MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn vấn đề can thiệp Anthony Lake- Giám đốc Điều hành UNICEF trong một báo cáo về Tình hình Trẻ em Thế giới hàng năm của UNICEF (trong đó có trẻ khuyết tật) phát biểu: “Nhìn vào khuyết tật của trẻ trƣớc khi nhìn nhận trẻ không chỉ là hành động không công bằng với trẻ, mà còn làm mất đi những điều trẻ có thể mang lại cho xã hội…. Sự mất mát của các em là mất mát chung của toàn xã hội; lợi ích của các em cũng là lợi ích cho toàn xã hội, vì thế sự phân biệt đối xử dựa trên tình trạng khuyết tật là một hình thức áp bức…” [1]. Điều này cho thấy khuyết tật hiện nay không chỉ là vấn đề của riêng mỗi quốc gia mà là vấn đề mang tính toàn cầu và trẻ khuyết tật là trẻ nằm trong nhóm những trẻ em dễ bị tổn thương nhất.
Một thực tế những năm qua ở Việt Nam đang phải đối mặt với vấn đề xâm hại tình dục trẻ em nói chung và TKT cũng không phải ngoại lệ. Tình trạng trẻ em bị xâm hại tình dục liên tục gia tăng với mức độ ngày càng phức tạp. Nếu trước đây trẻ bị xâm hại từ 13-18 tuổi, thì nay xuất hiện nhiều vụ việc ở lứatuổi từ 5-13 tuổi. Theo số liệu từ Bộ lao động thương binh và xã hội (LĐTB-XH) trong năm ( 2011-2115) cả nước có 5.300 vụ xâm hại tình dục trẻ em và có chiều hướng gia tăng.
Tuy nhiên các chuyên gia cho rằng, số vụ xâm hại tình dục trẻ em được ghi nhận tại Việt Nam trong những năm qua thực tế chỉ là “phần nổi của tảng băng chìm”. Vấn đề này dễ gây nên những hậu quả xã hội khôn lường và trở thành mối quan tâm, lo lắng không chỉ trong cộng đồng mà còn cả ở các nhà nghiên cứu. Bởi lẽ, trẻ nếu như không được trang bị những kiến thức và rèn các kỹ năng liên quan tới vấn đề này thì 1 Trích từ Báo cáo tình hình trẻ em thế giới năm 2013. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chúng rất dễ lâm vào tình trạng tổn thương nghiêm trọng về tâm, sinh lý và dễ gặp nguy cơ cao về viêm nhiễm đường sinh dục, xuất huyết, ứ máu vùng chậu, viêm nội mạc tử cung, viêm dính tử cung, vòi trứng đối với nữ, cũng như rối loạn cương dương, xuất tinh sớm và đặc biệt là các bệnh lây truyền qua đường tình dục, trong đó có HIV/AIDS đối với nam giới … Theo ước tính của tổ chức Y tế thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng 250 triệu người mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Ở Việt Nam, nhóm tuổi thanh niên từ 16 đến 30 tuổi có khoảng 6,1 triệu người chiếm 1,3 % tổng số người trong độ tuổi lao động. Còn theo Vụ Sức khỏe Bà mẹ và Trẻ em - Bộ Y tế, tỷ lệ trẻ em có thai trong tổng số người mang thai tăng liên tục qua các năm: Năm 2010: 2,9%; năm 2011: 3,1%; năm 2012: 3,2%, tương ứng tỷ lệ phá thai ở lứa tuổi này là 2,2% (2010), 2,4% (2011), 2,3% (2012) và số trẻ bị xâm hại tình dục là 1. Ở giai đoạn này, trẻ dậy thì vì thế phải trải qua những biến đổi to lớn về cơ thể cũng như về tâm lí. Trẻ rất cần sự chỉ dẫn về giới tính, về tình yêu, về sự thay đổi giới tính và về các mối quan hệ xã hội… nhưng ai sẽ là người mà các em tìm đến khi gặp những vấn đề về giới tính nảy sinh ? không ít trẻ đã phải hỏi đến bạn bè đồng trang lứa, bởi chúng cho rằng nói chuyện với bố mẹ và với người lớn khác những người gần gũi nhất, người có thể cung cấp nhiều thông tin tốt nhất, thì lại là những người chắc chắn không bao giờ đồng ý với quan điểm đó của chúng.
