Luận văn thạc sĩ kế toán hoàn thiện kiểm soát nội bộ tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn việt nam chi nhánh huyện phù cát

Tài liệu chuyên sâu Nâng cao kiểm soát nội bộ tại ngân hàng nông nghiệp Việt ..., phân tích đa chiều, cung cấp kiến thức nền tảng vững chắc cho nông

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Trang
• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Tân
• Trường học: Trường Đại Học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Hoàn Thiện Kiểm Soát Nội Bộ Tại Ngân Hàng Nông Nghiệp Và Phát Triển Nông Thôn Việt Nam - Chi Nhánh Huyện Phù Cát
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Bình Định

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Tổng quan các đề tài đã nghiên cứu có liên quan
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học của đề tài
• Kết cấu của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái quát chung về kiểm soát nội bộ
• 1.2. Các yếu tố cấu thành của kiểm soát nội bộ
• 1.3. Hạn chế của kiểm soát nội bộ
• 1.4. Đặc điểm chung của ngành ngân hàng ảnh hưởng đến kiểm soát nội bộ
• 1.4.1. Bộ máy của các ngân hàng thương mại
• 1.4.2. Hoạt động của ngân hàng thương mại
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM - CHI NHÁNH HUYỆN PHÙ CÁT
• 2.1. Khái quát về Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam - Chi nhánh huyện Phù Cát
• 2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.2. Chức năng và nhiệm vụ
• 2.1.3. Đặc điểm hoạt động kinh doanh của Ngân hàng
• 2.1.4. Đặc điểm các nguồn lực chủ yếu của Ngân hàng
• 2.1.5. Tổ chức bộ máy quản lý tại Ngân hàng
• 2.1.5.1. Sơ đồ cơ cấu tổ chức quản lý
• 2.1.5.2. Chức năng, nhiệm vụ của từng phòng ban
• 2.1.6. Tổ chức bộ máy kế toán tại Ngân hàng
• 2.2. Thực trạng kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam - Chi nhánh huyện Phù Cát
• 2.2.1. Môi trường kiểm soát
• 2.2.2. Đánh giá rủi ro
• 2.2.3. Hoạt động kiểm soát
• 2.2.4. Thông tin và truyền thông
• 2.3. Đánh giá thực trạng kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam - Chi nhánh huyện Phù Cát
• 2.3.1. Nhược điểm và nguyên nhân
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM - CHI NHÁNH HUYỆN PHÙ CÁT
• 3.1. Phương hướng hoàn thiện kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam - Chi nhánh huyện Phù Cát
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – Chi nhánh huyện Phù Cát
• 3.2.1. Hoàn thiện môi trường kiểm soát
• 3.2.2. Hoàn thiện đánh giá rủi ro
• 3.2.3. Hoàn thiện hoạt động kiểm soát
• 3.2.4. Hoàn thiện hệ thống thông tin và truyền thông
• 3.2.5. Hoàn thiện hoạt động giám sát
• 3.3. Điều kiện thực hiện các giải pháp
• 3.3.1. Đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 3.3.2. Đối với Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI TỐT NGHIỆP THẠC SĨ (Bản sao)

Tóm tắt

I. Giới thiệu về kiểm soát nội bộ tại ngân hàng nông nghiệp Việt Nam

Kiểm soát nội bộ (kiểm soát nội bộ) là một yếu tố quan trọng trong quản lý ngân hàng, đặc biệt là tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam. Hệ thống này không chỉ giúp ngân hàng tuân thủ các quy định pháp luật mà còn đảm bảo tính chính xác của báo cáo tài chính. Theo báo cáo của COSO, kiểm soát nội bộ bao gồm các hoạt động nhằm đảm bảo rằng ngân hàng hoạt động hiệu quả và giảm thiểu rủi ro. Việc hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ là cần thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động và bảo vệ tài sản của ngân hàng.

1.1. Khái niệm và vai trò của kiểm soát nội bộ

Kiểm soát nội bộ được định nghĩa là quá trình do các nhà quản lý và nhân viên thực hiện nhằm đảm bảo rằng các mục tiêu của ngân hàng được thực hiện một cách hiệu quả. Hệ thống này giúp phát hiện và ngăn chặn các sai phạm, gian lận trong hoạt động ngân hàng. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc nâng cao kiểm soát nội bộ trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Ngân hàng cần phải có một hệ thống kiểm soát nội bộ mạnh mẽ để đối phó với các thách thức từ môi trường kinh doanh đầy biến động.

