Nâng Cao Công Tác Quản Lý Nhà Nước Đối Với Hoạt Động Đào Tạo Nghề Tại Tỉnh Phú Thọ

Luận văn thạc sĩ phân tích nâng cao quản lý nhà nước trong đào tạo nghề tại tỉnh Phú Thọ, góp phần phát triển nguồn nhân lực địa phương.

• Tác giả: Lã Việt Tú
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Quốc Chính
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Nâng Cao Quản Lý Nhà Nước Đối Với Đào Tạo Nghề Tại Phú Thọ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ theo định hướng ứng dụng
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG ĐÀO TẠO NGHỀ
• 1.1. Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề
• 1.2. Khát quát về hoạt động đào tạo nghề
• 1.3. Quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề
• 1.4. Nội dung quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề
• 1.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề tại địa phương
• 1.6. Cơ sở thực tiễn về quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề
• 1.7. Kinh nghiệm tăng cường quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề tại tỉnh Vĩnh Phúc
• 1.8. Kinh nghiệm tăng cường quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề tại tỉnh Nghệ An
• 1.9. Những bài học kinh nghiệm tăng cường quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề cho tỉnh Phú Thọ trong thời gian tới
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.2.1. Thu thập thông tin sơ cấp
• 2.2.2. Thu thập thông tin thứ cấp
• 2.3. Phương pháp tổng hợp và xử lý thông tin
• 2.4. Phương pháp phân tích thông tin
• 2.4.1. Phương pháp thống kê mô tả
• 2.4.2. Phương pháp thống kê so sánh
• 2.5. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.5.1. Hệ thống chỉ tiêu phân tích hoạt động đào tạo nghề
• 2.5.2. Hệ thống chỉ tiêu phân tích/đánh giá nội dung quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG ĐÀO TẠO NGHỀ TẠI TỈNH PHÚ THỌ
• 3.1. Khái quát về Phú Thọ và hoạt động đào tạo nghề tại tỉnh Phú Thọ
• 3.2. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Phú Thọ có ảnh hưởng đến hoạt động đào tạo nghề
• 3.3. Khái quát hoạt động đào tạo nghề tại tỉnh Phú Thọ
• 3.4. Thực trạng công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề tại tỉnh Phú Thọ
• 3.4.1. Quy trình quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề tại tỉnh Phú Thọ
• 3.4.2. Phương pháp quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề tại tỉnh Phú Thọ
• 3.4.3. Nội dung quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề tại Phú Thọ
• 3.5. Công cụ quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề tại tỉnh Phú Thọ
• 3.6. Các nhân tố ảnh hưởng đến thực trạng quản lý nhà nước về đào tạo nghề tại tỉnh Phú Thọ
• 3.7. Đánh giá công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề ở Phú Thọ
• 3.8. Kết quả đạt được
• 3.9. Hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG ĐÀO TẠO NGHỀ TẠI TỈNH PHÚ THỌ
• 4.1. Định hướng và mục tiêu tăng cường quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề tại tỉnh Phú Thọ
• 4.1.1. Định hướng tăng cường quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề tại tỉnh Phú Thọ
• 4.1.2. Mục tiêu tăng cường quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề tại tỉnh Phú Thọ
• 4.2. Giải pháp tăng cường quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề tại tỉnh Phú Thọ
• 4.2.1. Nhóm giải pháp hoàn thiện quy trình quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề tại tỉnh Phú Thọ
• 4.2.2. Nhóm giải pháp hoàn thiện phương pháp và công cụ quản lý Nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề tại tỉnh Phú Thọ
• 4.2.3. Nhóm giải pháp hoàn thiện nội dung quản lý nhà nước về đào tạo nghề tại tỉnh Phú Thọ
• 4.3. Kiến nghị đối với các bên có liên quan
• 4.3.1. Đối với Chính phủ và các Bộ/ban/ngành có liên quan
• 4.3.2. Đối với Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp
• 4.3.3. Đối với cơ sở đào tạo nghề
• 4.3.4. Đối với đơn vị sử dụng lao động
• 4.3.5. Đối với người học nghề
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nâng Cao Quản Lý Nhà Nước Đối Với Đào Tạo Nghề Tại Phú Thọ

Đào tạo nghề tại tỉnh Phú Thọ đang đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển nguồn nhân lực. Việc nâng cao quản lý nhà nước đối với hoạt động này không chỉ giúp cải thiện chất lượng đào tạo mà còn đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần được hỗ trợ để phát triển bền vững.

1.1. Tình Hình Đào Tạo Nghề Tại Phú Thọ

Phú Thọ hiện có 52 cơ sở đào tạo nghề, phục vụ cho hơn 20.000 học sinh, sinh viên mỗi năm. Tuy nhiên, chất lượng đào tạo vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp.

