Chương 1: Khái quát về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Chương 2: Thực trạng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp vận tải biển Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế Chương 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp vận tải biển Việt Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 CHƢƠNG 1:KHÁI QUÁT VỀ CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANHCỦA DOANH NGHIỆP 1. Khái quát về cạnh tranh 1. Khái niệm cạnh tranh Trong kinh tế, khái niệm cạnh tranh đƣợc đề cập đến rất nhiều song trong giới học giả vẫn có những quan điểm khác nhau mà chƣa có sự thống nhất tuyệt đối. Sự chƣa thống nhất này bắt nguồn từ sự nhìn nhận khách quan về cạnh tranh dƣới những chủ thể và mục tiêu khác nhau.
Trong khi đối với một doanh nghiệp, mục tiêu chủ yếu là tồn tại và tìm kiếm lợi nhuận thì đối với một quốc gia, mục tiêu là nâng cao mức sống và phúc lợi cho nhân dân, hoặc trong chính chủ thể doanh nghiệp, tùy từng quan niệm mà có các mục tiêu của cạnh tranh khác nhau, dẫn đến sự đa dạng về các khái niệm cạnh tranh hiện nay. Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam (tập 1) thì “Cạnh tranh trong kinh doanh là hoạt động ganh đua giữa những người sản xuất hàng hóa, giữa các thương nhân, các nhà kinh doanh trong nền kinh tế thị trường, bị chi phối bởi quan hệ cung-cầu, nhằm giành các điều kiện sản xuất, tiêu thụ, thị trường có lợi nhất”. Quan niệm này đã định rõ các chủ thể của cạnh tranh là các chủ thể kinh tế trong nền kinh tế thị trƣờng và mục đích của họ là nhằm giành đƣợc các điều kiện sản xuất, tiêu dùng và thị trƣờng có lợi nhất.Marx thì “Cạnh tranh là sự ganh đua, sự đấu tranh gay gắt giữa các nhà tư bản nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong việc sản xuất và tiêu thụ hàng hóa để thu lại được lợi nhuận tối đa” (2008, Giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê-nin).Nhƣ vậy, trên quan điểm kinh tế chính trị thì cạnh tranh là sự ganh đua, đấu tranh về kinh tế giữa những chủ thể tham gia sản xuất kinh doanh với nhau, nhằm giành những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và kinh doanh, tiêu thụ hàng hóa dịch vụ để thu đƣợc lợi ích, lợi nhuậnlớnnhất cho mình, bảo đảm sự tồn tại và phát triển của các chủ thể tham gia cạnh tranh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Theo tác giả Tôn Thất Nguyễn Thiêm trong tác phẩm “Thị trƣờng, chiến lƣợc, cơ cấu” thì “Cạnh tranh trong thương trường không phải là diệt trừ đối thủ của mình mà chính là phải mang lại cho khách hàng những giá trị gia tăng cao và mới lạ hơn để khách hàng lựa chọn mình chứ không lựa chọn đối thủ cạnh tranh” (Tôn Thất Nguyễn Thiêm, 2004, tr.
Đây là một quan điểm khá mới mẻ, theo đó, cạnh tranh không còn là sự ganh đua, tìnhđịch đểđánh bại đối thủ kinh tế nữa mà làđem lại cho khách hàng những giá trị tốt hơn, dịch vụ và chất lƣợng tốt hơn để khách hàng lựa chọn mình, tuy nhiên, khái niệm này vẫn gây nhiều tranh cãi, vì trong thực tế, không phải lúc nào doanh nghiệp cung cấp chất lƣợng và dịch vụ tốt nhất cũng là doanh nghiệp dẫn đầu trên thị trƣờng. Tại diễn đàn Liên hợp quốc trong Báo cáo về cạnh tranh toàn cầu năm 2003 thì định nghĩa cạnh tranh đối với một quốc gia là: “Khả năng của nước đó đạt được những thành quả nhanh và bền vững về mức sống, nghĩa là đạt được các tỷ lệ tăng trưởng kinh tế cao được xác nhận bằng các thay đổi của tổng sản phẩm quốc nội (GDP) tính trên đầu người theo thời gian”. Nhƣ vậy, định nghĩa về cạnh tranh với một quốc gia không dựa trên cơ sở so sánh ganh đua với các quốc gia khác, mà đƣợc xét trên các thành tựuđạt đƣợc về mức sống, tỷ lệ tăng trƣởng kinh tế, và đƣợcđo bằng GDP. Nhƣ vậy có nhiều cách hiểu khác nhau về cạnh tranh nhƣng đa phần các quan điểm đều thể hiện rõ tính chất và mục đích của cạnh tranh.
