Nâng cao năng lực cạnh tranh của cụm ngành cá ngừ đại dương tại tỉnh Bình Định và Phú Yên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh nâng cao năng lực cạnh tranh cụm ngành cá ngừ đại dương tại tỉnh bình định và phú yên, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Trần Thị Ái Diễm
• Người hướng dẫn: Thầy Malcolm Mcpherson
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính Sách Công
• Đề tài: Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Của Cụm Ngành Cá Ngừ Đại Dương Tại Tỉnh Bình Định Và Phú Yên
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC TỪ CHUYÊN NGÀNH
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HỘP
• 1. CHƯƠNG 1: Bối cảnh nghiên cứu
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 1.4.2. Phương pháp chọn mẫu
• 1.4.3. Phương pháp phân tích
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CỤM NGÀNH CÁ NGỪ ĐẠI DƯƠNG Ở BÌNH ĐỊNH VÀ PHÚ YÊN
• 3.1. Quá trình hình thành và phát triển cụm ngành cá ngừ đại dương
• 3.2. Vai trò của ngành cá ngừ đại dương đối với sự phát triển kinh tế và xã hội của địa phương
• 3.3. Phân tích bốn yếu tố cạnh tranh của cụm ngành cá ngừ đại dương theo mô hình kim cương
• 3.3.1. Các điều kiện nhân tố đầu vào
• 3.3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.3.1.2. Nguồn nhân lực
• 3.3.1.3. Cơ sở hạ tầng
• 3.3.1.4. Công nghệ khai thác
• 3.3.2. Các điều kiện cầu
• 3.3.2.1. Cầu nội địa
• 3.3.2.2. Cầu nước ngoài
• 3.3.3. Bối cảnh cho chiến lược và cạnh tranh
• 3.3.3.1. Bối cảnh cạnh tranh trong nước
• 3.3.3.2. Bối cảnh cạnh tranh thị trường toàn cầu
• 3.3.4. Các ngành hỗ trợ và liên quan
• 3.3.4.1. Cơ sở thu mua
• 3.3.4.2. Cơ sở đóng sửa tàu
• 3.3.4.3. Cơ sở sản xuất đá lạnh
• 3.3.4.4. Hệ thống ngân hàng
• 3.3.5. Vai trò Hiệp hội
• 3.3.6. Vai trò chính quyền
• 3.4. Đánh giá năng lực cạnh tranh cụm ngành cá ngừ đại dương tỉnh Bình Định và Phú Yên
• 4. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 4.1. Khuyến nghị chính sách
• 4.2. Hạn chế đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về năng lực cạnh tranh ngành cá ngừ đại dương tại Bình Định và Phú Yên

Ngành cá ngừ đại dương (CNĐD) tại Bình Định và Phú Yên đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế thủy sản Việt Nam. Với sản lượng khai thác lớn, hai tỉnh này được xác định là trung tâm sản xuất cá ngừ của cả nước. Tuy nhiên, năng lực cạnh tranh (NLCT) của ngành này vẫn còn nhiều hạn chế. Việc nâng cao NLCT không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

1.1. Đặc điểm và tiềm năng của ngành cá ngừ đại dương

Ngành cá ngừ đại dương tại Bình Định và Phú Yên có nhiều tiềm năng phát triển nhờ vào điều kiện tự nhiên thuận lợi và nguồn nhân lực dồi dào. Tuy nhiên, chất lượng sản phẩm vẫn chưa đạt tiêu chuẩn xuất khẩu cao, ảnh hưởng đến NLCT.

1.2. Vai trò của ngành cá ngừ trong phát triển kinh tế địa phương

Ngành cá ngừ không chỉ tạo ra việc làm cho hàng ngàn lao động mà còn đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu của hai tỉnh. Sự phát triển của ngành này có thể thúc đẩy các ngành liên quan như chế biến và dịch vụ hậu cần.

II. Thách thức trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh ngành cá ngừ đại dương

Mặc dù có nhiều tiềm năng, ngành cá ngừ đại dương tại Bình Định và Phú Yên đang đối mặt với nhiều thách thức. Chất lượng sản phẩm kém, cơ sở hạ tầng yếu kém và sự thiếu liên kết giữa các tác nhân trong ngành là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Chất lượng sản phẩm cá ngừ đại dương chưa đạt tiêu chuẩn

Chỉ khoảng 10% sản lượng cá ngừ đại dương khai thác đạt tiêu chuẩn xuất khẩu tươi. Nguyên nhân chủ yếu là do quy trình bảo quản và chế biến chưa được cải thiện.

2.2. Cơ sở hạ tầng và công nghệ khai thác lạc hậu

Cơ sở hạ tầng cảng cá xuống cấp và công nghệ khai thác lạc hậu làm giảm hiệu quả sản xuất. Điều này cần được khắc phục để nâng cao NLCT.

