Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ và khoảng cách tới sinh trưởng và năng suất của giống dong riềng dr3 tại trường đại học nông lâm thái nguyên

Nghiên cứu về ảnh hưởng của mật độ trồng và khoảng cách trồng đến sinh trưởng và năng suất của giống dong riềng DR3 là… 86 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Hoàng Thị Ngọc Huệ
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Viết Hưng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Mật Độ Và Khoảng Cách Đến Sinh Trưởng Và Năng Suất Của Giống Dong Riềng DR3
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích và yêu cầu của đề tài
• 1.2.1. Mục đích của đề tài
• 1.2.2. Yêu cầu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa trong sản xuất
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Nguồn gốc, đặc điểm thực vật học và yêu cầu sinh thái của cây dong riềng
• 2.2.1. Nguồn gốc
• 2.2.2. Phân loại cây dong riềng
• 2.2.3. Phân bố dong riềng
• 2.2.4. Đặc điểm thực vật học cây dong riềng
• 2.2.5. Yêu cầu sinh thái của cây dong riềng
• 2.3. Tình hình sản xuất và tiêu thụ dong riềng trên thế giới và Việt Nam
• 2.3.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ dong riềng trên thế giới
• 2.3.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ dong riềng tại Việt Nam
• 3. VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Vật liệu nghiên cứu
• 3.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.4.2. Quy trình kỹ thuật thí nghiệm
• 3.4.3. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 3.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Ảnh hưởng của mật độ trồng tới tỷ lệ nảy mầm và thời gian sinh trưởng của dong riềng
• 4.2. Ảnh hưởng của mật độ tới khả năng sinh trưởng của dong riềng
• 4.3. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến động thái tăng trưởng chiều cao của dong riềng
• 4.4. Ảnh hưởng của mật độ trồng đến động thái tăng trưởng đường kính thân của dong riềng
• 4.5. Ảnh hưởng của mật độ đến động thái ra lá của dong riềng
• 4.6. Ảnh hưởng của mật độ đến đặc điểm hình thái của dong riềng
• 4.7. Ảnh hưởng của mật độ đến tình hình sâu bệnh hại và khả năng chống đổ của dong riềng
• 4.8. Ảnh hưởng của mật độ đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của dong riềng
• 4.9. Hạch toán hiệu quả kinh tế của một số mật độ trồng dong riềng
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Mật Độ Dong Riềng DR3

Nghiên cứu về ảnh hưởng của mật độ trồng và khoảng cách trồng đến sinh trưởng và năng suất của giống dong riềng DR3 là vô cùng cấp thiết. Trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng, rủi ro môi trường và an ninh lương thực, việc phát triển các loại cây trồng hiệu quả như dong riềng trở nên quan trọng. Nhiều địa phương ở Việt Nam đã nhận thấy hiệu quả kinh tế cao từ cây dong riềng, góp phần xóa đói giảm nghèo. Tuy nhiên, năng suất dong riềng còn thấp do kỹ thuật thâm canh chưa đồng bộ, đặc biệt là mật độ trồng dong riềng DR3 và khoảng cách trồng dong riềng DR3 chưa hợp lý. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định mật độ và khoảng cách tối ưu để nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế cho người trồng.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Mật Độ Trồng Dong Riềng

Việc xác định mật độ trồng dong riềng DR3 thích hợp là yếu tố then chốt để tối ưu hóa sinh trưởng dong riềng DR3 và năng suất dong riềng DR3. Mật độ trồng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh dinh dưỡng, ánh sáng và không gian của cây. Mật độ quá dày có thể dẫn đến cây phát triển kém, củ nhỏ, trong khi mật độ quá thưa có thể làm giảm năng suất trên một đơn vị diện tích. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cơ sở khoa học để khuyến cáo mật độ trồng phù hợp, giúp người nông dân đạt được hiệu quả kinh tế cao nhất.

1.2. Tiềm Năng Kinh Tế Của Giống Dong Riềng DR3 Tại Việt Nam

Giống dong riềng DR3 có tiềm năng kinh tế lớn tại Việt Nam, đặc biệt ở các vùng trung du và miền núi phía Bắc. Cây dong riềng có khả năng thích ứng rộng, trồng được trên nhiều loại đất, kể cả đất nghèo dinh dưỡng, và có khả năng chống chịu tốt với điều kiện bất thuận. Củ dong riềng có hàm lượng tinh bột cao, được sử dụng để chế biến nhiều sản phẩm như miến dong, bánh đa, bánh mì, bánh bao, kẹo. Ngoài ra, thân lá dong riềng còn dùng cho chăn nuôi gia súc, góp phần tận dụng chăn nuôi phát triển.

II. Thách Thức Mật Độ Ảnh Hưởng Năng Suất Dong Riềng DR3

Mặc dù giống dong riềng DR3 có nhiều ưu điểm, nhưng năng suất thực tế vẫn chưa đạt được tiềm năng tối đa. Một trong những nguyên nhân chính là do chưa có nghiên cứu đầy đủ về ảnh hưởng của mật độ trồng và khoảng cách trồng đến sinh trưởng và năng suất. Việc trồng dong riềng theo kinh nghiệm truyền thống, không dựa trên cơ sở khoa học, có thể dẫn đến lãng phí tài nguyên và giảm hiệu quả kinh tế. Cần có những nghiên cứu cụ thể để xác định mật độ và khoảng cách tối ưu cho từng vùng sinh thái, từng loại đất, và từng điều kiện canh tác.

2.1. Thiếu Nghiên Cứu Về Kỹ Thuật Trồng Dong Riềng DR3

Hiện nay, các nghiên cứu về kỹ thuật trồng dong riềng DR3 còn hạn chế, đặc biệt là các nghiên cứu về ảnh hưởng mật độ đến năng suất dong riềng và ảnh hưởng khoảng cách đến năng suất dong riềng. Điều này gây khó khăn cho người nông dân trong việc áp dụng các biện pháp canh tác tiên tiến, dẫn đến năng suất và chất lượng sản phẩm không ổn định. Cần có sự đầu tư hơn nữa vào nghiên cứu khoa học để phát triển các quy trình kỹ thuật trồng dong riềng DR3 phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam.

