MỞ ĐẦU Trên Thế Giới hiện nay ngành chăn nuôi rất phát triển chiếm vị trí khá quan trọng đối với cuộc sống con người, đáp ứng nhu cầu ăn uống không thể thiếu của chúng ta. Ở nước ta ngành chăn nuôi nói chung chăn nuôi lợn nói riêng, sau khi nhà nước mở cửa cho các doanh nghiệp nước ngoài vào đầu tư từ năm 1992 về số đàn con và quy mô trại. Trước khi bệnh dịch tả lợn Châu Phi bùng phát ở Việt Nam lợn là một loài động vật rất dễ thích nghi, khả năng sinh sản nhanh, vốn đầu tư ban đầu trung bình nhưng lại cho năng suất thịt cao, cho hiệu quả kinh tế lớn. Sản phẩm từ lợn có thể làm được nhiều mục đích khác nhau không chỉ việc tạo chế biến thức ăn, các sản phẩm như chất thải qua sử lí tạo thành phân bón rất tốt.
Những năm qua Đảng và Nhà nước ta có chủ trương nhập các giống lợn như Landrace và Yorkshire có năng suất chất lượng thịt cao mặt khác cải thiện được chất lượng con giống bản địa nhiều hộ chăn nuôi đã mạnh dạn đầu tư chăn nuôi lợn hướng nạc, chuyển hẳn phương thức chăn nuôi chuyền thống sang phương thức chăn nuôi công nghiệp với quy mô trung bình và lớn, áp dụng những công nghệ kĩ thuật từng bước cho kết quả tốt. Trong đó kĩ thuật chăn nuôi lợn nái sinh sản là khâu quyết định trong việc chăn nuôi lợn thành công hay thất bại của ngành chăn nuôi lợn, vì nó ảnh hưởng đến số lượng cũng như chất lượng của lợn sơ sinh cũng như cai sữa của một nái sinh sản trong năm. Để việc tạo ra kinh tế cho gia đình cũng như việc thích ứng tạo ra những cá thể lợn có khả năng miễn dịch lại bệnh dịch tả lợn Châu Phi tại trang trại lợn Quý Hiền. Do tình hình cấp thiết trại đã sử dụng lợn nái lai Duroc x (Landrace x Yorkshine) vào làm nái sinh sản.
Xuất phát từ những vấn đề trên nhằm khắc phục tình trạng này chúng tôi tiến hành đề tài “Đánh giá năng suất sinh sản của lợn nái Duroc x (Landrace x Yorkshire) phối với đực Duroc sống sót sau dịch tả Châu Phi tại trại Quý Hiền, Xã Đình Dù, Huyện Văn Lâm, Tỉnh Hưng Yên” 8 MỤC ĐÍCH-YÊU CẦU Mục đích Đánh giá năng suất sinh sản của đàn nái lai D( L x Y ) phối với đực Duroc sống sót sau dịch tả lợn châu Phi tại trại Quý Hiền. Yêu cầu Ghi chép số liệu đầy đủ, chính xác và trung thực. Tham gia lao động cùng chủ trại nhằm việc lắm được quy trình nuôi dưỡng, chăm sóc và điều trị bệnh cho lợn con, lợn nái sinh sản. 9 PHẦN I TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 ĐẶC ĐIỂM SINH LÝ, SINH DỤC CỦA LỢN NÁI 1.1 Sự thành thục về tính và thể vóc + Sự thành thục về tính: Sự thành thục về tính là tuổi mà con vật bắt đầu có phản xạ sinh dục và có khả năng sinh sản.
Biểu hiện về sự thành thục về tính đó là: - Bộ máy sinh dục đã phát triển tương đối hoàn chỉnh, con đực sinh tinh, con cái có trứng rụng lần đầu, trứng và tinh trùng gặp nhau có khả năng thụ thai. - Xuất hiện các phản xạ cá biểu hiện sinh dục: buồng trứng, tử cung, âm đạo,… phát triển toàn diện để có thể hoạt động sinh sản. - Lợn cái khi động dục thì chúng ta không phối ở lần động dục đầu vì nó chỉ có ý nghĩa thông báo cho khả năng sinh sản của lợn nái và khi phối được thì số lượng con cũng như khả năng sinh trưởng sẽ kém hơn. - Việc thành thục ở lợn thường thì lợn nội thành thục về tính từ 4 -5 tháng tuổi, lợn ngoại thành thục về tính từ 6 - 7 tháng tuổi.
