởng chậm hơn và hiệu quả sử dụng thức ăn kém hơn.

4.3. Các biện pháp giảm thiểu ảnh hưởng của độ ẩm ngô

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp quản lý độ ẩm ngô hiệu quả để giảm thiểu nguy cơ tiêu chảy do thức ăn. Các biện pháp này bao gồm kiểm soát chất lượng ngô đầu vào, cải thiện quy trình bảo quản ngô, sử dụng các chất phụ gia chống nấm mốc và điều chỉnh khẩu phần ăn của lợn.

V. Giải Pháp Quản Lý Độ Ẩm Ngô Giảm Tiêu Chảy Cho Lợn CP Thiên Hợp

Để giải quyết vấn đề tiêu chảy ở lợn do độ ẩm ngô cao, Công ty CP Thiên Hợp cần áp dụng các giải pháp quản lý độ ẩm ngô toàn diện. Điều này bao gồm kiểm soát chất lượng ngô đầu vào, cải thiện quy trình bảo quản ngô, sử dụng các chất phụ gia chống nấm mốc và điều chỉnh khẩu phần ăn của lợn. Việc đào tạo nhân viên về phương pháp kiểm tra độ ẩm ngô và phương pháp xử lý ngô bị ẩm mốc cũng rất quan trọng. Áp dụng các giải pháp này sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ tiêu chảy do thức ăn, nâng cao sức khỏe lợn và hiệu quả chăn nuôi.

5.1. Kiểm soát chất lượng ngô đầu vào

Chỉ nhập ngô có độ ẩm đạt tiêu chuẩn và không có dấu hiệu nấm mốc. Thực hiện phương pháp kiểm tra độ ẩm ngô trước khi nhập kho và từ chối các lô ngô không đạt yêu cầu.

5.2. Cải thiện quy trình bảo quản ngô

Đảm bảo kho bảo quản ngô khô ráo, thoáng mát và có hệ thống thông gió tốt. Sử dụng các biện pháp phòng chống nấm mốc như phun thuốc khử trùng và kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm trong kho.

5.3. Sử dụng chất phụ gia chống nấm mốc

Bổ sung các chất phụ gia chống nấm mốc vào thức ăn chăn nuôi để ngăn ngừa sự phát triển của nấm mốc và giảm thiểu nguy cơ độc tố nấm mốc.

VI. Kết Luận Tương Lai Nghiên Cứu Độ Ẩm Ngô và Chăn Nuôi Lợn Bền Vững

Nghiên cứu này đã chứng minh ảnh hưởng độ ẩm ngô đến tình hình tiêu chảy ở lợn tại Công ty CP Thiên Hợp. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng quy trình quản lý độ ẩm ngô hiệu quả, giúp giảm thiểu nguy cơ tiêu chảy do thức ăn, nâng cao sức khỏe lợn và hiệu quả chăn nuôi. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu về các biện pháp phòng ngừa tiêu chảy ở lợn toàn diện, bao gồm cả việc cải thiện dinh dưỡng cho lợn, tăng cường hệ miễn dịch của lợn và kiểm soát các yếu tố môi trường.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu chính

Nghiên cứu đã xác định mối liên hệ giữa độ ẩm ngô và tình hình tiêu chảy ở lợn, xác định ngưỡng độ ẩm ngô an toàn và đề xuất các biện pháp quản lý độ ẩm ngô hiệu quả.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về phòng ngừa tiêu chảy ở lợn

Cần tiếp tục nghiên cứu về các biện pháp phòng ngừa tiêu chảy ở lợn toàn diện, bao gồm cả việc cải thiện dinh dưỡng cho lợn, tăng cường hệ miễn dịch của lợn và kiểm soát các yếu tố môi trường.

6.3. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn chăn nuôi

Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng vào thực tiễn chăn nuôi lợn để giảm thiểu nguy cơ tiêu chảy do thức ăn, nâng cao sức khỏe lợn và hiệu quả chăn nuôi.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam giữ vị trí trọng yếu trong cơ cấu nông nghiệp, cung cấp phần lớn nguồn thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao cho thị trường nội địa và tạo nguồn phụ phẩm quan trọng cho nông nghiệp, công nghiệp chế biến. Tuy nhiên, hiệu quả chăn nuôi lợn phụ thuộc mật thiết vào việc kiểm soát dịch bệnh và chất lượng thức ăn. Thực tế sản xuất cho thấy các nguyên liệu thức ăn chăn nuôi nhập về các nhà máy chế biến thường có sự biến động lớn về chất lượng giữa các lô hàng và theo thời gian lưu kho. Sự biến đổi về độ ẩm của các loại nguyên liệu giàu năng lượng và protein như ngô hạt hay khô đậu tương trong quá trình bảo quản là điều kiện thuận lợi cho nấm mốc phát triển, làm suy giảm giá trị dinh dưỡng và tích tụ độc tố, tác động trực tiếp đến sức khỏe đường tiêu hóa của gia súc.

Tại Công ty Cổ phần Thiên Hợp, nhằm kiểm soát các rủi ro do chất lượng nguyên liệu và đánh giá tác động thực tế của thức ăn đối với đàn lợn con sau cai sữa, tác giả Lê Văn Cường đã thực hiện đề tài khóa luận tốt nghiệp kỹ sư ngành Thú y dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Hữu Hòa.

