Nghiên cứu ảnh hưởng của hoạt động khai thác và chế biến quặng đến môi trường tại mỏ antimon vàng khuôn phục huyện chiêm hoá tỉnh tuyên quang

Phân tích toàn diện Tác động khai thác quặng đến môi trường mỏ Antimon Tuyên Quang ứng dụng cao trong học thuật và nghiên cứu thực tiễn

• Tác giả: Nguyễn Hà Linh
• Người hướng dẫn: Th.S Trần Thị Hương
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng của hoạt động khai thác và chế biến quặng đến môi trường tại mỏ Antimon – Vàng Khuôn Phục, huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khai thác Antimon Tuyên Quang Thực trạng và Quy trình

Hoạt động khai thác khoáng sản Tuyên Quang, đặc biệt là tại mỏ antimon-vàng Khuôn Phục, huyện Chiêm Hóa, đóng một vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương. Dự án này không chỉ cung cấp nguyên liệu cho các ngành công nghiệp mà còn tạo ra việc làm cho hàng trăm lao động. Tuy nhiên, đi đôi với lợi ích kinh tế là những thách thức không nhỏ về môi trường. Mỏ Khuôn Phục có trữ lượng đáng kể, với tổng trữ lượng quặng được đánh giá là 344.653 tấn, chứa 1.050 tấn Antimon (Sb) và 3.760 kg Vàng (Au). Công suất khai thác dự kiến là 20.000 tấn quặng nguyên khai mỗi năm, đặt ra áp lực lớn lên hệ sinh thái xung quanh. Việc hiểu rõ quy trình từ khai thác đến chế biến là bước đầu tiên để nhận diện các nguồn tác động tiêu cực, từ đó xây dựng các chiến lược quản lý môi trường mỏ hiệu quả. Đây là một bài toán phức tạp, đòi hỏi sự cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ bền vững các nguồn tài nguyên thiên nhiên, đảm bảo môi trường sống an toàn cho cộng đồng.

1.1. Sơ lược quy trình công nghệ khai thác và tuyển quặng

Quy trình khai thác tại mỏ Antimon Khuôn Phục chủ yếu sử dụng phương pháp hầm lò. Công nghệ này bao gồm các công đoạn chính: thông khí và thoát nước hầm lò, khoan nổ mìn, lưu quặng, và vận chuyển ra bãi chứa. Quặng thô sau khi được đưa lên mặt đất sẽ trải qua công đoạn sơ tuyển bằng tay để loại bỏ đất đá. Phần quặng chứa khoáng vật có giá trị được vận chuyển về khu chế biến. Tại đây, quy trình tuyển nổi quặng vàng và antimon diễn ra phức tạp, bắt đầu bằng việc đập thô, nghiền kẹp và nghiền bi để giảm kích thước hạt quặng. Sau đó, quặng được đưa qua các công đoạn tuyển trọng lực, tuyển xoắn và tuyển nổi. Trong quá trình tuyển nổi, các loại hóa chất tuyển quặng như dầu thông, Na2CO3 và vôi được sử dụng để tách các khoáng vật có giá trị. Sản phẩm cuối cùng là antimon thô và vàng thô, trong khi phần còn lại trở thành bãi thải quặng đuôi.

1.2. Tổng quan điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội khu vực mỏ

Mỏ antimon-vàng Khuôn Phục nằm tại huyện Chiêm Hóa, một huyện miền núi với hơn 80% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số. Kinh tế chủ yếu dựa vào nông-lâm nghiệp, trình độ dân trí còn hạn chế. Hoạt động của mỏ đã tạo ra những thay đổi tích cực về kinh tế, giải quyết việc làm cho một bộ phận dân cư. Tuy nhiên, cơ sở hạ tầng khu vực còn nhiều yếu kém, đặc biệt là hệ thống giao thông và cấp nước. Các hoạt động vận chuyển quặng và vật liệu có thể gây áp lực lên các tuyến đường liên xã. Bên cạnh đó, sự tập trung công nhân và máy móc cũng tạo ra những biến đổi về mặt xã hội. Việc khai thác khoáng sản diễn ra trên địa hình đồi núi dốc, gần các khe suối, làm tăng nguy cơ suy thoái môi trường đất và ảnh hưởng đến nguồn nước nếu không được quản lý chặt chẽ.

