CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÈ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1. Tổng quan về đơn vị sự nghiệp công lập. Khái niệm, điểm và vai trò của đơn vị sự nghu công lập a. Khái niệm Don vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước (sau đây gọi là đơn vị sự nghiệp công).ˆ Đơn vị sự nghiệp công có những điểm khác cơ quan hành chính.
Cơ quan hành chính là những tổ chức cung cấp trực tiếp các dịch vụ hành chính công cho. người dân khi thực hiện chức năng quản lý Nhà nước của mình. Các dịch vụ hành chính công được cung cấp theo luật định, với chất lượng đồng nhất cho mọi người tiêu dùng và được chỉ trả trực tiếp bằng ngân sách nhà nước. Dịch vụ hành chính công là chức năng của cơ quan hành chính Nhà nước, là trách nhiệm và nghĩa vụ của bộ máy Nhà nước với nhân dân và chỉ có Nhà nước mới có đủ thâm quyền thực hiện chức năng đó.
Nhà nước với tư cách là một tổ chức công quyền phải có nghĩa vụ cung cấp các dịch vụ này cho nhân dân, còn người dân có nghĩa vụ đóng góp cho. Nhà nước dưới hình thức thuế. Như vậy, quan hệ trao đổi các dịch vụ hành chính công không phản ánh quan hệ thị trường, mà phản ánh quan hệ nghĩa vụ của Nhà nước và phương tiện thực hiện nghĩa vụ do xã hội công dân cung cấp. Người sử dụng dịch vụ có thể trả một phần hoặc không phải trả tiền cho việc sử dụng dịch vụ đó, nhưng phải đóng thuế để chỉ trả cho chúng.
Chính vì vậy cơ quan hành chính chỉ được tự chủ tài chính trong phần kinh phí ngân sách nhà nước cấp (cơ chế khoán chỉ), không được tự do mở rộng dịch vụ và nguồn thu. Trong khi đó, dịch vụ của Qube hi (2010), tuật Viên chức số 58/2010/QH12 ngày 15/11/2010, Hà Nội đơn vị sự nghiệp cung ứng có thể cạnh tranh với khu vực tư nhân và cung ứng theo nhu cầu nơi các đơn vị này được phép khai thác và mở rộng nguồn thu từ các hoạt động sự nghiệp của mình. Điểm khác biệt này cho phép các đơn vị sự nghiệp có thể hoạt động theo nguyên tắc tự chủ tài chính. Đơn vị sự nghiệp có điển khác với loại hình doanh nghiệp.
Các doanh nghiệp phải tuân thủ nguyên tắc hạch toán kinh doanh, hướng tới mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận bằng cách tự bù đắp đủ chỉ phí và có lãi. Doanh nghiệp phải hoạt động theo quy luật thị trường. Đơn vị sự nghiệp không hoạt động hoàn toàn theo cơ chế thị trường và không coi lợi nhuận là mục tiêu hàng đầu của mình. Lĩnh vực sự nghiệp tạo ra những sản phẩm đặc biệt vừa mang tính phục vụ chính tri-xa hội, vừa mang tính hàng hóa đòi hỏi phải bù đắp chỉ phí.
Với chức năng phục vụ xã hội, sản phẩm của hoạt động sự nghiệp không thể đo bằng giá trị tiền tệ hữu hình. Những đơn vị tạo ra sản phẩm đó không thê và càng không hạch toán được lỗ lãi đơn thuần bởi sản phẩm. của nó thuộc chức năng phục vụ nhân dân, phục vụ xã hội. Mặt khác, mỗi sản phẩm này đều mang trong nó giá trị đã hao phí để tạo ra lãi.
Đề tái sản xuất giản đơn, các đơn vị sự nghiệp phải thu lại từ ngân sách nhà nước và từ chỉ trả của người hưởng thu. Đặc điểm Một là, đơn vị sự nghiệp công lập là đơn vị hoạt động theo nguyên tắc phục vụ xã hội, không vì mục đích lợi nhuận. Việc cung ứng các hàng hóa nảy cho thị trường chủ yếu không vì mục đích lợi nhuận như hoạt động sản xuất kinh doanh. Nha nước tô chức, duy trì và tài trợ cho các hoạt động quy hoạch đề cung cấp những sản phẩm, dịch vụ cho thị trường trước hết nhằm thực hiện vai trò của Nhà nước trong việc phân phối lại thu nhập và thực hiện các chính sách phúc lợi công cộng khi can thiệp vào thị trường.
Nhờ đó, sẽ hỗ trợ cho các ngành, các lĩnh vực kinh tế hoạt động bình thường, nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài, đảm bảo nguồn nhân lực, thúc đây hoạt động kinh tế phát triển và ngày càng đạt hiệu quả cao hơn, đảm bảo và không ngừng nâng cao đời sống, sức khỏe, văn hóa, tỉnh thần của nhân dân. Hai là, sản phẩm của các đơn vị sự nghiệp là các sản phim mang lại lợi ích chung có tính bền vững và gắn bó hữu cơ với quá trình tạo ra của cải vật chất và giá trị tỉnh thần. Sản phẩm, dịch vụ của đơn vị sự nghiệp chủ yếu là giá trị về tri thức, văn hóa, phát minh, sức khỏe, đạo đức. có tính phục vụ không chỉ một ngành, một lĩnh vực nhất định mà thường có tác dụng lan tỏa, truyền tiếp, tác động đến toàn bộ nên kinh tế quốc dân.