Những quan điểm này không những không được 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chấp nhận mà có khi còn bị la mắng, quở trách…. Chính vì điều này mà những thông tin trẻ nhận được không phải bao giờ cũng đúng. Tại Trung tâm Nuôi dưỡng người có công và bảo trợ xã hội Tỉnh Bắc Ninh đang nuôi dưỡng tập trung 170 đối tượng là TKT thuộc hộ gia đình nghèo, cận nghèo và có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn trên địa bàn tỉnh. Trong đó có 56 em khuyết tật nghe nói, 104 trẻ khuyết tật trí tuệ, 10 trẻ khuyết tật vận động.
Các em có độ tuổi từ 8-18 tuổi. Ở đây các em được học văn hóa (giáo trình do Trung tâm tự biên soạn dựa theo giáo trình khung của Viện khoa học và chiến lược), học nghề hướng nghiệp. Trong giáo trình dạy văn hóa ở Trung tâm bao gồm: Toán, Tiếng Việt, Thủ công, Mỹ thuật, Hát nhạc, Thể dục, Phát âm và kỹ năng sống. Ở đây chưa có giáo trình GDGT cho trẻ.
Do nhận thức của những nhà quản lý về TKT còn thấp, đặc biệt là năng lực và trình độ chuyên môn về GDGT cho TKT của giáo viên còn hạn chế. Từ thực tế giáo dục giới tính và vai trò của công tác xã hội nhóm đối với giáo dục giới tính là rất quan trọng. Với tầm quan trọng về lý luận và thực tiễn của vấn đề nêu trên tác giả đã chọn hướng nghiên cứu đề tài: “Công tác xã hội nhóm trong nâng cao kiến thức và kỹ năng giáo dục giới tính cho trẻ khuyết tật” (Nghiên cứu tại Trung tâm nuôi dưỡng người có công và bảo trợ xã hội Tỉnh Bắc Ninh). Tổng quan tài liệu nghiên cứu 2.
Tình hình nghiên cứu trên Thế Giới. Trên thế giới, hoạt động GDGT có mặt rất sớm nhưng được gọi với những cái tên khác nhau chẳng hạn như sức khỏe vị thành niên, giới tính tình dục thanh thiếu niên hay sức khỏe sinh sản tuổi mới lớn. Từ sau Hội nghị quốc tế về Dân số và Phát triển (ICPD) tại Cairo (4/1994) đã có định nghĩa chính thức về GDGT, được thống nhất phổ biến đến mọi quốc gia trên thế giới và là mối quan tâm của toàn xã hội. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khảo sát các chương trình giáo dục giới tính ở Châu Á cũng đang có những mức độ phát triển rất khác nhau.
Indonesia, Mông Cổ, Hàn Quốc có khung chính sách hệ thống về việc giảng dạy giới tính trong các trường học. Malaysia, Philippines và Thái Lan đánh giá các nhu cầu sức khoẻ sinh sản thanhniên. Ấn Độ có các chương trình với mục tiêu hướng tới trẻ em từ chín tới mười sáu tuổi. Tại Nhật Bản, giáo dục giới tính là bắt buộc từ 10 hay 11 tuổi, chủ yếu đề cập tới các chủ đề sinh học như kinh nguyệt và xuất tinh.