Nhiệm vụ và mục tiêu nghiên cứu được văn bản xác định cụ thể như sau:

1. Xác định ảnh hưởng của chất lượng nguyên liệu (cụ thể là độ ẩm của ngô và khô đậu tương) trong quá trình sản xuất và thời gian bảo quản thức ăn đến tình hình mắc hội chứng tiêu chảy của đàn lợn siêu nạc tại trại của Công ty Cổ phần Thiên Hợp.
2. Xác định hàm lượng các chất tồn dư trong thức ăn chăn nuôi nhằm phục vụ việc kiểm soát chất lượng thức ăn tại cơ sở.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Lợn Landrace giai đoạn từ 21 đến 60 ngày tuổi (lợn con sau cai sữa); các lô nguyên liệu ngô hạt và khô đậu tương được sử dụng trong dây chuyền sản xuất thức ăn chăn nuôi hỗn hợp hoàn chỉnh.
• Phạm vi không gian: Khu xưởng sản xuất thức ăn và trại chăn nuôi thực nghiệm thuộc Công ty Cổ phần Thiên Hợp.
• Phạm vi thời gian: Đề tài được triển khai thực hiện trong 6 tháng, từ ngày 25 tháng 05 năm 2015 đến ngày 15 tháng 11 năm 2015.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên các tài liệu chuyên ngành về sinh lý học gia súc, dinh dưỡng động vật và bệnh học truyền nhiễm thú y:

• Đặc điểm sinh trưởng và phát dục: Vận dụng các quy luật sinh học của Chambers (1990), Johansson (1972), Trần Văn Phùng và cộng sự (2004), Nguyễn Hải Quân (2007) về tính không đồng đều của quá trình tăng trọng, sự phát triển các tổ chức cơ, mỡ, xương và các giai đoạn sinh trưởng trong thai, ngoài thai của lợn.
• Sinh lý tiêu hóa ở lợn: Phân tích đặc điểm tiêu hóa cơ học và hóa học tại các xoang tiêu hóa (khoang miệng, dạ dày, ruột non, ruột già) theo Trần Văn Phùng và cộng sự (2004), Từ Quang Hiển (2003). Đáng chú ý là khả năng tiết acid chlohydric (HCl) ở lợn con còn hạn chế (chủ yếu ở dạng liên kết), hoạt lực men tiêu hóa chưa hoàn thiện, tạo điều kiện cho vi khuẩn cơ hội xâm nhập.
• Nguyên nhân và cơ chế hội chứng tiêu chảy: Hệ thống hóa các tác nhân gây tiêu chảy gồm vi khuẩn (Escherichia coli, Salmonella, Clostridium perfringens, Streptococcus), virus (virus gây viêm ruột dạ dày truyền nhiễm - TGE, Coronavirus CV777 gây tiêu chảy truyền nhiễm - PED, Rotavirus), ký sinh trùng (Fasciolopsis buski, Ascaris suum, giun tóc, giun lươn, cầu trùng) và các yếu tố môi trường (ẩm độ chuồng nuôi trên 90%, thời tiết lạnh ẩm). Về cơ chế, văn bản làm rõ hai dạng bệnh lý: tiêu chảy xuất tiết (do độc tố vi khuẩn kích thích bài tiết nước, điện giải) và tiêu chảy thẩm thấu (do thức ăn khó tiêu hóa làm tăng áp suất thẩm thấu lòng ruột). Đối với E. coli, tác giả phân tích cơ chế bám dính qua fimbriae (F4/K88, F5/K99, F6/987P, F41) và tác động của hai loại enterotoxin: độc tố chịu nhiệt (ST) và độc tố không chịu nhiệt (LT).
• Tác động của nấm mốc và độc tố: Vận dụng các nghiên cứu của Từ Quang Hiển (2012) về nhóm nấm ưa khô (Aspergillus, Penicillium, Alternaria tenuis, Cladosporium cladosporioides) phát triển ở ẩm độ 75-85%, đặc biệt là Aspergillus flavus và Aspergillus parasiticus sinh độc tố Aflatoxin B1, Aflatoxin B2 gây tổn thương thận, gan và xuất huyết niêm mạc ruột lợn.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và thu thập thông tin:

• Phương pháp thu thập thông tin: Điều tra dịch tễ học thú y, phỏng vấn trực tiếp cán bộ kỹ thuật, bác sĩ thú y, kỹ sư chăn nuôi và công nhân tại trại; trích xuất sổ sách theo dõi bệnh tiêu chảy tại Công ty Cổ phần Thiên Hợp.
• Thiết kế bố trí thí nghiệm: Theo dõi các lô lợn Landrace từ 21 - 60 ngày tuổi được cho ăn thức ăn hỗn hợp sản xuất từ các lô ngô và khô đậu tương có độ ẩm nguyên liệu ban đầu khác nhau (<12%, 12-15%, và >15%). Các lô thức ăn sau khi phối trộn, ép viên được đưa vào bảo quản và đem cho lợn ăn tại 3 mốc thời gian: sau 15 ngày, sau 30 ngày và sau 45 ngày sản xuất. Mỗi nghiệm thức theo dõi trên 23 con lợn, thời gian theo dõi triệu chứng lâm sàng là 07 ngày liên tục.
• Chỉ tiêu theo dõi: $$\text{Tỷ lệ mắc bệnh (%)} = \frac{\text{Số con mắc bệnh}}{\text{Tổng số con theo dõi}} \times 100$$
• Phương pháp xử lý số liệu: Toàn bộ số liệu thu thập được xử lý theo phương pháp thống kê sinh vật học ứng dụng trong nông nghiệp của tác giả Chu Văn Mẫn (2002).

