CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC QUẢN LÝ CỦA CÁN BỘ CÔNG ĐOÀN CHUYÊN TRÁCH 1. Một số khái niệm có liên quan 1. Cán bộ Theo từ điển Tiếng Việt “Cán bộ là người công tác có nghiệp vụ chuyên môn trong cơ quan nhà nước, người làm công tác có chức vụ trong một cơ quan, một tổ chức” [26, tr. Ở Việt Nam cũng có các đề tài nghiên cứu về công tác cán bộ và nâng cao chất lượng cán bộ trong thời kỳ CNH, HĐH đưa ra định nghĩa: “Cán bộ là một khái niệm dùng để chỉ những người có chức vụ, vai trò và cương vị nòng cốt trong một tổ chức, có tác động ảnh hưởng đến hoạt động của tổ chức và các quan hệ trong lãnh đạo, chỉ huy, quản lý, điều hành, góp phần định hướng cho sự phát triển của tổ chức” [23, tr.
Trong từ điển Tiếng Việt do Nguyễn Như Ý chủ biên: “Cán bộ: 1) Người trong cơ quan Nhà nước - cán bộ Nhà nước. 2) Người giữ chức vụ phân biệt với người bình thường, không giữ chức vụ trong các cơ quan, tổ chức nhà nước” [43; tr. Theo định nghĩa này, cán bộ bao gồm người làm công tác chuyên môn, nghiệp vụ trong cơ quan Nhà nước và người giữ một chức vụ trong một tổ chức xác định. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra định nghĩa về cán bộ: “Cán bộ chính là người đem chính sách của Đảng, của Chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành.
Đồng thời đem tình hình của dân chúng báo cáo cho Đảng, cho Chính phủ hiểu rõ, để đặt chính sách cho đúng” [3; tr. Luận điểm khái quát nhất của Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của cán bộ: “Cán bộ vừa là người lãnh đạo, vừa là người đày tớ thật trung thành, là trâu ngựa của nhân dân”.Theo Bác Hồ cán bộ là những người có trách nhiệm phục vụ nhân dân, 9 Luan van phục vụ Đảng, Nhà nước chứ không phải là người đứng trên hoặc đứng ngoài nhân dân. Họ có trách nhiệm truyền tải đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với nhân dân để nhân dân hiểu cho rõ và tổ chức, vận động nhân dân thi hành. Đồng thời, cán bộ cũng là người có trọng trách phải gần gũi nhân dân, nắm được tâm tư, nguyện vọng, những bức xúc của nhân dân phản ánh với Đảng, Nhà nước để Đảng, Nhà nước đề ra chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật cho đúng, phù hợp với quy luật vận động, phát triển của xã hội và đáp ứng được yêu cầu, nguyện vọng chính đáng của quần chúng nhân dân.
Điều 4 Luật Cán bộ, công chức (số 22/2008/QH12) quy định: “Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước” [13; tr. Điều 3 của Nghị định 92/2009/NĐ-CP ngày 22/10/2009 của Chính phủ qui định cán bộ cấp xã có các chức vụ sau: “a) Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy; b) Chủ tịch, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân; c) Chủ tịch, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân; d) Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; đ) Bí thư Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh; e) Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam; g) Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam (áp dụng đối với xã, phường, thị trấn có hoạt động nông, lâm, ngư, diêm nghiệp và có tổ chức Hội Nông dân Việt Nam); h) Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam”. Qua các cách tiếp cận trên, cho thấy có hai cách hiểu về khái niệm cán bộ: Một là, cán bộ bao gồm những người trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước, làm việc trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, đoàn thể 10 Luan van chính trị - xã hội, tổ chức xác định và các lực lượng vũ trang nhân dân từ trung ương đến địa phương và cơ sở. Hai là, cán bộ là những người mang trọng trách, công vụ và có những quyền hạn nhất định hay người giữ chức vụ trong một cơ quan, một tổ chức để phân biệt với người không có chức vụ.
Như vậy, người cán bộ có các đặc trưng cơ bản: - Người được bổ nhiệm giữ một chức vụ nào đó trong một tổ chức. - Người được tuyển chọn hay phân công công tác sau khi hoàn thành chương trình đào tạo chuyên môn nghiệp vụ, tay nghề. - Người được sự ủy nhiệm của Đảng, Nhà nước và các tổ chức khác trong hệ thống chính trị. lấy danh nghĩa của các tổ chức đó để hoạt động.
- Người cán bộ được hưởng lương và chính sách đãi ngộ căn cứ vào nội dung, chất lượng hoạt động và thời gian công tác của họ. Như vậy, chúng ta có thể hiểu khái niệm cán bộ theo nghĩa chung nhất là: Cán bộ là người được tuyển dụng, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, các nhà khoa học làm việc, hưởng lương từ ngân sách nhà nước hoặc từ các nguồn khác. Cán bộ công đoàn Trong bài bài nói chuyện của Bác với các đồng chí lãnh đạo Tổng Công đoàn Lao động Việt Nam, ngay18 tháng 7 năm 1969. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, cán bộ công đoàn trước hết phải là người hiểu biết sản xuất, đời sống, nguyện vọng của công nhân, viên chức, phải hiểu chính sách của Đảng, phải hiểu về quản lí kinh tế khoa học kĩ thuật.
