Đặt vấn đề Rừng là một hệ sinh thái mà quần xã cây rừng giữ vai trò chủ đạo trong mối quan hệ tương tác giữa sinh vật với môi trường. Rừng có vai trò rất quan trọng đối với cuộc sống của con người cũng như môi trường: cung cấp nguồn gỗ, củi, điều hòa, tạo ra oxy, điều hòa nước, là nơi cư trú động thực vật và tàng trữ các nguồn gen quý hiếm, bảo vệ và ngăn chặn gió bão, chống xói mòn đất, đảm bảo cho sự sống, bảo vệ sức khỏe của con người…Tuy nhiên với sự phát triển nhanh chóng của kinh tế xã hội cùng sự quản lý tài nguyên sinh học còn yếu kém đã làm cho đa dạng sinh học bị suy thoái ngày càng nghiêm trọng. Sự suy thoái về đa dạng sinh học là rất đáng lo ngại, nhiều loài động thực vật bị đe dọa và có nguy cơ bị tuyệt chủng mà nguyên nhân chính là do con người sử dụng bất hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên. Trong đó nguồn tài nguyên rừng đang bị khai thác bất hợp lý dẫn đến suy giảm về diện tích rừng và thành phần loài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường và đa dạng sinh học.
Khi xã hội ngày càng phát triển, sự gia tăng dân số càng không thể thay thế được trong việc duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ môi trường, rừng ngày càng bị thu hẹp về diện tích, giảm sút về chất lượng. Nguyên nhân chủ yếu của mất rừng là sự can thiệp thiếu hiểu biết của con người. Với đời sống khó khăn, nghèo đói thì con người đã tác động vào rừng một cách quá khả năng phục hồi của nó. Ngoài ra, cũng có những nguyên nhân liên quan tới tính không hợp lý của các biện pháp kỹ thuật lâm sinh, hoặc những biện pháp về kinh tế xã hội thiếu khoa học đã làm gia tăng những tác động tiêu cực đến rừng.
Thái Nguyên là khu vực có diện tích rừng tự nhiên phân bố rộng và trải dài toàn huyện với hệ thông thực vật rừng phong phú và đa dạng, với nhiều h 2 loài cây gỗ như lim, sến, re hương, đinh thối, dẻ gai, sồi vàng, sồi gai. Trong số đó Đinh thối là cây gỗ quý, có giá trị kinh tế cao, cần được ưu tiên bảo tồn và phát triển hàng đầu trong khu vực. Loài Đinh thối có kích thước thuộc loại cây gỗ lớn, có vân thớ đẹp. Vì có giá trị kinh tế cao nên cây Đinh thối đã bị khai thác kiệt, với số lượng còn lại trong tự nhiên rất ít.
Do đó, vấn đề khôi phục về cả chất lượng và số lượng của loài này đang là việc làm cần thiết, nhất là việc đáp ứng nguồn giống cây con cho trồng rừng vì vậy tôi tiến hành thực hiện Khóa luận tốt nghiệp nhằm: “Nghiên cứu ảnh hưởng của hỗn hợp ruột bầu để sinh trưởng cây Đinh thối (Fernandoa brilletii) tại Tại Trung tâm Đào tạo, nghiên cứu và phát triển thủy sản vùng Đông Bắc trường ĐHNL Thái Nguyên làm cơ sở cho việc bảo tồn và phát triển loài”. Mục tiêu nghiên cứu Đinh thối Xác định được công thức hỗn hợp bầu ảnh hưởng tốt nhất tới sinh trưởng của cây con Đinh thối về đường kính cổ rễ (D00) chiều cao vút ngọn (Hvn), trong giai đoạn vườn ươm. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập Củng cố lý thuyết đã học, rèn luyện kỹ năng thực hành và nâng cao kỹ năng nghề nghiệp, kỹ thuật sản xuất giống cây rừng, nhằm bảo tồn nguồn gen các loài cây rừng quý, hiếm.