---

Nội dung chính theo từng chương

Bố cục khóa luận được cấu trúc thành 5 phần chính, phản ánh quá trình thực tập và nghiên cứu thực nghiệm tại cơ sở:

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh ngành chăn nuôi lợn công nghiệp đang phát triển mạnh nhưng đối mặt với thách thức thức ăn kém chất lượng, nguyên liệu biến động chất lượng và nguy cơ nhiễm nấm mốc sinh độc tố. Phần này xác định mục tiêu nghiên cứu về ảnh hưởng của độ ẩm ngô, khô đậu tương đến tỷ lệ mắc tiêu chảy của lợn 21-60 ngày tuổi, đồng thời nêu rõ ý nghĩa khoa học (làm tài liệu tham khảo cho dinh dưỡng thú y) và ý nghĩa thực tiễn (giúp công ty hoàn thiện quy trình kiểm soát nguyên liệu).

Phần 2: Tổng quan nghiên cứu

Đây là phần có dung lượng lớn, tổng hợp chi tiết các cơ sở khoa học và pháp lý:

• Phân tích sâu đặc điểm sinh trưởng của lợn (sinh trưởng tích lũy, tuyệt đối, tương đối, hệ số sinh trưởng) và các yếu tố ảnh hưởng từ bên trong (di truyền, hormone sinh trưởng STH của tuyến yên, hormone tuyến giáp, tuyến thượng thận) và bên ngoài (dinh dưỡng, ánh sáng, chuồng trại).
• Khái quát sinh lý tiêu hóa tại miệng, dạ dày (vai trò của HCl tự do hoạt hóa pepsinogen thành pepsin ở pH 1,5 - 2,5, men chymosin ngưng kết sữa), ruột non (dịch mật 2,4 - 4,8 lít/ngày đêm, dịch tụy, hệ thống vi nhung mao 200 triệu/mm²) và ruột già.
• Đánh giá toàn diện các nhóm nguyên nhân gây hội chứng tiêu chảy: vi khuẩn (E. coli, Salmonella, Cl. perfringens tăng số lượng khi rối loạn vi sinh vật), virus (TGE, PED tỷ lệ chết 60% ở lợn dưới 21 ngày tuổi, Rotavirus), ký sinh trùng, stress thời tiết, độ ẩm chuồng nuôi thích hợp 75-85% (độ ẩm >90% gây hại rõ rệt), độc tố Aflatoxin từ nấm mốc.
• Tổng quan tình hình nghiên cứu dinh dưỡng ngô (giá trị năng lượng ME 3100-3200 kcal/kg, 80-120g protein/kg), kỹ thuật ép đùn ngô cải thiện 26,8% tăng trọng (Lã Văn Kính và cs, 2003), cùng các công thức phối trộn thức ăn ngô - đậu tương tại Hoa Kỳ.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nêu rõ các thông số kỹ thuật thực nghiệm:

• Đối tượng: Lợn Landrace giai đoạn 21 - 60 ngày tuổi.
• Nguyên liệu khảo sát: Ngô hạt và khô đậu tương.
• Địa điểm: Công ty Cổ phần Thiên Hợp, thời gian thực hiện từ 25/05/2015 đến 15/11/2015.
• Sơ đồ thí nghiệm: 3 mức ẩm độ nguyên liệu (<12%, 12-15%, >15%), 3 thời điểm sử dụng sau bảo quản (15 ngày, 30 ngày, 45 ngày), quy mô 23 con/lô, theo dõi trong 7 ngày.
• Phương pháp điều tra phỏng vấn, thu thập dữ liệu lâm sàng và phương pháp tính tỷ lệ phần trăm theo Chu Văn Mẫn (2002).

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này được chia thành hai nội dung trọng tâm:

1. Công tác phục vụ sản xuất: Tác giả trực tiếp tham gia quy trình lấy mẫu kiểm tra cám (độ ẩm, độ cứng, độ tan, hàm lượng protein thô); kiểm kê kho nguyên liệu cuối ngày; kiểm tra cảm quan ngô nhập kho (lấy mẫu 0,5 kg để phân loại hạt vỡ, nấm mốc, tạp chất); vệ sinh phòng thí nghiệm, sấy dụng cụ ở 70-80°C. Đồng thời tham gia công tác an toàn sinh học tại trại (sát trùng 2 lớp, cấm trại khi có dịch, vệ sinh máng ăn, xử lý nguồn nước giếng khoan qua 2 lớp lọc, thu gom phân lợn bán trồng rau) và thực hiện tiêm phòng vắc xin định kỳ cho đàn lợn.
2. Kết quả chuyên đề nghiên cứu: Trình bày chi tiết số liệu thực nghiệm qua 5 bảng thống kê và đồ thị tương ứng:
   • Đánh giá tỷ lệ mắc tiêu chảy ở lợn ăn thức ăn chế biến từ ngô có độ ẩm <12%, 12-15%, >15% sau 15, 30 và 45 ngày bảo quản.
   • Đánh giá tỷ lệ mắc tiêu chảy ở lợn ăn thức ăn chế biến từ khô đậu tương có độ ẩm tương tự sau 15, 30 và 45 ngày bảo quản.
   • Thảo luận mối tương quan thuận giữa độ ẩm nguyên liệu ban đầu, thời gian lưu kho thức ăn với sự bùng phát hội chứng tiêu chảy do nấm mốc (Aspergillus flavus, A. parasiticus) và sự suy giảm dinh dưỡng (dẫn liệu của Tindall 1983 về việc khô đậu tương mốc giảm protein từ 8,9% xuống 8,3%, lipit từ 4,0% xuống 1,3%, năng lượng trao đổi từ 3410 kcal xuống 3252 kcal/kg).

