Đặt vấn đề Nông nghiệp là ngành chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế Việt Nam, là nền tảng của nền kinh tế trong thời kỳ xây dựng đất nước. Trong đó rau quả là loại cây trồng có nhiều chất dinh dưỡng (vitamin, muối khoáng, đường, tinh bột, protein, lipid…) và là thực phẩm cần thiết không thể thiếu trong khẩu phần ăn hàng ngày của con người. Đặc biệt khi lương thực và các loại thức ăn giàu đạm đã được đảm bảo thì nhu cầu về rau quả lại càng gia tăng như một nhân tố tích cực trong cân bằng dinh dưỡng và kéo dài tuổi thọ con người. Hàng năm, ngành sản xuất rau quả không những cung cấp sản phẩm cho thị trường trong nước mà còn là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam.
Dưa lưới (Cucumis melo L.) thuộc họ bầu bí (Cucurbitaceae), có thời gian sinh trưởng ngắn, trồng được nhiều vụ trong năm với năng suất khá cao. Quả dưa lưới có thể dùng để ăn tươi, hoặc là nguyên liệu cho chế biến các loại nước ép nước quả. Giá trị dinh dưỡng của dưa lưới phụ thuộc nhiều vào giống. Dưa lưới cung cấp nhiều tiền vitamin A (β- carotene), Vitamin C và Potassium, giống có vỏ màu vàng như Cantaloupe, chứa nhiều (β- carotene), tiền tố của Vitamin A… Do có hàm lượng dinh dưỡng cao, dưa lưới không chỉ là loại quả được nhiều người tiêu dùng trong nước ưa chuộng mà còn là mặt hàng xuất khẩu đem lại lợi nhuận kinh tế cao, là nguồn nguyên liệu quan trọng để cung cấp cho các ngành công nghiệp chế biến.
Thái Nguyên là một tỉnh trung du miền núi phía Bắc, là nơi tập trung nhiều trường Đại học, Cao đẳng và các trường Trung cấp chuyên nghiệp do vậy tập trung một lượng lớn sinh viên nên việc tiêu thụ rau quả lớn. Mặt khác, đây là tỉnh có điều kiện khí hậu thời tiết thích hợp cho nhiều loại rau quả sinh trưởng, Luan van 2 phát triển. Tuy nhiên các loại dưa được bán trên thị trường hiện nay chủ yếu được nhập khẩu. Việc nghiên cứu và sản xuất dưa các loại vẫn chưa được quan tâm và đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng về cả số lượng và chất lượng.
Kết quả nghiên cứu của nhiều nhà khoa học cho thấy, dưa có sinh khối lớn về thân, lá, hoa và đặc biệt là quả. Vì vậy để sinh trưởng, phát triển, cho năng suất và chất lượng cao cần cung cấp đầy đủ và cân đối dinh dưỡng. Căn cứ vào nhu cầu dinh dưỡng của cây nhằm tăng năng suất và chất lượng dưa thì việc xác định được một tổ hợp phân bón hợp lý là rất cần thiết. Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trên em đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón và ứng dụng công nghệ bón tự động đến sinh trưởng, phát triển của dưa lưới tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên”.
Mục đích, yêu cầu và ý nghĩa của đề tài 1. Mục tiêu của đề tài Xác định được loại phân bón thích hợp cho cây sinh trưởng, năng suất và chất lượng của giống dưa lưới Hàn Quốc trồng trong nhà lưới tại Thái Nguyên. Yêu cầu của đề tài - Đánh giá được khả năng sinh trưởng của giống dưa lưới Hàn Quốc trong các công thức thí nghiệm qua từng giai đoạn. - Đánh giá được mức độ nhiễm sâu bệnh hại của giống dưa lưới Hàn Quốc trong các công thức thí nghiệm.