1.2. Vai Trò Của Quản Lý Nhà Nước Trong Đào Tạo Nghề

Quản lý nhà nước có vai trò quyết định trong việc xây dựng chính sách và quy định cho hoạt động đào tạo nghề, từ đó nâng cao chất lượng và hiệu quả của chương trình đào tạo.

II. Những Thách Thức Trong Quản Lý Nhà Nước Đối Với Đào Tạo Nghề Tại Phú Thọ

Mặc dù có nhiều cơ hội, nhưng quản lý nhà nước đối với đào tạo nghề tại Phú Thọ vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như đầu tư dàn trải, quản lý lỏng lẻo và thiếu sự phối hợp giữa các bên liên quan đang cản trở sự phát triển.

2.1. Đầu Tư Dàn Trải Và Thiếu Hiệu Quả

Nhiều cơ sở đào tạo nghề chưa được đầu tư đúng mức, dẫn đến tình trạng lãng phí nguồn lực và không đạt được hiệu quả như mong muốn.

2.2. Thiếu Sự Phối Hợp Giữa Các Cơ Quan

Sự thiếu liên kết giữa các cơ quan quản lý nhà nước và các cơ sở đào tạo nghề gây khó khăn trong việc triển khai các chính sách và chương trình đào tạo.

III. Giải Pháp Nâng Cao Quản Lý Nhà Nước Đối Với Đào Tạo Nghề Tại Phú Thọ

Để nâng cao chất lượng đào tạo nghề, cần có những giải pháp cụ thể nhằm cải thiện công tác quản lý nhà nước. Các giải pháp này bao gồm việc hoàn thiện quy trình quản lý và tăng cường sự phối hợp giữa các bên liên quan.

3.1. Hoàn Thiện Quy Trình Quản Lý

Cần xây dựng quy trình quản lý chặt chẽ hơn, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc triển khai các chương trình đào tạo nghề.

3.2. Tăng Cường Hợp Tác Giữa Doanh Nghiệp Và Trường Nghề

Khuyến khích sự hợp tác giữa doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo nghề để đảm bảo rằng chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường lao động.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Đào Tạo Nghề Tại Phú Thọ

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc nâng cao quản lý nhà nước đã mang lại nhiều kết quả tích cực trong đào tạo nghề tại Phú Thọ. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để cải thiện hơn nữa.

4.1. Kết Quả Đạt Được Từ Các Chương Trình Đào Tạo

Nhiều học sinh, sinh viên sau khi tốt nghiệp đã tìm được việc làm phù hợp với chuyên môn, góp phần vào sự phát triển kinh tế địa phương.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Các Chính Sách Đào Tạo

Cần có các chỉ số đánh giá cụ thể để đo lường hiệu quả của các chính sách đào tạo nghề, từ đó điều chỉnh kịp thời.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Đào Tạo Nghề Tại Phú Thọ

Tương lai của đào tạo nghề tại Phú Thọ phụ thuộc vào khả năng cải thiện quản lý nhà nước và sự hợp tác giữa các bên liên quan. Cần có những chiến lược dài hạn để phát triển bền vững.

5.1. Định Hướng Phát Triển Đào Tạo Nghề

Xác định rõ các mục tiêu phát triển đào tạo nghề trong tương lai, phù hợp với xu hướng phát triển kinh tế xã hội.

5.2. Tăng Cường Đầu Tư Vào Đào Tạo Nghề

Cần có sự đầu tư mạnh mẽ hơn từ cả nhà nước và doanh nghiệp để nâng cao chất lượng đào tạo nghề, đáp ứng nhu cầu thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề giữ vai trò then chốt trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa tại các địa phương. Tại tỉnh Phú Thọ, hệ thống giáo dục nghề nghiệp bao gồm 52 cơ sở đào tạo, hàng năm tiếp nhận và đào tạo hơn 20.000 học sinh, sinh viên nhằm cung ứng lao động trực tiếp cho các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và các ngành kinh tế trọng điểm. Tuy nhiên, thực tiễn giai đoạn 2016 - 2018 cho thấy công tác đào tạo nghề trên địa bàn tỉnh vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng: cơ cấu ngành nghề chưa bắt kịp nhu cầu thị trường, đầu tư cơ sở vật chất còn dàn trải, hiệu quả sử dụng ngân sách chưa cao và kỹ năng thực hành của học viên tốt nghiệp chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu khắt khe của giới tuyển dụng.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá toàn diện thực trạng quản lý nhà nước về hoạt động đào tạo nghề tại tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn 2016 - 2018, từ đó xác định các nguyên nhân cốt lõi của những tồn tại và đề xuất hệ thống giải pháp khả thi nhằm tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý đến năm 2020.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 13 đơn vị hành chính cấp huyện cùng hệ thống 52 cơ sở đào tạo nghề trên địa bàn toàn tỉnh Phú Thọ. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu xác thực, luận cứ khoa học tin cậy giúp các cơ quan quản lý tại địa phương như Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Ủy ban nhân dân các cấp kịp thời điều chỉnh chính sách, hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành, nâng cao tỷ lệ lao động qua đào tạo có việc làm và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho toàn vùng Trung du miền núi phía Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý luận về quản lý nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và lý thuyết phát triển nguồn nhân lực. Khung phân tích vận dụng các quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014, Nghị định số 48/2015/NĐ-CP và Nghị định số 143/2016/NĐ-CP của Chính phủ về điều kiện đầu tư, hoạt động trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp.