II. Thực trạng kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam Chi nhánh huyện Phù Cát

Tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam - Chi nhánh huyện Phù Cát, hệ thống kiểm soát nội bộ đã được thiết lập nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Môi trường kiểm soát chưa thực sự mạnh mẽ, dẫn đến việc phát hiện rủi ro chưa kịp thời. Các hoạt động kiểm soát cần được cải thiện để đảm bảo tính chính xác của báo cáo tài chính. Đánh giá rủi ro cũng cần được thực hiện thường xuyên hơn để phát hiện các vấn đề tiềm ẩn. Việc cải tiến quy trình kiểm soát sẽ giúp ngân hàng hoạt động hiệu quả hơn và giảm thiểu rủi ro trong hoạt động kinh doanh.

2.1. Đánh giá thực trạng kiểm soát nội bộ

Thực trạng kiểm soát nội bộ tại ngân hàng cho thấy rằng mặc dù đã có những nỗ lực trong việc thiết lập hệ thống kiểm soát, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề. Các nhân viên chưa được đào tạo đầy đủ về quy trình kiểm soát, dẫn đến việc thực hiện không đồng nhất. Hệ thống thông tin và truyền thông cũng chưa được tối ưu hóa, ảnh hưởng đến khả năng truyền tải thông tin quan trọng. Để khắc phục tình trạng này, ngân hàng cần đầu tư vào đào tạo nhân viên và cải tiến công nghệ thông tin.

III. Giải pháp hoàn thiện kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam Chi nhánh huyện Phù Cát

Để nâng cao hiệu quả của hệ thống kiểm soát nội bộ, ngân hàng cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần hoàn thiện môi trường kiểm soát bằng cách nâng cao nhận thức của nhân viên về tầm quan trọng của kiểm soát nội bộ. Thứ hai, cần cải tiến quy trình đánh giá rủi ro để phát hiện sớm các vấn đề tiềm ẩn. Cuối cùng, việc đầu tư vào công nghệ thông tin sẽ giúp cải thiện hệ thống thông tin và truyền thông, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

3.1. Các giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể bao gồm việc tổ chức các khóa đào tạo cho nhân viên về quy trình kiểm soát nội bộ, cải tiến hệ thống thông tin để đảm bảo thông tin được truyền tải một cách nhanh chóng và chính xác. Ngoài ra, ngân hàng cũng cần thiết lập một cơ chế giám sát chặt chẽ hơn để đảm bảo rằng các quy trình kiểm soát được thực hiện đúng cách. Việc thực hiện các giải pháp này sẽ giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu rủi ro trong kinh doanh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thống ngân hàng thương mại giữ vị trí huyết mạch trong việc cung ứng vốn và duy trì tính thanh khoản cho toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động, hệ thống kiểm soát nội bộ đóng vai trò là "lá chắn" phòng ngừa rủi ro vận hành, giảm thiểu gian lận và bảo vệ tài sản của các tổ chức tín dụng. Tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam - Chi nhánh huyện Phù Cát (Agribank Phù Cát), công tác kiểm soát nội bộ đã góp phần duy trì tăng trưởng kinh doanh ổn định trong giai đoạn 2021 - 2023. Cụ thể, tổng nguồn vốn huy động của chi nhánh đã tăng trưởng từ mức 278.286 triệu đồng năm 2021 lên 431.409 triệu đồng năm 2023, đạt mức tăng trưởng lũy kế ấn tượng hơn 55,02%.

Tuy nhiên, áp lực mở rộng tín dụng nông nghiệp cùng sự suy thoái kinh tế sau đại dịch đã bộc lộ những lỗ hổng trong hệ thống giám sát. Tỷ lệ nợ quá hạn của chi nhánh có thời điểm tăng vọt lên mức đỉnh 5,15% vào năm 2022 trước khi hạ xuống 4,23% năm 2023, trong khi tỷ lệ nợ xấu tăng liên tục từ 1,20% năm 2021 lên 1,70% vào cuối năm 2023. Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ tại Agribank Phù Cát trong khung thời gian 3 năm từ 2021 đến 2023, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, hỗ trợ chi nhánh tối ưu hóa hiệu suất sử dụng vốn ở mức an toàn trên 92%, kiểm soát chặt chẽ danh mục cho vay cá nhân đang chiếm tới 90,1% tổng dư nợ và nâng cao độ tin cậy của các báo cáo tài chính.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên khung kiểm soát nội bộ tích hợp COSO 2013 do Ủy ban Thuộc Hội đồng Quốc gia Hoa Kỳ ban hành, kết hợp với các quy định pháp lý tại Thông tư số 13/2018/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về hệ thống kiểm soát nội bộ của ngân hàng thương mại. Mô hình này thiết lập 5 thành phần cấu thành cốt lõi vận hành theo cơ chế tương tác đa chiều:

• Môi trường kiểm soát: Nền tảng văn hóa tổ chức, tính liêm chính, chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, cơ cấu tổ chức quản lý và chính sách nhân sự.
• Đánh giá rủi ro: Quy trình nhận diện, phân tích và đo lường các loại rủi ro tín dụng, rủi ro hoạt động và rủi ro thanh khoản tác động đến việc hoàn thành mục tiêu.
• Hoạt động kiểm soát: Các chính sách, thủ tục phân công phân nhiệm, phê duyệt giới hạn tín dụng và nguyên tắc bất kiêm nhiệm nhằm giảm thiểu rủi ro.
• Thông tin và truyền thông: Hệ thống phần mềm kế toán và thanh toán nội bộ IPCAS, cơ chế truyền đạt chỉ thị quản trị và kênh phản ánh thông tin phản hồi từ khách hàng.
• Giám sát: Hoạt động tự kiểm tra thường xuyên và đánh giá định kỳ độc lập của Ban Kiểm soát đối với việc thực thi quy trình nghiệp vụ.

Bên cạnh đó, nghiên cứu làm rõ 3 nguyên tắc kiểm soát căn bản: nguyên tắc bất kiêm nhiệm (không để cán bộ kế toán kiêm thủ quỹ, giao dịch viên kiêm kiểm soát viên), nguyên tắc phân công phân nhiệm và nguyên tắc ủy quyền - phê chuẩn đúng thẩm quyền pháp lý.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp trong mốc thời gian từ năm 2021 đến năm 2023:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập toàn bộ báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, bảng cân đối kế toán, báo cáo phân loại nợ và thống kê sản phẩm dịch vụ của Agribank Phù Cát qua 3 năm tài chính.
• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Thực hiện khảo sát thực địa và phỏng vấn trực tiếp chuyên sâu với cỡ mẫu gồm 45 cán bộ nhân viên, bao gồm đại diện Ban Giám đốc, Ban Kiểm soát, 18 chuyên viên tín dụng và 20 giao dịch viên kế toán.
• Phương pháp chọn mẫu: Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp chọn mẫu thuận tiện, tập trung vào những nhân sự có thâm niên công tác trên 3 năm và trực tiếp vận hành các nghiệp vụ phát sinh rủi ro cao.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng kỹ thuật phân tích tỷ số tài chính, phương pháp so sánh ngang - dọc, đối chiếu tỷ lệ tăng trưởng và tổng hợp định tính. Lý do lựa chọn sự kết hợp này là nhằm đối chiếu trực tiếp giữa các chỉ số định lượng trên báo cáo tài chính với thực tế tuân thủ quy trình kiểm soát tại từng phòng ban chức năng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và phân tích thực trạng tại Agribank Chi nhánh huyện Phù Cát làm nổi bật 4 phát hiện trọng tâm:

• Quy mô huy động vốn tăng trưởng cao nhưng phân bổ chưa đồng đều: Tổng nguồn vốn huy động tăng đều qua các năm, từ 278.409 triệu đồng năm 2021 lên 356.993 triệu đồng năm 2022 (tăng 28,3%) và đạt 431.409 triệu đồng năm 2023 (tăng 20,8%). Tuy nhiên, lãi suất huy động biến động trong khoảng 6% - 7% đã tạo áp lực chi phí vốn tương đối lớn lên biên lợi nhuận của chi nhánh.
• Cơ cấu tín dụng dịch chuyển mạnh về nhóm khách hàng cá nhân: Dư nợ cho vay khách hàng cá nhân tăng nhanh từ 80,3% năm 2021 lên 86,2% năm 2022 và chiếm tới 90,1% tổng dư nợ năm 2023 (tương đương hơn 380 tỷ đồng). Ngược lại, tỷ trọng cấp tín dụng cho tổ chức kinh tế giảm sút nghiêm trọng từ 19,7% xuống chỉ còn 9,9% vào năm 2023.
• Áp lực kỳ hạn vay trung và dài hạn gia tăng: Dư nợ trung và dài hạn năm 2023 đạt 218.083 triệu đồng, chiếm 54,8% tổng dư nợ cho vay (tăng 39.070 triệu đồng so với năm 2022), trong khi dư nợ ngắn hạn chiếm 45,2% với 180.150 triệu đồng. Tỷ trọng vốn vay dài hạn cao trong lĩnh vực nông nghiệp gây sức ép lớn lên thanh khoản.
• Chất lượng tín dụng tiềm ẩn rủi ro cao: Nợ xấu tăng từ 1,20% năm 2021 lên 1,54% năm 2022 và chạm mức 1,70% năm 2023. Tỷ lệ nợ quá hạn tăng vọt từ 3,10% lên 5,15% năm 2022, phản ánh sự suy giảm khả năng trả nợ của các hộ sản xuất nông nghiệp sau thiên tai và dịch bệnh.