Cán bộ công đoàn phải giỏi cả về chính trị, thạo về kinh tế thì mới lãnh đạo được đội ngũ công nhân ngày càng phát triển lại có trình độ cả về tư tưởng văn hoá, kĩ thuật. "Cán bộ công đoàn phải tham gia lao động gần gũi công nhân, viên chức’’, phải biết dựa vào 11 Luan van quần chúng, phát huy sức sáng tạo của quần chúng, học tập kinh nghiệm của quần chúng.thì mới làm tròn được nhiệm vụ của mình. Cán bộ công đoàn phải là trung tâm của đoàn kết, phải có trách nhiệm cao, vì lợi ích giai cấp, vì lợi ích cách mạng. "Muốn giáo dục tốt công nhân, trước hết đội ngũ cán bộ công đoàn phải đoàn kết nhất trí.
Phải kiên quyết xây dựng cho được sự đoàn kết nhất trí trong hệ thống công đoàn". Cán bộ công đoàn phải là tấm gương cho công nhân noi theo. Cán bộ công đoàn phải thấy hết trách nhiệm trước nhân dân, trước xã hội mà tự rèn luyện nâng cao ý chí cách mạng tiến công và tinh thần trách nhiệm. Có thế mới xây dựng được một đội ngũ công nhân có giác ngộ cao, có lòng yêu nước và yêu chủ nghĩa xã hội nồng nàn, có tinh thần làm chủ tập thể, thực sự có trình độ văn hoá và khoa học kỹ thuật”.
Theo khoản 1 Điều 5 của Điều lệ Công đoàn Việt Nam khóa XI định nghĩa: “Cán bộ công đoàn là người đảm nhiệm các chức danh từ Tổ phó Tổ công đoàn trở lên thông qua bầu cử tại đại hội hoặc hội nghị công đoàn các cấp bầu ra hoặc được cấp có thẩm quyền chỉ định, công nhận, bổ nhiệm vào các chức danh cán bộ công đoàn hoặc được giao nhiệm vụ thường xuyên để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của tổ chức Công đoàn ” [10; tr. Hướng dẫn số 238/HD-TLĐ ngày 04/3/2014 của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam về thi hành Điều lệ Công đoàn Việt Nam, tại khoản 4.1 mục 4: “Cán bộ công đoàn bao gồm: Tổ trưởng, Tổ phó công đoàn, ủy viên Ban chấp hành công đoàn, ủy viên Ủy ban kiểm tra công đoàn các cấp, ủy viên các Ban quần chúng công đoàn các cấp thông qua kết quả bầu cử, hoặc cấp công đoàn có thẩm quyền chỉ định; cán bộ, công chức làm công tác chuyên môn nghiệp vụ trong bộ máy của tổ chức công đoàn các cấp” [12; tr. Cán bộ công đoàn có vai trò, nhiệm vụ và ý nghĩa quan trọng đối với sự thành công hay thất bại trong hoạt động công đoàn. Mỗi giai đoạn mỗi thời kỳ 12 Luan van cách mạng khác nhau cần có một đội ngũ cán bộ công đoàn thích ứng, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ đặt ra.
Như vậy, chúng ta có thể phân loại cán bộ công đoàn như sau: * Căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ, có 2 loại: Cán bộ công đoàn chuyên trách: - Thứ nhất, cán bộ công đoàn chuyên trách Điểm a Khoản 2 Điều 5 Điều lệ Công đoàn Việt Nam: “Cán bộ công đoàn chuyên trách là người đảm nhiệm công việc thường xuyên trong tổ chức công đoàn, được đại hội, hội nghị công đoàn các cấp bầu ra hoặc cấp có thẩm quyền của công đoàn bổ nhiệm, chỉ định” [20; tr. Hướng dẫn số 238/HD-TLĐ ngày 04/3/2014 của Tổng LĐLĐ Việt Nam về thi hành Điều lệ Công đoàn Việt Nam, tại khoản 4.2 mục 4: “Cán bộ công đoàn chuyên trách hưởng lương từ nguồn tài chính công đoàn do công đoàn trực tiếp quản lý toàn diện và thực hiện chính sách cán bộ theo quy định và phân cấp của Đảng và của Tổng LĐLĐ Việt Nam” [23; tr. Theo đó cán bộ công đoàn chuyên trách hưởng lương từ ngân sách công đoàn, làm việc cho công đoàn, được công đoàn tuyển dụng, đề bạt và bổ nhiệm, bao gồm các nhóm sau: + Nhóm thứ nhất: Cán bộ lãnh đạo chủ chốt ở các cấp công đoàn như Chủ tịch, Phó Chủ tịch, ủy viên Đoàn Chủ tịch hoặc Ban Thường vụ, trưởng phó các Ban chuyên đề thuộc cơ quan công đoàn các cấp. + Cán bộ thực hiện gồm cán bộ chuyên trách ở các cơ quan công đoàn làm công tác phong trào, chuyên môn, nghiệp vụ tại Văn phòng, Ban Tuyên giáo, Ban Nữ công, Ban Tổ chức, Văn phòng Ủy Ban kiểm tra, Ban Tài chính, Ban chính sách - pháp luật, Ban Quan hệ lao động,.
13 Luan van + Nhóm thứ hai: Cán bộ được bổ nhiệm vào ngạch công chức làm công tác chuyên môn, nghiệp vụ hoặc nhân viên phục vụ trong cơ quan công đoàn các cấp. + Nhóm thứ ba: Cán bộ giảng dạy ở các Trường công đoàn, cán bộ nghiên cứu khoa học ở các Viện trong hệ thống Công đoàn. + Nhóm thứ tư: Là cán bộ quản lý đơn vị sự nghiệp, đơn vị sản xuất kinh doanh trực thuộc công đoàn các cấp.