II. Phân tích tác động môi trường từ khai thác quặng Antimon

Hoạt động khai thác và chế biến quặng Antimon tại Khuôn Phục gây ra chuỗi tác động môi trường khai thác khoáng sản một cách toàn diện. Mỗi công đoạn, từ khoan nổ mìn trong lòng đất đến tuyển luyện trên mặt đất, đều phát sinh các yếu tố gây ô nhiễm. Các nguồn phát thải chính bao gồm bụi, khí thải, tiếng ồn, độ rung, nước thải và chất thải rắn. Bụi phát sinh từ việc phá đá, nghiền sàng và vận chuyển. Khí độc như CO, SO2, NOx và đặc biệt là hơi Asen (As) hình thành trong hầm lò và từ khí thải xe cộ. Nước thải chứa kim loại nặng và hóa chất từ quá trình tuyển rửa là một trong những mối đe dọa lớn nhất. Chất thải rắn, bao gồm đất đá thải và bùn thải từ bãi thải quặng đuôi, chiếm dụng diện tích lớn và tiềm ẩn nguy cơ sạt lở, rò rỉ chất độc. Những tác động này không chỉ ảnh hưởng cục bộ tại khu mỏ mà còn có khả năng lan rộng, tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng quanh khu mỏ và phá vỡ cân bằng của hệ sinh thái khu vực mỏ.

2.1. Nhận diện các nguồn phát thải ô nhiễm chính tại mỏ

Nguồn phát thải tại mỏ Antimon Khuôn Phục rất đa dạng. Trong quy trình khai thác hầm lò, việc nổ mìn và khoan đá tạo ra bụi mỏ và ô nhiễm không khí với các hạt mịn chứa kim loại nặng, đồng thời giải phóng các khí độc như CO và NOx. Hơi Asen và khí CH4 cũng được ghi nhận trong không khí hầm lò (Bảng 4.4, tài liệu gốc). Quy trình chế biến là nguồn phát thải lớn thứ hai. Các công đoạn đập, nghiền, sàng quặng gây ra tiếng ồn, độ rung và lượng bụi đáng kể. Đặc biệt, công đoạn tuyển nổi sử dụng hóa chất tạo ra nước thải mỏ kim loại chứa kiềm, chất rắn lơ lửng, và các ion kim loại nặng như As, Sb, Pb. Bùn thải sau quá trình tuyển luyện, hay còn gọi là quặng đuôi, là nguồn gây ô nhiễm kim loại nặng lâu dài cho đất và nước.

2.2. Suy thoái môi trường đất và hệ sinh thái địa phương

Khai thác khoáng sản trực tiếp gây ra suy thoái môi trường đất. Việc bóc lớp phủ thực vật, đào bới để làm khai trường và xây dựng bãi thải làm mất đi lớp đất mặt màu mỡ, gây xói mòn và sạt lở, đặc biệt trong mùa mưa. Đất tại các bãi thải quặng và khu vực xung quanh hồ chứa bùn thải có nguy cơ bị nhiễm kim loại nặng. Kết quả phân tích trong tài liệu gốc (Bảng 4.5) cho thấy nồng độ As và Pb trong đất có xu hướng tăng theo thời gian. Mặc dù chưa vượt ngưỡng QCVN 03:2008, sự tích tụ dần dần này là một cảnh báo. Bên cạnh đó, hệ sinh thái khu vực mỏ cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Mất rừng làm giảm đa dạng sinh học, thay đổi môi trường sống của nhiều loài động thực vật. Bụi và ô nhiễm nước cũng tác động xấu đến thảm thực vật và các sinh vật thủy sinh trong khu vực.