- Đánh giá được năng suất, chất lượng của giống dưa lưới Hàn Quốc trong các công thức thí nghiệm. Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa đào tạo và nghiên cứu khoa học Trong quá trình nghiên cứu đề tài, sinh viên đã được củng cố và hệ thống lại toàn bộ kiến thức đã học, được vận dụng những kiến thức được trang bị trên giảng đường vào thực tiễn sản xuất. Bước đầu giúp cho sinh viên làm quen với Luan van 3 công tác nghiên cứu khoa học và sản xuất ngoài đồng ruộng, hiểu hơn về cây trồng cũng như kỹ thuật trồng trọt. Sinh viên có cơ hội chủ động xây dựng và thực hành quy trình sản xuất từ đó rút ra nhiều kinh nghiệm trong sản xuất nông nghiệp và tập cho sinh viên có ý thức tự lập, chủ động trong nghiên cứu, tự chịu trách nhiệm trong lĩnh vực sản xuất sau này.
Ngoài ra, nhờ sự giúp đỡ tận tình của các thầy cô giáo giúp cho sinh viên hiểu biết hơn nhiều kiến thức thực tiễn sản xuất và có tư duy, phương pháp nghiên cứu khoa học. Đó là tiền đề tạo cơ sở vững chắc cho một cán bộ khoa học kĩ thuật tương lai. - Ý nghĩa thực tiễn Nghiên cứu đề tài thành công giúp tìm ra được loại phân bón thích hợp nhất cho giống dưa lưới Hàn Quốc sinh trưởng tốt, tăng năng suất, chất lượng dưa. Những kết quả thu được từ đề tài có thể được áp dụng khuyến cáo ngoài sản xuất giúp nông dân đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn.
Luan van 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Mỗi vùng sinh thái khác nhau thì điều kiện thời tiết, khí hậu khác nhau nên việc xác định loại phân bón hợp lý theo nhu cầu của cây cho mỗi vùng, mỗi khu vực cần căn cứ vào điều kiện tự nhiên, khí hậu, đất đai, dinh dưỡng, tập quán canh tác. Ở nước ta, dưa lưới mới xuất hiện khoảng mười năm trở lại đây, cây dưa lưới trở thành cây trồng chính của nhiều vùng, dưa lưới là cây mới nhập nội và trong một số năm gần đây nó đã thích nghi với khí hậu ở nhiều vùng trên khắp cả nước, cho kết quả về năng suất, chất lượng khá tốt. Như chúng ta đã biết sản lượng nông sản hàng hoá tăng lên dựa vào 2 yếu tố, đó là: Tăng diện tích và tăng năng suất.
Cung cấp và quản lý dinh dưỡng cho cây dưa lưới đóng vai trò chính trong việc nâng cao năng suất và sản lượng. Điều này đã chứng minh tại sao nền nông nghiệp nước ta chuyển từ môi trường sản xuất truyền thống “dựa vào đất” sang môi trường sản xuất thâm canh “phụ thuộc vào phân bón”. Để nâng cao năng suất cây trồng, người nông dân đã sử dụng nhiều phân hóa học. Một thực tế trong sản xuất mà người nông dân đang phải đối mặt là: Từ năm 2003 đến nay giá phân bón vô cơ tăng khoảng 25 - 30%/năm, riêng giá phân ure tăng tới 40 - 45%/năm, giá phân DAP tăng 60 - 65%/năm, trong khi giá nông sản không tăng hoặc tăng không đáng kể khiến cho đầu tư sản xuất cao, trong khi giá trị hàng hoá thu được không tăng, thậm chí còn giảm, dẫn đến hiệu quả sản suất thấp [4].
Mặt khác việc bón quá nhiều phân hóa học làm giảm chất lượng nông sản. Nhà kính là một công nghệ sản xuất nông nghiệp hiện đai. Nhà kính đòi hỏi vốn cao cả trong xây dựng và bảo hành, sử dụng rộng rãi để phát triển giá Luan van 5 trị cây trồng như hoa, rau và quả. Nhà kính cho phép người nông dân kiểm tra đa số các thông số sản xuất bao gồm khí hậu, phân bón, kiểm tra sinh học bệnh cây và côn trùng tối ưu việc sử dụng đất và phân phối số lượng trong suốt mùa vụ gieo trồng [7].