Theo đó, “Cạnh tranh là quan hệ kinh tế mà ở đó các chủ thể kinh tế ganh đua nhau để giành phần thắng và đạt được mục tiêu kinh tế của mình”. Mục đích cuối cùng của các chủ thể kinh tế trong quá trình cạnh tranh là tối đa hóa lợi nhuận, đứng vững và tồn tại trên thị trƣờng”. Cạnh tranh là quy luật tất yếu, là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế trong nền kinh tế thị trƣờng. Để tồn tại và phát triển, các doanh nghiệp phải chấp nhận cạnh tranh nhƣ là một sự lựa chọn duy nhất.
- Đặc điểm: cạnh tranh trong kinh tế có những đặc trƣng cơ bản sau + Mang bản chất của mối quan hệ kinh tế giữa các chủ thể kinh tế với nhau. Nói đến cạnh tranh là nói đến một quá trình có sự tham gia của nhiều chủ thể. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Nếu chỉ có một chủ thể thì không có cạnh tranh, nhƣng nếu có nhiều chủ thể mà không cùng một mục tiêu thì cạnh tranh, sức ép cạnh tranh cũng giảm xuống. Do vậy, các chủ thể phải có cùng mục tiêu thì mới xảy ra cạnh tranh.
Ví dụ nhƣ các doanh nghiệp cạnh tranh vì mục tiêu tốiđa lợi nhuận, vì sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp thông qua duy trì và gia tăng thị phần, phát triển thị trƣờng. + Các chủ thể cạnh tranh đều phải tuân thủ những ràng buộc chung đƣợc quy định thành văn bản hoặc cácquy định bất thành văn. Những ràng buộc này có thể là hệ thống pháp luật quốc gia và quốc tế, các thông lệ và tập quán kinh doanh trên thị trƣờng. Nhà nƣớc thƣờng ban hành những quy địnhnhằm đảm bảo cạnh tranh lành mạnh giữa các chủ thể tham gia.
+ Phƣơng pháp cạnh tranh rất đa dạng, không chỉ dừng lại ở việc bán giá thấp, nâng cao chất lƣợng sản phẩm. Các doanh nghiệp còn có thể cạnh tranh bằng cách đa dạng hóa chủng loại sản phẩm, sử dụng công cụ xúc tiến bán hàng, dịch vụ chăm sóc khách hàng hoàn hảo hơn. Các loại hình cạnh tranh Dựa vào các tiêu thức khác nhau, cạnh tranh đƣợc phân ra thành nhiều loại: 1. Căn cứ vào chủ thể tham gia thị trường Cạnh tranh đƣợc chia làm 3 loại: - Cạnh tranh giữa người mua và người bán Ngƣời bán muốn bán hàng hóa của mình với giá cao nhất trong khi ngƣời mua muốn mua với giá thấp nhất, giá cả cuối cùng sẽđƣợc hình thành sau quá trình thƣơng lƣợng giữa hai bên.
- Cạnh tranh giữa những người mua với nhau Mức độ cạnh tranh phụ thuộc vào quan hệ cung cầu trên thị trƣờng. Khi cung nhỏ hơn cầu thì cuộc cạnh tranh trở nên gay gắt, giá cả hàng hóa dịch vụ sẽ tăng lên, ngƣời mua phải chấp nhận giá cao hoặc thậm chí tranh giành với ngƣời mua khác để mua đƣợc hàng hóa họ cần. - Cạnh tranh giữa những người bán với nhau Là cuộc cạnh tranh nhằm giành giật khách hàng và thị trƣờng, kết quả là giá cả giảm xuống và có lợi cho ngƣời mua. Các doanh nghiệp phảiđảm bảo duy trì đƣợc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 thị phần trong khi không đƣợc giảm mức giá xuống quá thấp gây thua lỗ, tốiđa hóalợi nhuận.
