Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thương mại trên địa bàn tỉnh Yên Bái

Khám phá luận văn thạc sĩ về nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp thương mại tại tỉnh Yên Bái, giải pháp và chiến lược hiệu quả.

• Tác giả: Phạm Lê Thọ
• Người hướng dẫn: Pgs.Ts Trần Nhuận Kiên
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thương mại trên địa bàn tỉnh Yên Bái
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI
• 1.1. Cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh và doanh nghiệp thương mại
• 1.2. Khái niệm, công cụ và hình thức cạnh tranh
• 1.2.1. Khái niệm về năng lực cạnh tranh
• 1.2.2. Khái niệm, chức năng và vai trò của doanh nghiệp thương mại
• 1.3. Nội dung nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thương mại
• 1.3.1. Quy mô DN
• 1.3.2. Chiến lược kinh doanh của DN
• 1.3.3. Năng lực quản lý và điều hành kinh doanh
• 1.3.4. Trình độ công nghệ
• 1.3.5. Chất lượng đội ngũ lao động và cán bộ quản lý
• 1.3.6. Chi phí sản xuất kinh doanh
• 1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thương mại
• 1.4.1. Các yếu tố quốc tế
• 1.4.2. Các yếu tố trong nước
• 1.4.3. Các yếu tố môi trường kinh doanh tại địa phương
• 1.5. Kinh nghiệm và bài học rút ra cho tỉnh Yên Bái trong nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thương mại
• 1.5.1. Kinh nghiệm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thương mại ở một số địa phương
• 1.5.2. Bài học kinh nghiệm đối với tỉnh Yên Bái
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.2.2. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.2.3. Phương pháp phân tích
• 2.3. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.3.1. Nhóm chỉ tiêu về tình trạng hoạt động của DN
• 2.3.2. Nhóm chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh giữa các DN
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI TỈNH YÊN BÁI
• 3.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và tình hình phát triển doanh nghiệp thương mại tỉnh Yên Bái
• 3.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 3.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 3.1.3. Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thương mại tỉnh Yên Bái
• 3.2. Thực trạng nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp thương mại tỉnh Yên Bái
• 3.2.1. Về phát triển quy mô doanh nghiệp thương mại theo số lượng, vốn và lao động
• 3.2.2. Về chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp thương mại
• 3.2.3. Về nâng cao năng lực quản lý và điều hành doanh nghiệp thương mại
• 3.2.4. Về trang thiết bị công nghệ của doanh nghiệp thương mại
• 3.2.5. Về chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp thương mại
• 3.2.6. Chất lượng nguồn nhân lực
• 3.2.7. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp thương mại tỉnh Yên Bái
• 3.2.7.1. Các yếu tố quốc tế
• 3.2.7.2. Các yếu tố trong nước
• 3.2.7.3. Các yếu tố thuộc môi trường kinh doanh của tỉnh Yên Bái
• 3.2.7.4. Các yếu tố nội tại của doanh nghiệp thương mại
• 3.2.8. Đánh giá chung về thực trạng
• 3.2.8.1. Những kết quả đạt được
• 3.2.8.2. Những mặt tồn tại và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI TỈNH YÊN BÁI
• 4.1. Quan điểm và định hướng nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thương mại tỉnh Yên Bái
• 4.2. Một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp thương mại tỉnh Yên Bái
• 4.2.1. Nhóm giải pháp liên quan đến các cấp chính quyền
• 4.2.2. Nhóm giải pháp đối với doanh nghiệp thương mại
• 4.3. Một số kiến nghị
• 4.3.1. Với Chính phủ
• 4.3.2. Với tỉnh Yên Bái
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp thương mại tại Yên Bái

Nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp thương mại tại Yên Bái là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh hội nhập kinh tế hiện nay. Các doanh nghiệp thương mại đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối sản xuất và tiêu dùng, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh do thiếu nguồn lực và chiến lược phù hợp.

1.1. Khái niệm năng lực cạnh tranh và vai trò của doanh nghiệp thương mại

Năng lực cạnh tranh được hiểu là khả năng của doanh nghiệp trong việc duy trì và mở rộng thị phần. Doanh nghiệp thương mại không chỉ là cầu nối giữa sản xuất và tiêu dùng mà còn là yếu tố quyết định trong việc phát triển kinh tế địa phương.

1.2. Tình hình hiện tại của doanh nghiệp thương mại tại Yên Bái

Hiện tại, tỉnh Yên Bái có khoảng 345 doanh nghiệp thương mại, chủ yếu là nhỏ và vừa. Mặc dù có tiềm năng phát triển, nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn chưa tận dụng được cơ hội từ thị trường.