III. Cách đánh giá ô nhiễm không khí và đất tại mỏ Antimon

Để đánh giá chính xác mức độ ảnh hưởng, công tác quan trắc môi trường mỏ phải được thực hiện một cách khoa học và định kỳ. Đối với môi trường không khí, việc giám sát tập trung vào các thông số chính như nồng độ bụi tổng số, các khí CO, SO2, NO2, và đặc biệt là các khí độc đặc thù như Asen (As) và Metan (CH4) trong hầm lò. Kết quả từ tài liệu nghiên cứu cho thấy nồng độ bụi tại khu vực nghiền sàng và đường vận chuyển đã vượt quy chuẩn cho phép (QCVN 05:2009). Đối với môi trường đất, phân tích hàm lượng kim loại nặng là chỉ số quan trọng nhất. Các mẫu đất được lấy tại các vị trí nhạy cảm như bãi thải quặng và ven hồ tuần hoàn để đánh giá nguy cơ ô nhiễm kim loại nặng. Các kết quả này là cơ sở để thực hiện đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và đề xuất các biện pháp giảm thiểu kịp thời, bảo vệ sức khỏe công nhân và cộng đồng dân cư sống gần khu vực khai thác.

3.1. Phân tích nồng độ bụi mỏ và ô nhiễm không khí

Ô nhiễm không khí là vấn đề dễ nhận thấy nhất tại khu mỏ. Các hoạt động như nổ mìn, vận chuyển và đặc biệt là nghiền sàng quặng là nguồn phát sinh chính của bụi mỏ và ô nhiễm không khí. Theo kết quả quan trắc (Bảng 4.3 trong tài liệu gốc), nồng độ bụi tại khu vực ban quản lý, đường đi và khu nghiền sàng đều cao hơn quy chuẩn cho phép. Bụi này không chỉ chứa các hạt đất đá thông thường mà còn tiềm ẩn nguy cơ mang theo các kim loại nặng độc hại như asen trong đất và nước. Ngoài bụi, các khí thải từ động cơ xe tải và máy móc cũng góp phần làm tăng nồng độ CO, SO2, NO2. Dù các chỉ số này vẫn nằm trong giới hạn cho phép, nhưng sự gia tăng so với môi trường nền ban đầu cho thấy tác động rõ rệt của hoạt động công nghiệp.

3.2. Đo lường mức độ ô nhiễm tiếng ồn và độ rung

Tiếng ồn và độ rung là hai yếu tố vật lý tác động trực tiếp đến môi trường làm việc và khu dân cư lân cận. Nguồn gây ồn và rung chủ yếu là từ hoạt động nổ mìn, máy nghiền, máy sàng và các phương tiện vận tải hạng nặng. Theo kết quả đo đạc (Hình 4.3 và 4.4, tài liệu gốc), mức ồn tại khu vực sản xuất dao động từ 85dBA - 95dBA, ảnh hưởng trực tiếp đến thính giác và hệ thần kinh của công nhân. Độ rung sinh ra từ các thiết bị công suất lớn có thể lan truyền qua nền đất, gây ảnh hưởng đến sự ổn định của các công trình xây dựng gần đó. Việc kiểm soát tiếng ồn và độ rung là một phần quan trọng trong công tác an toàn lao động và quản lý môi trường mỏ.

IV. Phương pháp quan trắc ô nhiễm nước thải mỏ kim loại

Nước là thành phần môi trường chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ hoạt động khai thác và chế biến quặng. Nguồn ô nhiễm chính là nước thải mỏ kim loại phát sinh từ công đoạn tuyển rửa và nước rỉ từ hầm lò. Thành phần của loại nước thải này rất phức tạp, chứa chất rắn lơ lửng, các hóa chất tuyển quặng (chất tạo kiềm, chất hoạt động bề mặt) và nồng độ cao các kim loại nặng hòa tan như Asen, Antimon, Chì. Công tác quan trắc chất lượng nước cần được thực hiện tại nhiều vị trí: trong hồ tuần hoàn, tại điểm xả thải sau xử lý, và trên các dòng suối hạ lưu. Các chỉ tiêu cần phân tích bao gồm pH, độ đục, TSS, BOD, COD và hàm lượng kim loại nặng. Việc giám sát chặt chẽ giúp đánh giá hiệu quả của hệ thống xử lý và phát hiện sớm nguy cơ ô nhiễm nước ngầm, bảo vệ nguồn nước sinh hoạt và nông nghiệp cho toàn khu vực.