Mô hình nghiên cứu phân tích quản lý nhà nước theo quy trình khép kín gồm 3 giai đoạn cốt lõi:

1. Ban hành khung thể chế, chiến lược, quy hoạch và chính sách phát triển mạng lưới đào tạo nghề.
2. Tổ chức thực hiện thông qua việc huy động nguồn lực, phân bổ ngân sách, quản lý đội ngũ giáo viên, chuẩn hóa chương trình đào tạo và cấp văn bằng chứng chỉ.
3. Thanh tra, kiểm tra và kiểm định chất lượng giáo dục nghề nghiệp.

Các khái niệm chính được làm rõ trong đề tài bao gồm:

• Nghề đào tạo và nghề xã hội: Phân định giữa lao động kỹ thuật thực hành và lao động chuyên môn hàn lâm.
• Hoạt động đào tạo nghề: Quá trình trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ làm việc cho người học theo 3 cấp trình độ (sơ cấp, trung cấp, cao đẳng).
• Bộ công cụ quản lý nhà nước: Bao gồm công cụ pháp luật, công cụ kế hoạch hóa và công cụ chính sách kinh tế - xã hội.
• Phương pháp quản lý: Kết hợp đồng bộ giữa phương pháp kinh tế (đặt hàng đào tạo, hỗ trợ tài chính), phương pháp hành chính (quy chuẩn, cấp phép, chế tài) và phương pháp giáo dục (tuyên truyền, định hướng nghề nghiệp).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng quy trình tiếp cận đa chiều kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp được thu thập trong năm 2018:

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu thực hiện điều tra khảo sát với tổng quy mô mẫu sơ cấp gồm 165 đối tượng được phân tầng đại diện:

  1. Khối cơ quan quản lý nhà nước (53 đơn vị): Gồm 01 phiếu tại Phòng Dạy nghề - Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Phú Thọ, 13 phiếu tại 13 Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội cấp huyện, và 39 phiếu tại 39 Ủy ban nhân dân cấp xã (chọn ngẫu nhiên 03 xã/huyện).
  2. Khối cơ sở đào tạo nghề (52 đơn vị): Khảo sát toàn bộ 52 cơ sở giáo dục nghề nghiệp thuộc các loại hình cao đẳng, trung cấp, trung tâm dạy nghề trên địa bàn tỉnh.
  3. Khối đơn vị sử dụng lao động (20 đơn vị): Chọn mẫu ngẫu nhiên 20 doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế có sử dụng lao động qua đào tạo nghề tại tỉnh.
  4. Khối người học nghề (40 học viên): Lấy mẫu ngẫu nhiên 10 học viên tại mỗi nhóm trong 4 loại hình cơ sở đào tạo nghề (cao đẳng nghề, trung cấp nghề, trung tâm dạy nghề, cơ sở khác).

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Trích xuất từ các niên giám thống kê của Cục Thống kê tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2016 - 2018, các báo cáo tổng kết của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, cùng tài liệu so sánh thực tiễn tại tỉnh Vĩnh Phúc và tỉnh Nghệ An.

• Phương pháp phân tích và lý do lựa chọn: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả nhằm lượng hóa các chỉ tiêu về quy mô mạng lưới, tỷ lệ phân bổ giáo viên, diện tích cơ sở vật chất theo chuẩn quy định. Đồng thời, nghiên cứu ứng dụng phương pháp thống kê so sánh thông qua tính toán lượng tăng giảm tuyệt đối liên hoàn và tốc độ tăng trưởng liên hoàn:

$$a_i = y_i - y_{i-1}$$

$$t_i = \frac{a_i}{y_{i-1}} \times 100%$$

Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm phản ánh chính xác xu hướng biến động thực tế của quy mô tuyển sinh, kết quả tốt nghiệp và hiệu quả thanh tra qua từng năm, loại bỏ các nhận định chủ quan và đem lại kết quả định lượng chuẩn xác khi xử lý dữ liệu trên phần mềm Excel.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình tổng hợp và phân tích dữ liệu khảo sát giai đoạn 2016 - 2018 đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng về hoạt động đào tạo nghề và công tác quản lý nhà nước tại tỉnh Phú Thọ:

• Sự mất cân đối nghiêm trọng trong cơ cấu trình độ đào tạo: Trong tổng số hơn 20.000 học sinh, sinh viên đào tạo mỗi năm tại 52 cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trình độ sơ cấp và dạy nghề dưới 3 tháng chiếm tỷ trọng áp đảo với khoảng 15.000 - 16.000 người (chiếm khoảng 75% - 80%). Trong khi đó, đào tạo trình độ trung cấp chỉ đạt khoảng 3.000 người (chiếm khoảng 15%) và trình độ cao đẳng chỉ đạt khoảng 1.000 người (chiếm dưới 5%). Tốc độ tăng trưởng đào tạo trình độ cao đẳng, trung cấp diễn ra chậm, chưa tương xứng với yêu cầu chuyển dịch cơ cấu công nghiệp của tỉnh.

