Nghĩa tình thái đánh giá của câu trong các văn bản truyện kí giảng dạy ở trường trung học phổ thông

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghĩa tình thái đánh giá của câu trong các văn bản truyện kí giảng dạy ở trường trung học phổ, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Phùng Thanh Hảo
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Nhung
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ và Văn hóa Việt Nam
• Đề tài: Nghĩa tình thái đánh giá của câu trong các văn bản truyện và kí giảng dạy ở trường trung học phổ thông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Sơ lược về câu xét trên hai bình diện cấu trúc và ngữ nghĩa
• 1.2. Khái niệm câu và thuật ngữ câu
• 1.3. Sơ lược về từ, tổ hợp từ, cặp từ, từ loại
• 1.4. Sơ lược về truyện và kí
• 1.5. Đôi nét về việc dạy học truyện và kí, dạy học nghĩa của câu và giảng dạy văn hoá cho học sinh ở trường trung học phổ thông
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC PHƯƠNG TIỆN, CÁC SẮC THÁI NGHĨA TÌNH THÁI ĐÁNH GIÁ CỦA CÂU TRONG NHỮNG VĂN BẢN TRUYỆN VÀ KÍ GIẢNG DẠY Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Các phương tiện biểu thị nghĩa tình thái đánh giá của câu trong các văn bản truyện và kí giảng dạy ở trường trung học phổ thông
• 2.2. Các phương tiện biểu thị nghĩa tình thái đánh giá xét theo vị trí trong câu
• 2.3. Các phương tiện biểu thị nghĩa tình thái đánh giá xét theo cấu tạo và từ loại
• 2.4. Các sắc thái nghĩa tình thái đánh giá của câu trong các văn bản truyện và kí
• 2.5. Kết quả khảo sát
• 2.6. Nhóm sắc thái đánh giá về lượng
• 2.7. Nhóm sắc thái đánh giá về chất
• 3. CHƯƠNG 3: VẬN DỤNG NGHĨA TÌNH THÁI ĐÁNH GIÁ VÀO VIỆC DẠY HỌC NGỮ VĂN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 3.1. Vận dụng nghĩa tình thái đánh giá trong các văn bản truyện và kí vào việc dạy học Văn học ở trường trung học phổ thông
• 3.2. Vận dụng nghĩa tình thái đánh giá trong các văn bản truyện và kí vào việc dạy học tiếng Việt
• 3.3. Đối với việc dạy lí thuyết nghĩa của câu
• 3.4. Đối với việc dạy luyện tập nghĩa của câu
• 3.5. Vận dụng nghĩa tình thái đánh giá trong các văn bản truyện và kí vào việc giáo dục văn hóa cho học sinh trung học phổ thông
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghĩa tình thái đánh giá trong văn bản truyện kí

Nghĩa tình thái đánh giá (NTTĐG) là một khái niệm quan trọng trong ngôn ngữ học, đặc biệt trong việc phân tích các văn bản truyện và kí. NTTĐG không chỉ thể hiện thái độ của người nói mà còn phản ánh cách mà người đọc tiếp nhận và hiểu nội dung văn bản. Việc nghiên cứu NTTĐG giúp học sinh trung học hiểu rõ hơn về cách thức mà ngôn ngữ được sử dụng để truyền đạt cảm xúc và ý nghĩa.

1.1. Khái niệm và vai trò của nghĩa tình thái

Nghĩa tình thái là thành phần ngữ nghĩa thể hiện quan hệ giữa người nói và nội dung được nói tới. NTTĐG đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra sự tương tác giữa người nói và người nghe, giúp làm rõ thái độ và cảm xúc của người nói.

1.2. Tầm quan trọng của NTTĐG trong giáo dục

Việc hiểu và vận dụng NTTĐG trong giảng dạy giúp học sinh phát triển khả năng phân tích và cảm thụ văn học. Điều này không chỉ nâng cao kỹ năng ngôn ngữ mà còn giúp học sinh hình thành tư duy phản biện.