4.1. Đặc tính và thành phần nước thải từ quá trình tuyển quặng

Quá trình tuyển quặng, đặc biệt là tuyển nổi, sử dụng một lượng lớn nước và hóa chất. Do đó, nước thải mỏ kim loại từ công đoạn này có đặc tính ô nhiễm cao. Nước thải thường có tính kiềm do sử dụng vôi và Na2CO3, độ đục và hàm lượng chất rắn lơ lửng (TSS) rất cao. Nghiêm trọng hơn, nước thải chứa dư lượng các hóa chất tuyển quặng và các ion kim loại nặng được hòa tan từ quặng, đặc biệt là Asen (As) và Antimon (Sb). Nếu không được xử lý, nguồn nước thải này khi xả ra môi trường sẽ gây ô nhiễm nguồn nước mặt, làm chết các sinh vật thủy sinh và ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi thức ăn.

4.2. Nguy cơ ô nhiễm nước ngầm từ bãi thải quặng đuôi

Các bãi thải quặng đuôi là nơi lưu trữ bùn thải sau quá trình tuyển luyện. Đây là một quả bom nổ chậm đối với môi trường. Nước mưa và nước mặt chảy qua bãi thải có thể hòa tan các kim loại nặng và hóa chất còn sót lại trong bùn, sau đó thấm xuống đất, gây ra nguy cơ ô nhiễm nước ngầm. Asen là một trong những nguyên tố nguy hiểm nhất, có khả năng tích tụ sinh học và gây ung thư. Kết quả phân tích chất lượng nước giếng sinh hoạt tại khu vực (Bảng 4.8, tài liệu gốc) cần được theo dõi liên tục để cảnh báo sớm các dấu hiệu ô nhiễm, đảm bảo an toàn cho nguồn nước ăn uống của người dân.

V. Hiện trạng quản lý và giải pháp phục hồi môi trường mỏ

Công tác quản lý môi trường mỏ tại Khuôn Phục đã có những nỗ lực ban đầu nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Mỏ đã xây dựng hệ thống xử lý nước thải sản xuất và hồ tuần hoàn để tái sử dụng nước, giúp giảm lượng nước thải trực tiếp ra môi trường. Tuy nhiên, việc quản lý chất thải rắn, đặc biệt là bùn thải và đất đá, chưa thực sự hiệu quả. Các bãi thải chưa được che chắn kỹ, tiềm ẩn nguy cơ sạt lở và phát tán ô nhiễm. Để cải thiện, cần áp dụng đồng bộ các giải pháp. Trước hết là đầu tư vào công nghệ xử lý nước thải mỏ tiên tiến hơn, đảm bảo nước sau xử lý đạt quy chuẩn. Tiếp theo, cần có quy hoạch bãi thải an toàn, lót đáy chống thấm và che phủ bề mặt để ngăn nước mưa. Cuối cùng, việc xây dựng kế hoạch phục hồi môi trường sau khai thác ngay từ bây giờ là vô cùng cần thiết, bao gồm các hoạt động trồng lại cây xanh, cải tạo đất và trả lại cảnh quan tự nhiên cho khu vực.

5.1. Thực trạng công tác bảo vệ môi trường tại mỏ Khuôn Phục

Dựa trên tài liệu khảo sát, mỏ Antimon Khuôn Phục đã triển khai một số biện pháp bảo vệ môi trường. Nổi bật là việc xây dựng mô hình thu gom và xử lý nước thải (Ảnh 7+8, tài liệu gốc) với các bể lắng và trung hòa trước khi cho nước tuần hoàn. Tuy nhiên, hiệu quả của hệ thống này cần được quan trắc môi trường mỏ thường xuyên để đánh giá. Về quản lý chất thải rắn, bùn thải sau sản xuất được chất thành đống nhưng chưa có biện pháp che phủ hiệu quả (Ảnh 14, tài liệu gốc), làm tăng nguy cơ rửa trôi khi có mưa. Công tác an toàn lao động và bảo hộ cho công nhân còn hạn chế, máy móc thiết bị han gỉ và không được sắp xếp gọn gàng (Ảnh 5+6), tiềm ẩn rủi ro tai nạn.