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng hợp về tiêu chuẩn nguyên liệu của Công ty Cổ phần Thiên Hợp đạt quy chuẩn Việt Nam; khẳng định độ ẩm nguyên liệu ngô và khô đậu tương trên 15% cùng thời gian lưu kho kéo dài 30-45 ngày là nguyên nhân chính làm gia tăng đột biến tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy ở lợn con từ 21 - 60 ngày tuổi.

---

Kết quả và đóng góp

1. Số liệu thực nghiệm chuyên đề

Khóa luận cung cấp hệ thống số liệu cụ thể về tình hình mắc hội chứng tiêu chảy của lợn Landrace (21-60 ngày tuổi) theo từng mức ẩm độ nguyên liệu và thời gian bảo quản thức ăn:

Bảng 1: Tỷ lệ mắc tiêu chảy của lợn sử dụng thức ăn chế biến từ ngô nguyên liệu

Thời gian bảo quản thức ăn	Ẩm độ ngô nguyên liệu (%)	Số lợn theo dõi (con)	Số lợn mắc bệnh (con)	Tỷ lệ mắc bệnh (%)
Sau 15 ngày	< 12	23	1	4,34
	12 - 15	23	1	4,34
	> 15	23	2	8,70
Sau 30 ngày	< 12	23	2	8,70
	12 - 15	23	3	13,04
	> 15	23	8	34,78
Sau 45 ngày	< 12	23	3	13,04
	12 - 15	23	4	17,39
	> 15	23	12	52,17

Nhận xét từ số liệu: Ở thời điểm 15 ngày sau sản xuất, tỷ lệ lợn mắc tiêu chảy ở các mức ẩm độ ngô đều ở mức thấp (tối đa 8,70% ở lô ngô ẩm >15%). Tuy nhiên, khi thời gian bảo quản tăng lên 30 ngày và 45 ngày, tỷ lệ mắc bệnh ở lô sử dụng ngô có ẩm độ >15% tăng vọt lần lượt lên 34,78% và đạt mức cao nhất 52,17% (12/23 con mắc). Trong khi đó, nếu ẩm độ ngô được duy trì <12%, sau 45 ngày bảo quản tỷ lệ mắc tiêu chảy chỉ dừng ở mức 13,04%.

Bảng 2: Tỷ lệ mắc tiêu chảy của lợn sử dụng thức ăn chế biến từ khô đậu tương nguyên liệu

Thời gian bảo quản thức ăn	Ẩm độ khô đậu tương (%)	Số lợn theo dõi (con)	Số lợn mắc bệnh (con)	Tỷ lệ mắc bệnh (%)
Sau 15 ngày	< 12	23	2	8,70
	12 - 15	23	2	8,70
	> 15	23	5	21,74
Sau 30 ngày	< 12	23	2	8,70
	12 - 15	23	4	17,39
	> 15	23	7	30,43
Sau 45 ngày	< 12	23	3	13,04
	12 - 15	23	2	8,70
	> 15	23	11	47,82

Nhận xét từ số liệu: Đối với khô đậu tương, khi sử dụng nguyên liệu có độ ẩm >15%, ngay sau 15 ngày sản xuất tỷ lệ lợn mắc bệnh đã ở mức 21,74%, sau đó tăng lên 30,43% ở ngày thứ 30 và chạm ngưỡng 47,82% (11/23 con mắc) sau 45 ngày bảo quản. Ngược lại, nếu nguyên liệu khô đậu tương có độ ẩm được kiểm soát ở mức 12-15% hoặc <12%, tỷ lệ tiêu chảy sau 45 ngày chỉ dao động trong khoảng 8,70% - 13,04%.

2. Kết quả công tác phục vụ sản xuất tại cơ sở

Bên cạnh thí nghiệm chuyên đề, khóa luận tổng kết khối lượng công việc tác giả đã trực tiếp thực hiện trong 6 tháng thực tập tại Công ty Cổ phần Thiên Hợp:

Bảng 3: Tổng hợp kết quả công tác phục vụ sản xuất

Nội dung công việc	Số lượng thực hiện	Kết quả an toàn / đạt yêu cầu (con/mẫu/lần)	Tỷ lệ thành công (%)
Phòng bệnh bằng vắc xin
- Viêm phổi do Mycoplasma	120 con	120 con an toàn	100
- Bệnh Dịch tả lợn	120 con	120 con an toàn	100
- Bệnh Lở mồm long móng (LMLM)	120 con	120 con an toàn	100
Công tác quản lý đàn & sản xuất
- Nhập lợn	124 con	124 con an toàn	100
- Chuyển lợn giữa các khu chuồng	86 con	86 con an toàn	100
- Xuất bán lợn	119 con	119 con an toàn	100
- Lấy mẫu nguyên liệu kiểm tra	36 mẫu	36 mẫu đạt chuẩn	100
- Kiểm kê kho nguyên liệu cuối ngày	12 lần	12 lần hoàn thành	100
- Phân tích mẫu cám (đạm, ẩm, tan)	36 mẫu	36 mẫu hoàn thành	100
- Diệt chuột bảo vệ kho và chuồng	6 lần	6 lần hoàn thành	100