Mặt khác, sản phẩm của hoạt động sự nghiệp chủ yếu tạo ra các “hàng hóa công cộng” ở dạng vật chất và phi vật chất phục vụ trực tiếp hoặc gián tiền đến quá trình tái sản xuất xã hội. Việc sử dụng "hàng hóa công cộng" này giúp cho qua trình sản xuất của cải vật chất được thuận lợi và ngày càng có hiệu quả cao. Hoạt động sự nghiệp giáo dục, đảo tạo, y té, thé duc thé thao dem lại tri thức và đảm bảo sức khỏe cho người lao động, tạo điều kiện cho lao động có chất lượng ngày càng tốt hơn. Hoạt động sự nghiệp khoa học, văn hóa thông tin giúp nâng cao hiểu biết của con người về tự nhiên, xã hội, từ đó giúp tăng năng suất lao động và tạo ra các sản phẩm.
tốt hơn phục vụ sản xuất và đời sống con người. Vì vậy, hoạt động sự nghiệp luôn gắn bó hữu cơ và tác động tích cực đến quá trình tái sản xuất xã hội. Ba là, các đơn vị sự nghiệp công lập luôn gắn liền và bị chỉ phối bởi các chương trình phát triển kinh tế, xã hội của Nhà nước.Với chức năng của mình, Chính phủ luôn tổ chức, duy trì và đảm bảo hoạt động sự nghiệp để thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội. Để thực hiện những mục tiêu kinh tế - xã hội nhất định, Chính phủ tổ chức thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia như: Chương trình xóa mù chữ, chương trình dạy nghề cho lao động nông thôn, chương trình xóa đói giảm nghèo, Chương trình dân số - kế hoạch hóa gia đình.
Những chương trình mục tiêu quốc gia này chỉ có Nhà nước, với vai trò của mình mới có thể thực hiện một cách triệt để và có hiệu quả, nếu đề tư nhân thực hiện, mục tiêu lợi nhuận sẽ lắn chiếm mục tiêu xã hội và dẫn đến hạn chế việc tiêu dùng sản pham hoạt động sự nghiệp, từ đó kim ham su phát triển của xã hội. Vai trò của các đơn vị sự nghiệp công lập Đơn vị sự nghiệp công lập là bộ phận có vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế. Trong thời gian qua, các đơn vị sự nghiệp công lập đã có nhiều đóng góp cho sự ôn định và phát triển kinh tế xã hội của đất nước, thê hiện: ~ Thứ nị , cung cấp các dịch vụ về giáo dục, y tế, văn hóa thể dục, thé thao,. có chất lượng cao cho xã hội, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của nhân dân, góp phần cải thiện đời sống vật chất và tỉnh thần cho nhân dân.
~ Thứ hai, thực hiện các nhiệm vụ chính trị được giao như: đào tạo và cung. cấp nguồn nhân lực có chất lượng và trình độ cao, nghiên cứu và ứng dụng các kết quả khoa học, công nghệ; cung cấp các sản phẩm công nghiệp phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. - Thứ ba, đối với từng ngành hoạt động như nghiên cứu, cung cấp các dịch vụ xã hội thì đơn vị sự nghiệp công lập đều có vai trò chủ đạo trong việc tham gia đề xuất và thực hiện các đề án, chương trình lớn phục vụ sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước. ~ Thứ nie, thông qua hoạt động thu phí, lệ phí theo quy định của nhà nước đã gop phan ting cường nguồn lực, đây mạnh da dạng hóa và xã hội hóa nguồn lực thúc day sự phát triển của xã hội.
Thực hiện chủ trương xã hội hóa hoạt động sự nghiệp của nhà nước, trong thời gian qua các đơn vị sự nghiệp công lập ở tất cả các lĩnh vực đã tích cực mở rộng các loại hình, phương thức hoạt động, một mặt đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của nhân dân. Đồng thời qua đó cũng thực hiện xã hội hóa nguồn lực thúc đây sự phát triển của xã hội. Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập Để quản lý tốt các hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập cũng như quản lý được quá trình phát triển của các loại hình dịch vụ này, phục vụ tốt cho hoạt động của nên kinh tế quốc dân, cần phải xác định các đơn vị sự nghiệp công lập tùy. thuộc vào lĩnh vực hoạt động hay khả năng đảm bảo nguồn kinh phí cho hoạt động thường xuyên của đơn vị, * Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động của đơn vị, đơn vị sự nghiệp công lập bao gồm: ~ Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực khoa học và công nghệ.
~ Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, thể thao và du lịch. ~ Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực giáo dục đào tạo - Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực y tế. ~ Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực dạy nghề. ~ Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực sự nghiệp kinh tế và sự nghiệp khác.
~ Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực thông tin truyền thông và báo chí Ngoài các đơn vị sự nghiệp công lập ở các lĩnh vực nói trên còn có các don vị sự nghiệp ở các tông công ty, tô chức chính trị, tổ chức xã hội. Việc phân loại đơn vị sự nghiệp công lập theo lĩnh vực hoạt động tạo thuận lợi cho việc phân tích đánh giá hoạt động của các đơn vị trong các lĩnh vực khác nhau tác động đến nền kinh tế như thế nào, từ đó nhà nước đưa ra các chế độ, chính sách phù hợp với hoạt động của đơn vị này.