5.2. Đề xuất giải pháp kỹ thuật và quản lý giảm thiểu tác động

Để giảm thiểu tác động tiêu cực, cần kết hợp cả giải pháp kỹ thuật và quản lý. Về kỹ thuật, cần nâng cấp công nghệ xử lý nước thải mỏ, có thể bổ sung các phương pháp xử lý hóa lý hoặc sinh học để loại bỏ triệt để kim loại nặng. Cần áp dụng các biện pháp phun sương dập bụi tại khu vực nghiền sàng và trên các tuyến đường vận chuyển. Đối với bãi thải, cần xây dựng đê bao chắc chắn, lót đáy chống thấm và trồng cây phủ xanh để ổn định bề mặt. Về quản lý, cần tăng cường công tác quan trắc môi trường mỏ định kỳ, công khai kết quả và tuân thủ nghiêm ngặt báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM). Đồng thời, nâng cao nhận thức và trang bị đầy đủ bảo hộ lao động cho công nhân là yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe người lao động.

VI. Hướng đi bền vững cho khai thác khoáng sản Tuyên Quang

Nghiên cứu tại mỏ antimon-vàng Khuôn Phục là một ví dụ điển hình cho thấy những thách thức trong ngành khai thác khoáng sản Tuyên Quang. Để hướng tới phát triển bền vững, không thể chỉ tập trung vào lợi ích kinh tế trước mắt. Cần có một chiến lược dài hạn, tích hợp chặt chẽ các yêu cầu về bảo vệ môi trường vào mọi giai đoạn của dự án, từ thăm dò, khai thác, chế biến cho đến đóng cửa mỏ. Việc áp dụng các công nghệ khai thác và xử lý chất thải sạch hơn, thân thiện với môi trường là xu thế tất yếu. Bên cạnh đó, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp phải được đề cao, bao gồm việc đảm bảo an toàn lao động, chăm sóc sức khỏe cộng đồng quanh khu mỏ và đầu tư vào các chương trình phục hồi môi trường sau khai thác. Sự giám sát chặt chẽ của các cơ quan quản lý nhà nước và sự tham gia của cộng đồng địa phương sẽ là chìa khóa để đảm bảo ngành khai khoáng phát triển hài hòa, bền vững.

6.1. Tầm quan trọng của việc phục hồi môi trường sau khai thác

Đóng cửa mỏ không có nghĩa là chấm dứt trách nhiệm. Phục hồi môi trường sau khai thác là một nghĩa vụ pháp lý và đạo đức quan trọng. Mục tiêu là trả lại cho khu vực một hệ sinh thái ổn định, an toàn và có khả năng tự phục hồi. Các hoạt động chính bao gồm: san lấp, ổn định các bãi thải; xử lý triệt để các nguồn ô nhiễm còn tồn đọng; cải tạo, phục hồi độ phì của đất; và trồng lại thảm thực vật bản địa. Quá trình này không chỉ giúp tái tạo cảnh quan mà còn ngăn chặn các tác động tiêu cực kéo dài như xói mòn đất và rò rỉ kim loại nặng. Việc lập quỹ phục hồi môi trường và có kế hoạch chi tiết ngay từ khi bắt đầu dự án là điều kiện tiên quyết để thực hiện thành công.

6.2. Kiến nghị chính sách và nâng cao trách nhiệm doanh nghiệp

Để ngành khai khoáng phát triển bền vững, cần có sự hoàn thiện về chính sách. Các quy định về đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và cấp phép cần được siết chặt hơn. Cần tăng cường chế tài xử phạt đối với các hành vi vi phạm pháp luật về môi trường. Chính quyền địa phương cần nâng cao năng lực giám sát, thực hiện quan trắc môi trường mỏ một cách độc lập và minh bạch. Về phía doanh nghiệp, cần nâng cao trách nhiệm xã hội, xem bảo vệ môi trường là một phần chi phí sản xuất bắt buộc. Đầu tư vào công nghệ sạch, đào tạo an toàn lao động và đối thoại cởi mở với cộng đồng sẽ giúp doanh nghiệp xây dựng hình ảnh uy tín và phát triển lâu dài, hài hòa với lợi ích chung của xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong vài chục năm trở lại đây ngành công nghiệp khai thác khoáng sản đã có nhiều thành tựu đáng kể trong công cuộc xây dựng đất nƣớc. Vốn là mảnh đất giàu tài nguyên khoáng sản, Việt Nam đã và đang phát huy lợi thế sẵn có, ngành công nghiệp khai khoáng hiện đang là nguồn cung cấp nguyên nhiên liệu cho nhiều ngành sản xuất, xây dựng, giải quyết công ăn việc làm cho hàng trăm nghìn lao động trên cả nƣớc, đồng thời còn trở thành một mặt hàng xuất khẩu có giá trị cao. Bên cạnh những mặt tích cực đã đạt đƣợc trong phát triển kinh tế xã hội, đi kèm theo đó là những tiêu cực về mặt môi trƣờng sinh thái. Một hệ quả tất yếu trong công nghiệp khai thác khoáng sản là tác động đến cảnh quan, môi trƣờng trong khu vực.