3. Đóng góp và giải pháp tác giả đề xuất

• Đóng góp khoa học và thực tiễn: Khóa luận chứng minh bằng thực nghiệm mối liên hệ nhân quả giữa độ ẩm nguyên liệu đầu vào và thời hạn lưu kho của thức ăn hỗn hợp đối với sức khỏe đàn lợn cai sữa. Kết quả cung cấp dẫn liệu thực tế giúp Công ty Cổ phần Thiên Hợp và các cơ sở chăn nuôi xác lập ngưỡng an toàn về ẩm độ nguyên liệu ngô, khô đậu tương khi nhập kho.
• Biện pháp kỹ thuật từ kết quả nghiên cứu:
  • Độ ẩm ngô hạt và khô đậu tương đưa vào sản xuất thức ăn cho lợn con cần được khống chế dưới 13% (tốt nhất là <12%) để ức chế nấm mốc ưa khô phát triển.
  • Các lô thức ăn sản xuất từ nguyên liệu có độ ẩm cao (>15%) không được lưu kho kéo dài quá 15 ngày; nếu kéo dài đến 30 - 45 ngày, thức ăn sẽ bị nấm mốc phân hủy protein, chất béo và tích lũy độc tố nấm mốc (Aflatoxin), khiến tỷ lệ lợn mắc bệnh tiêu chảy vượt quá 47 - 52%.
  • Tăng cường quy trình KCS: kiểm tra cảm quan mẫu ngô nhập kho (định lượng hạt vỡ, mốc trên mẫu 0,5 kg), phân tích độ ẩm, độ cứng, độ tan và hàm lượng protein thô trước khi xuất kho cám.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận phản ánh một số điểm hạn chế và định hướng phát triển dựa trên nội dung văn bản:

• Hạn chế về mặt dữ liệu và phương pháp chuyên sâu:
  • Nghiên cứu được thực hiện trong thời gian thực tập tốt nghiệp đại học 6 tháng tại một cơ sở chăn nuôi duy nhất (Công ty Cổ phần Thiên Hợp), tác giả tự nhận định bước đầu làm quen công tác nghiên cứu khoa học nên phạm vi còn hạn chế.
  • Mục tiêu "xác định hàm lượng các chất tồn dư trong thức ăn chăn nuôi" được đặt ra ở phần Mở đầu nhưng trong phần Kết quả chưa có số liệu phân tích định lượng bằng phương pháp sắc ký hay hóa nghiệm độc tố cụ thể (như hàm lượng ppb của Aflatoxin B1, B2), mà chủ yếu giải thích cơ chế dựa trên việc tổng quan tài liệu tham khảo của Từ Quang Hiển (2012) và Tindall (1983).
  • Quy mô theo dõi thực nghiệm ở mức 23 lợn/lô trong thời gian 7 ngày; chưa đánh giá sâu tác động kéo dài của các mức ẩm độ nguyên liệu đối với các chỉ tiêu tăng trọng tuyệt đối, hệ số chuyển hóa thức ăn (FCR) sau khi lợn khỏi bệnh tiêu chảy.
• Hướng nghiên cứu tiếp được gợi mở:
  • Cần thực hiện các nghiên cứu tiếp theo về thức ăn dinh dưỡng với các phương pháp định lượng hóa học cụ thể đối với độc tố nấm mốc trong từng giai đoạn bảo quản thức ăn.
  • Đánh giá biến thiên của các chỉ tiêu sinh hóa máu, tổn thương vi thể ở niêm mạc ruột và thận của lợn mắc bệnh khi ăn phải thức ăn bảo quản dài ngày có ẩm độ cao.

---

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Đối tượng sử dụng:
  • Sinh viên đại học và học viên cao học chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi, Dinh dưỡng động vật và Công nghệ chế biến thức ăn chăn nuôi.
  • Cán bộ kỹ thuật, kỹ sư chăn nuôi phụ trách dinh dưỡng, kiểm soát chất lượng (KCS/QC) tại các nhà máy sản xuất thức ăn gia súc.
  • Bác sĩ thú y và chủ các trang trại chăn nuôi lợn công nghiệp đang tìm kiếm giải pháp hạn chế hội chứng tiêu chảy ở lợn giai đoạn sau cai sữa (21 - 60 ngày tuổi).
• Các phần nội dung có giá trị tham khảo nổi bật:
  • Chương Tổng quan nghiên cứu: Cung cấp hệ thống lý thuyết rất chi tiết về sinh lý tiêu hóa của lợn con, vai trò sinh hóa của HCl, dịch tụy, dịch mật, cùng sự phân loại đầy đủ về các yếu tố gây bệnh của vi khuẩn E. coli (kháng nguyên F4, F5, F6, F41 và độc tố ST, LT).
  • Hệ thống bảng số liệu thực nghiệm tại Chương 4: Cung cấp dẫn liệu định lượng rõ ràng về tỷ lệ mắc tiêu chảy tương ứng với 3 mức độ ẩm nguyên liệu (<12%, 12-15%, >15%) qua các mốc thời gian bảo quản 15, 30 và 45 ngày, giúp các cơ sở chế biến có căn cứ xác lập thời hạn sử dụng và tiêu chuẩn ẩm độ khi nhập kho ngô và đậu tương.
  • Quy trình thao tác kỹ thuật phục vụ sản xuất: Các chỉ dẫn về kiểm tra cảm quan ngô nguyên liệu mẫu 0,5 kg, quy trình tiêm phòng vắc xin 3 bệnh đỏ (Mycoplasma, Dịch tả, LMLM) và xử lý nguồn nước giếng khoan 2 lớp lọc tại trang trại thực tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận nghiên cứu trên đối tượng lợn ở lứa tuổi nào và thuộc giống gì?
Nghiên cứu được tiến hành trên đàn lợn ngoại Landrace (hướng siêu nạc) ở giai đoạn từ 21 đến 60 ngày tuổi (giai đoạn sau cai sữa), nuôi tại trại chăn nuôi thuộc Công ty Cổ phần Thiên Hợp.