Các kết quả nghiên cứu là cơ sở nghiên cứu khoa học cho các nghiên cứu tiếp theo về kỹ thuật gieo ươm cây Đinh thối. Đây là những kiến thức rất cần thiết cho quá trình nghiên cứu học tập và làm việc sau này. Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất Kết quả của việc nghiên cứu này sẽ góp phần quan trọng vào việc phát triển sản xuất cây gỗ Đinh thối, đưa loài cây này vào trồng rừng tập trung và h 3 bảo tồn, đa dạng hoá loài cây, nhằm phát triển rừng trồng phòng hộ và sản xuất tại các huyện vùng cao nơi có điều kiện lập địa phù hợp nhằm bảo tồn và phát triển, nâng cao giá trị rừng trồng. Việc nhân giống thành công sẽ tạo điều kiện cho sản xuất cây con giống với mục đích bảo tồn và thương mại phục vụ nhu cầu trồng rừng trong nước.
Từ kết quả nghiên cứu áp dụng vào sản xuất để tạo hỗn hợp ruột bầu khi gieo ươm cây Đinh thối đạt được hiệu quả không những về chất lượng cây giống mà trên cơ sở mang lại giá trị kinh tế cho người trồng rừng. h 4 Phần 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học Trong số các biện pháp kỹ thuật trồng trọt liên hoàn (làm đất, giống, mật độ gieo trồng, BVTV.), bón phân luôn là biện pháp kỹ thuật có ảnh hưởng lớn nhất, quyết định nhất đối với quá trình sinh trưởng và phát triển của thực vật nói chung và cây Đinh thối nói riêng. Nó không những có tác dụng làm cho cây sinh trưởng nhanh mà còn là nhân tố ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành và phát triển của cơ thể thực vật.
Trong giai đoạn vườn ươm, các nhân tố sinh thái chủ đạo như: thành phần ruột bầu, kích thước bầu, ánh sáng, nước…có ảnh hưởng rất lớn đến đời sống cây con, quyết định đến khả năng sinh trưởng của cây con tốt hay xấu. Phân bón là thức ăn của cây trồng, nó có thể là một sản phẩm thiên nhiên hoặc sản phẩm được chế tạo trong công nghiệp. Tuy nhiên sự tác động của chúng đến sinh trưởng cây trồng là như nhau. Đất có vai trò quan trọng trong sản xuất nông lâm nghiệp, dù ở trong vườn ươm hay trong sản xuất đất đều đóng một vai trò nhất định đối với sinh trưởng của cây trồng như: Trong sản xuất nông lâm nghiệp đất là giá thể, là môi trường số trực tiếp của bộ rễ của cây trồng và là nơi lưu trữ, cung cấp các chất dinh dưỡng cho cây trồng.
Trong gieo ươm thì đất là nơi cung cấp chủ yếu chất dinh dưỡng cho cây con trong giai đoạn nuôi dưỡng ở vườn ươm. Việc lựa chọn loại đất sử dụng làm giá thể trong vườn ươm là rất quan trọng, nó tác động lớn đến việc nảy mầm của cây trồng trong nhân giống hữu tính. Đất vườn ươm phải chọn thành phần cơ giới cát pha có kết cấu tơi xốp, thoáng khí, khả năng thấm nước và giữ nước tốt, loại đất này thuận lợi cho hạt giống nãy mầm, sinh trưởng của cây con dễ làm đất và chăm sóc cây con hơn … Tuy nhiên chọn đất xây dựng vườn ươm cũng cần căn cứ vào đặc tinh sinh vật học loài cây. h 5 Chọn đất vườn ươm cần có độ phì cao, đất có độ phì tốt là đất có hàm lượng cao các chất dinh dưỡng khoáng cho cây như: N, P, K, Mg, Ca và các chất vi lượng khác đồng thời tỷ lệ các chất phải cân đối và thích hợp.