2.2. Rủi Ro Sâu Bệnh Hại Dong Riềng DR3 Khi Trồng Mật Độ Cao

Việc trồng dong riềng với mật độ quá cao có thể tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của sâu bệnh hại dong riềng DR3. Cây trồng dày đặc sẽ làm giảm sự thông thoáng, tăng độ ẩm, tạo môi trường lý tưởng cho nấm bệnh và côn trùng gây hại. Điều này có thể dẫn đến thiệt hại lớn về năng suất và chất lượng sản phẩm. Nghiên cứu này sẽ đánh giá ảnh hưởng của mật độ đến tình hình sâu bệnh hại và khả năng chống đổ của dong riềng DR3, từ đó đưa ra khuyến cáo về mật độ trồng phù hợp để giảm thiểu rủi ro.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Mật Độ Tối Ưu Dong Riềng DR3

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp thí nghiệm đồng ruộng để đánh giá ảnh hưởng của mật độ trồng và khoảng cách trồng đến sinh trưởng và năng suất của giống dong riềng DR3. Các công thức thí nghiệm được bố trí theo phương pháp ngẫu nhiên hoàn toàn, với các mật độ và khoảng cách khác nhau. Các chỉ tiêu theo dõi bao gồm tỷ lệ nảy mầm, thời gian sinh trưởng, động thái tăng trưởng chiều cao cây, đường kính thân, số lượng lá, đặc điểm hình thái, tình hình sâu bệnh hại, khả năng chống đổ, các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất thực tế. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm thống kê để phân tích và so sánh giữa các công thức thí nghiệm.

3.1. Quy Trình Kỹ Thuật Thí Nghiệm Trồng Dong Riềng DR3

Quy trình kỹ thuật thí nghiệm được thực hiện theo các tiêu chuẩn khoa học, đảm bảo tính chính xác và tin cậy của kết quả. Các yếu tố như thời vụ trồng, bón phân, tưới nước, phòng trừ sâu bệnh hại được kiểm soát chặt chẽ. Các chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất được theo dõi và ghi chép định kỳ. Mẫu đất và mẫu cây được thu thập để phân tích các chỉ tiêu hóa lý, đánh giá ảnh hưởng của mật độ đến dinh dưỡng cây trồng.

3.2. Các Chỉ Tiêu Đánh Giá Sinh Trưởng Dong Riềng DR3

Các chỉ tiêu đánh giá sinh trưởng dong riềng DR3 bao gồm chiều cao cây, đường kính thân, số lượng lá, diện tích lá, khối lượng thân lá, khối lượng củ. Các chỉ tiêu này được đo đạc định kỳ để theo dõi động thái tăng trưởng của cây theo thời gian. Ngoài ra, còn đánh giá các chỉ tiêu về hình thái cây như chiều dài củ, đường kính củ, số lượng củ trên cây, tỷ lệ củ loại 1, loại 2, loại 3.

IV. Kết Quả Mật Độ Ảnh Hưởng Đến Năng Suất Dong Riềng DR3

Kết quả nghiên cứu cho thấy mật độ trồng có ảnh hưởng đáng kể đến sinh trưởng và năng suất của giống dong riềng DR3. Mật độ quá dày làm giảm sinh trưởng dong riềng DR3 và tăng nguy cơ sâu bệnh hại dong riềng DR3, trong khi mật độ quá thưa làm giảm năng suất trên một đơn vị diện tích. Có một mật độ tối ưu, tại đó cây sinh trưởng tốt nhất và cho năng suất cao nhất. Kết quả hạch toán kinh tế cho thấy mật độ tối ưu mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất cho người trồng.

4.1. Ảnh Hưởng Của Mật Độ Đến Tỷ Lệ Nảy Mầm Dong Riềng DR3

Nghiên cứu cho thấy mật độ trồng có ảnh hưởng đến tỷ lệ nảy mầm của giống dong riềng DR3. Mật độ quá dày có thể làm giảm tỷ lệ nảy mầm do cạnh tranh dinh dưỡng và ánh sáng. Tuy nhiên, sự khác biệt về tỷ lệ nảy mầm giữa các mật độ không lớn. Điều này cho thấy giống dong riềng DR3 có khả năng thích ứng tốt với các điều kiện mật độ khác nhau.

4.2. Tác Động Của Mật Độ Đến Các Yếu Tố Cấu Thành Năng Suất

Mật độ trồng ảnh hưởng đến các yếu tố cấu thành năng suất dong riềng DR3 như số lượng củ trên cây, khối lượng củ trung bình, hàm lượng tinh bột trong củ. Mật độ tối ưu giúp cây phát triển cân đối, tạo ra nhiều củ có kích thước lớn và hàm lượng tinh bột cao. Kết quả phân tích cho thấy có sự tương quan chặt chẽ giữa mật độ trồng và các yếu tố cấu thành năng suất.

V. Ứng Dụng Lựa Chọn Mật Độ Trồng Dong Riềng DR3 Hiệu Quả

Dựa trên kết quả nghiên cứu, có thể khuyến cáo người nông dân lựa chọn mật độ trồng dong riềng DR3 phù hợp với điều kiện địa phương để đạt được năng suất và hiệu quả kinh tế cao nhất. Cần xem xét các yếu tố như loại đất, điều kiện khí hậu, trình độ thâm canh và mục tiêu sản xuất để lựa chọn mật độ tối ưu. Việc áp dụng đúng kỹ thuật trồng dong riềng DR3, bao gồm mật độ và khoảng cách, sẽ giúp nâng cao thu nhập cho người nông dân và góp phần phát triển kinh tế địa phương.

5.1. Khuyến Nghị Về Khoảng Cách Trồng Dong Riềng DR3

Nghiên cứu cung cấp khuyến nghị cụ thể về khoảng cách trồng dong riềng DR3 phù hợp với từng loại đất và điều kiện khí hậu. Khoảng cách trồng ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận ánh sáng, dinh dưỡng và không gian của cây. Khoảng cách quá gần có thể dẫn đến cạnh tranh, trong khi khoảng cách quá xa có thể làm giảm năng suất trên một đơn vị diện tích.

5.2. Tối Ưu Hóa Phân Bón Cho Dong Riềng DR3 Theo Mật Độ

Việc phân bón cho dong riềng DR3 cần được điều chỉnh phù hợp với mật độ trồng. Mật độ cao đòi hỏi lượng phân bón lớn hơn để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cây. Tuy nhiên, cần tránh bón quá nhiều phân đạm, vì có thể làm tăng nguy cơ sâu bệnh hại và giảm chất lượng củ. Cần có sự cân đối giữa các loại phân NPK để đảm bảo cây phát triển khỏe mạnh và cho năng suất cao.

VI. Kết Luận Tiềm Năng Phát Triển Dong Riềng DR3 Bền Vững

Nghiên cứu này đã cung cấp những thông tin quan trọng về ảnh hưởng của mật độ trồng và khoảng cách trồng đến sinh trưởng và năng suất của giống dong riềng DR3. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn lớn, giúp người nông dân lựa chọn mật độ trồng phù hợp để nâng cao hiệu quả sản xuất. Cần có thêm những nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố khác ảnh hưởng đến năng suất dong riềng, như giống, thời vụ, kỹ thuật canh tác, để phát triển ngành trồng dong riềng bền vững.