II. Những thách thức trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp thương mại

Các doanh nghiệp thương mại tại Yên Bái đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh. Những thách thức này bao gồm sự cạnh tranh gay gắt từ các doanh nghiệp lớn, sự thay đổi nhanh chóng của thị trường và nhu cầu của người tiêu dùng. Để tồn tại và phát triển, các doanh nghiệp cần phải có những chiến lược phù hợp.

2.1. Cạnh tranh từ các doanh nghiệp lớn và đa quốc gia

Sự xuất hiện của các doanh nghiệp lớn và đa quốc gia đã tạo ra áp lực lớn cho các doanh nghiệp nhỏ tại Yên Bái. Họ cần phải cải thiện chất lượng sản phẩm và dịch vụ để thu hút khách hàng.

2.2. Thiếu nguồn lực và chiến lược phát triển

Nhiều doanh nghiệp thương mại tại Yên Bái thiếu nguồn lực tài chính và nhân lực chất lượng cao. Điều này ảnh hưởng đến khả năng đầu tư vào công nghệ và cải tiến quy trình kinh doanh.

III. Phương pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp thương mại

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, các doanh nghiệp thương mại tại Yên Bái cần áp dụng một số phương pháp hiệu quả. Những phương pháp này bao gồm cải tiến quy trình quản lý, đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân lực. Việc áp dụng các chiến lược này sẽ giúp doanh nghiệp tăng cường vị thế trên thị trường.

3.1. Đổi mới sáng tạo trong quản lý và sản xuất

Đổi mới sáng tạo là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh. Các doanh nghiệp cần áp dụng các công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất để nâng cao hiệu quả.

3.2. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực

Đào tạo nhân lực là một trong những yếu tố quyết định đến sự thành công của doanh nghiệp. Cần có các chương trình đào tạo bài bản để nâng cao kỹ năng cho nhân viên.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Yên Bái

Nghiên cứu về năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp thương mại tại Yên Bái đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh có thể mang lại nhiều lợi ích. Các doanh nghiệp đã có những bước tiến đáng kể trong việc cải thiện chất lượng sản phẩm và dịch vụ, từ đó thu hút được nhiều khách hàng hơn.

4.1. Kết quả từ các doanh nghiệp điển hình

Một số doanh nghiệp tại Yên Bái đã áp dụng thành công các chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh, từ đó gia tăng doanh thu và thị phần.

4.2. Bài học kinh nghiệm cho các doanh nghiệp khác

Các doanh nghiệp khác có thể học hỏi từ những thành công và thất bại của các doanh nghiệp điển hình để cải thiện chiến lược kinh doanh của mình.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho doanh nghiệp thương mại tại Yên Bái

Nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp thương mại tại Yên Bái là một quá trình liên tục và cần sự nỗ lực từ nhiều phía. Với những giải pháp đúng đắn, các doanh nghiệp có thể phát triển bền vững và đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế của tỉnh.

5.1. Tương lai của doanh nghiệp thương mại tại Yên Bái

Với sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức, doanh nghiệp thương mại tại Yên Bái có thể phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai.

5.2. Định hướng phát triển bền vững

Các doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược phát triển bền vững, chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và phát triển cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường bán buôn và bán lẻ tại tỉnh Yên Bái ghi nhận mức tăng trưởng tổng mức lưu chuyển hàng hóa bình quân 20,5% mỗi năm trong giai đoạn 2012 đến 2016. Toàn tỉnh có diện tích tự nhiên 6.886,28 km2 với 30 dân tộc cùng chung sống, đóng vai trò cửa ngõ giao thương vùng Tây Bắc trên hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Tuy nhiên, theo số liệu thống kê năm 2016, toàn tỉnh chỉ có khoảng 345 doanh nghiệp thương mại hoạt động chính thức, trong khi mạng lưới bán lẻ vẫn phụ thuộc chủ yếu vào gần 6.000 hộ kinh doanh cá thể tại các chợ truyền thống.

