CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Thực tế sản xuất ôtô chở khách trên thế giới và Việt Nam 1. Tình hình sản xuất ôtô khách trên thế giới Sản xuất ôtô trên thế giới ngày nay tăng vượt bậc, ôtô trở thành một phương tiện vận chuyển hành khách và hàng hóa vô cùng quan trọng cho ngành kinh tế quốc dân. Đồng thời trở thành phương tiện giao thông tư nhân ở các nước có nền kinh tế phát triển.
Hiện nay, trên thế giới nền Công nghiệp ôtô phát triển chủ yếu tập trung tại các vùng: Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc. Với kinh nghiệm nhiều năm, các tập đoàn ôtô lớn luôn chiếm được thị phần cao trong tổng số xe tiêu thụ hàng năm trên thế giới. Nhằm đáp ứng được các tiêu chuẩn về môi trường, an toàn ngày càng khắt khe của các nước và nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng về tiện nghi, chất lượng, giá thành, mẫu mã đã buộc các nhà sản xuất phải không ngừng nâng cao, phát triển công nghệ sản xuất, quản lý. Điều đó chính là động lực trực tiếp khiến cho ngành Công nghiệp ôtô trên thế giới phát triển nhanh chóng.
Hiện nay, các nhà sản xuất tập trung đầu tư cho mẫu mã, quảng bá thương hiệu, đảm bảo phần thiết kế kiểu dáng, bố trí chung toàn xe, trực tiếp sản xuất các phần khung, vỏ, sát xi, lắp ráp và kiểm nghiệm đánh giá chất lượng tổng thể đảm bảo các tiêu chuẩn về môi trường và an toàn. Để mở rộng thị trường, xâm nhập các thị trường tiềm năng trên thế giới, buộc các hãng ô tô lớn phải xây dựng hệ thống sản xuất linh kiện, phụ tùng vệ tinh. Hầu hết các tập đoàn ôtô lớn trên thế giới đều xây dựng cho mình một hệ thống tham gia vào sản xuất, quản lý các mẫu mã, cụm tổng thành, chi tiết cấu thành lên sản phẩm một cách chặt chẽ, đầy đủ và liên tục. Các nhà sản xuất linh kiện, phụ tùng vệ tinh phải tuân thủ các tiêu chuẩn mà nhà sản xuất chính đặt ra cho linh kiện, phụ tùng đó.
Chỉ nhờ có hệ thống quản lý về công nghệ, sản xuất chặt chẽ, hợp lý mới giúp các nhà sản xuất lớn không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường và kiểm soát được các dòng sản phẩm của mình trên thị trường. Đồng 4 thời, các nhà sản xuất mới xây dựng được mạng lưới bảo hành, bảo dưỡng, cung cấp phụ tùng thay thế rộng khắp, nhanh chóng. Nhờ đó, các nhà sản xuất lớn mới đáp ứng được mọi nhu cầu của khách hàng một cách nhanh chóng, tạo ra ưu thế thuận lợi cho sản phẩm của mình trên thị trường. Tuy nhiên, các tập đoàn công nghiệp ôtô lớn trên thế giới họ phân tích và lựa chọn thị trường để đầu tư cho các nhà cung cấp phụ tùng, linh kiện rất kỹ càng.
Đối với thị trường Việt Nam trong thời gian qua còn nhỏ, chưa phát triển, thuế suất còn cao khiến chi phí sản xuất lớn là một trong những nguyên nhân mà các nhà sản xuất chưa đầu tư nhiều vào thị trường Việt Nam. Bên cạnh Việt Nam, các nước ASEAN như Thái Lan, Philipin, Malaysia đã phát triển mạnh công nghiệp phụ tùng theo cơ chế BBC (cơ chế về hợp đồng, hợp tác đầu tư) và từng bước nâng cao năng lực thiết kế và thử nghiệm sản phẩm. Cơ chế BBC vừa cho phép luân chuyển phụ tùng của cùng chủng loại xe giữa các công ty con của cùng công ty mẹ với thuế ưu đãi. Cơ chế này đã tận dụng tối đa chất lượng quản lý, khả năng tiếp thị và chuyển giao công nghệ của các tập đoàn ôtô hàng đầu tạo nhiều việc làm và tăng giá trị xuất khẩu đáng kể cho công nghiệp phụ tùng của các nước tham gia cơ chế này.