III. Phương pháp nâng cao năng lực cạnh tranh ngành cá ngừ đại dương

Để nâng cao NLCT của ngành cá ngừ đại dương, cần áp dụng các giải pháp đồng bộ từ chính sách hỗ trợ của chính quyền đến việc cải thiện chất lượng sản phẩm và công nghệ khai thác.

3.1. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng và công nghệ

Cần ưu tiên đầu tư xây dựng lại hệ thống cảng cá và cải thiện công nghệ khai thác để nâng cao chất lượng sản phẩm cá ngừ đại dương.

3.2. Đào tạo nguồn nhân lực cho ngành cá ngừ

Tổ chức các khóa đào tạo cho ngư dân về kỹ thuật đánh bắt và bảo quản hiện đại sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và NLCT.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về ngành cá ngừ đại dương

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các giải pháp nâng cao NLCT đã mang lại những kết quả tích cực. Các doanh nghiệp đã bắt đầu cải thiện quy trình sản xuất và chất lượng sản phẩm.

4.1. Kết quả từ việc cải thiện chất lượng sản phẩm

Nhiều doanh nghiệp đã áp dụng tiêu chuẩn chất lượng quốc tế, giúp tăng giá trị xuất khẩu cá ngừ tươi lên đáng kể.

4.2. Tác động của chính sách hỗ trợ từ chính quyền

Chính quyền địa phương đã có những chính sách hỗ trợ hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi cho ngành cá ngừ phát triển bền vững.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho ngành cá ngừ đại dương

Ngành cá ngừ đại dương tại Bình Định và Phú Yên có nhiều tiềm năng phát triển. Tuy nhiên, để nâng cao NLCT, cần có những giải pháp đồng bộ và sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan.

5.1. Tầm nhìn phát triển bền vững cho ngành cá ngừ

Cần xây dựng một chiến lược phát triển bền vững cho ngành cá ngừ, tập trung vào bảo vệ nguồn lợi thủy sản và nâng cao chất lượng sản phẩm.