2. Ngưỡng ẩm độ nào của ngô và khô đậu tương khiến tỷ lệ lợn mắc tiêu chảy tăng cao nhất và ở thời điểm nào?
Ngưỡng ẩm độ nguyên liệu >15% gây tỷ lệ mắc tiêu chảy cao nhất trên cả ngô và khô đậu tương, đặc biệt nghiêm trọng khi thức ăn được bảo quản đến 45 ngày: tỷ lệ mắc ở lô ăn thức ăn chế biến từ ngô ẩm >15% lên tới 52,17% (12/23 con) và từ khô đậu tương ẩm >15% lên tới 47,82% (11/23 con).

3. Theo tài liệu tác giả viện dẫn, khô đậu tương bị nấm mốc làm giảm giá trị dinh dưỡng cụ thể như thế nào?
Theo số liệu của Tindall (1983) được trích dẫn trong khóa luận, khô đậu tương bị nhiễm mốc nặng có thể giảm tới 25% giá trị dinh dưỡng, trong đó: tỷ lệ protein giảm từ 8,9% xuống 8,3%, hàm lượng lipit giảm từ 4,0% xuống 1,3%, và năng lượng trao đổi (ME) giảm từ 3410 kcal/kg xuống 3252 kcal/kg do nấm mốc tiết các men lipaza, proteaza phân giải chất dinh dưỡng.

4. Trong 6 tháng thực tập, tác giả đã tham gia tiêm phòng vắc xin cho đàn lợn đối với những bệnh truyền nhiễm nào?
Tác giả đã trực tiếp thực hiện tiêm phòng định kỳ 3 loại vắc xin cho đàn lợn với quy mô 120 con cho mỗi loại bệnh, bao gồm: bệnh Viêm phổi do Mycoplasma, bệnh Dịch tả lợn và bệnh Lở mồm long móng (LMLM). Toàn bộ 120 con ở cả 3 đợt tiêm phòng đều đạt kết quả an toàn 100%.

5. Cơ chế sinh bệnh tiêu chảy ở lợn được tác giả phân loại thành những hình thức nào?
Bệnh tiêu chảy được phân loại thành hai cơ chế chính: tiêu chảy xuất tiết (xảy ra khi độc tố của vi khuẩn như E. coli, Salmonella hoặc virus tác động vào niêm mạc ruột làm tăng tiết bất thường dịch, muối và nước vào lòng ruột) và tiêu chảy thẩm thấu (xảy ra khi trong lòng ruột chứa các chất hấp thu kém, làm tăng áp suất thẩm thấu kéo nước từ dịch ngoại bào vào lòng ruột).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Lê Văn Cường đã hoàn thành việc đánh giá thực nghiệm ảnh hưởng của độ ẩm hai loại nguyên liệu chính (ngô và khô đậu tương) cùng thời gian bảo quản thức ăn đến tình hình phát sinh hội chứng tiêu chảy ở lợn Landrace giai đoạn 21 - 60 ngày tuổi tại Công ty Cổ phần Thiên Hợp. Kết quả khẳng định độ ẩm nguyên liệu vượt quá 15% kết hợp thời gian lưu kho từ 30 đến 45 ngày làm tỷ lệ lợn mắc tiêu chảy tăng cao đột biến (đạt 47,82% - 52,17%) do nguy cơ nhiễm nấm mốc và biến tính dinh dưỡng. Nghiên cứu cung cấp cơ sở thực tiễn có giá trị để các doanh nghiệp sản xuất thức ăn và trang trại chăn nuôi kiểm soát nghiêm ngặt ẩm độ nguyên liệu đầu vào dưới ngưỡng 13% nhằm hạn chế dịch bệnh đường tiêu hóa cho đàn lợn con.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong những năm gần đây ngành chăn nuôi đã và đang phát triển mạnh mẽ, góp phần không nhỏ vào công cuộc phát triển kinh tế chung của cả nước. Đặc biệt, ngành chăn nuôi lợn chiếm một vị trí rất quan trọng, nó không chỉ cung cấp nguồn thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao mà còn cung cấp nguồn phân bón rất lớn cho ngành trồng trọt. Ngoài ra các sản phẩm phụ như da, mỡ lợn là nguyên liệu cho công nghiệp chế biến. Lợn là loài động vật có khả năng thích ứng với mọi hoàn cảnh chăn nuôi, khả năng sản xuất tốt, thịt lợn là thực phẩm có hàm lượng dinh dưỡng cao và hợp với khẩu vị của đại đa số người tiêu dùng.