Ngoài ra, bên cạnh Việt Nam còn có Trung Quốc với thị trường rộng lớn, có ngành công nghiệp ôtô đang phát triển mạnh mẽ đã hòa nhập vào công nghiệp tiên tiến của thế giới về kỹ thuật, công nghệ, quản lý và tiếp thị đã tạo ra dòng sản phẩm có mẫu mã rất đa dạng, giá thành hợp lý. Một số loại kết cấu khung vỏ ôtô khách đang áp dụng trong sản xuất: 1. Khung xương bằng thép hộp, liên kết giữa các thanh khung xương bằng hàn, bọc bằng vỏ tôn, một số bộ phận bao bọc bằng composite. Khung xương bằng thép dập định hình bọc vỏ bằng tôn.
Khung xương bằng các thanh nhôm, liên kết giữa các thanh bằng đầu nối và các bu lông liên kết bọc bằng các tấm hợp kim nhôm, một số bộ phận bằng composite. Kết cấu khung vỏ theo phương án 1 có giá thành hạ, có độ cứng vững và tính công nghệ cao nên được áp dụng rộng rãi nhất. Kết cấu khung vỏ theo phương án 2 có trọng lượng nhỏ nhưng công nghệ chế tạo phức tạp, thường áp dụng cho xe khách cỡ nhỏ và cỡ trung. 5 Kết cấu khung vỏ theo phương án 3 có ưu thế trong công nghệ lắp ráp vì không phải áp dụng công nghệ hàn.
Tuy nhiên kết cấu theo phương án này có giá thành cao, nên chỉ áp dụng cho các xe cao cấp, 1. Tình hình sản xuất ôtô khách ở Việt Nam So với nền công nghiệp ôtô thế giới, nền công nghiệp ôtô Việt Nam còn rất non trẻ. Nhờ chính sách đổi mới, mở cửa nền kinh tế của chính phủ, nên hiện nay ở Việt Nam đã có một số doanh nghiệp tư nhân và 11 liên doanh có vốn FDI đang sản xuất, lắp ráp các loại xe con, xe khách, xe tải nhằm phục vụ nhu cầu trong nước. Những năm gần đây, khi nền kinh tế Việt Nam phát triển mạnh mẽ, nhu cầu về phương tiện đi lại tăng mạnh.
Đặc biệt là chủ trương loại bỏ xe cũ, đổi mới phương tiện phục vụ chuyên chở hành khách liên tỉnh và trong thành phố, các nhà sản xuất ôtô lớn trên thế giới đã bắt đầu chú ý đầu tư vào thị trường ôtô Việt Nam nhiều hơn. Các nhà sản xuất ôtô nước ngoài không chỉ có chú ý đến thị trường xe con mà đã bắt đầu liên doanh sản xuất lắp ráp các loại xe khách như hãng: Mercedes, Daewoo với các dòng xe rất đa dạng gồm cả xe buýt phục vụ giao thông công cộng tại các thành phố lớn. Các liên doanh không ngừng trang bị các dây chuyền lắp ráp hiện đại, mở rộng mạng lưới bảo hành, bảo dưỡng trên khắp cả nước. Điều đó đã tạo ra một bước phát triển mới cho ngành công nghiệp ôtô Việt Nam.
Đối với các cơ sở có vốn chủ yếu của Nhà nước do được phát triển và xây dựng từ các cơ sở sửa chữa trung - đại tu ôtô. Hình thức này có từ vài chục năm trước, cho nên nó mang tính cục bộ, rời rạc và chắp vá, thiếu những công nghệ phụ trợ cơ bản. Các cơ sở chủ yếu làm việc theo cơ chế Nhà nước bao cấp, vì vậy không có động lực phát triển, cải thiện, nâng cao chất lượng sản phẩm. Đến nay, nhiều cơ sở hoạt động theo phương thức đó đã bị giải thể.