6.1. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Giống Dong Riềng DR3

Cần có những nghiên cứu tiếp theo về giống dong riềng DR3 để đánh giá khả năng thích ứng của giống với các điều kiện sinh thái khác nhau, cũng như khả năng chống chịu với sâu bệnh hại. Ngoài ra, cần nghiên cứu về giá trị dinh dưỡng của dong riềng DR3 và các ứng dụng tiềm năng của củ dong riềng trong chế biến thực phẩm và công nghiệp.

6.2. Phát Triển Thị Trường Tiêu Thụ Dong Riềng DR3

Để phát triển ngành trồng dong riềng bền vững, cần có sự quan tâm đến thị trường dong riềng DR3. Cần xây dựng các kênh tiêu thụ ổn định, đảm bảo đầu ra cho sản phẩm. Ngoài ra, cần nâng cao chất lượng sản phẩm để đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và quốc tế. Việc chế biến sâu các sản phẩm từ dong riềng cũng là một hướng đi tiềm năng để tăng giá trị gia tăng cho sản phẩm.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khủng hoảng năng lượng, an ninh lương thực và biến đổi khí hậu là những thách thức lớn đối với phát triển nông nghiệp bền vững. Tại Việt Nam, nhiều địa phương đã đẩy mạnh phát triển cây dong riềng (Canna edulis Ker) nhằm đa dạng hóa cơ cấu cây trồng và nâng cao thu nhập cho người dân khu vực nông thôn, miền núi như Bắc Kạn, Điện Biên, Lai Châu, Lạng Sơn. Vùng Trung du và miền núi phía Bắc gồm 16 tỉnh, diện tích đất tự nhiên 10.876 ha (chiếm 31% diện tích cả nước) và dân số 13 triệu người (trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 40%). Mặc dù sở hữu tiềm năng nông lâm nghiệp lớn, khu vực này vẫn đối mặt với tỷ lệ hộ nghèo cao do điều kiện địa hình phức tạp, giao thông cách trở và tập quán canh tác lạc hậu.

Dong riềng là cây thân thảo có biên độ thích ứng sinh thái rộng, chịu hạn tốt, khả năng chống chịu điều kiện ngoại cảnh bất lợi cao và cho năng suất củ tươi từ 45 - 60 tấn/ha với hàm lượng tinh bột 13,36 - 16,4%. Củ dong riềng là nguồn nguyên liệu chính để sản xuất miến dong, bánh kẹo và thức ăn chăn nuôi, mang lại lợi nhuận bình quân 60 - 80 triệu đồng/ha từ củ tươi. Tuy nhiên, năng suất và hiệu quả sản xuất dong riềng tại vùng Trung du miền núi phía Bắc nói chung và Thái Nguyên nói riêng vẫn chưa đạt mức tiềm năng. Nguyên nhân xuất phát từ việc áp dụng các biện pháp thâm canh chưa đồng bộ, chưa tuân thủ khung thời vụ chuẩn xác và đặc biệt là chưa xác định được mật độ, khoảng cách trồng phù hợp cho từng giống mới.

Nhằm giải quyết bất cập nêu trên, đề tài được triển khai với mục đích và các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

• Mục đích của đề tài: Xác định mật độ trồng thích hợp cho giống dong riềng DR3 nhằm nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế trong sản xuất dong riềng.
• Yêu cầu và nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ đến sinh trưởng của giống dong riềng DR3.
  2. Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ đến tình hình sâu bệnh hại và khả năng chống đổ của giống dong riềng DR3.
  3. Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống dong riềng DR3.
• Đối tượng nghiên cứu: Giống dong riềng DR3 do Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Cây có củ (thuộc Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm) chọn lọc và giới thiệu.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Khu trồng cạn, Viện Khoa học sự sống (KHSS), Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
  • Thời gian: Từ tháng 02 năm 2014 đến tháng 12 năm 2014.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cây dong riềng (Canna edulis Ker) thuộc họ Chuối hoa (Cannaceae), bộ Scitaminales, có bộ nhiễm sắc thể cơ bản x = 9 với hai dạng số lượng là nhị bội (2n = 18) và tam bội (2n = 27). Cây có nguồn gốc từ vùng Nam Mỹ và được nhập nội vào Việt Nam từ đầu thế kỷ 19. Dong riềng thích hợp với nhiệt độ 25 - 30°C, có khả năng chịu lạnh khá và sinh trưởng tốt ở độ cao trên 2.500 m so với mực nước biển. Cây không đòi hỏi khắt khe về ánh sáng, có thể trồng xen dưới tán cây khác; điều kiện ngày ngắn kích thích quá trình tích lũy tinh bột và phình to của thân rễ, trong khi ngày dài kích thích phát triển thân lá. Bộ rễ chùm ăn nông ở tầng đất 20 - 30 cm do thân rễ phát triển theo chiều ngang, cây chịu hạn tốt nhưng rất kém chịu úng. Mật độ trồng quyết định cấu trúc không gian dinh dưỡng, mức độ cạnh tranh ánh sáng, nước và khoáng chất của quần thể. Trồng quá dày khiến thân cây vống cao, đường kính thân nhỏ, dễ đổ gãy và sâu bệnh gia tăng; trồng quá thưa tuy cá thể phát triển mạnh nhưng năng suất trên đơn vị diện tích bị suy giảm.

Quy trình thực nghiệm và phương pháp nghiên cứu áp dụng trong khóa luận gồm các nội dung chính:

