PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài: Nhân tố con người là một trong ba nhân tố dẫn đến thành công là “Thiên thời – Địa lợi – Nhân hòa”, bởi lẽ bất kỳ tổ chức nào muốn đạt được thành công trong hoạt động của mình đều phải chú trọng đến yếu tố con người. Trước hết, tổ chức đó cần phải có sự lãnh đạo sáng suốt, không chỉ ở dừng lại ở cấp lãnh đạo và các nhà quản lý cấp cao của tổ chức và để tổ chức hoạt động hiệu quả nhất, phải đảm bảo sự lãnh đạo xuyên suốt trong tổ chức. Thứ hai, tổ chức đó cần phải được quản lý hiệu quả.
Thứ ba, tổ chức đó phải có một đội ngũ nhân viên với đầy đủ kiến thức, kĩ năng, năng khiếu và thái độ làm việc ở mức độ cao phù hợp để thực hiện sứ mệnh của tổ chức và mỗi một con người là một cá nhân hoàn toàn khác nhau, do đó không có một nguyên tắc cũng như phép tính chung nào cho tất cả mọi người. Chính vì vậy, phát triển nguồn nhân lực trước hết cần ở sự quản trị của nhà quản lý sáng suốt bởi vấn đề nguồn nhân lực là một lĩnh vực khó khăn và phức tạp, bao gồm nhiều vấn đề mà muốn nắm bắt phải có nghệ thuật của sự khéo léo và tinh tế bên cạnh vốn kiến thức kết hợp từ nhiều chuyên ngành khác nhau. “Tổ chức là do con người quản lý và gây dựng lên, không có con người, tổ chức không tồn tại”. Nền kinh tế Việt Nam liên tục chuyển mình và đạt được nhiều thành tựu nổi bật sau sự kiện gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới WTO vào cuối năm 2006, song một thực tế không thể phủ nhận thời cơ luôn đi cùng thử thách, cơ hội luôn tiềm ẩn những nguy cơ rất nhiều doanh nghiệp thành công nhưng cũng không ít các doanh nghiệp đã thất bại và dẫn tới phá sản, vậy giá trị cốt lõi nhất của một tổ chức là gì? Trả lời cho câu hỏi trên có rất nhiều những câu trả lời khác nhau như: Vốn, máy móc thiết bị, công nghệ, con người.
Nhưng trong thời đại hội nhập vốn có thể huy động, vay được từ rất nhiều ngân hàng hay các tổ chức tín dụng khác nhau; máy móc, thiết bị, công nghệ, là bình đẳng giữa các công ty trên toàn cầu trong thế giới phẳng (chuyển giao công -1- nghệ trong và ngoài nước), một yếu tố còn lại duy nhất tạo nên sự hùng mạnh, sự khác biệt, của một công ty chính là yếu tố con người. Đối với các doanh nghiệp không những trên thế giới mà ở Việt Nam cũng vậy, bất kỳ công ty nào cũng muốn công ty sẽ ngày càng có mạng lưới phát triển rộng hơn và vững mạnh hơn nữa, nguồn nhân lực là một lực lượng quan trọng trong để tăng sực cạnh tranh của công ty trong việc hướng tới sáng tạo ưu việt. Trong bối cảnh ngày nay nền kinh tế luôn có sự cạnh tranh rất khốc liệt và ở thị trường tuyển dụng cũng vậy, nó là cuộc đua kiếm tìm tài năng thực sự. Việc tuyển dụng những người có chuyên môn đã khó vì vậy cần phải làm thế nào để phát triển nguồn nhân lực ở cả mặt số lượng và chất lượng? Sự phát triển của nguồn nhân lực, cả về chất lượng và số lượng, là mấu chốt để duy trì ngành nuôi trồng thủy sản trong thiên niên kỷ mới, đặc biệt là trong môi trường thay đổi khí hậu ảnh hưởng đến ngành thủy sản (De Silva, 2001).
Một số xu hướng phát triển và thách thức chính mà ngành thủy sản phải đối mặt ngày càng tăng. Các cấu trúc nguồn nhân lực tỉnh có ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự thành công của việc phát triển thủy sản ở trong nước và xuất khẩu. Thủy sản tỉnh Đồng Tháp đang vận động và chuyển đổi thúc đẩy hơn nữa tốc độ phát triển. Do đó, ngành thủy sản tỉnh cũng tăng nhu cầu về nguồn nhân lực có chất lượng cao, đó là những người lao động có kiến thức và có kỹ năng chuyên môn cao để đáp ứng yêu cầu của người sử dụng lao động, yêu cầu của tỉnh.
Hiện nay, số lượng lao động có tay nghề cao tham gia các hoạt động thủy sản chưa nhiều. Lực lượng lao động lành nghề, cũng như nguồn nhân lực cao cần được chuẩn bị và đào tạo ngay từ bây giờ cho tỉnh Đồng Tháp. Trên thực tế, chất lượng nguồn nhân lực làm việc trong ngành thủy sản còn thấp cả về kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp, trình độ ngoại ngữ và kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin. Điều này cản trở sự phát triển của ngành thủy sản và của tỉnh Đồng Tháp.
Nguồn nhân lực là tài nguyên quý giá nhất, vì vậy phải đào tạo và sử dụng -2- nhân lực, biến nguồn nhân lực thành lợi thế cạnh tranh của tỉnh. Đây là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, là trách nhiệm của các cấp lãnh đạo, quản lý, của nhà trường, của doanh nghiệp, của gia đình cũng như của bản thân mỗi người lao động trong xã hội. Vì vậy, tác giả chọn chuyên đề Phát triển nguồn nhân lực ngành thủy sản tỉnh Đồng Tháp để nghiên cứu, nhằm góp phần tìm hiểu về thực trạng nguồn nhân lực và giải pháp phát triển kinh tế tỉnh nhà. Các công trình nghiên cứu có liên quan: Tác giả Nguyễn Văn Hiền có một nghiên cứu về nguồn nhân lực đã được thực hiện trong ngành thủy sản Việt Nam năm 2007.