• Khoảng cách lớn giữa chất lượng đào tạo và nhu cầu của doanh nghiệp: Kết quả khảo sát 20 doanh nghiệp trên địa bàn cho thấy trên 60% đơn vị đánh giá lao động qua đào tạo nghề còn yếu kém về kỹ năng mềm, kỷ luật lao động và tác phong công nghiệp. Khoảng 45% doanh nghiệp được khảo sát phản ánh họ phải tổ chức đào tạo lại hoặc kèm cặp thêm từ 1 đến 3 tháng trước khi bố trí công nhân vào dây chuyền sản xuất trực tiếp.

• Bất cập về chuẩn hóa cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên: Tại nhiều trung tâm dạy nghề cấp huyện, diện tích phòng học và xưởng thực hành chưa đáp ứng tiêu chuẩn tối thiểu 4 m2/chỗ học đối với hệ sơ cấp và từ 5,5 đến 7,5 m2/chỗ học đối với hệ trung cấp/cao đẳng theo Nghị định số 143/2016/NĐ-CP. Tỷ lệ giáo viên có kỹ năng thực hành đạt chuẩn chứng chỉ nghề quốc gia còn chiếm tỷ lệ khiêm tốn trong tổng số giáo viên giảng dạy.

• Hạn chế trong năng lực bộ máy và hiệu quả kiểm tra, giám sát: Kết quả khảo sát tại 53 đơn vị quản lý nhà nước (từ Sở đến 13 huyện và 39 xã) cho thấy cán bộ làm công tác dạy nghề ở cấp huyện và xã hầu hết là kiêm nhiệm, thiếu chuyên môn sâu về giáo dục nghề nghiệp. Công tác thanh tra, kiểm tra chuyên ngành hàng năm chỉ mới bao phủ được dưới 30% tổng số 52 cơ sở đào tạo nghề trên địa bàn, dẫn đến việc xử lý các sai phạm về tuyển sinh và cấp phát chứng chỉ chưa thật sự triệt để.

Thảo luận kết quả

Thực trạng nêu trên có thể được minh họa trực quan thông qua biểu đồ cơ cấu đào tạo nghề dạng hình quạt, trong đó mảng sơ cấp và dưới 3 tháng chiếm đến ba phần tư dung lượng đào tạo, tương phản hoàn toàn với phân khúc kỹ thuật viên trình độ cao. Bên cạnh đó, bảng tổng hợp đánh giá của 20 doanh nghiệp theo thang đo mức độ hài lòng phản ánh rõ nét sự thiếu hụt các năng lực cốt lõi về ngoại ngữ chuyên ngành, kỹ năng làm việc nhóm và vận hành thiết bị công nghệ tự động hóa.

Nguyên nhân căn bản của các tồn tại trên bắt nguồn từ cơ chế quản lý nhà nước còn mang nặng tính hành chính bao cấp, chưa phát huy hiệu quả phương pháp kinh tế để kích thích xã hội hóa. Việc phân bổ ngân sách vẫn dựa trên chỉ tiêu hành chính thay vì gắn với chuẩn đầu ra hoặc kết quả kiểm định chất lượng theo Nghị định số 49/2018/NĐ-CP.

So sánh với bài học thực tiễn tại các tỉnh lân cận, tỉnh Vĩnh Phúc đã nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên 67,2% (trong đó đào tạo kỹ thuật nghề đạt 47,45%) nhờ quy hoạch mạng lưới 55 cơ sở dạy nghề theo sát dự báo thị trường và đầu tư trọng điểm các trường chuẩn quốc tế. Tương tự, tỉnh Nghệ An đã đạt tỷ lệ hơn 80% học sinh sau học nghề có việc làm ổn định nhờ cơ chế gắn kết chặt chẽ giữa 46 cơ sở đào tạo với các doanh nghiệp, làng nghề và chương trình xuất khẩu lao động. Đối chiếu với hai địa phương trên, tỉnh Phú Thọ rõ ràng còn nhiều dư địa để cải cách cơ chế quản lý, đặc biệt là khâu dự báo cung - cầu nhân lực và chuyển giao quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực trạng và bài học kinh nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về đào tạo nghề tại tỉnh Phú Thọ:

• Hoàn thiện quy trình ban hành và thực thi chính sách đào tạo nghề: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Phú Thọ chủ trì xây dựng cơ chế đặt hàng đào tạo nghề gắn với nhu cầu của các doanh nghiệp tại các khu, cụm công nghiệp trên địa bàn giai đoạn 2019 - 2020. Thiết lập hệ thống dữ liệu số hóa theo dõi biến động thị trường lao động để định hướng chỉ tiêu tuyển sinh cho 52 cơ sở đào tạo, giảm dần tỷ trọng dạy nghề ngắn hạn dưới 3 tháng và nâng tỷ lệ tuyển sinh trung cấp, cao đẳng lên ít nhất 30% vào năm 2020.