Làm thế nào để khai thác bền vững, phát triển đồng thời kinh tế xã hội và giảm thiểu tối đa những tác động đến môi trƣờng? Đây là một bài toán khó cho các nhà quản lý hiện nay. Trên cả nƣớc hiện có hơn 5000 điểm mỏ với 60 loại khoáng sản khác nhau, khối lƣợng đất đá xả thải ra hàng năm cộng với diện tích hàng trăm hécta rừng bị tàn phá đã gây ra những ảnh hƣởng nghiêm trọng đến môi trƣờng. Mỏ khai thác quặng Atiomon - vàng Khuôn Phục, huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang là một trong những khu mỏ phá đi diện tích rừng tự nhiên tƣơng đối lớn trong cả nƣớc. Những đóng góp để phát triển kinh tế xã hội cho tỉnh nhà của dự án khai thác mỏ atimon - vàng là điều không thể phủ nhận tuy nhiên hiện trạng môi trƣờng tại khu vực này bị ảnh hƣởng ra sao thì còn nhiều vấn đề phải xem xét.

Xuất phát từ thực tế, em thực hiện đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng của hoạt động khai thác và chế biến quặng đến môi trường tại mỏ Antimon - Vàng Khuôn Phục, huyện Chiêm Hoá, tỉnh Tuyên Quang” để góp phần đƣa ra những giải pháp nhằm khai thác và phát triển kinh tế bền vững tại địa phƣơng. 1 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình khai thác khoáng sản trên thế giới “Tài nguyên khoáng sản là tích tụ vật chất dƣới dạng hợp chất hoặc đơn chất trong vỏ trái đất, mà ở điều kiện hiện tại con ngƣời có đủ khả năng lấy ra các nguyên tố có ích hoặc sử dụng trực tiếp chúng trong đời sống hàng ngày” (1). Từ thời đại cộng đồng nguyên thuỷ, con ngƣời đã biết sử dụng các loại khoáng vật để làm công cụ sản xuất và vũ khí thô sơ.

Cùng với sự phát triển theo thời gian, các công cụ đƣợc sử dụng ngày càng tinh xảo, các loại khoáng vật đƣợc khai thác và sử dụng ngày càng nhiều. Hiện nay, trong nền công nghiệp phát triển nhu cầu sử dụng tài nguyên khoáng sản ngày càng cao. Để phục vụ cho các ngành công nghiệp khai thác, chế biến, luyện kim, hàng năm con ngƣời đã không ngừng tận thu và khai thác hàng trăm, nghìn tấn nguyên liệu. Chỉ riêng năm 2010 tổng lƣợng khoáng sản con ngƣời khai thác và sử dụng và khoảng 115 000 tấn trên toàn thế giới và dự tính vào năm 2011 sẽ vào khoảng 185 000 tấn (3).

Các nƣớc phát triển có nhu cầu sử dụng nhiều tài nguyên khoáng sản cao gấp nhiều lần so với các nƣớc nghèo và đang phát triển. Công cuộc khai thác khoáng sản ồ ạt đã dẫn đến nhiều vấn đề về môi trƣờng nhƣ ô nhiễm đất, nƣớc, không khí, sạt lở, xói mòn, sự biến đổi theo chiều hƣớng xấu của cảnh quan, động thực vật, sự thay đổi cấu trúc địa chất cũng nhƣ một loạt các vấn đề khác có liên quan. Vấn đề ô nhiễm thƣờng thấy trong các mỏ đang hoạt động là lớp đất đá bị bóc ra trong quá trình khai thác và các chất thải từ quá trình làm giàu và chế biến quặng. Chúng chứa nhiều kim loại nặng và các loại hoá chất nguy hại không chỉ ảnh hƣởng trực tiếp đến sức khoẻ của những ngƣời tiếp xúc mà còn làm ô nhiễm nguồn nƣớc mặt và nƣớc ngầm, gây nên nhiều hậu quả nghiêm trọng.