Phần lớn doanh nghiệp thương mại trên địa bàn có quy mô nhỏ và siêu nhỏ, đối mặt với tình trạng thiếu vốn lưu động, trình độ công nghệ lạc hậu, nguồn nhân lực chưa qua đào tạo bài bản và trên 90% sản phẩm chủ lực xuất khẩu phải qua trung gian ngoại tỉnh. Vấn đề nghiên cứu đặt ra là làm thế nào để tháo gỡ các điểm nghẽn nội tại và cải thiện các yếu tố môi trường kinh doanh nhằm gia tăng sức cạnh tranh của các doanh nghiệp này trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài gồm ba nội dung chính:

• Hệ thống hóa cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thương mại.
• Phân tích, đánh giá thực trạng năng lực cạnh tranh của 345 doanh nghiệp thương mại trên địa bàn tỉnh Yên Bái trong giai đoạn 2012–2016.
• Đề xuất hệ thống giải pháp khả thi nhằm củng cố năng lực nội sinh của doanh nghiệp và hoàn thiện chính sách hỗ trợ của chính quyền địa phương giai đoạn 2018–2025.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học để chính quyền tỉnh Yên Bái nâng cao điểm số chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh, đồng thời hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp thương mại địa phương tối ưu hóa chi phí vận hành và mở rộng thị phần.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng nền tảng dựa trên mô hình năm lực lượng cạnh tranh của Michael Porter, bao gồm: áp lực từ nhà cung ứng, quyền thương lượng của khách hàng, sự đe dọa từ đối thủ tiềm ẩn, nguy cơ từ sản phẩm thay thế và mức độ cạnh tranh giữa các đối thủ hiện tại trong ngành. Bên cạnh đó, luận văn tích hợp lý thuyết quản trị nguồn lực nội sinh doanh nghiệp để đánh giá sáu trụ cột sức mạnh nội tại: quy mô vốn và lao động, chiến lược kinh doanh, năng lực điều hành của ban giám đốc, trình độ ứng dụng máy móc công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực kiểm soát chi phí sản xuất kinh doanh.

Bộ chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCI gồm 10 chỉ số thành phần (chi phí gia nhập thị trường, tiếp cận đất đai, tính minh bạch, chi phí thời gian, chi phí không chính thức, cạnh tranh bình đẳng, tính năng động của lãnh đạo, dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp, đào tạo lao động và thiết chế pháp lý) được vận dụng để phân tích môi trường thể chế tại địa phương. Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa bao gồm: doanh nghiệp thương mại với chức năng lưu chuyển hàng hóa và thực hiện chuyển đổi hình thái giá trị Hàng - Tiền; năng lực cạnh tranh là khả năng duy trì lợi thế vượt trội để tối đa hóa lợi nhuận và gia tăng thị phần bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và sơ cấp được thu thập trong khung thời gian 2012 đến 2016. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ Niên giám thống kê tỉnh Yên Bái, báo cáo tổng kết của Cục Thống kê, Sở Công Thương và các văn bản chỉ đạo phát triển kinh tế của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái.

Đối với dữ liệu sơ cấp, tác giả xác định cỡ mẫu khảo sát dựa trên tổng thể 345 doanh nghiệp thương mại đang hoạt động năm 2016. Áp dụng công thức tính cỡ mẫu Slovin với độ tin cậy 95% và sai số cho phép 5%:

$$n = \frac{N}{1 + N \cdot e^2} = \frac{345}{1 + 345 \cdot (0,05)^2} \approx 185$$

Mẫu gồm 185 giám đốc và nhà quản lý doanh nghiệp thương mại được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng. Khảo sát sử dụng bảng hỏi cấu trúc với thang đo bốn mức độ đánh giá sự hài lòng về nội lực doanh nghiệp và môi trường chính sách. Phương pháp phân tích thống kê mô tả, phân tổ thống kê và so sánh số tuyệt đối, số tương đối được thực hiện trên phần mềm Microsoft Excel. Việc lựa chọn phương pháp này giúp lượng hóa chính xác các tiêu chí định tính, làm rõ tốc độ tăng trưởng quy mô và phản ánh khách quan mức độ thỏa mãn của doanh nghiệp đối với môi trường kinh doanh tại Yên Bái.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu giai đoạn 2012–2016 từ 185 doanh nghiệp khảo sát đã làm rõ bốn phát hiện trọng tâm:

Thứ nhất, quy mô doanh nghiệp thương mại Yên Bái còn rất nhỏ bé về vốn và lao động. Mặc dù số lượng doanh nghiệp thương mại chiếm khoảng 25% đến 30% tổng số doanh nghiệp toàn tỉnh, nhưng trên 85% là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Mức vốn đăng ký bình quân chỉ đạt từ 1 đến 5 tỷ đồng mỗi doanh nghiệp, trong đó tỷ trọng vốn tự có chiếm khoảng 60%, dẫn tới hạn chế nghiêm trọng trong việc đầu tư cơ sở hạ tầng kho bãi và mở rộng quy mô kinh doanh.