• Đổi mới phương pháp và công cụ quản lý kinh tế - tài chính: Chuyển đổi phương thức phân bổ ngân sách nhà nước từ cấp phát bình quân sang cơ chế đấu thầu, đặt hàng đào tạo gắn với tỷ lệ học viên có việc làm sau tốt nghiệp đạt từ 85% trở lên. Ban hành chính sách ưu đãi về thuế đất và tín dụng nhằm thu hút doanh nghiệp FDI tham gia đầu tư xưởng thực hành tại các cơ sở đào tạo nghề trên địa bàn tỉnh.

• Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ quản lý và chuẩn hóa giáo viên dạy nghề: Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ chỉ đạo tổ chức các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý giáo dục nghề nghiệp cho 100% cán bộ chuyên trách tại 13 Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội cấp huyện và cán bộ văn hóa - xã hội tại các xã, phường. Các cơ sở đào tạo phải xây dựng lộ trình chuẩn hóa chức danh nghề nghiệp giáo viên theo Thông tư số 03/2018/TT-BLĐTBXH, đảm bảo 100% giáo viên dạy thực hành đạt chuẩn kỹ năng nghề quốc gia trước năm 2020.

• Tăng cường công tác kiểm định chất lượng, thanh tra và liên kết đào tạo: Tiến hành kiểm định chất lượng bắt buộc định kỳ hàng năm đối với toàn bộ 52 cơ sở giáo dục nghề nghiệp theo Nghị định số 49/2018/NĐ-CP và Thông tư số 15/2017/TT-BLĐTBXH. Tăng cường tối thiểu 2 đợt thanh tra liên ngành mỗi năm đối với hoạt động tuyển sinh, tổ chức giảng dạy và cấp văn bằng chứng chỉ, kiên quyết đình chỉ hoạt động hoặc thu hồi giấy phép đối với các cơ sở không bảo đảm diện tích sàn tối thiểu (4 - 7,5 m2/chỗ học) và trang thiết bị thực hành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương: Lãnh đạo và cán bộ chuyên môn thuộc Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Phú Thọ, Ủy ban nhân dân 13 huyện, thị xã, thành phố có thể sử dụng đề tài như một cẩm nang tham chiếu để xây dựng quy hoạch mạng lưới, ban hành văn bản quy phạm pháp luật và thiết lập chỉ tiêu phát triển nhân lực kỹ thuật giai đoạn 2020 - 2025.

• Ban giám hiệu và cán bộ quản lý các cơ sở giáo dục nghề nghiệp: Lãnh đạo 52 cơ sở đào tạo nghề trên địa bàn tỉnh Phú Thọ và các tỉnh Trung du miền núi phía Bắc có thể ứng dụng các chỉ tiêu nghiên cứu để rà soát tiêu chuẩn cơ sở vật chất, đổi mới giáo trình, phát triển kỹ năng mềm cho học viên và xây dựng mô hình liên kết bền vững với doanh nghiệp.

• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu: Giới học thuật chuyên ngành Quản lý kinh tế, Quản lý công, Kinh tế lao động có thể khai thác bộ khung lý thuyết, hệ thống 165 mẫu điều tra thực nghiệm và phương pháp phân tích thống kê so sánh làm tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu khoa học liên quan.

• Hiệp hội doanh nghiệp và các nhà tuyển dụng: Các doanh nghiệp hoạt động tại các khu công nghiệp ở Phú Thọ có thể sử dụng dữ liệu đánh giá thực trạng để chủ động đề xuất chương trình hợp tác đào tạo, tiếp nhận thực tập và đặt hàng nhân lực theo đúng vị trí việc làm.

Câu hỏi thường gặp

Thực trạng đào tạo nghề tại tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2016 - 2018 có điểm nổi bật nào?

Toàn tỉnh có mạng lưới 52 cơ sở giáo dục nghề nghiệp đào tạo hơn 20.000 người/năm. Tuy nhiên, quy mô đào tạo mất cân đối lớn khi sơ cấp và dưới 3 tháng chiếm tới khoảng 75% (khoảng 15.000 người), trong khi hệ cao đẳng chỉ chiếm dưới 5% (khoảng 1.000 người), chưa đáp ứng tốt nhu cầu nhân lực kỹ thuật cao.

