MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Cây lạc (Arachis hypogaea L.) còn gọi là cây đậu phộng, là cây công nghiệp ngắn ngày, cây lấy dầu có giá trị kinh tế cao. Hạt lạc chứa trung bình khoảng 45-50% lipit, 22-25% Prôtêin, đồng thời chứa 8 loại axit amin không thay thế và các vitamin hòa tan trong dầu như B1(Thiamin), B2(Riboflavin), PP(Oxit Nicotinic), E, F.8 loại axit amin không thay thế và các loại vitamin hoà tan là nguyên liệu quan trọng trong công nghiệp chế biến.
Con người sử dụng lạc như một thực phẩm quan trọng, có thể sử dụng trực tiếp hay gián tiếp (rang, luộc, ép dầu, ngoài ra còn sử dụng lạc làm thực phẩm như: pho mát lạc, sữa lạc.Trong chăn nuôi, khô dầu lạc được sử dụng rộng rãi, thân lá lạc còn làm thức ăn xanh giàu dinh dưỡng, vỏ quả lạc cũng dùng làm thức ăn gia súc rất tốt. Lạc còn là cây có khả năng tạo ra tính đa dạng trong sản xuất nông nghiệp thông qua các hình thức trồng thuần, trồng xen canh, trồng gối vụ làm nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Lạc là cây trồng có khả năng thích ứng rộng, không kén đất, đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với các cây trồng khác trên đất bạc màu, đất nghèo dinh dưỡng nhờ khả năng cải tạo và nâng cao độ phì của đất, tăng năng suất cây trồng khác. Do lợi ích kinh tế cao nên trong một số năm gần đây diện tích trồng lạc ở nước ta ngày một tăng.
Tuy nhiên năng suất và sản lượng lạc còn thấp do bị tác động bởi nhiều yếu tố như: Yếu tố kinh tế - xã hội (thiếu vốn, giá thấp, thiếu hệ thống cung ứng giống, thiếu hệ thống tưới, kỹ thuật canh tác lạc hậu). Yếu tố phi sinh học (hạn hán đầu vụ, lũ lụt cuối vụ, đất nghèo dinh dưỡng, thiếu phân hữu cơ). Yếu tố sinh học (thiếu giống chất lượng, năng suất cao, phù hợp với điều kiện sinh thái.) Tĩnh Gia là một huyện ven biển phía Nam của tỉnh Thanh Hóa. Đất trồng cây hàng năm là 9.963,98ha (21,74%), trong đó chủ yếu là đất cát pha rất thích hợp cho việc phát triển cây lạc và cây đậu đỗ khác.
Lạc là một cây 2 trồng quan trọng, đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất trong các cây trồng chính, diện tích lạc hàng năm của huyện Tĩnh Gia từ 6.800 ha (vụ Xuân 5000 ha, vụ Hè Thu 200-300 ha, vụ Thu Đông 1000-1500 ha) chỉ đứng sau cây lúa (10.500 ha/năm) và chiếm 1/3 tổng diện tích lạc của toàn tỉnh Thanh Hoá. Mặc dù sản xuất lạc ở Tĩnh Gia đã thu được kết quả đáng ghi nhận, song năng suất và sản lượng lạc ở Tĩnh Gia vẫn thấp hơn mức bình quân chung của tỉnh Thanh Hoá và của cả nước. Nguyên nhân dẫn đến năng suất lạc thấp đó là: Thiếu giống năng suất cao, chất lượng tốt, chống chịu sâu bệnh hại, kỹ thuật canh tác của người dân còn nhiều hạn chế, người dân còn nghèo, chưa nhận thức được việc sử dụng phân bón đối với cây trồng. Như vậy để góp phần tăng năng suất lạc trên địa bàn tỉnh, sử dụng phân bón cân đối và hợp lý cho lạc được xem là một giải pháp kỹ thuật góp phần tăng năng suất lạc một cách nhanh chóng và hữu hiệu.