Thứ hai, trình độ quản trị và ứng dụng công nghệ thông tin ở mức thấp. Kết quả điều tra cho thấy trên 60% chủ doanh nghiệp thương mại chưa qua đào tạo bài bản về quản trị kinh doanh hiện đại mà chủ yếu điều hành dựa trên kinh nghiệm cá nhân. Tỷ lệ doanh nghiệp ứng dụng phần mềm quản lý bán hàng chuyên nghiệp, kế toán số hóa hoặc tham gia sàn thương mại điện tử chỉ đạt dưới 25%, khiến năng suất lao động thương mại thấp hơn 15% so với mức trung bình khu vực trung du miền núi phía Bắc.

Thứ ba, hệ thống phân phối mang tính phân tán và năng lực mở rộng thị trường yếu. Dù tổng mức bán lẻ tăng trưởng bình quân 20,5%/năm, kênh lưu thông vẫn chủ yếu tập trung tại khu vực đô thị như thành phố Yên Bái và thị xã Nghĩa Lộ. Hơn 90% sản phẩm nông lâm sản đặc sản như quế Văn Yên, chè San Tuyết Suối Giàng hay đá trắng Lục Yên chưa xây dựng được thương hiệu mạnh và phải phân phối thông qua các thương lái trung gian ngoài tỉnh, làm giảm từ 20% đến 30% giá trị gia tăng.

Thứ tư, môi trường kinh doanh địa phương dù cải thiện nhưng vẫn còn nhiều rào cản. Đánh giá về 10 chỉ số PCI cho thấy các chỉ tiêu về chi phí không chính thức, khả năng tiếp cận đất đai và chất lượng dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp chỉ đạt mức điểm trung bình từ 4,5 đến 5,5 trên thang điểm 10.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế trên xuất phát từ điều kiện địa lý miền núi phức tạp với vùng cao chiếm 67,56% diện tích tự nhiên, giao thông chia cắt làm tăng chi phí vận tải và lưu kho thêm 18% đến 25% so với vùng đồng bằng. Hơn nữa, tâm lý kinh doanh truyền thống khép kín và sự thiếu vắng các liên kết chuỗi giá trị giữa doanh nghiệp thương mại với vùng sản xuất nguyên liệu làm suy giảm sức cạnh tranh.

So sánh với kinh nghiệm của tỉnh Vĩnh Phúc giai đoạn 2012–2015 khi địa phương này tăng 39 bậc trên bảng xếp hạng PCI nhờ công khai minh bạch thủ tục hành chính, hoặc bài học của Lào Cai trong việc ứng dụng hải quan điện tử và hỗ trợ đào tạo nghề, Yên Bái vẫn còn khoảng cách lớn về tính năng động của chính quyền và dịch vụ hỗ trợ pháp lý. Về mặt trình bày học thuật, các dữ liệu này có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ cột chồng so sánh cơ cấu vốn, lao động của doanh nghiệp thương mại qua các năm và biểu đồ mạng nhện đánh giá mức độ hài lòng đối với 10 chỉ số thành phần PCI.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, bốn nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thương mại tỉnh Yên Bái:

• Cải cách thủ tục hành chính và nâng cao chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh: Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái và Sở Kế hoạch và Đầu tư cần đẩy mạnh cơ chế một cửa liên thông, rút ngắn 30% thời gian đăng ký kinh doanh và cấp phép tiếp cận đất đai; công khai 100% quy hoạch phát triển hạ tầng thương mại trên cổng thông tin điện tử; đặt mục tiêu đưa PCI của Yên Bái tăng 5 đến 7 bậc trong giai đoạn 2018–2022.
• Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và chuẩn hóa kỹ năng quản trị: Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh phối hợp với Sở Công Thương và các trường đào tạo nghề tổ chức các khóa bồi dưỡng quản trị chiến lược, kỹ năng đàm phán thương mại và quản trị rủi ro; phấn đấu đến năm 2023 đạt tỷ lệ 70% cán bộ quản trị và 60% lao động trực tiếp trong các doanh nghiệp thương mại được đào tạo chuyên môn bài bản.
• Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và phát triển thương mại điện tử: Các doanh nghiệp thương mại cần chủ động trích từ 5% đến 10% lợi nhuận hằng năm để đầu tư hệ thống quản lý chuỗi cung ứng, phần mềm CRM và tích hợp thanh toán điện tử; xây dựng các cổng bán lẻ đa kênh nhằm giảm 15% chi phí lưu thông và tiếp cận thị trường toàn quốc trong giai đoạn 2018–2025.
• Đa dạng hóa nguồn vốn và phát triển công cụ tài chính hỗ trợ: Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Yên Bái chỉ đạo các ngân hàng thương mại mở rộng gói tín dụng ưu đãi với lãi suất hợp lý, linh hoạt hóa hình thức thế chấp tài sản bằng phương tiện vận tải hoặc dòng tiền hợp đồng; triển khai dịch vụ bao thanh toán nhằm giải phóng 25% giá trị các khoản phải thu cho doanh nghiệp thương mại trong giai đoạn 2019–2024.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho bốn nhóm đối tượng:

• Ban lãnh đạo và chủ doanh nghiệp thương mại tại Yên Bái và khu vực Tây Bắc: Tài liệu cung cấp khung tự đánh giá 6 yếu tố nội lực, giúp nhà quản lý nhận diện các điểm yếu về cơ cấu vốn, nhân sự và quản trị chi phí để hoạch định chiến lược kinh doanh thích ứng với biến động thị trường.
• Cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương: Sở Công Thương, Sở Kế hoạch và Đầu tư cùng Ủy ban nhân dân các huyện, thị xã, thành phố có thể sử dụng các chỉ báo thực chứng để xây dựng quy hoạch hạ tầng thương mại, thiết kế chính sách xúc tiến thương mại và cải thiện các chỉ số thành phần PCI.
• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu kinh tế: Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực về ứng dụng phương pháp chọn mẫu Slovin, mô hình năm lực lượng cạnh tranh Porter và phương pháp phân tích kinh tế thực chứng trong phân tích năng lực cạnh tranh cấp tỉnh.
• Các tổ chức tín dụng và hiệp hội ngành nghề: Các ngân hàng thương mại và Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh có thêm căn cứ dữ liệu để thiết kế các gói sản phẩm tín dụng đặc thù và xây dựng chuỗi cung ứng liên kết tiêu thụ sản phẩm bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Cơ sở khoa học nào quyết định việc chọn mẫu 185 doanh nghiệp thương mại trong nghiên cứu?
Tác giả dựa trên tổng thể 345 doanh nghiệp thương mại đang hoạt động tại Yên Bái năm 2016 và áp dụng công thức Slovin với độ tin cậy 95%, sai số 5%. Việc chọn 185 mẫu đại diện giúp dữ liệu đạt tính chuẩn xác cao và phản ánh trung thực toàn diện thực trạng ngành.

Nghiên cứu sử dụng khung lý thuyết nào để đánh giá năng lực cạnh tranh?
Luận văn kết hợp mô hình năm lực lượng cạnh tranh của Michael Porter, lý thuyết quản trị nguồn lực nội sinh doanh nghiệp và hệ thống 10 chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCI do VCCI và USAID xây dựng, tạo nên khung phân tích đa chiều giữa nội lực và ngoại cảnh.

Đâu là điểm nghẽn nội tại lớn nhất của doanh nghiệp thương mại tỉnh Yên Bái?
Hạn chế lớn nhất là quy mô vốn nhỏ khi trên 85% doanh nghiệp có vốn dưới 5 tỷ đồng, kết hợp với trình độ quản trị kinh doanh yếu kém khi hơn 60% lãnh đạo chưa qua đào tạo chuyên môn bài bản, dẫn đến năng suất lao động thấp.

Tỉnh Yên Bái có thể vận dụng kinh nghiệm gì từ các tỉnh lân cận như Lào Cai và Vĩnh Phúc?
Yên Bái có thể học tập mô hình công khai thủ tục hành chính một cửa liên thông giúp Vĩnh Phúc tăng 39 bậc PCI, đồng thời áp dụng mô hình hải quan điện tử và chương trình kết nối đào tạo nghề ba bên của Lào Cai để giảm chi phí giao dịch.

Giải pháp nào giúp tháo gỡ khó khăn về vốn lưu động cho doanh nghiệp thương mại địa phương?
Luận văn đề xuất triển khai dịch vụ bao thanh toán chiết khấu khoản phải thu và linh hoạt hóa cơ chế thế chấp bằng động sản, dự án đầu tư, kết hợp quỹ bảo lãnh tín dụng nhằm nâng hạn mức giải ngân trung và dài hạn thêm 20%.