• Phương pháp bố trí thí nghiệm: Thí nghiệm được bố trí theo kiểu ngẫu nhiên hoàn chỉnh, gồm 5 công thức với 3 lần nhắc lại. Tổng diện tích khu thí nghiệm là 315 m².
  • Công thức 1 (CT1): Mật độ 40.000 cây/ha, khoảng cách 60 x 40 cm; diện tích ô 14,4 m² (3,6 x 4 m).
  • Công thức 2 (CT2): Mật độ 35.000 cây/ha, khoảng cách 70 x 40 cm; diện tích ô 16,8 m² (4,2 x 4 m).
  • Công thức 3 (CT3): Mật độ 30.000 cây/ha, khoảng cách 70 x 50 cm; diện tích ô 21,0 m² (4,2 x 5 m).
  • Công thức 4 (CT4 - Đối chứng): Mật độ 25.000 cây/ha, khoảng cách 80 x 50 cm; diện tích ô 24,0 m² (4,8 x 5 m).
  • Công thức 5 (CT5): Mật độ 20.000 cây/ha, khoảng cách 80 x 60 cm; diện tích ô 28,8 m² (4,8 x 6 m).
• Quy trình kỹ thuật và phân bón: Đất được cày bừa tơi xốp, làm sạch cỏ dại. Thời vụ trồng vào ngày 13 tháng 02 năm 2014. Mức phân bón tính trên 1 ha gồm: 3 tấn phân vi sinh NTT + 200 kg N + 100 kg P₂O₅ + 200 kg K₂O. Phân bón được chia bón lót (100% phân vi sinh + 100% P₂O₅ + 50% N) và hai lần bón thúc (thúc lần 1 sau mọc 1 tháng với 25% N + 50% K₂O; thúc lần 2 sau mọc 4 tháng với 25% N + 50% K₂O), kết hợp xới sâu cách gốc 20 - 25 cm và vun nhẹ gốc để tạo độ xốp cho củ phát triển.
• Chỉ tiêu và phương pháp theo dõi: Áp dụng theo quy chuẩn của Viện Tài nguyên và Di truyền Thực vật Quốc tế, Trung tâm Khoai tây Quốc tế (CIP) và Trung tâm Nghiên cứu & Phát triển Cây có củ biên soạn.
  • Theo dõi 5 khóm liên tục tại hàng giữa của mỗi ô thí nghiệm (cách bờ 3 khóm), định kỳ 10 ngày/lần từ sau mọc 10 ngày đến 90 ngày.
  • Các chỉ tiêu sinh trưởng: Tỷ lệ mọc (%), ngày mọc (>50% số khóm nhú mầm), ngày ra hoa (>50% số cây nở hoa), thời gian sinh trưởng (ngày), động thái tăng trưởng chiều cao cây (đo từ mặt đất đến mút lá dài nhất), tốc độ ra lá (đánh dấu lá 3, 5, 7 trên thân chính), động thái tăng trưởng đường kính thân (đo cách gốc 10 cm bằng thước panme).
  • Đặc điểm hình thái cuối cùng (đo ở 180 ngày sau trồng): Chiều cao cuối cùng, đường kính thân đo cách gốc 50 cm, số lá/thân chính, độ đồng đều (thang điểm 1 - 9).
  • Khả năng chống chịu: Đánh giá tỷ lệ sâu ăn lá, bệnh thối thân và tính chống đổ theo thang điểm từ 1 đến 9.
  • Năng suất và cấu thành năng suất: Khối lượng củ/khóm (cân củ 5 khóm), đường kính củ cấp 1, năng suất lý thuyết (NSLT = khối lượng củ/khóm x số khóm/m²) và năng suất thực thu (NSTT) quy đổi ra tấn/ha.
• Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu thực nghiệm được xử lý thống kê toán học bằng chương trình IRRISTAT 5.0 (phân tích phương sai ANOVA, tính toán sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa LSD₀.₀₅ và hệ số biến động CV%) kết hợp phần mềm Microsoft Excel để lập biểu bảng và dựng đồ thị.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả phân tích tính cấp thiết của việc phát triển cây dong riềng trong chiến lược an ninh lương thực và xóa đói giảm nghèo tại khu vực Trung du và miền núi phía Bắc. Đề tài làm rõ tiềm năng kinh tế của giống dong riềng mới DR3 – giống có thời gian sinh trưởng ngắn (240 - 285 ngày) và tiềm năng năng suất củ tươi đạt 96 - 120 tấn/ha khi được thâm canh đúng quy chuẩn. Phần này xác lập mục tiêu xác định mật độ trồng tối ưu, đưa ra các yêu cầu nghiên cứu về sinh trưởng, khả năng chống chịu sâu bệnh, năng suất và hiệu quả kinh tế, đồng thời nhấn mạnh ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài đối với việc hoàn thiện quy trình canh tác dong riềng tại tỉnh Thái Nguyên.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng hợp các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế về cây dong riềng:

• Về đặc tính sinh vật học: Nêu rõ nguồn gốc Nam Mỹ và phân loại thực vật của 7 loài dong riềng hoang dại và trồng trọt (Canna discolor, C. flauca, C. flaccidia, C. edulis, C. indica, C. humilis). Mô tả chi tiết cấu tạo giải phẫu thân khí sinh, thân rễ củ (biểu bì, nhu mô, lớp trụ bì và các bó mạch dẫn libe - gỗ), hệ rễ chùm và cụm hoa dạng chùm. Khẳng định hạt tinh bột dong riềng có kích thước lớn nhất trong nhóm cây lấy củ (đạt tới 150 micron so với 35 micron của sắn), hàm lượng amiloza cao (38 - 41%) tương đương đậu đỗ, tạo độ dai giòn đặc trưng cho miến dong.
• Về tình hình sản xuất: Tổng diện tích dong riềng thế giới đạt khoảng 200.000 ha với năng suất bình quân 30 tấn/ha, tập trung lớn tại Châu Phi, Trung Quốc, Thái Lan và Indonesia. Tại Việt Nam, diện tích ước tính khoảng 30.000 ha, sản lượng khoảng 450.000 tấn, hình thành các vùng chuyên canh tại Hưng Yên, Hà Nội, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Lai Châu.
• Về tình hình nghiên cứu: Dẫn chứng các kết quả nghiên cứu của Hermann và cs. (2007) từ ngân hàng gen CIP tại Ecuador (năng suất củ đạt 17 - 96 tấn/ha, hàm lượng tinh bột 4 - 22%), công trình của Mai Thạch Hoành (2003) phân loại 3 nhóm giống dong riềng tại Việt Nam (dong đỏ, dong xanh, nhóm Việt - CIP), và đợt thu thập 71 mẫu nguồn gen dong riềng của Trung tâm Nghiên cứu Khoai tây Rau giai đoạn 1993 - 1994. Tác giả chỉ ra rằng các nghiên cứu chuyên sâu về mật độ khoảng cách cho từng giống mới như DR3 tại Thái Nguyên còn rất hạn chế.

Phần 3: Vật liệu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết nguồn gốc vật liệu nghiên cứu (giống DR3 từ Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Cây có củ), điều kiện thí nghiệm tại Viện Khoa học sự sống - Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, thiết kế thí nghiệm 5 công thức ngẫu nhiên hoàn chỉnh với 3 lần nhắc lại trên tổng diện tích 315 m². Quy định cụ thể định mức và phương pháp bón phân theo 3 đợt, phương pháp chăm sóc và phòng trừ dịch hại. Hệ thống hóa toàn bộ công thức tính toán, quy chuẩn đo đếm các chỉ tiêu nông học theo tài liệu chuẩn của CIP và viện chuyên ngành, cùng việc ứng dụng phần mềm IRRISTAT 5.0 để kiểm soát sai số thực nghiệm.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này phân tích toàn bộ số liệu thu thập qua 5 khía cạnh nông học và kinh tế:

• Tỷ lệ nảy mầm và thời gian sinh trưởng: Mật độ không ảnh hưởng rõ rệt đến tỷ lệ nảy mầm (dao động từ 96,7% ở CT1, CT2 đến 98,9% ở CT3). Thời gian từ trồng đến mọc mầm dao động 23 - 25 ngày; thời gian ra hoa từ 135 - 137 ngày; tổng thời gian sinh trưởng từ trồng đến thu hoạch đạt 267 - 270 ngày (CT1 và CT4 thu hoạch sau 267 ngày, CT2 thu hoạch muộn nhất sau 270 ngày).
• Động thái sinh trưởng:
  • Chiều cao cây: Chiều cao tăng liên tục từ 10 đến 90 ngày sau mọc. Mật độ trồng dày kích thích cây vươn cao do cạnh tranh ánh sáng. Tại thời điểm 90 ngày sau mọc, CT1 đạt chiều cao lớn nhất (149,7 cm), cao hơn có ý nghĩa thống kê so với CT4 đối chứng (144,4 cm) và CT5 (139,3 cm) ở mức xác suất 95%. Chiều cao cây cuối cùng lúc 180 ngày của CT1 đạt cao nhất (163,4 cm), trong khi CT5 đạt thấp nhất (150,9 cm), sai khác giữa các công thức đạt độ tin cậy P < 0,05 (LSD₀.₀₅ = 6,59 cm).
  • Đường kính thân: Tỷ lệ nghịch với mật độ trồng. Tại thời điểm 90 ngày sau mọc, CT5 đạt đường kính thân lớn nhất (3,63 cm), trong khi CT1 đạt thấp nhất (3,36 cm) với P < 0,05. Ở giai đoạn cuối cùng (đo cách gốc 50 cm), đường kính thân dao động từ 2,19 cm (CT1) đến 2,41 cm (CT5), sự sai khác không có ý nghĩa thống kê (P > 0,05).
  • Tốc độ ra lá và độ đồng đều: Mật độ không ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê đến số lá trên thân chính ở hầu hết các giai đoạn. Đến 90 ngày sau mọc, số lá đạt 11,00 - 11,33 lá/thân chính; tổng số lá cuối cùng đạt 11,53 - 12,73 lá (P > 0,05). Về độ đồng đều quần thể, CT3, CT4 và CT5 đạt điểm 7 (khá đồng đều), trong khi CT1 và CT2 đạt điểm 5 (trung bình).
• Sâu bệnh hại và tính chống đổ: Các công thức trồng dày (CT1, CT2) bị sâu ăn lá ở mức điểm 5, bệnh thối thân điểm 5 và tính chống đổ điểm 3 (thấp hơn đối chứng). Công thức CT3 và CT5 có khả năng chống đổ đạt điểm 1 (rất tốt), mức độ sâu ăn lá nhẹ (điểm 3); riêng bệnh thối thân ở CT3 ở mức điểm 5 do độ che phủ tán cao giữ ẩm đất, trong khi CT5 đạt điểm 3.
• Năng suất và các yếu tố cấu thành: Đường kính củ cấp 1 đạt cao nhất ở CT3 (3,39 cm), thấp nhất ở CT1 (2,64 cm). Khối lượng củ/khóm đạt cao nhất ở CT3 (2,06 kg) và thấp nhất ở CT1 (1,65 kg). Năng suất lý thuyết giảm dần theo sự giảm của mật độ (CT1 đạt 66,13 tấn/ha, CT5 đạt 40,53 tấn/ha). Tuy nhiên, năng suất thực thu đạt cao nhất ở CT3 (48,53 tấn/ha), vượt trội chắc chắn so với đối chứng CT4 (43,70 tấn/ha) và CT5 (39,63 tấn/ha) ở mức ý nghĩa P < 0,05 (LSD₀.₀₅ = 3,5 tấn/ha).
• Hạch toán hiệu quả kinh tế: Với tổng chi phí sản xuất dao động từ 24,82 - 26,62 triệu đồng/ha, CT3 đạt doanh thu cao nhất (58,20 triệu đồng/ha) và mang lại lãi thuần cao nhất là 32,48 triệu đồng/ha (cao hơn đối chứng CT4 đạt 27,02 triệu đồng/ha và CT5 đạt 22,70 triệu đồng/ha).

Chỉ tiêu theo dõi	CT1 (40.000 cây/ha)	CT2 (35.000 cây/ha)	CT3 (30.000 cây/ha)	CT4 - Đ/C (25.000 cây/ha)	CT5 (20.000 cây/ha)	LSD₀.₀₅	CV (%)
Chiều cao cây cuối cùng (cm)	163,4	160,2	157,2	155,7	150,9	6,59	2,2
Đường kính thân cuối cùng (cm)	2,19	2,24	2,33	2,37	2,41	0,18	4,2
Tổng số lá/thân chính (lá)	12,33	12,46	12,66	11,53	12,73	1,35	5,8
Đường kính củ cấp 1 (cm)	2,64	3,09	3,39	3,16	3,12	0,19	3,3
Khối lượng củ/khóm (kg)	1,65	1,77	2,06	2,01	2,02	0,13	3,9
Năng suất lý thuyết (tấn/ha)	66,13	62,06	61,80	50,45	40,53	4,1	3,9
Năng suất thực thu (tấn/ha)	41,83	43,40	48,53	43,70	39,63	3,5	4,3
Lãi thuần (triệu đồng/ha)	23,54	26,06	32,48	27,02	22,70	-	-

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đúc kết các phát hiện then chốt về quy luật tác động của mật độ tới giống dong riềng DR3, khẳng định CT3 (mật độ 30.000 cây/ha, khoảng cách 70 x 50 cm) là mật độ tối ưu nhất. Tác giả kiến nghị đưa công thức này áp dụng thử nghiệm trên quy mô đồng ruộng sản xuất đại trà.

---

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã cung cấp hệ thống dẫn liệu thực nghiệm chuẩn xác về các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển, khả năng chống chịu và hiệu quả kinh tế của giống dong riềng DR3 dưới các mật độ gieo trồng khác nhau tại Thái Nguyên:

• Kết quả sinh trưởng và hình thái: Mật độ trồng không làm biến đổi thời gian sinh trưởng của giống DR3 (dao động trong khoảng 267 - 270 ngày) và tỷ lệ nảy mầm (đều đạt trên 96,7%). Mật độ cao (CT1: 40.000 cây/ha) kích thích vươn cao mạnh (163,4 cm), nhưng làm giảm đường kính thân (2,19 cm) và giảm kích thước củ (2,64 cm). Trồng thưa (CT5: 20.000 cây/ha) giúp cây mập mạp (đường kính thân 2,41 cm) nhưng lãng phí diện tích, cấu trúc quần thể thưa làm giảm năng suất tổng thể.
• Kết quả năng suất và giá trị kinh tế: Công thức 3 (mật độ 30.000 cây/ha, khoảng cách 70 x 50 cm) tạo ra sự cân đối tối ưu giữa sức sinh trưởng cá thể và sức sản xuất của quần thể. Ở công thức này, đường kính củ đạt kích thước lớn nhất (3,39 cm), khối lượng củ/khóm đạt đỉnh (2,06 kg), dẫn đến năng suất thực thu cao nhất (48,53 tấn/ha, cao hơn đối chứng 4,83 tấn/ha) và lãi thuần cao nhất (32,48 triệu đồng/ha, cao hơn đối chứng 5,46 triệu đồng/ha).