Để sản xuất dưa lưới trong nhà lưới có hiệu quả ngoài việc điều khiển các yếu tố như khí hậu, nước tưới, sâu bệnh, đặc biệt là cần có nghiên cứu xác định chế độ dinh dưỡng phù hợp, đặc biệt là nghiên cứu để giảm thiểu việc sử dụng phân bón vô cơ. Hệ thống phân loại của dưa lưới Bảng 2.1 phân loại về khoa học của dưa lưới Phân loại khoa học của dưa lưới Giới (regnum) Plantae Ngành (division) Magnolophyta Lớp (class) Dicotyledoneae Bộ (ordo) Cucurbitales Họ (familia) Cucurbitaceae Chi (genus) Cucumis Loài (species) Cucumis melo L Phân loài (subspecies) Melo Thứ (variety) Cantalupensis Danh pháp hai phần Cucumis melo L Trên thị trường Việt Nam có rất nhiều loại giống dưa lưới khác nhau, ngoài các giống dưa lưới truyền thống được trồng từ lâu như dưa trắng Hà Nội, dưa mật Bắc Ninh, dưa vàng Hải Dương trái nhỏ, thơm, ngọt. Nhờ quá trình lai tạo giống, hiện nay có một số giống được trồng phổ biến ở Việt Nam như Bảo Luan van 6 Khuê, dưa Nhật, Chu Phấn, Khang Nguyên, Kim Hoàng Hậu, Dưa lưới VT- 001, dưa lưới Thiên Nữ, dưa lưới Phụng Tiên, CB3, TP3, TL3, Sweet AB, Sweet 655, Sweet 787, Orange Sakura, Greenman, Hami 206, Kim Long Đệ.3 Đặc điểm thực vật học của dưa lưới Từ khi trồng đến ra hoa khoảng 60 – 70 ngày, sau khi ra hoa 30 – 35 ngày có thể thu hoạch, nhưng còn tùy thuộc vào giống, thời vụ và chế độ chăm sóc. Rễ: hệ rễ cạn, đa số phân bố chủ yếu ở độ sâu 30 – 40 cm, một phần kéo dài đến 1 m.
Rễ bất định có thể phát sinh từ nốt lá. Thân: dưa lưới là cây nhất niên, thân thảo, bò trên mặt đất hoặc leo. Thân phủ lông mịn, thân mảnh có thể dài đến 3 m, trên thân có các tua và góc cạnh ở mặt cắt ngang, có nhiều nhánh gần gốc. Lá: lá xếp xen kẽ, không có lá kèm, cuống lá dài 4 – 10 cm, phiến lá có thể có hình tròn, oval, hình thận, đường kính 3 – 15 cm, lá hình chân vịt có 5 – 7 thùy, bề mặt phủ lông.
Hoa: mọc ở nách lá, là hoa đơn tính hoặc lưỡng tính, cuống dài 0,5 – 3 cm lá đài dài 6 – 8 mm. Tràng hoa hình chuông, hoa màu vàng. Hoa đực mọc thành chùm từ 2 – 4 hoa, mỗi hoa có 3 nhị. Quả: tùy thuộc vào mỗi giống mà mình dạng khác hoặc giống nhau nhưng trên thị trường dễ thấy nhất là hình oval, da màu xanh, khi chín màu xanh vàng và có các đường gân trắng đang xen như lưới nên gọi là dưa lưới.
Thịt quả dưa lưới màu vàng da cam, vàng đỏ như đu đủ rất hấp dẫn và giàu caroten, ăn giòn mát thơm và ngọt. Vỏ quả dưa lưới dày, cứng nên dễ vận chuyển [16].4 Nguồn gốc, giá trị và yêu cầu ngoại cảnh của cây dưa lưới 2. Nguồn gốc của cây dưa lưới Theo một số tài liệu nghiên cứu, cây dưa có nguồn gốc ở châu Phi, người Ai Cập mô tả là sử dụng dưa ít nhất 4000 năm. Nhà truyền giáo David Livingstone (1857) đã phát hiện thấy cả hai loài dưa ngọt và dưa đắng hoang Luan van 7 dại sinh trưởng ở châu Phi.
Ông để ý thấy người địa phương dùng chúng như nguồn nước trong mùa khô. Ở vùng cận nhiệt đới Châu Phi vẫn còn những vùng dưa hấu rộng lớn tồn tại cho tới ngày nay.