5.2. Khuyến nghị cho các bên liên quan

Các bên liên quan cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp nâng cao NLCT, từ chính quyền đến doanh nghiệp và ngư dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH CHƢƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT ----------------- TRẦN THỊ ÁI DIỄM NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CỤM NGÀNH CÁ NGỪ ĐẠI DƢƠNG TẠI TỈNH BÌNH ĐỊNH VÀ PHÚ YÊN LUẬN VĂN THẠC SỸ CHÍNH SÁCH CÔNG TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2015 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -i- LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan luận văn này hoàn toàn do tôi thực hiện. Các đoạn trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều đƣợc dẫn nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi. Luận văn này không nhất thiết phản ánh quan điểm của Trƣờng Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh hay Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright. Hồ Chí Minh, năm 2015 Tác giả Trần Thị Ái Diễm LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -ii- LỜI CẢM ƠN Trƣớc hết, tôi gửi lời cảm ơn đến quý Thầy Cô ở Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright đã tận tình truyền đạt kiến thức, tạo môi trƣờng và điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập cũng nhƣ thực hiện luận văn này. Tôi cũng cảm ơn các anh chị ở bộ phận thƣ viện và các anh chị nhân viên của Chƣơng trình đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn. Với lòng kính trọng sâu sắc, tôi chân thành cảm ơn thầy Malcolm McPherson và cô Lê Thị Quỳnh Trâm đã nhiệt tình hƣớng dẫn, góp ý và đồng hành cùng tôi trong quá trình thực hiện luận văn. Chân thành cảm ơn thầy Nguyễn Xuân Thành đã có những góp ý sâu sắc cho tôi trong quá trình định hƣớng đề tài, giúp tôi tự tin với những lựa chọn của mình. Bên cạnh đó, tôi chân thành cảm ơn các cô chú, anh chị ở các cơ quan hành chính của tỉnh Bình Định và Phú Yên; anh Trần Văn Hào ở Hiệp Hội Cá ngừ Việt Nam; các ngƣ dân, cơ sở thu mua và các doanh nghiệp đã hợp tác chia sẻ thông tin, cung cấp cho tôi nguồn tài liệu hữu ích và giúp tôi có thể hoàn thành đƣợc đề tài nghiên cứu. Tôi cũng gửi lời tri ân sâu sắc đến gia đình và những ngƣời bạn đã động viên, hỗ trợ tôi rất nhiều trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -iii- TÓM TẮT Cá ngừ đại dƣơng (CNĐD) đƣợc Bộ Công Thƣơng xác định là một trong ba mặt hàng thủy sản xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Bình Định và Phú Yên là hai tỉnh có sản lƣợng khai thác CNĐD lớn nhất nƣớc ta nhƣng sản lƣợng CNĐD khai thác đạt tiêu chuẩn xuất khẩu tƣơi còn thấp do chất lƣợng cá sau thu hoạch kém. Điều này góp phần làm giảm năng lực cạnh tranh (NLCT) sản phẩm CNĐD của tỉnh Bình Định và Phú Yên. Vì vậy, nghiên cứu “Nâng cao năng lực cạnh tranh của cụm ngành cá ngừ đại dƣơng tại tỉnh Bình Định và Phú Yên” là rất cần thiết nhằm giúp hai tỉnh xác định những lợi thế và hạn chế trong sự phát triển của cụm ngành, từ đó đề xuất các giải pháp chủ yếu để nâng cao NLCT của cụm ngành CNĐD ở hai địa phƣơng. Tác giả sử dụng khung phân tích mô hình kim cƣơng của Michael E. Porter kết hợp với thống kê mô tả và so sánh với các nƣớc Philippines và Nhật Bản để phân tích NLCT của cụm ngành CNĐD ở hai tỉnh Bình Định và Phú Yên. Qua phân tích nhận thấy, cụm ngành này đƣợc hình thành và phát triển nhờ vào điều kiện tự nhiên cùng với tác động của các yếu tố lao động có kinh nghiệm và đáp ứng đủ số lƣợng, cầu CNĐD của thế giới lớn và chính sách hỗ trợ của Chính phủ. Tuy nhiên còn nhiều yếu tố hạn chế nhƣ cơ sở hạ tầng cảng cá xuống cấp, điều kiện giao thông khó khăn, sự liên kết lỏng kẻo giữa các tác nhân trong cụm ngành, công nghệ khai thác lạc hậu, chƣa có nguồn đào tạo về thủy sản, trình độ ngƣ dân thấp nên khả năng tiếp nhận những ứng dụng công nghệ hiện đại còn hạn chế, cầu nội địa thấp, các Hiệp hội hoạt động chƣa hiệu quả và chính quyền các tỉnh chƣa tích cực thực hiện các chính sách hỗ trợ nên chƣa tạo động lực cho ngành CNĐD cải thiện đƣợc chất lƣợng. Vì vậy, để tiếp tục tồn tại và phát triển, cụm ngành đòi hỏi rất nhiều giải pháp đồng bộ. Từ đó, tác giả khuyến nghị bốn chính sách. Thứ nhất, Ủy ban nhân dân các tỉnh cần tổ chức nâng cao năng lực và chất lƣợng đội tàu thông qua việc triển khai đồng bộ Nghị định 67 nhằm đƣa vốn đến với chủ tàu. Thứ hai, ƣu tiên đầu tƣ cơ sở hạ tầng ngành khai thác, nhất là xây dựng lại hệ thống cảng cá và đồng bộ dịch vụ hậu cần phục vụ nghề cá. Thứ ba, tổ chức và đào tạo phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt là huấn luyện ngƣ dân tiếp cận với các công nghệ, kỹ thuật đánh bắt và bảo quản hiện đại. Cuối cùng, xây dựng Hiệp hội trở thành tổ chức đại diện hiệu quả cho ngành cá ngừ, từ đó liên kết các tác nhân trong cụm ngành. Từ khóa: cụm ngành, cá ngừ đại dương, năng lực cạnh tranh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -iv- MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN . iii MỤC LỤC… . iv DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT. vii DANH MỤC TỪ CHUYÊN NGÀNH. ix DANH MỤC HÌNH VẼ . xi DANH MỤC BẢNG . xii DANH MỤC HỘP . xii CHƢƠNG 1. Bối cảnh nghiên cứu . Mục tiêu nghiên cứu . Câu hỏi nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu . Phƣơng pháp nghiên cứu . Phƣơng pháp thu thập thông tin . Phƣơng pháp chọn mẫu . Phƣơng pháp phân tích . Cấu trúc luận văn . CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN KINH NGHIỆM CÁC NƢỚC. Lý thuyết cụm ngành . Kinh nghiệm phát triển cụm ngành cá ngừ đại dƣơng của thành phố General Santos ở Philippines . 