II. Những thách thức trong việc dạy và học nghĩa tình thái đánh giá

Dạy và học NTTĐG trong văn bản truyện kí gặp nhiều thách thức. Một trong số đó là sự phức tạp của ngôn ngữ và cách mà các sắc thái tình thái được thể hiện. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc nhận diện và phân tích các sắc thái này, dẫn đến việc hiểu sai nội dung văn bản.

2.1. Khó khăn trong việc nhận diện sắc thái tình thái

Học sinh thường không nhận ra các sắc thái tình thái trong câu, điều này ảnh hưởng đến khả năng hiểu văn bản. Việc thiếu kiến thức về ngữ nghĩa có thể dẫn đến việc hiểu sai ý nghĩa của câu.

2.2. Thiếu tài liệu hỗ trợ giảng dạy

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu phù hợp để giảng dạy NTTĐG. Điều này làm giảm hiệu quả của việc dạy học và ảnh hưởng đến sự tiếp thu của học sinh.

III. Phương pháp giảng dạy hiệu quả về nghĩa tình thái đánh giá

Để nâng cao hiệu quả giảng dạy NTTĐG, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực. Việc sử dụng các ví dụ cụ thể từ văn bản truyện kí sẽ giúp học sinh dễ dàng nhận diện và phân tích các sắc thái tình thái.

3.1. Sử dụng ví dụ thực tế từ văn bản

Giáo viên nên sử dụng các ví dụ cụ thể từ văn bản truyện kí để minh họa cho các sắc thái tình thái. Điều này giúp học sinh dễ dàng hình dung và hiểu rõ hơn về NTTĐG.

3.2. Tích cực hóa hoạt động nhóm

Khuyến khích học sinh làm việc theo nhóm để thảo luận và phân tích các sắc thái tình thái trong văn bản. Hoạt động này không chỉ giúp học sinh học hỏi lẫn nhau mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghĩa tình thái đánh giá trong giảng dạy

Việc áp dụng NTTĐG vào giảng dạy không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về văn bản mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện. Học sinh có thể áp dụng kiến thức này vào việc phân tích các tác phẩm văn học khác nhau.

4.1. Phân tích văn bản truyện kí

Học sinh có thể áp dụng NTTĐG để phân tích các tác phẩm văn học, từ đó hiểu rõ hơn về nhân vật và chủ đề của tác phẩm.

4.2. Nâng cao kỹ năng viết

Việc hiểu rõ NTTĐG giúp học sinh cải thiện kỹ năng viết của mình. Họ có thể sử dụng các sắc thái tình thái để làm phong phú thêm nội dung bài viết.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu về nghĩa tình thái đánh giá

Nghiên cứu về NTTĐG trong văn bản truyện kí là một lĩnh vực còn nhiều tiềm năng. Việc hiểu rõ về NTTĐG không chỉ giúp nâng cao chất lượng giảng dạy mà còn góp phần vào việc phát triển ngôn ngữ học tại Việt Nam.

5.1. Tương lai của nghiên cứu NTTĐG

Nghiên cứu NTTĐG cần được mở rộng hơn nữa để hiểu rõ hơn về vai trò của nó trong ngôn ngữ học. Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc ứng dụng NTTĐG trong các thể loại văn học khác.

5.2. Đề xuất các hướng nghiên cứu mới

Cần có thêm nhiều nghiên cứu về NTTĐG trong các văn bản khác nhau, từ đó tạo ra một cơ sở dữ liệu phong phú cho việc giảng dạy và nghiên cứu ngôn ngữ học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu về câu và nghĩa của câu luôn giữ vị trí trung tâm trong ngôn ngữ học hiện đại, đặc biệt khi môn Ngữ văn cấp trung học phổ thông chuyển mạnh từ tiếp cận nội dung sang phát triển toàn diện năng lực người học. Thực tế khảo sát chương trình giáo dục phổ thông cho thấy, các văn bản nghệ thuật chiếm hơn 80% thời lượng đọc hiểu, tuy nhiên việc tiếp cận ngữ nghĩa văn bản dưới góc độ tình thái học vẫn chưa được khai thác tương xứng. Vấn đề cốt lõi được đặt ra là người học thường gặp nhiều rào cản khi nhận diện và phân tích nghĩa tình thái chủ quan, dẫn đến việc cảm thụ tác phẩm văn chương còn mang tính cảm tính, thiếu căn cứ ngôn ngữ học xác thực.