Nghiên cứu còn thấy rằng sự dịch chuyển cơ cấu nguồn nhân lực chất lượng cao trong các ngành kinh tế tri thức là rất thấp; tác giả còn chỉ ra rằng việc đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực của Việt Nam cũng đang là một thách thức trong quá trình phát triển nguồn lao động chất lượng cao phục vụ nhu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa của tỉnh trong những năm tới (Nguyễn Văn Hiền, 2007). Về lĩnh vực nông nghiệp, tác giả Nguyễn Bảo Ngọc có nghiên cứu về Thực trạng và một số giải pháp phát triển nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn năm 2012. Nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng nguồn lực với kết quả cho thấy rằng nguồn nhân lực trong ngành nông nghiệp là dư thừa nhưng chất lượng chưa cao. Bên cạnh đó, tác giả đưa ra các giải pháp.
Một trong số đó là thông qua các chương trình giáo dục và đào tạo ngắn hạn và cấp tốc, hoặc tuyên truyền truyền đạt kiến thức và tổ chức công việc cho người lao động, đào tạo chuyên ngành đơn giản, sẵn sàng sử dụng để thực hiện các công việc mà ngành cần đến. Các trung tâm này cũng là nơi tổ chức các khóa đào tạo nhằm gắn chuyển giao kiến thức trong sản xuất nông, lâm, thủy sản với bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng của nguồn nhân lực. Việc phát triển giống chó này đòi hỏi phải xây dựng và phát triển các chương trình đào tạo chuyên nghiệp, đặc biệt là trên truyền hình. Đây là hình thức tập huấn, chuyển giao kỹ thuật có hiệu quả cao cho nông dân.
-3- Tác giả Bùi Thị Mỹ Hạnh có nghiên cứu về đề tài Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở tỉnh Bình Dương năm 2015. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao tỉnh Bình Dương còn tồn tại nhiều hạn chế như chưa đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Nguồn nhân lực chưa thực sự là động lực để góp phần phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Kết quả còn cho thấy rằng nguồn nhân lực chất lượng cao có tăng nhưng chưa tương xứng với với tỷ trọng nguồn lao động của tỉnh; tuy gọi nguồn nhân lực chất lượng cao nhưng chất lượng được đào tạo chưa tương thích với yêu cầu của sự phát triển công nghiệp.
Điều này đã dẫn đến tình trạng mâu thuẫn giữa lượng và chất, tính kỷ luật, chuyên nghiệp của người lao động chưa cao (Bùi Thị Mỹ Hạnh, 2015). Trong lĩnh vực dược phẩm, tác giả Phạm Thị My Nga có nghiên cứu về việc Phát triển nguồn nhân lực tại Công ty Cổ phần dược phẩm Yên Bái năm 2015. Tác giả có kết quả nghiên cứu rằng Phát triển nguồn nhân lực là giải pháp then chốt giúp các công ty đạt được mục tiêu phát triển và vượt qua những thách thức của hội nhập kinh tế. Phát triển nguồn nhân lực là nhiệm vụ chiến lược trọng tâm trong dài hạn, nhưng những kế hoạch cụ thể cho tương lai gần cũng rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của tổ chức (Phạm Thị My Nga, 2015).
Học giả Đinh Nguyễn Trường Giang có nghiên cứu về Phát triển nguồn nhân lực tại Công ty truyền tải điện 4 năm 2015. Nghiên cứu chỉ ra sự phát triển của nguồn nhân lực dưới dạng tiềm năng “vốn con người” là sự tích lũy vốn con người và đầu tư có hiệu quả nguồn vốn này vào sự phát triển của nền kinh tế. Về vai trò của nguồn nhân lực trong công ty truyền tải điện, tác giả cũng khẳng định rằng nguồn nhân lực của công ty không chỉ đơn giản là tổng thể năng lực làm việc của từng cá nhân trong tổ chức, mà là “tổng hợp” khả năng làm việc của người lao động. Tóm lại, việc thu thập và phát triển các kỹ năng đội nhóm đóng một vai trò quan trọng trong nội dung của phát triển nguồn nhân lực (Đinh Nguyễn Trường Giang, 2015) Tại trường Đại học Kinh tế Luật, học giả Nguyễn Phan Thu Hằng có bài nghiên cứu về Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao tại tập đoàn dầu khí Việt Nam năm -4- 2017.
Kết quả khẳng định rằng nguồn nhân lực chất lượng cao có vai trò quan trọng đối với tăng trưởng của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam và cho nền kinh tế Việt Nam. Nghiên cứu còn xác định bốn yếu tố có tác động trực tiếp đến nguồn nhân lực chất lượng cao ở Dầu khí Việt Nam là các chính sách sử dụng, chính sách đào tạo, điều kiện làm việc và chính sách đãi ngộ. Cuối cùng tác giả cũng đưa ra những đề xuất cho các nghiên cứu trong tương lai như mở rộng phạm vi nghiên cứu, thay đổi mẫu nghiên cứu, phân tích đa nhóm nghiên cứu và lấy ý kiến các chuyên gia khi tiến hành khảo sát nghiên cứu (Nguyễn Phan Thu Hằng, 2017). Bên cạnh đó, tác giả Ngọc Thúy cũng có bài viết về Đẩy mạnh “Phát triển nguồn nhân lực biển” trong năm 2018.