Việc phát triển chăn nuôi lợn đã đáp ứng nhu cầu của đời sống xã hội, giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho người dân giúp xoá đói giảm nghèo, nâng cao chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, để cung cấp con giống tốt cho nhu cầu chăn nuôi của các nông hộ và các trang trại, cũng như để tăng khả năng cạnh tranh của sản phẩm thịt lợn trên thị trường nội địa hay xuất khẩu ra nước ngoài đáp ứng các tiêu chuẩn chung vế chất lượng thì việc nghiên cứu tìm ra các biện pháp chăn nuôi khoa học hạn chế dịch bệnh là rất cần thiết. Hiện nay, trên thị trường các loại thức ăn chăn nuôi được bày bán một cách tràn lan. Nhiều loại thức ăn đã hết hạn sử dụng hoặc có những loại thức ăn chất lượng kém, hàm lượng chất dinh dưỡng không đúng như in trên bao bì nhưng vẫn được bày bán một cách công khai trên thị trường.

Mặt khác, các nguyên kiệu để sản xuất thức ăn cũng luôn biến động về chất lượng. Chất lượng của các nguyên liệu thức ăn chăn nuôi nhập về cơ sở sản xuất và chế biến thức ăn biến động theo các lô hàng và biến động theo thời gian. 2 Các lô hàng khác nhau chất lượng nguyên liệu cũng khác nhau, nguyên liệu để lâu ngày sẽ bị biến đổi về độ ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho nấm mốc phát triển sẽ dẫn đến chất lượng bị giảm sút. Để góp phần giúp người chăn nuôi có được hiệu quả cao, giảm thiểu khả năng mắc bệnh của vật nuôi, được sự đồng ý của công ty cổ phần Thiên Hợp và sự giúp đỡ của thầy giáo hướng dẫn tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của độ ẩm ngô và khô đậu tương trong chế biến thức ăn chăn nuôi đến tình hình mắc hội chứng tiêu chảy của lợn từ 21-60 ngày tuổi tại công ty CP Thiên Hợp” 1.

Mục tiêu nghiên cứu Xác định ảnh hưởng của chất lượng nguyên liệu trong quá trình sản xuất thức ăn chăn nuôi và tình hình mắc bệnh của lợn siêu nạc tại công ty cổ phần Thiên Hợp Xác định hàm lượng các chất tồn dư trong thức ăn chăn nuôi 1. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Các kết quả nghiên cứu của đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo về thức ăn dinh dưỡng. Ý nghĩa trong thực tiễn - Các kết quả đánh giá nguyên liệu và tình hình nhiễm bệnh phục vụ cho công tác sản xuất và kinh doanh của công ty.

3 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học và pháp lý của đề tài 2. Đặc điểm sinh trưởng và phát dục của lợn Mục đích cuối cùng của người chăn nuôi là hiệu quả kinh tế. Để xây dựng được khẩu phần ăn tiêu chuẩn cho lợn ở từng giai đoạn sinh trưởng khác nhau, phù hợp với đặc điểm sinh trưởng của con vật.

Ta cần nghiên cứu các đặc điểm sinh trưởng của lợn, từ đó có cơ sở khoa học để tác động vào quá trình sinh trưởng của chúng nhằm mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất. Khái niệm sinh trưởng: Theo Chambers (1990) [18], sinh trưởng là quá trình sinh lý sinh hóa phức tạp duy trì từ phôi thai được hình thành cho đến khi con vật thành thục về tính. Như vậy, ngay từ khi còn là phôi thai, quá trình sinh trưởng đã được khởi động. Theo Johansson (1972) [9], đã đưa ra khái niệm: Về mặt sinh học sinh trưởng được xem như là quá trình tổng hợp protein, cho nên người ta lấy việc tăng khối lượng làm chỉ tiêu đánh giá sự sinh trưởng.

Tuy nhiên cũng có khi tăng khối lượng không phải là sinh trưởng (ví dụ như tăng khối lượng không phải là sinh trưởng mà là tăng mỡ và nước chứ không phải là sự phát triển của mô cơ), ông cho rằng cường độ phát triển qua giai đoạn bào thai và giai đoạn sau khi sinh có ảnh hưởng đến sự phát triển của con vật. Khái niệm phát dục: Khi nghiên cứu về sinh trưởng, ta không thể không đề cập đến quá trình phát dục. Đây là quá trình thay đổi về chất, tức là tăng thêm, hoàn thiện thêm về tính chất, chức năng của các bộ phận cơ thể. 4 Như vậy sự phát dục là sự hình thành các tổ chức bộ phận mới để tiến tới hoàn thiện một cơ thể mới.

Nếu sự phát dục kém thì cơ thể vật nuôi sẽ có những khuyết tật. Phần lớn tổ chức này là do yếu tố di truyền hoặc do sự đột biến nào đó gây nên. Hai quá trình sinh trưởng và phát dục được thể hiện chặt chẽ ở mỗi tổ chức bộ phận của cơ thể. Chúng không có ranh giới rõ rệt ở từng giai đoạn phát triển.

Đầu tiên là sự phát dục, tiếp đến là sự sinh trưởngcó lúc bộ phận này đang phát dục nhưng ở bộ phận kia lại sinh trưởng và cả hai quá trình là đan xen nhau, lúc thì sinh trưởng mạnh phát dục yếu và ngược lại. Cứ như thế hai quá trình này sẽ diễn ra cho đến lúc cơ thể hoàn thiện ở tuổi trưởng thành (theo Nguyễn Hải Quân, 2007) [14]. * Các quy luật sinh trưởng và phát dục của lợn Gia súc trưởng thành không chỉ là sự phóng to của gia súc lúc sơ sinh. Bởi vì trong quá trình phát triển, mỗi giai đoạn sinh trưởng và phát dục của gia súc phải tuân theo những quy luật nhất định.