Trong cuộc cạnh tranh này, doanh nghiệp nào không chịu đƣợc sức ép sẽ phải rút lui khỏi thị trƣờng, nhƣờng thị phần của mình cho các đối thủ mạnh hơn. Căn cứ theo phạm vi ngành kinh tế Cạnh tranh đƣợc chia làm 2 loại: - Cạnh tranh trong nội bộ ngành Là cuộc cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong cùng một ngành, cùng sản xuất ra một loại hàng hóa dịch vụ. Kết quả của cuộc cạnh tranh này là làm cho kỹ thuật phát triển, nâng cao chất lƣợng sản phẩm. - Cạnh tranh giữa các ngành Là cuộc cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong các ngành kinh tế với nhau nhằm thu đƣợc lợi nhuận cao nhất.
Trong quá trình này có sự phân bố vốn đầu tƣ một cách tự nhiên giữa các ngành, kết quả là việc hình thành tỷ suất lợi nhuận bình quân. Căn cứ vào loại thị trường trong đó cạnh tranh diễn ra Cạnh tranh đƣợc chia làm 2 loại: - Cạnh tranh trên các thị trƣờng đầu vào nhằm giành các nguồn lực sản xuất có chất lƣợng tốt và chi phí thấp nhất. - Cạnh tranh trên thị trƣờng sản phẩm nhằm chiếm lĩnh thị trƣờng, tăng thị phần, giành khách hàng. Ngoài ra còn có thể phân loại cạnh tranh theo cấp độ cạnh tranh.
Theo đó có cạnh tranh giữa các quốc gia, cạnh tranh giữa các ngành, giữa các doanh nghiệp và cạnh tranh sản phẩm. Vai trò của cạnh tranh Cạnh tranh là tất yếu trong nền kinh tế thị trƣờng. Cạnh tranh thực chất là một cuộc chạy đua không có đích. Chạy đua về mặt kinh tế phải luôn luôn ở phía trƣớc để tránh những trận đòn của ngƣời chạy phía sau, và không phải chỉ để thắng một trận tuyến giữa các đối thủ mà là để thắng trên hai trận tuyến.
Đó là cạnh tranh giữa LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 những ngƣời mua với ngƣời bán và cạnh tranh giữa những ngƣời bán với nhau. Do vậy, cạnh tranh không chỉ có vai trò quan trọng đối với các doanh nghiệp tham gia thị trƣờng mà còn có ý nghĩa to lớn đối với ngƣời tiêu dùng, nền kinh tế và toàn xã hội. - Đối với nền kinh tế nói chung Cạnh tranh là động lực thúc đẩy sự phát triển bình đẳng của mọi thành phần kinh tế trong nền kinh tế thị trƣờng, góp phần xóa bỏ những độc quyền bất hợp lý, xóa bỏ những bất bình đẳng trong kinh doanh. Cạnh tranh đảm bảo thúc đẩy sự phát triển của khoa học kỹ thuật, sự phân công lao động xã hội ngày càng chi tiết và công bằng.
Ngoài ra còn làm tăng tính tháo vát, óc sáng tạo cho các nhà doanh nghiệp, tạo ra những nhà kinh doanh năng động. Cạnh tranh thúc đẩy sự đa dạng hóa của sản phẩm, làm nảy sinh những nhu cầu mới, góp phần nâng cao chất lƣợng đời sống xã hội và phát triển nền văn minh nhân loại. - Đối với doanh nghiệp Trong nền kinh tế thị trƣờng, cạnh tranh quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Cạnh tranh tạo ra động lực cho sự phát triển của doanh nghiệp, thúc đẩy doanh nghiệp tìm mọi biện pháp để nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.