Luận văn xác định mục tiêu cụ thể là thống kê, phân loại và miêu tả hệ thống phương tiện biểu thị cùng các sắc thái nghĩa tình thái đánh giá trong câu tiếng Việt. Phạm vi khảo sát tập trung vào 21 tác phẩm và đoạn trích thuộc thể loại truyện, kí viết bằng chữ Nôm và chữ Quốc ngữ trong 4 tập sách giáo khoa Ngữ văn lớp 10, 11 và 12 (chương trình chuẩn với tổng quy mô 826 trang in).

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình được lượng hóa rõ nét qua việc xây dựng bộ cơ sở dữ liệu thực nghiệm gồm 295 lượt phương tiện tình thái xuất hiện trong văn bản. Kết quả nghiên cứu góp phần trực tiếp nâng cao năng lực tiếp nhận và tạo lập ngôn bản cho học sinh, đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo giá trị giúp cải thiện hiệu quả giảng dạy phân môn Tiếng Việt và Đọc văn đạt mức độ chuẩn hóa cao trong nhà trường phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được thiết lập dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa 2 hệ thống lý thuyết ngôn ngữ học nền tảng:

Thứ nhất là lý thuyết cấu trúc nghĩa của phát ngôn do Charles Bally khởi xướng, phân định ranh giới giữa nội dung sự tình tiềm năng và thái độ chủ quan của người nói. Khung lý thuyết này được hoàn thiện qua các công trình nghiên cứu về tính tình thái của John Lyons và Joan Bybee, khẳng định vai trò của chủ thể giao tiếp trong việc phản ánh hiện thực khách quan.

Thứ hai là hệ thống lý thuyết ngữ nghĩa cú pháp tiếng Việt của các tác giả Diệp Quang Ban, Nguyễn Văn Hiệp và đặc biệt là mô hình phân loại nghĩa tình thái của Nguyễn Thị Nhung. Mô hình phân chia nghĩa tình thái thành 2 nhóm lớn: nghĩa tình thái khách quan và nghĩa tình thái chủ quan. Trong đó, nghĩa tình thái chủ quan được phân rã thành 5 tiểu loại chuyên biệt, bao gồm nghĩa tình thái nhận thức, nghĩa tình thái đánh giá, nghĩa tình thái cảm xúc, nghĩa tình thái đạo lý và nghĩa tình thái thái độ.

Các khái niệm chính được vận dụng xuyên suốt gồm:

• Nghĩa tình thái đánh giá: Phân hệ biểu thị sự đánh giá chủ quan của người nói về sự thể xét theo các tiêu chí chuẩn mực xã hội hoặc thang đo cá nhân.
• Phương tiện biểu thị tình thái: Hệ thống các thực từ, hư từ tình thái, tổ hợp từ cố định và các kết cấu cú pháp mang chức năng biểu đạt lập trường.
• Sắc thái đánh giá: Các biến thể ngữ nghĩa phản ánh chiều kích lượng (nhiều, ít, sớm, muộn) hoặc chiều kích chất (tích cực, tiêu cực, hợp lý, ưu thế).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu triển khai phương pháp chọn mẫu toàn thể có chủ đích trên toàn bộ 21 tác phẩm truyện và kí thuộc chương trình chuẩn. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 4 tác phẩm văn học dân gian, 14 tác phẩm truyện hiện đại và 3 thiên kí đặc sắc từ đầu thế kỷ 20 đến hết thế kỷ 20.

Hệ thống phương pháp và thủ pháp nghiên cứu bao gồm:

• Phương pháp điều tra, thống kê và phân loại toán học: Thu thập và định lượng chính xác 295 lượt phương tiện biểu thị tình thái đánh giá.
• Phương pháp miêu tả kết hợp phân tích nghĩa tố: Xác định cấu trúc ngữ nghĩa bên trong của từng phương tiện ngôn ngữ.
• Thủ pháp phân tích ngôn cảnh: Đặt câu văn vào ngữ cảnh tình huống và ngữ cảnh văn hóa cụ thể nhằm giải mã trọn vẹn hàm ý nghệ thuật.

Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này xuất phát từ đặc trưng của văn bản văn học, nơi các sắc thái tình thái luôn đan cài phức tạp giữa nghĩa miêu tả và cảm xúc thẩm mỹ. Quá trình thu thập, xử lý dữ liệu và hoàn thiện luận văn được thực hiện nghiêm túc trong lộ trình nghiên cứu từ năm 2014 đến năm 2015 tại Đại học Sư phạm thuộc Đại học Thái Nguyên.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực chứng trên hệ thống văn bản truyện và kí mang lại 3 phát hiện nổi bật:

Thứ nhất, về phân bố vị trí cú pháp, các phương tiện biểu thị nghĩa tình thái đánh giá xuất hiện linh hoạt nhưng có sự chênh lệch rất lớn. Vị trí giữa câu chiếm ưu thế áp đảo với 240 lượt xuất hiện, tương đương tỷ lệ 81,4%. Vị trí đầu câu đứng thứ hai với 35 lượt (chiếm 11,9%), trong khi vị trí cuối câu ghi nhận 13 lượt (chiếm 4,4%). Các cấu trúc phối hợp phân bố ở vị trí giữa - cuối câu và đầu - giữa câu chỉ chiếm tỷ lệ khiêm tốn lần lượt là 1,4% (4 lượt) và 0,9% (3 lượt).

Thứ hai, xét theo cấu tạo và từ loại, hư từ tình thái đóng vai trò là phương tiện biểu đạt chủ đạo. Trong đó, nhóm trợ từ chiếm số lượng áp đảo với các từ tiêu biểu như "chỉ" xuất hiện 54 lần, "mới" xuất hiện 36 lần, "chính" xuất hiện 14 lần, và "được" xuất hiện 11 lần. Nhóm động từ tình thái giữ vai trò định hướng sự tình với các từ như "phải" ghi nhận 20 lần, "được" ghi nhận 10 lần và "bị" ghi nhận 9 lần.

Thứ ba, hệ thống sắc thái tình thái đánh giá phân hóa rõ rệt thành hai trục chính:

• Nhóm đánh giá về lượng: Bao gồm đánh giá về thời gian, không gian, mức độ và số lượng với các chỉ từ tương phản như "mới - đã", "ngay - tận", "suốt - mãi".
• Nhóm đánh giá về chất: Thể hiện quan điểm tích cực hoặc tiêu cực qua các từ ngữ như "may mà", "hóa ra", "té ra", "thà... còn hơn".

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến sự chiếm lĩnh tuyệt đối của vị trí giữa câu (81,4%) bắt nguồn từ cấu trúc cú pháp của câu tiếng Việt. Vị trí giữa câu là nơi tiếp giáp trực tiếp giữa chủ ngữ và vị ngữ, giúp các phương tiện tình thái như trợ từ, phó từ dễ dàng tác động trực tiếp vào hạt nhân ngữ nghĩa của vị từ trung tâm.

Khi đối chiếu với các công trình nghiên cứu trước đây về tình thái nhận thức trong tác phẩm của Nguyễn Minh Châu hay các khảo sát về trợ từ tiếng Việt, kết quả của luận văn đã mở rộng phạm vi ứng dụng khi chứng minh rằng tình thái đánh giá trong văn xuôi tự sự có tần suất xuất hiện cao hơn hẳn so với thơ ca và kịch bản văn học.