Ngoài ra chúng còn ảnh hƣởng rất lớn đến hệ thống tƣới tiêu cho nông nghiệp, huỷ hoại đất trồng. 2 Các thảm họa môi trƣờng do khai thác khoáng sản xảy ra trên khắp thế giới. Hungary là một trong những nƣớc có kinh nghiệm và công nghệ khá phát triển trong việc sản xuất alumin từ quặng bôxit, trong hai thập niên 1960 và 1970, sản lƣợng bôxit khai thác hằng năm tại Hungary đạt mức 2-3 triệu tấn, có lúc đứng thứ 7 trên thế giới. Ngày nay lƣợng bùn đỏ khổng lồ (hơn 40 triệu m3) phát sinh trong mấy thập niên hiện vẫn đƣợc lƣu giữ tại Hungary nhƣ một trái bom sinh thái tiềm ẩn.

Ngày 6/10/2010, thảm họa tràn bùn đỏ tại thị trấn Ajka, cách thủ đô Budapest 160km về phía tây nam Hungary đã gây ra hậu quả cực kỳ nghiêm trọng, có nguy cơ làm ô nhiễm cả dòng Danube xanh của châu Âu.(4) Tháng tƣ năm 2010 tại Mexico đã xảy ra một thảm họa nghiêm trọng nữa do sự cố tràn dầu, Ngày 3/7/2010 vụ rò rỉ chất thải tại mỏ Zijin, Trung Quốc đã để rò rỉ ra sông loại nƣớc thải có chứa axít đồng làm gần 2.000 tấn cá chết trên sông Đinh Giang. Đây là vài thảm họa điển hình gây ra hậu quả nghiêm trọng trong số những thảm họa đƣợc phát sinh trong quá trình khai thác khoáng sản. Trong những năm qua, chính phủ các nƣớc cũng đã có nhiều biện pháp nhằm kiểm soát hoạt động của các khu khai thác mỏ nhằm hạn chế những tác động tiêu cực đến môi trƣờng và sức khoẻ nguời dân. Nhƣng tổng kết về các vấn đề năm 2010, khai thác mỏ vẫn là một vấn đề đáng quan tâm với môi trƣờng thế giới.

Trong những năm tới, muốn giải quyết vấn đề này, chính phủ các nƣớc cần có những chính sách và quy định pháp luật nghiêm minh hơn nữa, buộc các doanh nghiệp khai thác khoáng sản phải thực hiện nghiêm chỉnh các biện pháp xử lý nƣớc thải và chất thải rắn, hạn chế những tác động đến môi trƣờng và sức khoẻ nguời dân. Tình hình khai thác khoáng sản ở Việt Nam Việt Nam là nƣớc có tiềm năng về tài nguyên khoáng sản. Cho đến nay ngành địa chất đã tìm kiếm, phát hiện hơn 5000 mỏ và điểm quặng của khoảng 60 loại khoáng sản khác nhau. Một số khoáng sản đã đƣợc phát hiện 3 và khai thác từ rất lâu nhƣ vàng, thiếc, chì, kẽm, than đá và các loại vật liệu xây dựng; số khác mới đƣợc phát hiện và khai thác nhƣ dầu khí, sắt, đồng… Một số nơi, có những mỏ nằm tập trung nhƣ than ở Quảng Ninh, bôxit ở Tây Nguyên và apatit, đất hiếm ở miền núi phía Bắc.

Các hình thức khai thác, chế biến khoáng sản ở Việt Nam (8) A. Khai thác, chế biến khoáng sản quy mô công nghiệp Khai thác, chế biến khoáng sản quy mô công nghiệp đang từng bƣớc đƣợc nâng cao về năng lực công nghệ, thiết bị, quản lý. Hoạt động sản xuất, kinh doanh đã có sự gắn kết chặt chẽ giữa mục tiêu lợi nhuận, kinh tế với trách nhiệm bảo vệ môi trƣờng, bảo vệ tài nguyên khoáng sản. Do khả năng đầu tƣ còn hạn chế nên các mỏ khai thác quy mô công nghiệp ở nƣớc ta hiện chƣa đồng đều về hiệu quả kinh tế, về việc chấp hành các quy định của pháp luật về khoáng sản, về bảo vệ môi trƣờng.