Kết luận

• Luận văn đã chuẩn hóa hệ thống lý luận về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thương mại trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.
• Khảo sát thực chứng 185 trên tổng số 345 doanh nghiệp thương mại tại tỉnh Yên Bái giai đoạn 2012–2016 đã nhận diện rõ ràng các điểm nghẽn về quy mô vốn, trình độ công nghệ và quản trị.
• Nghiên cứu chỉ ra nghịch lý giữa tốc độ tăng trưởng lưu chuyển hàng hóa bình quân 20,5%/năm với thực trạng hơn 90% sản phẩm đặc sản địa phương vẫn phải xuất khẩu qua trung gian ngoại tỉnh.
• Đề xuất hệ thống bốn nhóm giải pháp toàn diện gắn với mốc thời gian 2018–2025, phân định rõ vai trò của chính quyền địa phương và trách nhiệm tự thân của cộng đồng doanh nghiệp.
• Mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về việc xây dựng chuỗi cung ứng logistics tích hợp số hóa cho vùng kinh tế trọng điểm Tây Bắc.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp giải pháp đồng bộ kết hợp giữa nâng cao nội lực doanh nghiệp và cải cách môi trường kinh doanh cấp tỉnh. Các nhà quản lý doanh nghiệp và các cấp chính quyền tỉnh Yên Bái cần khẩn trương phối hợp triển khai các khuyến nghị chính sách nêu trên nhằm nâng cao vị thế cạnh tranh của thương mại địa phương ngay trong chu kỳ phát triển mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh và doanh nghiệp thương mại 1. Khái niệm, công cụ và hình thức cạnh tranh 1. Khái niệm về cạnh tranh Cạnh tranh nói chung, cạnh tranh trong kinh tế nói riêng là một khái niệm có nhiều cách hiểu khác nhau.

Khái niệm này được sử dụng cho cả phạm vi DN, phạm vi ngành, phạm vi quốc gia hoặc phạm vi khu vực liên quốc gia… điều này chỉ khác nhau ở chỗ mục tiêu được đặt ra trong phạm vi DN hay tầm quốc gia mà thôi. Trong khi đối với một DN mục tiêu chủ yếu là tồn tại và tìm kiếm lợi nhuận, thì đối với một quốc gia mục tiêu là nâng cao mức sống và phúc lợi cho nhân dân. Các học thuyết kinh tế thị trường đều thừa nhận rằng: Cạnh tranh chỉ xuất hiện và tồn tại trong nền kinh tế thị trường, nơi mà cung, cầu và giá cả hàng hóa là những nhân tố cơ bản của thị trường; cạnh tranh là linh hồn sống của thị trường. Cạnh tranh là điều tất yếu của sự phát triển nền kinh tế xã hội.

Trong mọi phương diện của cuộc sống ý thức vươn lên luôn là yếu tố chủ đạo trong suy nghĩ và hành động của mỗi con người. Suy nghĩ và hành động trong sản xuất kinh doanh bị chi phối rất nhiều bởi tính kinh tế thị trường. Trong giai đoạn hiện nay, yếu tố được coi khắc nghiệt nhất và là yếu tố sống còn của DN chính là sức cạnh tranh. Môi trường hoạt động của DN hiện nay đầy biến động, điều đó cũng làm cho việc cạnh tranh giữa các DN hiện nay trở lên rất gay gắt và quyết liệt, các chủ thể kinh tế tham gia vào thị trường nhằm giành giật nhiều các lợi ích kinh tế hơn về mình.

Cạnh tranh là một hiện tượng kinh tế - xã hội phức tạp, do cách tiếp cận khác nhau, nên cũng có các quan niệm khác nhau về cạnh tranh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Theo nhà kinh tế học Michael Porter của Mỹ thì: Cạnh tranh (kinh tế) là giành lấy thị phần. Bản chất của cạnh tranh là tìm kiếm lợi nhuận, là khoản lợi nhuận cao hơn mức lợi nhuận trung bình mà DN đang có. Kết quả quá trình cạnh tranh là sự bình quân hóa lợi nhuận trong ngành theo chiều hướng cải thiện sâu dẫn đến hệ quả giá cả có thể giảm đi.