Hạn chế lớn nhất trong công tác quản lý nhà nước về đào tạo nghề tại Phú Thọ là gì?

Hạn chế lớn nhất là bộ máy quản lý tại 13 huyện và 39 xã còn thiếu cán bộ chuyên trách, công tác thanh tra chưa bao phủ hết 52 cơ sở đào tạo. Bên cạnh đó, việc phân bổ ngân sách còn dàn trải, chưa gắn với kết quả kiểm định chất lượng và nhu cầu thực tế của 20 doanh nghiệp khảo sát.

Kinh nghiệm quản lý từ Vĩnh Phúc và Nghệ An mang lại bài học gì cho Phú Thọ?

Vĩnh Phúc thành công nhờ đạt tỷ lệ 67,2% lao động qua đào tạo gắn với 55 cơ sở đạt chuẩn, còn Nghệ An đạt trên 80% học viên có việc làm nhờ liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp và xuất khẩu lao động. Phú Thọ cần học tập mô hình đặt hàng đào tạo và nâng cao vai trò của giới chủ doanh nghiệp.

Luận văn sử dụng phương pháp và quy mô khảo sát thực tế như thế nào?

Tác giả đã triển khai điều tra chọn mẫu phân tầng với 165 phiếu khảo sát sơ cấp thu thập năm 2018, bao gồm 53 cơ quan quản lý nhà nước (Sở, 13 huyện, 39 xã), 52 cơ sở đào tạo nghề, 20 doanh nghiệp sử dụng lao động và 40 học viên đại diện cho 4 loại hình cơ sở đào tạo.

Những giải pháp đột phá nào được đề xuất để nâng cao hiệu lực quản lý?

Bốn giải pháp chính bao gồm: chuyển đổi sang cơ chế đấu thầu/đặt hàng đào tạo theo nhu cầu doanh nghiệp, chuẩn hóa 100% cán bộ tại 13 huyện và giáo viên theo Thông tư số 03/2018/TT-BLĐTBXH, siết chặt kiểm định chất lượng 52 cơ sở theo Nghị định số 49/2018/NĐ-CP và tăng cường tối thiểu 2 đợt thanh tra liên ngành/năm.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế.
• Đánh giá xác thực thực trạng quản lý giai đoạn 2016 - 2018 tại 13 huyện thị của tỉnh Phú Thọ thông qua bộ dữ liệu thực nghiệm gồm 165 đối tượng khảo sát và mạng lưới 52 cơ sở đào tạo nghề.
• Chỉ rõ các nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng mất cân đối cơ cấu trình độ (sơ cấp chiếm khoảng 75%) và khoảng cách về chất lượng kỹ năng làm việc theo phản ánh của 20 doanh nghiệp điều tra.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về quy trình, công cụ kinh tế, chuẩn hóa nhân lực quản trị - giảng dạy và tăng cường thanh tra kiểm định hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo có việc làm lên trên 85% vào năm 2020.
• Đóng vai trò là tài liệu khoa học ứng dụng quan trọng, thúc đẩy các nhà hoạch định chính sách địa phương khẩn trương hành động nhằm hoàn thiện thể chế quản lý đào tạo nghề, tạo động lực bứt phá cho kinh tế tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG ĐÀO TẠO NGHỀ 1. Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với hoạt động đào tạo nghề 1. Khát quát về hoạt động đào tạo nghề 1.1 Khái niệm nghề Có khá nhiều diễn đạt về khái niệm nghề. Lương Văn Úc trong Giáo trình Tâm lý học lao động, NXB ĐH Kinh tế quốc dân: “Nghề là một hình thức phân công lao động, nó được biểu thị bằng những kiến thức lý thuyết tổng hợp và thói quen thực hành để hoàn thành những công việc nhất định.

Những công việc được sắp xếp vào một nghề là những công việc đòi hỏi kiến thức lý thuyết tổng hợp như nhau, thực hiện trên những máy móc, thiết bị, dụng cụ tương ứng như nhau, tạo ra sản phẩm thuộc về cùng một dạng” [26]. Bên cạnh đó, theo GS.TS Nguyễn Thành Độ, PGS.TS Nguyễn Ngọc Huyền trong Giáo trình Quản trị kinh doanh, NXB ĐH Kinh tế quốc dân: “Nghề là một dạng xác định của hoạt động trong hệ thống phân công lao động của xã hội, là toàn bộ kiến thức (hiểu biết) và kỹ năng mà một người lao động cần có để thực hiện các hoạt động xã hội nhất định trong một lĩnh vực lao động nhất định” [10]. Danh mục về diễn giải khái niệm nghề có thể rất dài, nhưng tựu chung lại, nghề nghiệp trong xã hội không phải là một cái gì cố định, cứng nhắc. Nghề nghiệp cũng giống như một cơ thể sống, có sinh thành, phát triển và tiêu vong.