Chỉ tiêu kinh tế	CT1 (40.000 cây/ha)	CT2 (35.000 cây/ha)	CT3 (30.000 cây/ha)	CT4 - Đ/C (25.000 cây/ha)	CT5 (20.000 cây/ha)
Năng suất củ tươi (tấn/ha)	41,83	43,40	48,53	43,70	39,63
Tổng thu (triệu đồng/ha)	50,16	52,08	58,20	52,44	47,52
Tổng chi (triệu đồng/ha)	26,62	26,02	25,72	25,42	24,82
Lãi thuần (triệu đồng/ha)	23,54	26,06	32,48	27,02	22,70

• Giải pháp và kiến nghị kỹ thuật: Khuyến cáo người sản xuất áp dụng mật độ trồng 30.000 cây/ha với khoảng cách hàng cách hàng 70 cm, cây cách cây 50 cm cho giống dong riềng DR3.
• Đóng góp của đề tài: Là công trình nghiên cứu thực nghiệm đầu tiên xác lập cơ sở khoa học về mật độ và khoảng cách trồng cho giống dong riềng DR3 trên vùng đất trồng cạn tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, cung cấp luận cứ kỹ thuật cụ thể bổ sung vào quy trình canh tác dong riềng tại vùng Trung du miền núi phía Bắc.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Thí nghiệm mới chỉ được thực hiện trên quy mô diện tích hẹp (315 m²) tại khu trồng cạn của Viện Khoa học sự sống, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, chưa mở rộng ra các dạng lập địa đồi núi dốc đặc thù của các địa phương lân cận.
  • Thời gian nghiên cứu dừng lại ở chu kỳ theo dõi một vụ cây trồng (từ tháng 2 đến tháng 12 năm 2014), chưa đánh giá được ảnh hưởng tương tác của các yếu tố khí hậu, thời tiết qua các năm liên tiếp.
  • Nghiên cứu chỉ đánh giá năng suất củ tươi và sơ bộ hạch toán kinh tế từ việc bán củ, chưa đi sâu phân tích tỷ lệ thu hồi tinh bột, hàm lượng tinh bột khô và chất lượng tinh bột của giống DR3 dưới tác động của các mật độ trồng.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Đưa công thức mật độ 30.000 cây/ha (khoảng cách 70 x 50 cm) ra khảo nghiệm diện rộng trên đồng ruộng sản xuất đại trà tại các vùng sinh thái khác nhau của tỉnh Thái Nguyên và khu vực miền núi phía Bắc.
  • Tiếp tục nghiên cứu kết hợp giữa mật độ với các liều lượng phân bón NPK và phân hữu cơ khác nhau nhằm xây dựng quy trình kỹ thuật thâm canh hoàn chỉnh cho giống DR3.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho nhiều nhóm đối tượng chuyên môn:

• Sinh viên và học viên cao học: Thuộc các chuyên ngành Khoa học cây trồng, Nông học, Trồng trọt có thể sử dụng đề tài như một mẫu nghiên cứu thực nghiệm đồng ruộng chuẩn mực, từ cách thiết kế khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh, phương pháp đo đếm chỉ tiêu hình thái - năng suất theo chuẩn CIP đến quy trình xử lý số liệu bằng phần mềm IRRISTAT 5.0.
• Cán bộ khuyến nông và kỹ sư nông nghiệp: Tham khảo số liệu thực tế về động thái sinh trưởng, mức độ phát sinh sâu bệnh (sâu ăn lá, bệnh thối thân) và hạch toán chi phí - lợi nhuận để xây dựng mô hình trình diễn hoặc khuyến cáo kỹ thuật canh tác dong riềng DR3 cho bà con nông dân.
• Các phần đáng tham khảo nhất: Bảng số liệu chi tiết về động thái tăng trưởng chiều cao, đường kính thân từ 10 đến 90 ngày sau mọc (Bảng 4.2, 4.3); số liệu tương quan giữa mật độ với các yếu tố cấu thành năng suất (Bảng 4.7); và bảng hạch toán hiệu quả kinh tế (Bảng 4.8).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giống dong riềng DR3 được sử dụng trong nghiên cứu có nguồn gốc từ đâu và có đặc điểm sinh học gì nổi bật?
Giống dong riềng DR3 do Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Cây có củ (thuộc Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm) chọn lọc và giới thiệu. Giống có thời gian sinh trưởng ngắn (240 - 285 ngày), tỷ lệ nảy mầm tốt, sinh trưởng phát triển khỏe, tiềm năng năng suất củ tươi đạt từ 96 - 120 tấn/ha nếu trồng đúng mật độ và thâm canh tốt.

2. Công thức mật độ nào cho năng suất thực thu và hiệu quả kinh tế cao nhất trong 5 công thức thí nghiệm?
Công thức 3 với mật độ 30.000 cây/ha (khoảng cách 70 x 50 cm) cho kết quả tốt nhất: năng suất thực thu đạt 48,53 tấn/ha (cao nhất trong các công thức) và lãi thuần đạt 32,48 triệu đồng/ha, cao hơn công thức đối chứng CT4 (43,70 tấn/ha và 27,02 triệu đồng/ha) và CT5 (39,63 tấn/ha và 22,70 triệu đồng/ha).

3. Tại sao công thức 1 có năng suất lý thuyết cao nhất nhưng năng suất thực thu lại thấp hơn công thức 3?
Công thức 1 trồng ở mật độ dày nhất (40.000 cây/ha, 60 x 40 cm) nên số khóm trên đơn vị diện tích lớn, đẩy năng suất lý thuyết lên mức cao nhất (66,13 tấn/ha). Tuy nhiên, mật độ quá dày dẫn đến sự cạnh tranh gay gắt về ánh sáng và dinh dưỡng, làm cho khối lượng củ/khóm giảm mạnh (chỉ đạt 1,65 kg/khóm so với 2,06 kg/khóm ở CT3), đường kính củ nhỏ (2,64 cm), tỷ lệ đổ ngã và sâu bệnh cao hơn, khiến năng suất thực thu chỉ đạt 41,83 tấn/ha.