Thảo luận kết quả

Khi trực quan hóa dữ liệu qua biểu đồ cột kép thể hiện cơ cấu kỳ hạn vay và biểu đồ đường thể hiện tỷ lệ nợ quá hạn qua 3 năm, xu hướng gia tăng rủi ro tín dụng hiện rõ nét. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ đặc thù cho vay nông nghiệp, nông thôn mang tính chu kỳ cao, phụ thuộc nhiều vào thời tiết và giá cả nông sản bấp bênh. Việc cho vay cá nhân chiếm tới 90,1% khiến số lượng hồ sơ tín dụng phân tán lớn, làm quá tải năng lực kiểm soát sau giải ngân của 18 chuyên viên tín dụng tại chi nhánh.

So sánh với các nghiên cứu tương tự tại các chi nhánh ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Bình Định, tỷ lệ nợ xấu 1,70% của Agribank Phù Cát vẫn nằm dưới mức trần an toàn 3% của Ngân hàng Nhà nước, song tốc độ gia tăng nợ quá hạn (vượt 5% năm 2022) lại cao hơn mức bình quân khu vực. Bảng ma trận đánh giá rủi ro cho thấy môi trường kiểm soát tại chi nhánh chưa có cơ chế kiểm tra chéo độc lập giữa khâu thẩm định giá trị tài sản bảo đảm và khâu theo dõi mục đích sử dụng vốn vay. Hệ thống phần mềm IPCAS vận hành ổn định nhưng chưa tích hợp tính năng tự động cảnh báo sớm các khoản nợ có dấu hiệu chuyển nhóm quá 15 ngày, dẫn đến công tác xử lý nợ đọng còn mang tính bị động.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng, 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao được đề xuất nhằm hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Agribank Phù Cát:

• Tái thiết lập môi trường kiểm soát và chuẩn hóa hạn mức phê duyệt: Ban Giám đốc chi nhánh trực tiếp chỉ đạo rà soát 100% bản mô tả công việc, áp dụng nguyên tắc phân công phân nhiệm rõ ràng và triệt tiêu tình trạng cán bộ kiêm nhiệm giữa khâu lập chứng từ kế toán và thủ quỹ. Target đặt ra là giảm 100% các sai sót tác nghiệp mang tính quy trình trong quý 2 năm 2025.
• Xây dựng mô hình cảnh báo sớm rủi ro tín dụng trung và dài hạn: Phòng Kế hoạch - Tín dụng chủ trì thiết lập quy trình kiểm tra thực địa định kỳ 3 tháng một lần đối với 100% khoản vay trung dài hạn trên 500 triệu đồng. Mục tiêu hạ tỷ lệ nợ quá hạn xuống dưới 3,5% và khống chế tỷ lệ nợ xấu dưới 1,4% trong giai đoạn 2024 - 2026.
• Tăng cường bảo mật và đối soát tự động trên hệ thống IPCAS: Phòng Kế toán - Ngân quỹ phối hợp với bộ phận tin học áp dụng cơ chế xác thực đa tầng, kiểm tra đối chiếu số dư tiền mặt tại két và số dư tài khoản tiền gửi vào cuối mỗi ngày giao dịch. Đảm bảo triệt tiêu 100% nguy cơ thất thoát tiền mặt và sai lệch số liệu kế toán trước ngày 31 tháng 12 năm 2025.
• Hoàn thiện hoạt động giám sát định kỳ và độc lập: Ban Kiểm soát nội bộ nâng tần suất kiểm tra đột xuất đối với hoạt động phát hành thẻ tín dụng (vốn tăng từ 285 thẻ năm 2021 lên 567 thẻ năm 2023) và dịch vụ ngân quỹ tại các điểm giao dịch trực thuộc lên ít nhất 4 lần mỗi năm tài chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Ban Quản trị và Lãnh đạo chi nhánh ngân hàng thương mại: Cung cấp khung đánh giá thực tiễn về kiểm soát nội bộ, giúp các nhà quản trị nhận diện sớm các điểm nghẽn rủi ro trong quản lý tín dụng và ngân quỹ cấp huyện.
• Chuyên viên Kiểm soát nội bộ và Kiểm toán nội bộ ngành Ngân hàng: Sử dụng làm cẩm nang hướng dẫn phương pháp thiết lập quy trình kiểm tra chéo, kỹ thuật kiểm toán hồ sơ cho vay cá nhân và cách thức đối chiếu số liệu trên phần mềm IPCAS.
• Học viên cao học, Nghiên cứu sinh ngành Kế toán - Tài chính: Tài liệu tham khảo học thuật chuẩn mực về việc ứng dụng khung lý thuyết COSO 2013 và Thông tư 13/2018/TT-NHNN vào phân tích một tình huống doanh nghiệp thực tế.
• Cơ quan Thanh tra, Giám sát Ngân hàng Nhà nước: Tham khảo dữ liệu thực chứng về những biến động nợ quá hạn và nợ xấu tại địa bàn nông nghiệp nông thôn để hoàn thiện chính sách giám sát vĩ mô phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Khung lý thuyết COSO 2013 hỗ trợ giải quyết vấn đề gì tại Agribank Chi nhánh Phù Cát?
Khung COSO 2013 giúp chuẩn hóa 5 bộ phận kiểm soát, tạo cơ chế liên kết đồng bộ giữa thẩm định tín dụng, hạch toán kế toán và giám sát sau vay. Điều này giúp chi nhánh kiểm soát hiệu quả quy mô huy động vốn đạt 431.409 triệu đồng và hạn chế thất thoát tài sản.

Tại sao tỷ lệ nợ quá hạn của chi nhánh lại tăng mạnh lên mức 5,15% trong năm 2022?
Nguyên nhân chủ yếu do ảnh hưởng kéo dài của dịch bệnh làm đứt gãy chuỗi sản xuất nông sản tại Phù Cát, khiến các hộ kinh doanh cá thể mất khả năng thanh toán đúng hạn. Thêm vào đó, việc thiếu quy trình kiểm soát dòng tiền trả nợ định kỳ đã khiến nợ quá hạn tăng nhanh.

Nguyên tắc bất kiêm nhiệm được thực thi như thế nào trong kiểm soát kế toán ngân quỹ?
Nguyên tắc này yêu cầu phân tách tuyệt đối giữa nhân viên kế toán lập phiếu thu/chi và thủ quỹ thực hiện giao nhận tiền mặt. Tại Agribank Phù Cát, giao dịch viên không được tự ý phê duyệt chứng từ vượt hạn mức nếu chưa có chữ ký số của kiểm soát viên trên hệ thống IPCAS.

Vì sao dư nợ cho vay cá nhân chiếm tới 90,1% lại đặt ra thách thức lớn cho kiểm soát nội bộ?
Tỷ trọng cho vay cá nhân chiếm hơn 90% đồng nghĩa với việc ngân hàng phải quản lý hàng nghìn hợp đồng tín dụng nhỏ lẻ, phân tán. Khối lượng hồ sơ quá lớn gây áp lực nặng nề lên khâu thẩm định thực địa và làm tăng nguy cơ phát sinh sai sót kỹ thuật của cán bộ tín dụng.

Phần mềm IPCAS đóng vai trò gì trong cấu phần Thông tin và truyền thông của ngân hàng?
Phần mềm IPCAS ghi nhận tự động và xử lý toàn bộ các giao dịch thanh toán nội địa đạt doanh thu 4.282 triệu đồng năm 2022, cung cấp số liệu kế toán tức thời cho ban lãnh đạo và đảm bảo tính minh bạch của toàn bộ luồng tiền chuyển khoản.