Chẳng hạn, do sự phát triển vũ bão của khoa học máy tính nên đã hình thành cả một nền công nghệ tin học đồ sộ bao gồm việc thiết kế, chế tạo phần cứng, phần mềm và các thiết bị bổ trợ… Bên cạnh đó, rất nhiều nghề đã đã mất đi như nghề trực tổng đài điện thoại tại các cơ quan để nối đến các máy lẻ đã mất đi khi công nghệ viễn thông phát triển. Nghề bao gồm nhiều chuyên môn. Chuyên môn là một lĩnh vực lao động sản xuất hẹp mà ở đó, con người bằng năng lực thể chất và tinh thần của mình làm ra những giá trị vật chất (thực phẩm, lương thực, công cụ lao động) hoặc giá trị tinh thần (sách báo, phim ảnh, âm nhạc, tranh vẽ…) với tư cách là những phương tiện sinh tồn và phát triển của xã hội. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 7 Từ các cách hiểu trên cho thấy nghề là kết quả của sự phân công lao động xã hội, xã hội phát triển thì ngành nghề cũng thay đổi theo.

Và dưới góc độ đào tạo, nghề là toàn bộ các kiến thức, kỹ năng, thái độ, kinh nghiệm nghề nghiệp và các phẩm chất khác. Muốn trở thành một nghề thì ít nhất cũng phải trải qua đào tạo, cho dù là đào tạo dài hạn, bài bản; hoặc hướng dẫn kèm cặp. Xuất phát từ quan niệm như vậy, tác giả phân loại nghề thành hai nhóm là nghề qua đào tạo và nghề xã hội. Nghề đào tạo là nghề mà muốn nắm vững nó, con người phải có trình độ văn hóa nhất định, được đào tạo hệ thống, bằng nhiều hình thức và được nhận bằng hoặc chứng chỉ.

Các nghề được đào tạo được phân biệt với nhau qua các yêu cầu về nội dung chương trình, mức độ chuyên môn và thời gian cần thiết để đào tạo. Nghề xã hội là nghề được hình thành một cách tự phát theo nhu cầu của đời sống xã hội, thường được đào tạo với các chương trình đào tạo ngắn hạn, cũng có thể thực hiện thông qua hướng dẫn, kèm cặp hoặc truyền nghề. Trong hệ thống nghề đào tạo có hai dạng: đào tạo lao động kỹ thuật hệ thực hành và đào tạo lao động chuyên môn, hệ kiến thức hàn lâm. Lao động chuyên môn, hệ kiến thức hàn lâm bao gồm chủ yếu là lao động qua đào tạo ở cấp trình độ đại học, sau đại học, đào tạo thuộc hệ đào tạo nặng hơn về kiến thức hàn lâm, kiến thức lý thuyết và làm các công việc như: nghiên cứu khoa học, phân tích - thống kê kinh tế, giảng viên các trường đại học (không bao gồm các giảng viên kỹ thuật hệ thực hành), nhà quản lý, chuyên gia thuộc các lĩnh vực kinh tế - xã hội khác nhau… Lao động kỹ thuật hệ thực hành là lao động đã được đào tạo qua các cấp trình độ nghề kỹ thuật (dạy nghề), trung cấp kỹ thuật, cao đẳng kỹ thuật thực hành, đại học kỹ thuật thực hành, sau đại học kỹ thuật thực hành.

Hệ thống đào tạo này thực hiện việc đào tạo các chuyên ngành về kỹ thuật, công nghệ, nghiệp vụ nhưng đào tạo nặng hơn về thực hành. Lao động này làm các công việc như: kỹ sư công nghệ, kỹ sư kinh tế, kỹ thuật viên, kỹ sư chỉ đạo sản xuất, công nhân kỹ thuật. Như vậy có rất nhiều nghề trong xã hội, trong khuôn khổ luận văn chỉ nghiên cứu nghề trong hệ thống nghề được đào tạo tại các cơ sở dạy nghề của địa phương Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 8 bao gồm công nhân kỹ thuật được đào tạo chính quy tại các trường, lớp dạy nghề; nhân viên nghiệp vụ và phổ cập nghề cho người lao động.2 Khái niệm đào tạo nghề Đào tạo là một hoạt động có tổ chức, được thực hiện trong một thời gian nhất định và nhằm đem đến sự thay đổi nhân cách và nâng cao năng lực của con người. Đào tạo là quá trình học tập để chuẩn bị con người cho tương lai, để họ có thể chuyển đến công việc mới trong một thời gian thích hợp.