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -v- CHƢƠNG 3. PHÂN TÍCH NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CỤM NGÀNH CÁ NGỪ ĐẠI DƢƠNG Ở BÌNH ĐỊNH VÀ PHÚ YÊN . Quá trình hình thành và phát triển cụm ngành cá ngừ đại dƣơng . Vai trò của ngành cá ngừ đại dƣơng đối với sự phát triển kinh tế và xã hội của địa phƣơng . Phân tích bốn yếu tố cạnh tranh của cụm ngành cá ngừ đại dƣơng theo mô hình kim cƣơng. Các điều kiện nhân tố đầu vào . Điều kiện tự nhiên. Nguồn nhân lực . Cơ sở hạ tầng . Công nghệ khai thác . Các điều kiện cầu . Cầu nội địa . Cầu nƣớc ngoài . Bối cảnh cho chiến lƣợc và cạnh tranh . Bối cảnh cạnh tranh trong nƣớc . Bối cảnh cạnh tranh thị trƣờng toàn cầu . Các ngành hỗ trợ và liên quan . Cơ sở thu mua . Cơ sở đóng sửa tàu. Cơ sở sản xuất đá lạnh . Hệ thống ngân hàng . Vai trò Hiệp hội . Vai trò chính quyền. 37 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đánh giá năng lực cạnh tranh cụm ngành cá ngừ đại dƣơng tỉnh Bình Định và Phú Yên . KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH . Khuyến nghị chính sách . Hạn chế đề tài . 43 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 44 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -vii- DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Từ tiếng Anh Từ tiếng Việt APFFI Alliance of Philippine Fishing Liên minh của Liên đoàn đánh cá Federations, Inc. Philippines BIDIFISCO Công ty Cổ phần Thủy sản Bình Định BIDV Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam CNĐD Cá ngừ đại dƣơng CV Chevaux Vapeur Mã lực DNTN Doanh nghiệp tƣ nhân DNXK Doanh nghiệp xuất khẩu GMP Good Manufacturing Practices Thực hành sản xuất tốt GSFPC General Santos Fish Port Complex Khu phức hợp cảng cá General Santos KT&BVNLTS Khai thác và Bảo vệ nguồn lợi thủy sản MSC Marine Stewardship Council Hội đồng quản lý biển NGTK Niên giám thống kê NLCT Năng lực cạnh tranh NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn SEAFDEC Southeast Asian Fisheries Trung tâm phát triển Nghề cá Đông Development Center Nam Á SFFAII Socsksargen Federation of Fishing Liên đoàn Socsksargen về Nghề cá LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -viii- and Allied Industries, Inc. và các ngành Công nghiệp liên quan Từ viết tắt Từ tiếng Anh Từ tiếng Việt SSOP Sanitation Standard Operating Quy trình làm vệ sinh và thủ tục Producers kiểm soát vệ sinh TMCP Thƣơng mại cổ phần TNHH Trách nhiệm hữu hạn TP Thành phố UBND Ủy ban nhân dân VASEP Vietnam Association of Seafood Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam Exporters and Producers Vinatuna Vietnam Tuna Association Hiệp hội Cá ngừ Việt Nam WCPFC Western and Central Pacific Ủy ban Nghề cá Trung Tây Thái Fisheries Commission Bình Dƣơng WPEA OFMP West Pacific East Asia Oceanic Dự án Quản lý Nghề cá Đông Tây Fisheries Management Project Thái Bình Dƣơng WWF World Wildlife Fund Quỹ động vật hoang dã Quốc tế LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -ix- DANH MỤC TỪ CHUYÊN NGÀNH 1. Cá ngừ đại dương (hay còn gọi là cá bò gù) là loại cá lớn thuộc họ Cá bạc má, sinh sống ở vùng biển ấm, cách bờ độ 185 km trở ra. Có khoảng 48 loài cá ngừ đại dƣơng, chẳng hạn nhƣ: cá ngừ vây vàng, cá ngừ vây dài, cá ngừ vây đen, cá ngừ mắt to, cá ngừ vây xanh, cá ngừ bò, cá ngừ chù, cá ngừ ồ, cá ngừ chấm, cá ngừ vằn,….Tuy nhiên, trong nghiên cứu này, tác giả chỉ đề cập đến 2 loại đó là cá ngừ vây vàng và cá ngừ mắt to. Hai loại này chủ yếu đƣợc khai thác bằng nghề câu vàng và câu tay. BRC (Bristish Retail Consortium) là tiêu chuẩn về chất lƣợng và an toàn thực phẩm do Hội các tổ chức bán lẻ Anh Quốc – Hội BRC ban hành. Tiêu chuẩn toàn cầu về an toàn thực phẩm - BRC đƣợc thiết lập thích hợp cho việc kiểm soát chất lƣợng và an toàn thực phẩm trong lĩnh vực thực phẩm, yêu cầu các doanh nghiệp phải có nghĩa vụ tuân thủ luật lệ và bảo vệ ngƣời tiêu dùng. HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Point) là hệ thống quản lý chất lƣợng vệ sinh an toàn thực phẩm dựa trên nguyên tắc phân tích mối nguy và kiểm soát điểm kiểm soát tới hạn trong quá trình sản xuất thực phẩm để đảm bảo rằng thực phẩm là an toàn khi tiêu dùng. Hội đồng Quản lý biển (MSC - Marine Stewardship Council) là tổ chức chứng nhận hàng đầu thế giới về hoạt động quản lý nghề cá tốt và bền vững.