Ngày 24 tháng 7 năm 2014, Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định 1211/QĐ-TTg phê duyệt quy hoạch phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 thay cho quyết định 175/QĐ-TTg. Theo quyết định này thì Nhà nước sẽ cấp phép cho các doanh nghiệp có vốn đầu tư trong nước được tham gia đầu tư xây dựng các nhà máy sản xuất lắp ráp các dòng xe thông dụng với công nghệ phù hợp và giá thành hợp lý. Hơn nữa, do nền kinh tế Việt Nam 6 đang phát triển mạnh mẽ, nhu cầu về phương tiện đi lại, giao lưu giữa các vùng, miền tăng mạnh. Trong khi đó các sản phẩm xe khách của các hãng sản xuất lớn trên thế giới chưa kịp xâm nhập thị trường Việt Nam và giá thành còn rất cao.
Vì vậy, các nhà máy sản xuất, lắp ráp xe khách có vốn đầu tư trong nước đã tiêu thụ được các sản phẩm của mình. Trong giai đoạn này, các nhà máy sản xuất, lắp ráp trên cả nước vẫn hoạt động một cách rời rạc, chưa có sự liên kết, liên doanh giữa các nhà máy. Phương thức sản xuất tại các nhà máy vẫn giản đơn, sản xuất đơn chiếc. Tuy nhiên, do thị trường trong nước thời kỳ này cung không đủ cầu nên sản phẩm sản xuất ra đến đâu bán hết đến đó.
Mấy năm gần đây, do thị trường bắt đầu bão hòa, nhu cầu của người tiêu dùng đòi hỏi tiện nghi, an toàn cao hơn. Nhà nước cho ban hành các tiêu chuẩn về môi trường, an toàn ngày càng khắt khe. Các hãng sản xuất ôtô lớn bắt đầu đầu tư các dây chuyền lắp ráp ôtô khách hiện đại vào Việt Nam. Điều đó, buộc các nhà máy sản xuất, lắp ráp ôtô trong nước phải chú trọng hơn đến công nghệ, quản lý, sản xuất nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm hơn nữa, giảm giá thành sản phẩm và xây dựng qui trình sản xuất công nghiệp, tạo ra các dòng sản phẩm đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng trong nước và có sức cạnh tranh tại Việt Nam.
Về công nghệ sản xuất khung vỏ ôtô khách ở Việt Nam hiện tại đang thực hiện theo cả 3 hướng như các nước đang áp dụng là: - Sản xuất ôtô theo công nghệ truyền thống có khung xương bằng thép, bọc vỏ bằng tôn, có thể có một số phần vỏ được bọc bằng composite. Các phần được bọc bằng composite thường là mảng đầu, mảng đuôi, mảng nóc xe và các cốp chứa hàng. Phương án này được triển khai tại Công ty ôtô Trường Hải, Công ty ôtô Sài Gòn, liên doanh Daewoo và các cơ sở sản xuất lắp ráp ôtô khách trong nước. - Khung xương bằng thép dập định hình bọc vỏ bằng tôn triển khai tại nhà máy ôtô Ngô Gia Tự… - Sản xuất ôtô khách theo mođun định hình hóa có khung bằng hợp kim nhôm định hình, có vỏ bọc bằng các tấm hợp kim nhôm.
Theo phương pháp này, các thanh khung xương được liên kết với nhau bằng các khớp nối bu lông (không áp dụng công nghệ hàn). Các tấm hợp kim nhôm được liên kết với khung xương bằng các bu lông và bằng phương pháp dán keo. Phương án này 7 được triển khai tại Công ty liên doanh Mercedes, nhà máy sản xuất ô tô VINFAST của Tập đoàn Vingroup. Việc sản xuất khung vỏ xe khách theo công nghệ truyền thống có ưu điểm là đơn giản, có kết cấu chắc chắn, gía thành hạ nên được áp dụng rộng rãi tại các cơ sở sản xuất xe khách ở Việt Nam.