Khai thác, chế biến khoáng sản quy mô nhỏ, tận thu Hình thức khai thác này đang diễn ra phổ biến ở hầu hết các địa phƣơng trong cả nƣớc và tập trung chủ yếu vào các loại khoáng sản làm vật liệu xây dựng. Ngoài ra nhiều tỉnh còn khai thác than, quặng sắt, antimon, thiếc, chì, kẽm, bôxit, quặng ilmenit dọc theo bờ biển để xuất khẩu. Do vốn đầu tƣ ít, khai thác bằng phƣơng pháp thủ công hoặc bán cơ giới là chính, nên trong quá trình khai thác, chế biến đã làm ảnh hƣởng đến môi trƣờng, cảnh quan. Khai thác trái phép tài nguyên khoáng sản Việc khai thác trái phép tài nguyên khoáng sản, kéo theo các hậu quả nghiêm trọng nhƣ tàn phá môi trƣờng, làm thất thoát, lãng phí tài nguyên.

Việc khai thác trái phép tài nguyên khoáng sản gây hậu quả lớn đến môi trƣờng, chủ yếu là nạn khai thác vàng, sử dụng cyanur, hoá chất độc hại để thu hồi vàng đã diễn ra ở Quảng Nam, Lâm Đồng, Đà Nẵng; khai thác chì, kẽm, thiếc, than ở các tỉnh miền núi phía Bắc; khai thác quặng ilmenit dọc bờ biển, đã phá hoại các rừng cây chắn sóng, chắn gió, chắn cát ven biển; khai 4 thác cát, sỏi lòng sông gây xói lở bờ, đê, kè, ảnh hƣởng các công trình giao thông, gây ô nhiễm nguồn nƣớc; khai thác đá vật liệu xây dựng phá hoại cảnh quan, môi trƣờng, gây ô nhiễm không khí. Tác động của hoạt động khai thác khoáng sản đến môi trường Những năm gần đây, cùng với sự phát triển chung của cả nƣớc, ngành công nghiệp khai thác mỏ đã và đang ngày càng chiếm vị trí quan trọng trong nền kinh tế của Việt Nam. Trong những năm qua, hoạt động khai khoáng sản đã đóng góp tới 5,6% GDP. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực đạt đƣợc, chúng ta cũng đang phải đối mặt với nhiều vấn đề về môi trƣờng.

Quá trình khai thác mỏ phục vụ cho lợi ích của mình, con ngƣời đã làm thay đổi môi trƣờng xung quanh. Yếu tố chính gây tác động đến môi trƣờng là khai trƣờng của các mỏ, bãi thải, khí độc hại, bụi và nƣớc thải. làm phá vỡ cân bằng điều kiện sinh thái, đã đƣợc hình thành từ hàng chục triệu năm, gây ra sự ô nhiễm nặng nề đối với môi trƣờng và là vấn đề cấp bách mang tính chất xã hội và chính trị của cộng đồng. Ô nhiễm đất, không khí, nước Tác động hoá học của hoạt động khai thác khoáng sản tới nguồn nƣớc: Sự phá vỡ cấu trúc của đất đá chứa quặng khi tiến hành đào bới và khoan nổ sẽ thúc đẩy các quá trình hoà tan, rửa lũa các thành phần chứa trong quặng và đất đá, quá trình tháo khô mỏ, đổ các chất thải vào nguồn nƣớc, chất thải rắn, bụi thải không đƣợc quản lý, xử lý chặt chẽ, tham gia vào thành phần nƣớc mƣa, nƣớc chảy tràn cung cấp cho nguồn nƣớc tự nhiên,.

là những tác động hoá học làm thay đổi tính chất vật lý và thành phần hoá học của nguồn nƣớc xung quanh các khu mỏ. Nƣớc ở các mỏ than thƣờng có hàm lƣợng các ion kim loại nặng, á kim, các hợp chất hữu cơ, các nguyên tố phóng xạ.