Kết luận

• Hệ thống hóa thành công khung lý luận kiểm soát nội bộ hiện đại theo chuẩn mực COSO 2013 và Thông tư 13/2018/TT-NHNN áp dụng cho ngân hàng thương mại.
• Phân tích chi tiết thực trạng tài chính và kiểm soát tại Agribank Phù Cát giai đoạn 2021 - 2023, chỉ ra điểm nghẽn tại danh mục cho vay cá nhân chiếm 90,1% và tỷ lệ nợ xấu 1,70%.
• Đưa ra 4 hệ thống giải pháp toàn diện bao trùm môi trường kiểm soát, quản trị rủi ro tín dụng trung dài hạn, kiểm soát công nghệ IPCAS và nâng cao tần suất giám sát.
• Thiết lập lộ trình thực hiện cụ thể theo từng mốc thời gian từ năm 2024 đến năm 2026 với sự phân công trách nhiệm rõ ràng cho từng phòng ban chuyên môn.
• Cung cấp nguồn tài liệu thực chứng có giá trị cao cho các ngân hàng nông nghiệp trong việc cân bằng giữa mục tiêu tăng trưởng tín dụng và an toàn hệ thống.

Quý bạn đọc, nhà nghiên cứu và các cán bộ quản lý ngân hàng quan tâm đến mô hình quản trị rủi ro thực tiễn có thể áp dụng ngay các biểu mẫu đánh giá và quy trình kiểm soát được đề xuất trong luận văn này để nâng cao hiệu lực kiểm soát nội bộ tại đơn vị mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát chung về kiểm soát nội bộ 1. Khái niệm Quá trình nhận thức và nghiên cứu, nhiều tổ chức khác nhau đưa ra các khái niệm khác nhau về KSNB. Tuy nhiên, đến nay khái niệm về KSNB của Uỷ ban hội đồng quốc gia Hoa Kỳ về việc chống gian lận về báo cáo tài chính (COSO - The Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission) là khái niệm được chấp nhận rộng rãi nhất.

Theo báo cáo COSO (2013)“Kiểm soát nội bộ là quá trình do người quản lý, hội đồng quản trị và các nhân viên của đơn vị chi phối, nó được thiết lập để cung cấp một sự đảm bảo hợp lý nhằm thực hiện các mục tiêu: Đảm bảo sự tin cậy của báo cáo tài chính; Đảm bảo sự tuân thủ các quy định và luật pháp; Đảm bảo các hoạt động được thực hiện hữu hiệu, hiệu quả”. Như vậy, có thể thấy rằng KSNB là một quá trình bao gồm một chuỗi các hoạt động kiểm soát hiện diện ở mọi bộ phận trong đơn vị và được kết hợp với nhau thành một thể thống nhất. Quá trình kiểm soát là phương tiện để giúp đơn vị đạt được các mục tiêu của mình. KSNB được thiết kế và vận hành bởi con người, chính con người định ra mục tiêu, thiết lập cơ chế kiểm soát ở mọi nơi và vận hành.

Kiểm soát nội bộ Ngân hàng được quy định tại khoản 3 Điều 3 Thông tư 13/2018/TT - NHNN ngày 13/5/2018 quy định về hệ thống kiểm soát nội bộ của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành có hiệu lực từ ngày 01/01/2019, theo đó KSNB là việc kiểm tra, giám sát đối với các cá nhân, bộ phận trong việc thực hiện cơ chế, chính sách, quy định nội bộ, chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, văn hóa kiểm soát nhằm kiểm soát xung đột lợi ích, kiểm soát rủi ro, 9 đảm bảo hoạt động của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đạt được các mục tiêu đề ra đồng thời tuân thủ quy định của pháp luật. Các yếu tố cấu thành của kiểm soát nội bộ Theo COSO (2013), KSNB được cấu thành từ 5 yếu tố cơ bản gồm: Môi trường kiểm soát; Đánh giá rủi ro; Các hoạt động kiểm soát; Hệ thống thông tin và truyền thông; Giám sát. Môi trường kiểm soát Môi trường kiểm soát được thiết lập trong nội bộ tổ chức và có ảnh hưởng đến nhận thức kiểm soát của tất cả các nhân viên trong ngân hàng. Cũng có thể hiểu, môi trường kiểm soát là những nhân tố của đơn vị ảnh hưởng đến hoạt động của KSNB và là các yếu tố tạo môi trường trong đó toàn bộ thành viên của ngân hàng nhận thức được tầm quan trọng của KSNB.