+ Sự thành thục về thể vóc: Tuổi thành thục về thể vóc là tuổi mà con vật đã phát triển hoan thiện về thể vóc và hoàn thiện bộ máy sinh sản. Khi gia súc thành thục về thể vóc thì mới tiến hành cho giao phối. Biểu hiện của sự thành thục về thể vóc đó là: - Các bộ phận cơ thể, ngoại hình, xương đã cốt hóa hoàn toàn, tầm vóc ổn định, ở con cái đặc biệt phát triển về xương chậu (khung xương chậu to và rộng hơn). - Bộ máy sinh dục được phát triển hoàn thiện, sẵn sàng cho quá trình mang thai và sinh con.
- Các đặc điểm sinh dục thứ cấp được hoàn thiện. - Thông thường lợn cái sau hai đến ba chu kì động dục thì sẽ thành thục về thể vóc, nên người ta thường phối giống vào lần động dục thứ hai hoặc thứ ba 10 tùy từng cá thể lợn cái, để đảm bảo an toàn và đảm bảo cho khả năng sản xuất của nái. Thời điểm thích hợp nên cho phối là vào 7 – 8 tháng tuổi lúc đó khối lượng cơ thể đạt 40 – 50 kg đối với lợn nái nội, 8 – 9 tháng tuổi khi khối lượng đạt 100 – 120 kg đối với lợn nái ngoại.2 Chu kì tính Là quá trình khá phức tạp sau khi cơ thể con cái phát triển, khi gia súc thành thục thì cơ thể con cái và cơ quan sinh dục có sự biến đổi kèm theo quá trình rụng trứng. Trứng phát triển dưới sự điều khiển của một hoocmon thùy trước tuyến yên, làm cho trứng chín và rụng theo một chu kỳ nhất định, sự lặp đi lặp lại theo chu kì này gọi là chu kì sinh dục.
Người ta ước tính chu kì động dục trung bình của lợn là 21 ngày, dao động từ 18-24 ngày và được chia làm 4 giai đoạn: + Giai đoạn trước động dục: Là giai đoạn đầu của chu kì sinh dục, nó xuất hiện đầy đủ các biến đổi sinh lý, tính thành thục, bao gồm cả sự phát triển của noãn bao thành thục nổi rõ lên bề mặt trứng. Lúc này cơ quan sinh dục cái có sự biến đổi như: âm hộ, âm đạo, tử cung xung huyết, các tuyến sinh dục tăng cường hoạt động, ở bên trong buồng trứng có quá trình noãn bao thành thục, chín và rụng Buồng trứng to hơn bình thường, các tế bào có vách ống dẫn trứng tăng sinh, số lượng lông nhung tăng lên. Sừng tử cung nhu động tăng cường. Mạch quản trong màng nhầy tử cung cũng tăng lên, dịch nhầy ở âm đạo nhiều hơn.
Các tuyến sinh dục cũng hoạt động mạnh hơn. Trong giai đoạn này tính hưng phấn chưa cao, dần dần noãn bao chín, tế bào trứng được tách ra, sừng tử cung co bóp mạnh, cổ tử cung chưa mở hoàn toàn, niêm dịch chảy ra nhiều nhất khi con vật xuất hiện tính dục. Giai đoạn trước khi động dục này cơ quan sinh dục có những biểu hiện: Âm đạo âm hộ sưng, đỏ hồng, không có dịch nhầy hoặc rất ít, con vật bồn chồn biếng ăn hoặc bỏ ăn, thích nhảy lên người con khác nhưng không cho con khác trèo lên mình. Khi người thử lợn thì con vật cụp đuôi và kêu giống lên rồi bỏ chạy.