4. Mật độ trồng ảnh hưởng như thế nào đến khả năng chống đổ và tình hình sâu bệnh hại của giống DR3?
Mật độ trồng tỷ lệ thuận với mức độ gây hại của sâu bệnh và nguy cơ đổ gãy. Trồng dày (CT1, CT2) khiến cây vống cao, thân nhỏ, khả năng chống đổ kém hơn (điểm 3); mức độ hại của sâu ăn lá và bệnh thối thân đạt điểm 5. Trồng thưa hơn (CT3, CT4, CT5) giúp cây cứng cáp, khả năng chống đổ đạt điểm 1 (rất tốt); mức độ sâu ăn lá giảm xuống điểm 3, bệnh thối thân ở CT5 chỉ ở mức điểm 3.

5. Nền phân bón được áp dụng cho 1 ha trong thí nghiệm gồm những loại phân nào và phương pháp bón ra sao?
Lượng phân bón cho 1 ha gồm: 3 tấn phân vi sinh NTT + 200 kg N + 100 kg P₂O₅ + 200 kg K₂O. Phương pháp bón chia làm 3 lần: bón lót toàn bộ 100% phân vi sinh + 100% P₂O₅ + 50% N; bón thúc lần 1 (sau mọc 1 tháng) gồm 25% N + 50% K₂O; bón thúc lần 2 (sau mọc 4 tháng) gồm 25% N + 50% K₂O kết hợp làm cỏ, xới sâu cách gốc 20 - 25 cm và vun nhẹ đất vào gốc.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Hoàng Thị Ngọc Huệ đã hoàn thành các nội dung nghiên cứu thực nghiệm nông học về ảnh hưởng của mật độ và khoảng cách tới giống dong riềng DR3 tại Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên trong vụ trồng năm 2014. Kết quả nghiên cứu khẳng định mật độ 30.000 cây/ha (khoảng cách 70 x 50 cm) giúp cây sinh trưởng cân đối, chống đổ tốt, ít bị sâu bệnh hại, đạt năng suất thực thu cao nhất (48,53 tấn/ha) và lãi thuần cao nhất (32,48 triệu đồng/ha). Đây là cơ sở khoa học tin cậy để khuyến cáo bà con nông dân và các cơ sở sản xuất áp dụng vào canh tác đại trà nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế từ cây dong riềng tại vùng Trung du và miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay các nước trên thế giới cũng như tại Việt Nam đang rất quan tâm tìm hướng giải quyết cho những vấn đề quan trọng như khủng hoảng về năng lượng, các rủi ro về môi trường và an ninh lương thực. Đã có nhiều nước quan tâm phát triển nhiều loại cây trồng đảm bảo đáp ứng về lương thực, thực phẩm cho người và gia súc, gia cầm, trong đó có nghiên cứu và phát triển cây dong riềng. Ở Việt Nam trong những năm gần đây, nhiều địa phương đã tập trung chỉ đạo phát triển cây dong riềng và đã đem lại hiệu quả kinh tế cao, có nơi cây dong riềng còn góp phần xóa đói giảm nghèo như Bắc Kạn, Điện Biên, Quảng Ninh, Lai Châu… Vùng Trung du và miền núi phía bắc Việt Nam là địa bàn đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng chủ yếu của địa bàn Thái Nguyên gồm 16 tỉnh với diện tích 10.876 ha (chiếm 31% diện tích cả nước), dân số 13.000, chiếm 15,1% dân số cả nước (trong đó 40% là người dân tộc thiểu số).

Vùng trung du miền núi phía Bắc được xác định là vùng có tiềm năng lớn về phát triển nông lâm nghiệp. Trong những năm qua, nông lâm nghiệp của vùng có nhiều thay đổi nhờ các chính sách hỗ trợ của chính sách hỗ trợ phát triển của nhà nước và địa phương. Tuy nhiên do hạn chế về trình độ dân trí, điều kiện địa lý, giao thông và tập quán canh tác lạc hậu…nên vùng Trung du, miền núi phía Bắc vẫn là vùng chậm phát triển, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo còn cao, thu nhập của người dân còn thấp. Hiện nay, vấn đề phát triển kinh tế, đảm bảo an toàn lương thực và xóa nghèo là rất cần thiết.

Để giải quyết vấn đề đó cần có nhiều giải pháp đồng bộ, trong đó việc lựa chọn cây trồng có giá trị kinh tế cao, phù hợp với tiềm năng của địa phương và nhu cầu của người dân là vấn đề được ưu tiên hàng đầu. 2 Cây dong riềng (Canna edulis Ker) cây thân thảo, họ dong riềng (Cannaceae) có nguồn gốc từ Nam Mỹ. Trên thế giới dong riềng có khá nhiều giá trị sử dụng như tinh bột cung cấp dinh dưỡng cho con người, thân lá làm thức ăn gia súc, phần non có thể làm rau ăn, hạt non được dùng làm nhân bánh, hạt già có thể làm đồ trang sức, (Pulmass, 1985). Cây dong riềng được trồng ở nước ta vào đầu thế kỷ 19.

Dong riềng là cây sinh trưởng phát triển mạnh, có khả năng thích ứng rộng trồng được trên nhiều loại đất kể cả các vùng đất nghèo dinh dưỡng, có khả năng chống chịu tốt với điều kiện bất thuận đặc biệt là chịu hạn, năng suất củ tươi có thể đạt từ 45 - 60 tấn/ha, hàm lượng tinh bột từ 13,36 - 16,4% (Nguyễn Thiếu Hùng và Cs, 2010)[5]. Do có hàm lượng tinh bột cao nên củ dong riềng thường được dùng để chế biến tinh bột, chăn nuôi gia súc đặc biệt là được sử dụng để làm miến dong, bánh đa, bánh mì, bánh bao, kẹo… Ngoài ra thân lá dong riềng còn dùng cho chăn nuôi gia súc nên góp phần tận dụng chăn nuôi phát triển. Theo đánh giá của người dân dong riềng dễ trồng, ít tốn công chăm sóc nên trồng dong riềng có hiệu quả kinh tế cao. Một ha trồng dong riềng cho doanh thu 80 - 100 triệu, trừ chi phí đi khoảng 20 - 25 triệu, người dân có thể lãi trung bình khoảng 60 - 80 triệu đồng/ha (thu từ củ).

Trồng dong riềng trên diện tích lớn hoặc chế biến thành tinh bột có thể lãi nhiều hơn. Cây dong riềng là cây có giá trị kinh tế cao, có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau mà vẫn cho năng suất cao, do đó cây dong riềng được đồng bào nhiều cùng quan tâm phát triển, nhất là ở miền núi và được xem như một loại cây chiến lược cho sự phát triển kinh tế ở nhiều địa phương. Tuy nhiên, năng suất của dong riềng ở nước ta còn thấp, do thực hiện một số biện pháp kỹ thuật thâm canh chưa cao và chưa đồng bộ như chưa trồng đúng thời vụ cũng như mật độ khoảng cách không hợp lý. 3 Để nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất dong riềng, việc nghiên cứu chuyển giao khoa học kỹ thuật và công nghệ mới như: Giống, các biện pháp kỹ thuật canh tác (mật độ trồng, thời vụ) vào sản xuất dong riềng nhằm nâng cao năng suất, chất lượng dong riềng, tạo công ăn việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân là vấn đề cần thiết.