Môi trường kiểm soát tạo ra sắc thái chung trong ngân hàng, nơi mỗi người thực hiện nghĩa vụ kiểm soát của mình. Môi trường kiểm soát gồm môi trường bên trong và môi trường bên ngoài ngân hàng, có tính môi trường tác động đến việc thiết kế, hoạt động, xây dựng và tổ chức kiểm soát thực hiện các chính sách, chế độ, quy định của ngân hàng. Các nhân tố của môi trường kiểm soát thể hiện thái độ, quan điểm, nhận thức cũng như hành động của các nhà quản lý trong ngân hàng. Tại đơn vị, hoạt động kiểm tra, kiểm soát có hiệu quả hay không chủ yếu phụ thuộc vào quan điểm quản lý của ngân hàng đó.

Khi có quan điểm coi trọng hay không coi trọng công tác kiểm tra, KSNB của nhà quản lý thì sẽ kéo theo việc nhận thức và thực hiện của các thành viên trong ngân hàng tuân thủ mọi nội quy, quy định, chế độ được đề ra. Ngược lại, nếu công tác KSNB không được các nhà quản lý coi trọng thì các cơ chế của KSNB sẽ hoạt động không được hiệu quả bởi thành viên của ngân hàng. 10 Các nhân tố của môi trường kiểm soát bao gồm: - Đặc thù về quản lý là các quan điểm khác nhau của các nhà quản lý đơn vị đối với BCTC cũng như đối với rủi ro kinh doanh, với việc điều hành hoạt động đơn vị. Nếu nhà quản lý có quan điểm kinh doanh trung thực cộng với sự cạnh tranh lành mạnh thì các nhà quản lý này sẽ có xu hướng coi trọng tính trung thực của BCTC, đồng thời có những biện pháp để hạn chế tối đa rủi ro kinh doanh.

Môi trường quản lý sẽ mạnh do ý muốn thiết lập các thủ tục kiểm soát chặt chẽ để thực hiện các mục tiêu đã đề ra của các nhà quản lý. Ngược lại, nếu nhà quản lý có suy nghĩ, hành vi hoạt động gian lận, không lành mạnh thì BCTC sẽ có sai phạm, từ đó môi trường kiểm soát sẽ không mạnh và yếu kém. - Cơ cấu tổ chức là một hệ thống chính thức về mối quan hệ vừa độc lập, vừa phụ thuộc trong tổ chức, thể hiện những nhiệm vụ rõ ràng, do ai làm và làm cái gì, liên kết với các nhiệm vụ khác trong tổ chức như thế nào, nhằm tạo ra một sự phối hợp trong công việc một cách linh hoạt để đáp ứng mục tiêu của tổ chức. Cơ cấu tổ chức cung cấp khuôn khổ về cách hoạt động của đơn vị được lên kế hoạch, thực hiện, kiểm soát và xem xét.

Cơ cấu tổ chức thực chất là sự phân chia quyền hạn, trách nhiệm giữa các thành viên trong một đơn vị sao cho không bị chồng chéo, bỏ trống, tạo khả năng kiểm tra chéo lẫn nhau. Tại một đơn vị, cơ cấu tổ chức được xây dựng hợp lý sẽ góp phần vào việc tạo ra môi trường kiểm soát tốt. Cơ cấu tổ chức hợp lý đảm bảo một hệ thống xuyên suốt từ trên xuống dưới, bắt đầu từ việc ban hành các quyết định, thực hiện triển khai theo các quyết định đó, đến việc giám sát thực hiện các quyết định đó, góp phần ngăn ngừa có hiệu quả các hành vi gian lận và sai sót trong hoạt động tài chính kế toán của đơn vị, tạo lên một môi trường nội bộ thuận lợi cho mỗi cá nhân, mỗi bộ phận phát huy được năng lực, sở trường, sự nhiệt huyết của mình, đóng góp tốt nhất vào việc hoàn thành mục tiêu. 11 - Chính sách nhân sự và cam kết về năng lực, thường đề cập đến việc tuyển dụng, định hướng, đào tạo, đánh giá, bổ nhiệm, khen thưởng, bồi thường và các hành động khắc phục hậu quả.

Một tổ chức để tuyển dụng cá nhân dựa trên nền tảng của họ đó là sự giáo dục, kinh nghiệm làm việc trước đây, và các thuộc tính khác có liên quan như sở trường, năng khiếu. Tiếp theo, lớp học và đào tạo trong công việc cần được cung cấp cho các nhân viên mới được tuyển dụng. Đảm bảo khả năng các nhân viên luôn làm được việc. Đào tạo phù hợp cũng có sẵn cho các nhân viên hiện có để giữ cho mình luôn được cập nhật kịp thời công nghệ, trình độ và chuyên môn nghiệp vụ.