Toàn bộ hệ thống dữ liệu thực nghiệm trong luận văn có thể được mô hình hóa trực quan thông qua:

• Biểu đồ tròn (Pie chart) thể hiện tương quan tỷ lệ phân bố vị trí cú pháp (vị trí giữa câu chiếm 81,4%, đầu câu chiếm 11,9%, cuối câu chiếm 4,4%, các vị trí phối hợp chiếm 2,3%).
• Bảng tổng hợp đối chiếu tần suất giữa các nhóm từ loại (trợ từ, động từ tình thái, tính từ và tổ hợp quán ngữ) nhằm phục vụ công tác giảng dạy trực quan.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát thực tế, luận văn đề xuất 4 giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng dạy học Ngữ văn tại các trường trung học phổ thông:

1. Thiết kế ngân hàng bài tập tích hợp ngữ pháp và văn bản: Giáo viên bộ môn Ngữ văn chủ động biên soạn tối thiểu 50 bài tập thực hành nhận diện và phân tích nghĩa tình thái đánh giá từ chính các ngữ liệu văn học trong chương trình. Hoạt động này cần hoàn thành trong học kỳ 1 của năm học, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh nắm vững kiến thức nghĩa của câu lên trên 85%.
2. Chuẩn hóa quy trình giảng dạy phân môn Tiếng Việt: Tổ chuyên môn Ngữ văn tại các trường trung học phổ thông tiến hành cấu trúc lại giáo án bài Nghĩa của câu (thuộc phân phối chương trình lớp 11, tiết 74 và tiết 81) trong thời gian 3 tháng đầu năm học. Mục tiêu bảo đảm 100% tiết học lý thuyết đều có ví dụ minh họa gắn liền với các tác phẩm truyện và kí kinh điển.
3. Ứng dụng phân tích tình thái vào đọc hiểu tác phẩm văn học: Đội ngũ giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy, hướng dẫn học sinh tiếp cận tâm lý nhân vật Chí Phèo, Mị, Tràng thông qua hệ thống chỉ dấu tình thái. Giải pháp này triển khai liên tục trong suốt năm học nhằm nâng điểm số trung bình kiểm tra định kỳ của học sinh thêm 0,5 đến 1,0 điểm.
4. Biên soạn tài liệu bồi dưỡng văn hóa giao tiếp học đường: Ban Giám hiệu phối hợp cùng đoàn thể nhà trường xuất bản cẩm nang sử dụng từ ngữ tình thái trong giao tiếp hàng ngày trong vòng 12 tháng, tạo chuyển biến tích cực trong văn hóa ứng xử cho hơn 1.000 học sinh tại mỗi đơn vị trường học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Giáo viên Ngữ văn tại các trường trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp hệ thống ngữ liệu chuẩn hóa gồm 21 tác phẩm để thiết kế giáo án tích hợp phân môn Tiếng Việt và Đọc văn, giúp tiết kiệm khoảng 40% thời gian tìm kiếm dẫn chứng thực tế.
2. Học sinh các khối lớp 10, 11 và 12: Sử dụng các bảng phân loại sắc thái tình thái làm tài liệu tự học, hỗ trợ giải quyết nhanh các câu hỏi đọc hiểu ngữ pháp và nâng cao năng lực cảm thụ văn học trong các kỳ thi học sinh giỏi, thi tốt nghiệp với mục tiêu đạt điểm 8,0 trở lên.
3. Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Ngữ văn và Ngôn ngữ học: Tiếp cận khung phương pháp khảo sát định lượng mẫu và hệ thống lý thuyết nghĩa tình thái chủ quan để ứng dụng vào việc hoàn thiện các đề tài khóa luận, luận văn tốt nghiệp.
4. Chuyên viên nghiên cứu và phát triển chương trình giáo dục: Tham khảo 295 dữ liệu khảo sát thực chứng để cân đối dung lượng bài học ngữ pháp trong sách giáo khoa, bảo đảm tính liên thông giữa lý thuyết ngôn ngữ và thực hành văn bản.

Câu hỏi thường gặp

Nghĩa tình thái đánh giá khác biệt như thế nào so với nghĩa miêu tả trong câu? Nghĩa miêu tả phản ánh sự tình khách quan của thế giới hiện thực, trong khi nghĩa tình thái đánh giá thể hiện lập trường, cái nhìn chủ quan của người nói. Ví dụ trong câu "A Phủ mới mười tuổi", nghĩa miêu tả xác định độ tuổi của nhân vật, còn từ "mới" mang sắc thái đánh giá về lượng thời gian, nhấn mạnh sự việc nhân vật còn quá nhỏ tuổi.