Bón phân cân đối phù hợp về liều lượng cho lạc là biện pháp mang lại hiệu quả kinh tế cả về khía cạnh kinh tế và môi trường. Đối với lạc liều lượng đạm và lân thích hợp là rất quan trọng. Sử dụng phân cân đối là sử dụng đúng liều lượng giữa các phân. Đạm và lân là hai yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển và tạo năng suất lạc.
Lân có vai trò lớn trong việc cố định đạm và huy động đạm cho cây giúp cây đồng hóa và vận chuyển các chất được thuận lợi, đồng thời đạm làm tăng hiệu lực của phân lân đối với cây lạc. Bón đạm và lân hợp lý không những làm tăng năng suất, phẩm chất lạc còn mang lại hiệu quả kinh tế lớn cho người dân. Để khắc phục một số hạn chế trên, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài : “ Xác định liều lượng lân thích hợp trên các nền đạm khác nhau cho giống lạc L26 trên đất cát ven biển vụ Xuân năm 2014, tại huyện Tĩnh Gia – Thanh Hóa” 2. Mục đích, yêu cầu của đề tài 2.
Mục đích Xác định được liều lượng lân thích hợp trên các nền đạm khác nhau cho giống lạc L26 trên đất cát ven biển trong năm 2014, tại huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hoá. Yêu cầu cần đạt 3 * Nghiên cứu được ảnh hưởng của liều lượng lân trên nền đạm khác nhau đến các đặc tính nông sinh học, các chỉ tiêu sinh trưởng và phát triển của giống lạc L26. * Nghiên cứu được ảnh hưởng của liều lượng lân trên nền đạm khác nhau đến khả năng chống chịu sâu bệnh, các yếu tố cấu thành năng suất, năng suất và hiệu quả kinh tế của giống lạc L26. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3.
Ý nghĩa khoa học. - Xác định có cơ sở khoa học về liều lượng lân đề xuất liều lượng lân thích hợp trên nền đạm khác nhau cho giống lạc L26 đạt năng suất cao và phù hợp với điều kiện sinh thái của địa phương. - Góp phần hoàn thiện quy trình gieo trồng lạc trên đất cát ven biển huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hoá. - Kết quả nghiên cứu này sẽ bổ sung tài liệu cho công tác nghiên cứu, giảng dạy và chỉ đạo sản xuất lạc tại địa phương.
Ý nghĩa thực tiễn - Xác định được liều lượng lân thích hợp trên các nền đạm cho giống lạc L26 trên điều kiện đất đai của địa phương. - Kết quả nghiên cứu góp phần tăng nhanh năng suất, mở rộng diện tích trồng lạc tại địa phương, nâng cao thu nhập cho nông dân, hạn chế rủi ro trong sản xuất. - Góp phần cung cấp đủ nhu cầu về lạc cho sử dụng, chế biến và xuất khẩu trên địa bàn. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.
Nguồn gốc và lịch sử phát triển của cây lạc. Cây lạc (Arachis Hypogaea L.) được trồng rộng rãi từ vĩ độ 40 Bắc đến vĩ độ 40 Nam. Tại Việt Nam cây lạc chưa được xác định xuất xứ bắt đầu, cây lạc ở Việt Nam có thể từ được du nhập từ Trung Quốc khoảng thế kỷ XVII, XVIII (Lê Song Dự và Nguyễn Thế Côn, 1979) [16] Lịch sử nguồn gốc cây lạc ở Việt Nam vẫn chưa được xác minh làm rõ. Nếu căn cứ vào tên mà xét đoán thì danh từ ”lạc” có thể do từ Hán ”Hoa sinh” mà người Trung Quốc gọi là cây lạc.
Như vậy, cây lạc có thể có nguồn gốc từ Trung Quốc du nhập vào nước ta khoảng thế kỷ thứ XVII, XVIII (Lê Song Dự và Nguyễn Thế Côn, 1979) [16] Hiện nay, lạc được trồng nhiều ở các nước như Ấn Độ, Trung Quốc, Mỹ, Senegan, Indonesia, Nigeria, Myanma, Braxin, Achentina, Thái Lan, Việt Nam. trong đó, Ấn Độ là nước có diện tích lạc lớn nhất sau đó đến Trung Quốc (Vũ Công Hậu và ctv, 1995) [21]. Vai trò và vị trí của cây lạc 1. Giá trị dinh dưỡng của lạc Trong cây lạc thì hạt lạc là sản phẩm được sử dụng chủ yếu, hạt lạc có chứa nhiều chất dinh dưỡng có gía trị cao như Protein (26 -34%), Lipit chiếm (40 - 60%).