Qua quá trình đào tạo sẽ mở ra cho cá nhân một công việc mới dựa trên những định hướng tương lai của tổ chức. Luật Giáo dục nghề nghiệp ban hành ngày 27 tháng 11 năm 2014 đưa ra khái niệm Dạy (đào tạo) nghề là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khóa học. Luật cũng quy định có ba cấp trình độ đào tạo là sơ cấp nghề, trung cấp nghề và cao đẳng nghề và về hình thức dạy nghề bao gồm cả dạy nghề chính quy và dạy nghề thường xuyên. Mục tiêu đào tạo nghề là nhằm đào tạo nhân lực trực tiếp cho sản xuất, kinh doanh và dịch vụ, có năng lực hành nghề tương ứng với trình độ đào tạo; có đạo đức, sức khỏe; có trách nhiệm nghề nghiệp; có khả năng sáng tạo, thích ứng với môi trường làm việc trong bối cảnh hội nhập quốc tế; bảo đảm nâng cao năng suất, chất lượng lao động; tạo điều kiện cho người học sau khi hoàn thành khóa học có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc học lên trình độ cao hơn.3 Đặc điểm của hoạt động đào tạo nghề Đào tạo nghề là hình thành nhân cách người lao động mới.

Khác với giáo dục phổ thông, đào tạo nghề là đào tạo cho người học có được các kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo chuyên môn nghề nghiệp ở trình độ nhất định để có thể làm việc theo nghề đó sau khi tốt nghiệp, đồng thời giáo dục cho học sinh những phẩm chất nghề nghiệp như: lòng yêu nghề, đạo đức nghề nghiệp, ý thức tổ chức, kỷ luật trong lao động sản xuất. Đó chính là phẩm chất, năng lực tạo nên nhân cách người lao động mới mà hoạt động dạy nghề phải mang lại cho người học trong quá trình đào tạo nghề. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 9 Đào tạo nghề gắn liền với quá trình sản xuất. Đặc thù cơ bản của đào tạo nghề là hoạt động dạy - học gắn liền với quá trình sản xuất.

Mối liên quan này chặt chẽ hơn nhiều so với mối liên quan giữa dạy khoa học cơ bản với quá trình nhận thức khoa học. Để nắm vững được nội dung khoa học cơ bản không đòi hỏi phải lặp đi lặp lại toàn bộ quá trình nhận thức khoa học đã hình thành ra nội dung này. Còn muốn nắm được nội dung nghề nghiệp thì phải trực tiếp nhìn nhận quá trình sản xuất hay ít nhất được thấy mô hình của nó (thiết bị luyện tập). Nội dung lao động của người công nhân và nội dung, phương pháp đào tạo nghề trước hết phụ thuộc vào cơ sở kỹ thuật của sản xuất và thay đổi cùng với sự phát triển của nó.

Đào tạo nghề là dạy thực hành sản xuất. Nói đến đào tạo nghề người ta thường nói đến dạy lý thuyết và dạy thực hành sản xuất. Đó là 2 mặt của một quá trình thống nhất không thể tách rời nhau, nhưng dạy thực hành sản xuất giữ vai trò chủ đạo, chính nó là bộ phận quan trọng nhất của dạy nghề, không nắm vững điều đó sẽ đơn giản hoá việc dạy nghề. Thời gian dạy thực hành sản xuất thường chiếm 2/3 thời gian đào tạo.

Đối với những nghề đòi hỏi các thành phẩm trí tuệ nhiều hơn như thợ sửa chữa các loại, thời gian thực hành sản xuất khoảng 60%. Đào tạo tại nơi sản xuất và tại Trung tâm Dạy nghề thời gian thực hành là chủ yếu (80-90%). Mỗi nghề được xây dựng theo một cấu trúc khoa học bao gồm: mục tiêu đào tạo, đặc điểm nghề, nội dung lao động phản ánh đúng trình độ sản xuất hiện tại và danh mục nghề đào tạo quy định. Phương pháp đào tạo nghề.

Trong khi dạy lý thuyết nghề người ta sử dụng những phương pháp như dạy phổ thông: phương pháp thuyết trình: thầy nói - trò nghe; phương pháp đàm thoại: thầy hỏi - trò đáp; phương pháp trực quan: thầy chỉ - trò xem. Nếu nói theo nguồn gốc tri thức thì có các phương pháp: Diễn đạt bằng lời (thuyết trình, đàm thoại, nêu vấn đề); phương pháp trực quan (giới thiệu, quan sát thí nghiệm). Các phương pháp này phần lớn chỉ có tác dụng bên ngoài chứ chưa kính thích được tính tích cực bên trong của người học. Để điều khiển hoạt động nhận thức, hoạt động thực hành và phát huy năng lực độc lập sáng tạo của người học cần phải thay đổi phương pháp dạy học sao cho phù hợp với bản chất của quá trình điều khiển, với quy luật khách quan của quá trình đó.

Đào tạo nghề nêu vấn đề đáp ứng được yêu cầu này. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc. Vai trò của hoạt động đào tạo nghề trong nền kinh tế quốc dân Đào tạo nghề có thể cung cấp một đội ngũ lao động có trình độ cho sự phát triển nền kinh tế đất nước.