Ở góc độ thương mại, cạnh tranh là một trận chiến giữa các DN và các ngành kinh doanh nhằm chiếm được sự chấp nhận và lòng trung thành của khách hàng. Hệ thống DN tự do đảm bảo cho các ngành có thể tự mình đưa ra các quyết định về mặt hàng cần sản xuất, phương thức sản xuất, và tự định giá cho sản phẩm hay dịch vụ. Hai nhà kinh tế học Mỹ P.Nordhaus trong cuốn kinh tế học (xuất bản lần thứ 12) lại cho rằng cạnh tranh (Competition) là sự kình địch giữa các DN cạnh tranh với nhau để dành khách hàng hoặc thị trường. Hai tác giả này cho cạnh tranh đồng nghĩa với cạnh tranh hoàn hảo (Perfect Competition).

Theo Từ điển thuật ngữ Kinh tế học “Cạnh tranh - sự đấu tranh đối lập giữa các cá nhân, tập đoàn hay quốc gia. Cạnh tranh nảy sinh khi hai bên hay nhiều bên cố gắng giành lấy thứ mà không phải ai cũng có thể giành được ”. Ngoài ra, còn có thể dẫn ra nhiều cách diễn đạt khác nhau về khái niệm cạnh tranh. Song có thể tiếp cận về cạnh tranh trong kinh doanh như sau: - Cạnh tranh là nói đến sự ganh đua nhằm giành lấy phần thắng của nhiều chủ thể cùng tham dự.

- Mục đích trực tiếp của cạnh tranh là một đối tượng cụ thể mà các bên đều muốn giành lấy để cuối cùng là kiếm được lợi nhuận cao. - Cạnh tranh diễn ra trong một môi trường cụ thể có các ràng buộc chung mà các bên tham gia phải tuân thủ như: đặc điểm sản phẩm, thị trường, các điều kiện pháp lý, các thông lệ kinh doanh. - Trong quá trình cạnh tranh các chủ thể tham gia cạnh tranh có thể sử dụng nhiều công cụ khác nhau: Cạnh tranh bằng đặc tính và chất lượng sản LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 phẩm; cạnh tranh bằng nghệ thuật tiêu thụ sản phẩm; cạnh tranh nhờ dịch vụ bán hàng tốt, cạnh tranh thông qua hình thức thanh toán,. Vậy khái niệm cạnh tranh có thể hiểu như sau: Cạnh tranh là quan hệ kinh tế mà ở đó các chủ thể kinh tế ganh đua nhau tìm đủ mọi biện pháp, cả nghệ thuật lẫn thủ đoạn để đạt mục tiêu kinh tế của mình, thông thường là chiếm lĩnh thị trường, giành lấy khách hàng cũng như các điều kiện sản xuất, thị trường có lợi nhất.

Mục đích cuối cùng của các chủ thể kinh tế trong quá trình cạnh tranh là tối đa hóa lợi ích. Đối với người sản xuất kinh doanh là lợi nhuận, đối với người tiêu dùng là lợi ích tiêu dùng và sự tiện lợi. Các công cụ cạnh tranh Một DN khi tham gia vào thị trường có thể cạnh tranh với nhau dưới nhiều hình thức: Cạnh tranh bằng sản phẩm, dịch vụ: Cạnh tranh bằng sản phẩm là cạnh tranh về chất lượng dịch vụ, phục vụ, sự đa dạng hoá của các dịch vụ giá trị gia tăng và tính độc đáo của nó. Trong môi trường cạnh tranh gay gắt hiện nay, các DN tìm mọi cách để hoàn thiện sản phẩm dịch vụ của mình như: bao bì đóng gói, quảng cáo tư vấn, giao hàng, lưu kho… Cải tiến các thông số chất lượng kỹ thuật, nghiên cứu đưa những sản phẩm mới vào thị trường, đa dạng hoá chủng loại sản phẩm.

Cạnh tranh về giá: Giá cả là một vũ khí lợi hại để DN tiến hành cạnh tranh. DN nghiên cứu thị trường, đối thủ cạnh tranh để xác định mức giá hợp lý. DN áp dụng linh hoạt những chính sách: chính sách giá phân biệt nhằm khai thác triệt để độ co giãn của các mức nhu cầu như giá thay đổi theo số lượng sử dụng sản phẩm, theo thời gian sử dụng sản phẩm. Giảm giá cho các tầng lớp xã hội, đối tượng ưu tiên, các vùng ưu tiên và giảm giá tạm thời.