Phương tiện ngôn ngữ nào được sử dụng nhiều nhất để biểu thị tình thái đánh giá? Theo số liệu thống kê từ 295 trường hợp khảo sát, trợ từ là phương tiện phổ biến nhất trong các văn bản truyện và kí. Điển hình là trợ từ "chỉ" xuất hiện 54 lần nhằm biểu thị sự đánh giá hạn chế về lượng, và trợ từ "mới" xuất hiện 36 lần để nhấn mạnh tính chất bất thường hoặc sớm muộn của sự việc.

Tại sao các phương tiện tình thái đánh giá lại tập trung chủ yếu ở vị trí giữa câu? Vị trí giữa câu chiếm tỷ lệ vượt trội lên đến 81,4% (240 lượt) do đặc thù ngữ pháp tiếng Việt. Đây là vị trí đứng liền trước vị ngữ, cho phép các phó từ, trợ từ và tổ hợp từ tác động trực tiếp lên hạt nhân vị từ, giúp định hình ngay lập tức thái độ đánh giá của người kể chuyện đối với hành động của nhân vật.

Luận văn phân chia các sắc thái nghĩa tình thái đánh giá theo những tiêu chí nào? Hệ thống sắc thái được phân lập dựa trên đối tượng đánh giá thành hai nhóm lớn: nhóm đánh giá về lượng (thời gian nhanh/chậm, không gian gần/xa, số lượng nhiều/ít) và nhóm đánh giá về chất (tính tích cực/tiêu cực, tính hợp lý, tính ưu thế và tính bất thường). Cách phân loại này bao quát 100% ngữ liệu khảo sát thực tế.

Việc phân tích nghĩa tình thái hỗ trợ học sinh cảm thụ tác phẩm văn học như thế nào? Việc giải mã các từ ngữ tình thái giúp học sinh hiểu chính xác tâm trạng và tính cách nhân vật. Điển hình trong tác phẩm Cha con nghĩa nặng, câu văn "Bấy lâu nay con tưởng cha đã chết rồi, té ra cha còn sống" sử dụng tổ hợp "té ra" thể hiện sự ngỡ ngàng tột độ, giúp người đọc thấu cảm trọn vẹn tình phụ tử thiêng liêng.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về nghĩa tình thái và nghĩa tình thái đánh giá trên nền tảng ngữ liệu tiếng Việt hiện đại.
• Công trình cung cấp bức tranh định lượng chân thực thông qua 295 lượt phương tiện biểu hiện được khảo sát tỉ mỉ từ 21 tác phẩm truyện và kí trong sách giáo khoa.
• Nghiên cứu chứng minh quy luật phân bố cú pháp vượt trội của phương tiện tình thái ở vị trí giữa câu với tỷ lệ 81,4% và vai trò trọng tâm của hệ thống trợ từ.
• Đề xuất các giải pháp khả thi nhằm đổi mới phương pháp dạy học bài Nghĩa của câu và tích hợp giáo dục văn hóa thẩm mỹ cho học sinh phổ thông.
• Tạo lập nguồn ngữ liệu tham khảo mẫu mực phục vụ đắc lực cho công tác nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng và đổi mới giáo dục sau năm 2015.