Tại Trung Quốc và Sri Lanka, giáo dục giới tính truyền thống gồm đọc về đoạn sinh sản trong các cuốn sách giáo khoa sinh học. Tuy nhiên, ở Bangladesh, Myanmar, Nepal và Pakistan thì không có những chương trình GDGT như vậy.[2] Theo “Giáo dục giới tính toàn cầu”, tại các quốc gia Châu Âu, vào tháng 2/2000, Chính phủ Pháp đã quyết định đưa kiến thức giới tính lên Đài truyền hình và Sóng phát thanh, đồng thời phát khoảng 5 triệu tờ rơi cho học sinh phổ thông về các phương pháp tránh thai an toàn, hiệu quả. Tại Đan Mạch, cuối những năm 80 của thế kỷ XX đã có chương trình truyền hình được Chính phủ tài trợ đã trở thành kênh thông tin quen thuộc về giới tính và SKSS cho lứa tuổi VTN. Đan Mạch là nước có tỷ lệ trẻ VTN mang thai thấp nhất thế giới và là hình mẫu “lý tưởng” cho các nước khác học tập cách thức GDGT trong trường học.
Tại các quốc gia ở Châu Mỹ, các trường học đều đưa GDGT vào chương trình học của học sinh lớp 7-12, có nơi bắt đầu từ lớp 5, lớp 6.Học sinh tiếp cận với kiến thức giới tính thuộc 2 kiểu: toàn diện kiến thức chung chiếm 58% hoặc kiến thức sâu về một khía cạnh, vấn đề chiếm 34%.[3] 2 Theo giáo dục giới tính toàn cầu của trang http://tailieu.vn 3 Theo giáo dục giới tính toàn cầu của trang http://tailieu.vn 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tại Châu Phi, vấn đề SKSS-GDGT ở châu lục này tập trung vào việc đẩy lùi nạn dịch AIDS thông qua hợp tác với Tổ chức Y Tế thế giới (WHO) và các tổ chức phi chính phủ (NGO). Những chương trình này dạy cho họ và con em của họ các cách “ABC”, với A để phòng chống AIDS, B là chung thủy và C là dùng bao cao su. Ở Ai Cập, trẻ từ 12-14 tuổi được giáo viên giảng dạy những kiến thức giải phẫu sinh học như cấu tạo cơ quan sinh dục nam nữ, cơ chế hoạt động, quan hệ tình dục, nguyên nhân có thai và các bệnh truyền nhiễm qua đường tình dục. Ở châu Phi, tỷ lệ mang thai ngoài ý muốn dao động từ 50 – 90 % trong số thanh niên chưa chồng và 25 – 40% trong số thanh niên có chồng.
Tình hình nghiên cứu ở trong nước. Ở Việt Nam, trong thời gian gần đây, cùng với công tác tuyên truyền, giáo dục giới tính đã bắt đầu được quan tâm rộng rãi. Đề án Nghiên cứu về giáo dục đời sống gia đình và giới tính cho học sinh (gọi tắt là Giáo dục đời sống gia đình) năm 1988 có kí hiệu VIE/88/P09 (gọi tắt là đề án P09) đã được Hội đồng Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam thông qua và cho phép thực hiện với sự tài trợ của UNFPA và UNESCO khu vực. Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Trần Trọng Thuỷ và Đặng Xuân Hoài, Đề án đã được tiến hành rất thận trọng và khoa học, nghiên cứu khá sâu rộng nhiều vấn đề như: quan niệm về tình bạn, tình yêu, hôn nhân; nhận thức về giới tính và GDGT của giáo viên, học sinh, phụ huynh… ở nhiều nơi trong cả nước, để chuẩn bị tiến hành GDGT cho học sinh phổ thông từ lớp 9 đến lớp 12.
Từ khoảng năm 1990 đến nay, ở Việt Nam đã có nhiều dự án Quốc gia, nhiều đề tài liên kết với các nước, các tổ chức quốc tế nghiên cứu về giới tính và 4 Theo giáo dục giới tính toàn cầu của trang http://tailieu.vn 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những vấn đề có liên quan như: giáo dục SKSS; giáo dục về tình yêu trong thanh niên, học sinh; giáo dục đời sống gia đình; GDGT cho học sinh… Việc nghiên cứu giới tính và giáo dục giới tính đã được sự quan tâm nhiều của Nhà nước, Bộ Giáo dục và đào tạo, Bộ Y tế, các nhà khoa học và các bậc phụ huynh. Cuộc điều tra quốc gia về vị thành niên và thanh niên Việt Nam lần thứ nhất, được công bố cuối năm 2007.