Quy luật phát dục không đồng đều, quy luật sinh trưởng phát dục theo giai đoạn. - Quy luật sinh trưởng phát dục theo giai đoạn: quá trình sinh trưởng và phát dục của lợn chia làm 2 giai đoạn đó là giai đoạn trong thai và giai đoạn ngoài thai (Trần Văn Phùng và cs, 2004) [13]. + Quá trình sinh trưởng trong thai là một phần quan trọng trong chu kỳ sống của lợn bởi vì các sự kiện của thời kỳ này có ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển và khả năng sinh sản của lợn. Qúa trình phát triển trong thai được chia làm 3 giai đoạn: giai đoạn phôi thai, tiền thai và bào thai.

Giai đoạn phôi thai được tính từ lúc trứng thụ tinh đến lúc 22 ngày tuổi. Đặc điểm của giai đoạn này là hợp tử dịch chuyển và làm tổ ở sừng tử cung (trong vòng 2 ngày đầu tiên) hợp tử phân chia nhanh chóng thành khối tế bào và thành các lá phôi. 5 Giai đoạn tiền thai tính từ ngày 23 - 39 hình thành hầu hết cơ quan bộ phận trong cơ thể. Giai đoạn thai từ ngày 40 - đẻ là giai đoạn phát triển nhanh về kích thước và khối lượng của thai.

+ Giai đoạn ngoài thai được chia thành các thời kỳ: bú sữa, thành thục, trưởng thành và già cỗi. Lợn con mới sinh ra chưa thành thục về sinh lý và thể vóc, có rất nhiều sự thay đổi diễn ra trong thời kỳ đầu tiên sau khi sinh để phù hợp với cuộc sống của chúngsau này. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự thay đổi đó là: khối lượng sơ sinh và số con đẻ ra trên ổ, hàm lượng đường glucoza trong máu, vấn đề điều tiết thân nhiệt, khả năng tiêu hóa và hấp thụ thức ăn, sự thay đổi về thành phần hóa học của cơ thể theo tuổi… đây là những thay đổi quan trọng trong những ngày đầu tiên của lợn sau khi sinh, cần phải được nghiên cứu đầy đủ và hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực đến sinh trưởng của lợn. Đối với lợn nái chúng ta phải tìm cách kéo dài thời kỳ trưởng thành để lợn cho nhiều sản phẩm nhất.

Quy luật sinh trưởng phát dục không đồng đều: Không đồng đều về khả năng tăng khối lượng: lúc còn non khả năng tăng khối lượng của lợn chậm. Sau đó khối lượng tăng dần, tùy theo từng giống lợn khác nhau mà tốc độ tăng trưởng khác nhau. Điều quan trọng nhất là các nhà chăn nuôi phải biết thời điểm lợn sinh trưởng nhanh nhất để kết thúc vỗ béo thích hợp, giảm giá thành sản phẩm chăn nuôi. Không đồng đều về sự phát triển của các cơ quan, bộ phận trong cơ thể: Trong quá trình sinh trưởng và phát dục của cơ thể, lợn có những cơ quan phát triển nhanh, có những cơ quan phát triển chậm hơn.

Ví dụ đối với lợn con thì hệ tiêu hóa, hệ cơ xương phát triển nhanh hơn hệ sinh dục. Không đồng đều về sự tích lũy của các tổ chức mỡ, nạc, xương: sự phát triển của bộ xương có xu hướng giảm dần theo tuổi (tính theo sinh trưởng tương đối) của lợn giữ ở mức độ bình thường trong giai đoạn đầu sau khi 6 sinh, sau đó giảm dần từ tháng thứ 5, sự tích lũy mỡ tăng dần từ 6 - 7 tháng tuổi. Dựa vào quy luật này, các nhà chăn nuôi cần căn cứ vào mục đích chăn nuôi mà quyết định thời điểm giết mổ cho phù hợp để có thể đạt được tỷ lệ nạc cao nhất. Các phương pháp đánh giá khả năng sinh trưởng của lợn Sinh trưởng là một quá trình sinh lý, sinh hóa phức tạp, duy trì từ khi phôi thai được hình thành đến khi con vật trưởng thành.

Để có các số đo chính xác về sinh trưởng ở từng thời kỳ không phải dễ dàng trong phạm vi ứng dụng có thể đề cập đến các chỉ tiêu sau: Sinh trưởng tích lũy: Là khối lượng cơ thể, kích thước các chiều đo tăng lên sau một thời gian sinh trưởng, khối lượng cơ thể cao từng thời kỳ, là thông số để đánh giá sự sinh trưởng một cách đúng nhất. Chỉ tiêu này cho phép xác định sự sinh trưởng ở một thời điểm song chỉ tiêu này không nói lên được mức độ khác nhau về tốc độ sinh trưởng trong thời gian qua các độ tuổi. Sinh trưởng tích lũy là khả năng tích lũy của các chất hữu cơ do quá trình đồng hóa và dị hóa. Khối lượng cơ thể được theo dõi ở từng tuần tuổi.

- Sinh trưởng tuyệt đối: Là khối lượng kích thước của cơ thể gia súc tăng lên trong một đơn vị thời gian.