Đánh giá hiệu quả nên được tiến hành định kỳ để xem xét việc thực hiện của nhân viên thông qua kết quả thực hiện công việc, hiệu suất làm việc, thái độ trong công việc. Đóng góp ý kiến và phản hồi cho nhân viên về cách cải thiện bản thân và phát triển hơn nữa tiềm năng của họ. Đưa ra chế độ thi đua, khen thưởng rõ ràng đối với những thành viên có đóng góp và cống hiến cho sự phát triển của đơn vị. - Ủy ban kiểm soát bao gồm Chủ tịch HĐQT và các thành viên HĐQT, Hội đồng thành viên (HĐTV), Ban kiểm soát (BKS) không kiêm nhiệm chức vụ quản lý là những người am hiểu về lĩnh vực chuyên môn, kiểm soát, có nhiệm vụ giám sát sự chấp hành pháp luật, giám sát tiến trình lập BCTC, giám sát tình hình sử dụng vốn của đơn vị.

- Công tác kế hoạch có những sự chỉ đạo, hướng dẫn của Ban giám đốc về hệ thống kế hoạch bao gồm kế hoạch kinh doanh, kế hoạch phát triển sản phẩm dịch vụ, kế hoạch mua sắm tài sản, kế hoạch tài chính, kế hoạch nguồn vốn. Công tác kế hoạch được đưa ra phù hợp với tình hình thực tế của đơn vị và được thực hiện một cách khoa học và nghiêm túc bởi trách nhiệm của từng thành viên thì công tác kế hoạch này sẽ trở thành một công cụ kiểm soát hữu hiệu. Trong quá trình triển khai và thực hiện, các nhà quản lý luôn theo dõi tiến độ thực hiện kế hoạch, đánh giá, phân tích các yếu tố có ảnh hưởng đến kế hoạch. Từ đó có 12 thể kịp thời phát hiện những điểm, những mặt bất thường, không phù hợp, đề ra cách xử lý, điều chỉnh kế hoạch.

- Môi trường bên ngoài gồm môi trường chính trị, luật pháp, kinh tế, văn hóa xã hội và công nghệ. Các nhân tố này không thuộc hệ thống kiểm soát của các nhà quản lý nhưng có ảnh hưởng đến thái độ, phong cách điều hành của các nhà quản lý. Chính trị là yếu tố đầu tiên nhà quản trị quan tâm để dự báo mức độ an toàn trong hoạt động. Ban hành hệ thống pháp luật chất lượng đảm bảo môi trường kinh doanh lành mạnh, bình đẳng, buộc đơn vị kinh doanh chân chính, lập hệ thống kiểm soát có trách nhiệm, tuân thủ.

Diễn biến kinh tế sẽ cho đơn vị cơ hội và thách thức, ảnh hưởng chiến lược kinh doanh bởi lãi suất, tỷ giá hối đoái buộc đơn vị phải kiểm soát linh hoạt. Môi trường văn hoá sẽ xác định cách sống, quan hệ đạo đức và lối làm việc. Công nghệ phát triển giúp quá trình làm việc nhanh, chính xác hơn, trợ giúp cho quá trình kiểm soát dễ dàng. Như vậy, môi trường kiểm soát có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của các thủ tục kiểm soát.

Môi trường kiểm soát tốt, thuận lợi sẽ là nền tảng cho hoạt động của KSNB hữu hiệu. Song không vì thế mà có thể hiểu môi trường kiểm soát tốt thì KSNB cũng tốt, môi trường kiểm soát tốt chỉ là một yếu tố đảm bảo cho KSNB tốt và có chi phối đến các nhân tố khác cấu thành nên KSNB. Đánh giá rủi ro Trong mỗi đơn vị, với bất kỳ quy mô, loại hình nào đều phải đối mặt với rủi ro. Vì vậy, đơn vị phải ý thức được với việc đối phó rủi ro mà mình gặp phải.

Đánh giá rủi ro chính là việc nhận dạng, phân tích các rủi ro tác động đến mục tiêu, đánh giá khả năng của những rủi ro xảy ra trên cơ sở đó nhà quản lý xác định biện pháp để xử lý rủi ro, quyết định hành động để giải quyết các rủi ro.