Ở giai đoạn này không lên phối vì khi phối tỉ lệ thụ tinh được rất thấp 11 và có được tỉ lệ đầu con cũng sẽ ít và con cũng không sinh trưởng binh thường. Khi lợn động dục ở lần tiếp theo thì tất cả những sự biến đổi này là điều kiện thuận lợi cho tinh trùng vào đường sinh dục cái để kết hợp với tế bào trứng. + Giai đoạn động dục: Giai đoạn này tế bào trứng tách rời khỏi noãn bao. Toàn bộ cơ thể và cơ quan sinh dục biểu hiện hàng loạt thay đổi sinh lý Âm hộ phù thũng, niêm mạc xung huyết, niêm dịch chảy ra từ âm đạo nhiều và đặc.
Trong giai đoạn này, tính hưng phấn của con vật cao độ, lợn biếng ăn, phá chuồng con vật đi lại nhiều và đái dắt…Lúc này cổ tử cung mở và co bóp mạnh, âm hộ chuyển sang màu mận chín. Bắt đầu cho con đực nhảy lên lưng, khi thử lợn dùng tay ấn mạnh lên lưng thì con vật có biểu hiện như: hai chân dạng ra, đứng lỳ, cong đuôi về một phía, tai vểnh sẵn sàng cho quá trình giao phối. Sau khi bắt đầu chịu đực khoảng 20-30 giờ thì trứng bắt đầu rụng. + Giai đoạn sau động dục: Sau khi qua thời kì động dục thì toàn bộ cơ thể và cơ quan sinh dục dần dần hồi phục về trạng thái sinh lý bình thường.
Âm hộ teo lại, tái dần, lợn bắt đầu ăn uống tốt hơn. Bên trong, buồng trứng xuất hiện thể vàng. Thể vàng tiết progesterone ức chế trung khu sinh dục vùng dưới đồi, ức chế tuyến yên, do đó mà làm giảm hưng phấn thần kinh, ngưng tiết dịch. Khi gia súc cái mang thai, thể vàng tồn tại trong suốt thời gian chửa.
Nếu không mang thai, thể vàng sẽ tiêu biến sau 14-15 ngày. Sau khi thể vàng tiêu biến thì một chu kì mới lại bắt đầu. + Giai đoạn nghỉ ngơi: Đây là giai đoạn dài nhất của chu kì sinh dục kéo dài 10 – 12 ngày, các biểu hiện về tính của gia súc ở trạng thái yên tĩnh: Cơ quan sinh dục không có biểu hiện về hoạt động rõ rệt. Giai đoạn này kéo dài từ lúc trứng không được thụ tinh cho tới khi thể vàng tiêu biến.
Con vật hoàn toàn không có phản xạ sinh dục, cơ quan sinh dục trở lại bình thường Đây là giai đoạn nghỉ ngơi, yên tĩnh, để khôi phục lại 12 cấu tạo, chức năng cũng như năng lượng để chuẩn bị cho một chu kì sinh dục mới. Sự thụ tinh Sự thụ tinh là sự kết hợp giữa tế bào tinh trùng và tế bào trứng để tạo thành hợp tử mới có khả năng phân chia tạo thanh phôi và thành một cơ thể hoàn thiện. Trong cơ thể lợn cái, trứng bắt đầu rụng sau khoảng 20-30 giờ khi có biểu hiện chịu đực và trứng được phóng vào ống dẫn trứng. Trong ống dẫn trứng, chúng sớm được thụ tinh ( 1/3 phía trên ống dẫn trứng) và phát triển thành hợp tử trước khi chúng được vận chuyển đến sừng tử cung để làm tổ.
Tế bào trứng được cấu tạo và bao bọc bởi ba lớp màng đó là: + Màng phóng xạ: Màng này bao bọc phía ngoài cùng, có tác dụng bảo vệ trứng khỏi các tác động cơ học. Tinh trùng của tất cả các loài gia súc đều có thể phá vỡ được lớp màng phóng xạ này, bởi lẽ đó mà ta có thể pha thêm tinh dịch của loài khác vào để làm tăng hiệu quả phá màng. + Màng trong suốt: Màng trong suốt nằm phía trong màng phóng xạ, đối với lợn chỉ có tinh trùng của lợn mới có thể xuyên qua màng này được, vì nó có enzim đặc hiệu, đặc trưng cho từng loài.