Kế hoạch tiếp theo định hướng mở rộng phạm vi khảo sát sang các thể loại thơ trữ tình và kịch bản văn học trong lộ trình 12 đến 24 tháng tới. Các thầy cô giáo và nhà nghiên cứu hãy vận dụng ngay hệ thống phương pháp phân tích nghĩa tình thái vào bài giảng thực tế để khơi dậy niềm đam mê và nâng tầm chất lượng học tập môn Ngữ văn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Phần 2: Nội dung Phần 3: Kết luận Phần nội dung, chia làm ba chương với các nội dung chính sau: Chƣơng 1: Cơ sở lí thuyết và thực tiễn - Cơ sở lí thuyết cơ bản liên quan đến đề tài: Khái quát về câu, nghĩa của câu, NTT và NTTĐG. Sơ lược về từ, tổ hợp từ, cặp từ, cặp tổ hợp từ, từ loại. - Cơ sở thực tiễn là vấn đề dạy học truyện và kí, dạy học NTT và giáo dục văn hóa cho học sinh ở trường THPT Chƣơng 2: Các phƣơng tiện, các sắc thái nghĩa tình thái đánh giá của câu trong những văn bản truyện và kí Trong chương này, chúng tôi thống kê các phương tiện biểu thị NTTĐG, phân loại các sắc thái đánh giá theo hai nhóm: sắc thái đánh giá về lượng; sắc thái đánh giá về chất. Chƣơng 3: Vận dụng nghĩa tình thái đánh giá vào việc dạy học Ngữ văn ở trƣờng trung học phổ thông Trong chương này, luận văn tập trung phân tích những ứng dụng của NTTĐG vào việc dạy Văn học, Tiếng Việt và giáo dục văn hóa cho học sinh THPT.

7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 CƠ SỞ LÍ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN 1. Sơ lƣợc về câu xét trên hai bình diện cấu trúc và ngữ nghĩa 1. Khái niệm câu và thuật ngữ câu 1. Khái niệm câu Sau khi khảo sát các tài liệu khác nhau về định nghĩa câu, chúng tôi thấy nổi lên năm khuynh hướng chính: định nghĩa câu dựa vào mặt ý nghĩa; định nghĩa câu dựa riêng vào mặt hình thức; định nghĩa câu dựa vào cả mặt ý nghĩa và hình thức; định nghĩa câu dựa vào khối lượng và chức năng; khuynh hướng định nghĩa câu tổng hợp toàn diện.

Trong khuynh hướng cuối này nổi bật là hai định nghĩa: - Tác giả Diệp Quang Ban đã đưa ra định nghĩa: “Câu là đơn vị ngôn ngữ có cấu tạo ngữ pháp (bên trong và bên ngoài) tự lập và ngữ điệu kết thúc, mang một ý nghĩa tương đối trọn vẹn hay thái độ, sự đánh giá của người nói, hoặc có thể kèm theo thái độ, sự đánh giá của người nói, giúp hình thành và biểu hiện, truyền đạt tư tưởng tình cảm. Câu đồng thời là đơn vị thông báo nhỏ nhất bằng ngôn ngữ” [3, tr. - Tác giả Nguyễn Như Ý cho rằng câu là: " Phạm trù ngữ pháp cơ bản của cú pháp học. Nó là đơn vị độc lập nhỏ nhất của lời nói, đơn vị hiện thực của giao tiếp được cấu tạo từ từ và ngữ theo quy luật ngữ pháp và ngữ điệu của một ngôn ngữ, là đơn vị cơ bản để hình thành, thể hiện và thông báo ý nghĩa, cảm xúc với thực tại và mối quan hệ của chúng với người nói" [46, tr.

- Tác giả Nguyễn Thị Nhung trong cuốn Ngữ pháp tiếng Việt cho rằng: trong các khuynh hướng trên, hai khuynh hướng định nghĩa cần chú ý hơn cả là: + Định nghĩa giúp phân biệt câu với những đơn vị nhỏ hơn và lớn hơn nó. Đó là: Câu là đơn vị thông báo nhỏ nhất. Chức năng thông báo giúp phân biệt câu với đơn vị nhỏ hơn là từ, tính chất nhỏ nhất trong số các đơn vị thông báo giúp phân biệt câu với đơn những đơn vị lớn hơn là đoạn văn và văn bản. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Định nghĩa đem lại cái nhìn toàn diện về câu, có thể phát biểu là: “Câu là đơn vị ngôn ngữ được tạo ra trong quá trình tư duy và giao tiếp, do các từ, ngữ trực tiếp tạo thành theo một quy tắc ngữ pháp, sử dụng một ngữ điệu kết thúc nhất định, thường biểu đạt một sự tình thường kèm theo thái độ, sự đánh giá của người nói.