Con người đã sử dụng lạc làm thực phẩm từ rất lâu đời với nhiều cách chế biến khác nhau, ngoài việc sử dụng cho cuộc sống hàng ngày, thì lạc còn được sử dụng trong công nhiệp thực phẩm để tạo ra những sản phẩm có giá trị như dầu ăn, bơ, sữa lạc, bánh kẹo…phục vụ cho nhu cầu của con người. Hạt lạc có khả năng cung cấp năng lượng lớn do hàm lượng các chất béo cao. Trong 100gam hạt lạc, cung cấp 590 calo trong khi trị số này ở đậu tương là 411, gạo tẻ 353, trứng 189…ngoài ra trong hạt lạc còn chứa 6 - 22% Gluxit, 2- 4,5% Xenlulo, 8 -10% nước. Trong chăn nuôi khô dầu lạc đóng vai trò quan trọng do có tới 25 - 30% Protein (Nguyễn Văn Bình và cộng sự, 1996) [4] 5 Ngoài sản phẩm chính là hạt lạc thì thân lá lạc là nguồn thức ăn giàu đạm được sử dụng làm thức ăn chăn nuôi đại gia súc.
Vỏ lạc chiếm 25 - 30% khối lượng quả, và chứa nhiều chất dinh dưỡng do đó có thể nghiền vỏ lạc hoặc kết hợp với các nông sản khô khác để chế biến thức ăn chăn nuôi rất tốt (Nguyễn Văn Bình và cộng sự, 1996) [4]. Giá trị cây lạc trong hệ thống trồng trọt. Ngoài giá trị to lớn trong công nghiệp, chăn nuôi.cây lạc còn có ý nghĩa to lớn đối với việc cải tạo đất. Cây lạc là cây có khả năng cố định đạm do rễ lạc có thể hình thành nốt sần nhờ sự cộng sinh với vi sinh vật cố định đạm là Rhizobium vigna.
Trong điều kiện thuận lợi có thể cố định được lượng đạm tương đối lớn 200 - 260kg N/ha/vụ (Williams, 1979) [51]. Chính vì khả năng cố định đạm này mà tính chất vật lý thành phần hóa tính của đất sau khi trồng lạc được cải thiện rõ rệt, đất tơi xốp thoáng khí, lượng đạm trong đất tăng…lạc là đối tuợng cây trồng được sử dụng nhiều trong các công thức luân canh. Tuy nhiên, các nghiên cứu của Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ đều cho thấy nếu trồng lạc liên tục 4 - 5 năm, năng suất lạc có thể giảm 12 - 60%. Ở nước ta canh tác lạc liên tục nhiều năm, sẽ dẫn đến năng suất lạc giảm sút tới 20 - 38% (Ưng Định, Đăng Phú, 1977) [18].
Do vậy, đối với vùng sản xuất lạc việc chọn một chế độ luân canh phù hợp là rất cần thiết. Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên đến quá trình sinh trưởng và phát triển của cây lạc: Sự phân bố lạc trên thế giới được quyết định bởi các yếu tố khí hậu. Trong đó, nhiệt độ và chế độ nước có ảnh hưởng lớn đến quá trình sinh trưởng, phát triển và năng suất của cây lạc. Nhiệt độ là yếu tố ngoại cảnh chủ yếu có liên quan đến thời gian sinh trưởng của cây lạc.
Cây lạc ưa nhiệt độ là cây có nguồn gốc nhiệt đới. Tuy nhiên tùy theo nguồn gốc của từng giống mà yêu cầu của chúng với điều kiện 6 nhiệt độ cũng khác nhau. Tổng tích ôn hữu hiệu đối với các giống lạc loại hình Valencia là 3200 - 35000C, với các loại giống loại hình Spanish có thời gian sinh trưởng gắn hơn trị số này đạt 2800 - 32000C.