Cạnh tranh bằng phân phối sản phẩm dịch vụ: Để sản phẩm đến được tay người tiêu dùng đòi hỏi DN phải có hệ thống phân phối rộng, hiệu quả. Các DN phát triển mạng lưới đại lý, giao hàng, chọn kênh phân phối hiệu quả. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Cạnh tranh bằng xúc tiến bán hàng: Quảng cáo và khuyến mãi đã trở nên không thể thiếu trên thị trường cạnh tranh gay gắt. Thông qua truyền thông, hình thức cạnh tranh này tỏ ra hiệu quả đối với những DN hiện nay: giúp gia tăng sự quan tâm, chú ý của khách hàng trong điều kiện thị trường đa dạng chủng loại, sản phẩm, dịch vụ.

Các công cụ cạnh tranh khác: Ngoài những công cụ cạnh tranh trên, các DN còn cạnh tranh với nhau về phương thức thanh toán như bán chịu, trả chậm, trả góp cho khách hàng, văn hóa DN, dịch vụ sau bán hàng. Các hình thức cạnh tranh (1) Cạnh tranh lành mạnh Cạnh tranh lành mạnh là loại cạnh tranh theo đúng quy định của pháp luật, đạo đức xã hội, đạo đức kinh doanh. Cạnh tranh có tính chất thi đua, thông qua đó mỗi chủ thể nâng cao năng lực của chính mình mà không dùng thủ đoạn triệt hạ đối thủ. Phương châm của cạnh tranh lành mạnh là “không cần phải thổi tắt ngọn nến của người khác để mình tỏa sáng”.

Có thể thấy, kinh doanh như một cuộc chơi nhưng không giống như chơi thể thao, chơi bài hay chơi cờ, khi mà phải luôn có kẻ thua - người thắng (lose - win); trong kinh doanh, thành công của DN không nhất thiết đòi hỏi phải có những kẻ thua cuộc. Thực tế là hầu hết các DN chỉ thành công khi những người khác thành công (sự “cộng sinh của hai bên”). Đây là sự thành công cho cả đôi bên nhiều hơn là cạnh tranh làm hại lẫn nhau. Tình huống này được gọi là “cùng thắng” (win - win).

Ở Việt Nam có câu “buôn có bạn, bán có phường” có nghĩa là không nhất thiết các DN cạnh tranh cùng một mặt hàng phải sống chết với nhau mà thông thường phải liên kết với nhau thành các phố kinh doanh cùng một mặt hàng như phố hàng trống, hàng mã… (2) Cạnh tranh không lành mạnh Cạnh tranh không lành mạnh là tất cả những hành động trong hoạt động kinh tế trái với đạo đức nhằm làm hại các đối thủ kinh doanh hoặc khách hàng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 và cũng gần như sẽ không có người thắng nếu việc kinh doanh được tiến hành giống như một cuộc chiến. Cạnh tranh khốc liệt mang tính tiêu diệt chỉ dẫn đến một hậu quả thường thấy sau các cuộc cạnh tranh khốc liệt là sự sụt giảm mức lợi nhuận ở khắp mọi nơi. Trong giai đoạn đầu của kỷ nguyên công nghiệp, các công ty, DN thường xuyên phải cạnh tranh khốc liệt trong tình huống đối đầu để duy trì sự phát triển và gia tăng lợi nhuận. Do đó các nhà kinh doanh cho rằng cạnh tranh thuộc phạm trù tư bản nên quan điểm về cạnh tranh trước kia được hầu hết các nhà kinh doanh đều nhầm tưởng cạnh tranh với nghĩa đơn thuần theo kiểu thương trường là chiến trường.

Mục đích của nhà kinh doanh là luôn luôn mang lại những điều có lợi cho DN mình. Đôi khi đó là sự trả giá của người khác. Đây là tình huống “cùng thua” (lose - lose). Không ít cơ sở sản xuất, DN còn sử dụng những chiêu thức "đen" nhằm hạ thấp và loại trừ các DN hoạt động trên cùng một lĩnh vực ngành nghề để độc chiếm thị trường.

(3) Cạnh tranh tự do và độc quyền + Cạnh tranh tự do hay cạnh tranh hoàn hảo: Là loại cạnh tranh theo các quy luật của thị trường mà không có sự can thiệp của các chủ thể khác. Giá cả của sản phẩm được quyết định bởi quy luật cung cầu trên thị trường. Cung nhiều cầu ít sẽ dẫn đến giá giảm, cung ít cầu nhiều sẽ dẫn đến giá tăng. + Cạnh tranh độc quyền: Là sự cạnh tranh mang tính chất ảo, thực chất cạnh tranh này là sự quảng cáo để chứng minh sự đa dạng của một sản phẩm nào đó, để khách hàng lựa chọn một trong số những sản phẩm nào đó của một DN nào đó chứ không phải của DN khác.