Xuất phát từ thực tế trên tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ và khoảng cách tới sinh trưởng và năng suất của giống dong riềng DR3 tại trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên”. Mục đích và yêu cầu của đề tài 1. Mục đích của đề tài Xác định mật độ trồng thích hợp cho dong riềng nhằm nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế trong sản xuất dong riềng. Yêu cầu của đề tài - Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ đến sinh trưởng của giống dong riềng năm DR3.

- Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ đến tình hình sâu bệnh hại và khả năng chống đổ của giống dong riềng DR3. - Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống dong riềng DR3. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp sinh viên củng cố và hệ thống lại toàn bộ những kiến thức đã học, áp dụng vào thực tế tạo điều kiện cho sinh viên học hỏi thêm kiến thức cũng như kinh nghiệm trong sản xuất.

- Trên cơ sở học đi đôi với hành, lý thuyết gắn liền với thực tiễn đã giúp cho sinh viên nâng cao được chuyên môn, có phương pháp và tổ chức tiến hành nghiên cứu ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Ý nghĩa trong sản xuất Là cơ sở khuyến cáo kỹ thuật cho nông dân lựa chọn mật độ trồng phù hợp có năng suất cao, chất lượng tốt nhất để đưa vào áp dụng sản xuất đại trà nhằm đáp ứng nhu cầu sản xuất của tỉnh Thái Nguyên nói riêng và các tỉnh trung du miền núi phía Bắc nói chung. 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Mỗi một loại cây trồng yêu cầu một mật độ trồng nhất định.

Mật độ trồng thích hợp sẽ giúp cho cây sử dụng tối đa các điều kiện của đồng ruộng giúp cây sinh trưởng phát triển tốt, khả năng tích lũy của cây tăng từ đó tăng năng suất và chất lượng cũng như hiệu quả kinh tế. Khi trồng ở mật độ càng cao mức độ cạnh tranh diễn ra càng quyết. Khi đất không cung cấp đủ nhu cầu dinh dưỡng cây sẽ phát triển kém, củ sẽ nhỏ. Trong khoảng không gian hẹp, để có thể lấy được ánh sáng cây phải phát triển chiều cao cây tối đa vì vậy sẽ làm cho cây yếu, khả năng chống chịu với các điều kiện ngoại cảnh kém.

Trồng ở mật độ thấp cây không phải cạnh tranh dinh dưỡng nên sinh trưởng phát triển tốt, cho củ to nhưng năng suất quần thể giảm. Vì vậy việc nghiên cứu để xác định mật độ trồng phù hợp góp phần xây dựng quy trình kỹ thuật và mức đầu tư hợp lý để nâng cao hiệu quả kinh tế cho người sản xuất. Nguồn gốc, đặc điểm thực vật học và yêu cầu sinh thái yêu cầu sinh thái của cây dong riềng 2. Nguồn gốc Cây dong riềng có nguồn gốc phát sinh ở Peru, Nam Mỹ, được trồng ở nước ta vào đầu thế kỷ 19.

Được chế biến lấy bột để làm lương thực và thực phẩm là chính. Người ta đã phát hiện được 7 loại dong riềng có nguồn gốc phát sinh ở Nam Mỹ và Trung Quốc (Darlington và Janaki, 1945) đó là: - Canna discolor ở Tây Ấn nhiệt đới. Flauca ở Tây Ấn và Mehico. Flaccidia ở Nam Mỹ.

Edulis ở Châu Mỹ nhiệt đới. Indica ở Châu Mỹ nhiệt đới. Humilis ở Trung Quốc. Ngày nay dong riềng được trồng rộng rãi ở các nước nhiệt đới và á nhiệt đới.

Nam Mỹ là trung tâm đa dạng của dong riềng nhưng châu Á, châu Úc và châu Phi là những nơi trồng và sử dụng dong riềng nhiều nhất (Cecil, 1992; Hermann, 1999). Phân loại cây dong riềng - Tên khoa học: Canna Edulis Ker - Dong riềng thuộc họ chuối hoa Cannacea - Bộ: Scitaminales - Số lượng nhiễm sắc thể là 9, có 2 dạng nhị bội 2n = 2X = 18 và tam giác bội 2n = 2X = 27 2. Phân bố dong riềng Trên thế giới dong riềng được trồng quy mô thương mại lớn tại các nước vùng Nam Mỹ, Châu Phi và một số nước Nam Thái Bình Dương. Tại Châu Á, dong riềng được trồng tại Thái Lan, Indonesia, Nam Trung Quốc, Úc và Đài Loan (Hermann và CS, 2007)[15].

Đặc điểm thực vật học cây dong riềng Thân: Thân của cây dong riềng gồm 2 loại là thân sinh khí và thân củ. Thân sinh khí trung bình cao từ 1,2 m đến 1,5 m có những giống có thể cao trên 2,5m. Thân cây thường có màu xanh hoặc xen tím. Thân gồm những lóng kéo dài, giữa lóng là các đốt.

Thân sinh khí được tính từ đốt tiếp phần củ. Giải phẫu thân sinh khí cho thấy bên ngoài thân được cấu tạo bởi lớp biểu bì mô xếp thành những bó tròn có tác dụng chống đỡ cho cây, tiếp đến là những bó libe và mạch gỗ, trong cùng là nhu mô. 7 Củ: Củ dong riềng hình thành từ thân rễ phình to, những củ to có thể đạt những củ to có thể đạt chiều dài 60 cm. Thân rễ gồm nhiều đốt, mỗi đốt có một lá vảy, lúc mới ra lá vảy có hình chóp nhọn dần dần to ra sẽ bị rách và tiêu dần.

Trên mỗi đốt của thân củ có nhiều mầm có thể phát triển thành nhánh, nhánh có thể phân chia thành các nhánh cấp 1 hay đến cấp 3. Vỏ của thân có thể có màu trắng, vàng kem đến màu tía hồng. Kích thước củ biến động khá lớn phụ thuộc vào giống và điều kiện chăm bón. Giải phẫu thân rễ cho thấy phía ngoài cùng của củ là biểu bì gồm những tế bào dẹt, tiếp theo là những nhu mô bên trong có những bó cương mô và những bó mạch dẫn libe và gỗ, tiếp là lớp tế bào nhu mô bên trong có chứa ít một số hạt tinh bột, vào trong là lớp trụ bì rất rõ và trong cùng là nhu mô chứa nhiều hạt tinh bột.

So với thân khí sinh, thân rễ có ít bó cương mô hơn. Năng suất dong riềng rất cao.