Khi tiến hành gieo ươm trên đất tốt cây con sinh trưởng càng nhanh, khỏe mập, các bộ phận rễ, thân, cành lá, phát triển cân đối. Mặt khác khi cây con đem trồng rừng có sức đề kháng cao với hoàn cảnh khắc nghiệt nơi trồng sẽ giảm được công chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh hại. Việt Nam là đất nước có khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm, mưa nhiều nên hầu hết các vườn ươm đều có nhiều sâu bênh hại, làm ảnh hưởng đến sản lượng và chất lượng cây con tăng giá thành sản xuất cây con, thậm chí có nơi còn dẫn tới thất bại hoàn toàn. Cho nên trước khi xây dựng vườn ươm cần điều tra mức độ nhiễm sâu bệnh hại của đất để có biện pháp xử lý đất trước khi gieo ươm hoặc không xây dựng vườn ươm ở những nơi bị nhiễm sâu bệnh nặng.
Để cây con phát triển tốt trong giai đoạn vườn ườm nhân tố rất quan trọng tới sinh trưởng của cây đó là hỗn hợp ruột bầu. Là môi trường trực tiếp nuôi cây, thành phần ruột bầu gồm đất và phân bón. Đất làm ruột bầu thường sử dụng loại đất có thành phần cơ giới nhẹ hoặc trung bình, phân bón là phân hữu cơ đã ủ hoai (phân chuồng, phân xanh) phân vi sinh và phân vô cơ. Tùy theo tính chất đất, đặc tính chất đất, đặc tính sinh thái học của cây con mà tỷ lệ pha trộn hỗn hợp ruột bầu cho phù hợp.
Theo nghiên cứu của Bùi Việt Hải (2015) [11], kích thước bầu khác nhau đã có tác động đến sinh trưởng, đường kính và chiều cao cây Trai Nam Bộ cũng khác nhau trong các nghiệm thức. Cụ thể, tại kích thước bầu 15 x 25 cm cây sinh trưởng tốt và ổn định về đường kính và chiều cao. Bên cạnh đó nghiên cứu còn cho thấy phân bón NPK có tác dụng làm tăng các chỉ số về chiều cao, đường kính của Trai Nam Bộ trong vườn ươm, riêng chỉ tiêu số lá trên cây không chịu ảnh hưởng của các tỷ lệ phân bón. h 6 Nguyễn Yến Trang (2017) [12] đã tiến hành nghiên cứu khả năng nhân giống bằng hạt của cây Viết trong vườn ươm cho kết quả: Thành phần ruột bầu có ảnh hưởng rõ rệt tới tỷ lệ sống và tăng trưởng chiều cao của cây con trong vườn ươm, trong đó thành phần ruột bầu gồm 80% đất 20% phân vi sinh cho kết quả tốt nhất với tỷ lệ sống đạt 92% và tăng trưởng chiều cao trung bình sau 9 tháng đạt 18,82 cm.
Kết quả nghiên cứu của Nguyễn Văn Sở (2004) [9], thành phần hỗn hợp ruột bầu là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng rất lớn đến sinh trưởng cây con trong vườn ươm. Hỗn hợp ruột bầu tốt phải đảm bảo những điều kiện lý tính và hóa tính giúp cây sinh trưởng khoẻ mạnh và nhanh. Một hỗn hợp ruột bầu nhẹ, thoáng khí, khả năng giữ nước cao nhưng nghèo chất khoáng cũng không giúp cây phát triển tốt. Ngược lại, một hỗn hợp ruột bầu chứa nhiều chất khoáng, nhưng cấu trúc đất nặng, khó thấm nước và thoát nước cũng ảnh hưởng xấu đến cây con.
Thành phần hỗn hợp ruột bầu bao gồm đất, phân bón (hữu cơ, vô cơ) và chất phụ gia để đảm bảo điều kiện lý hóa tính của ruột bầu. Đất được chọn làm ruột bầu là đất tốt, có khả năng giữ ẩm và thoát nước tốt, thành phần cơ giới từ cát pha đến thịt nhẹ, pH trung tính, không mang mầm mống sâu bệnh hại. Nguyễn Xuân Quát (1985) [8], cũng đã chỉ ra rằng để giúp cây con sinh trưởng và phát triển tốt, vấn đề bổ sung thêm chất khoáng và cải thiện tính chất của ruột bầu bằng cách bón phân là rất cần thiết.