Luận văn thạc sĩ giáo dục học một số biện pháp nâng cao kết quả học tập phần kim loại hóa học lớp 12 ban cơ bản với đối tượng học sinh trung bình yếu

Khám phá biện pháp nâng cao kết quả học tập phần kim loại hóa học lớp 12 cho học sinh trung bình yếu trong luận văn thạc sĩ giáo dục học.

• Tác giả: Nguyễn Thị Đẹp
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Sửu
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn hóa học
• Đề tài: Nâng cao kết quả học tập môn kim loại hóa học cho học sinh trung bình yếu lớp 12
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• Lý do chọn đề tài
• Mục đích nghiên cứu
• Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Giả thuyết khoa học
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Những đóng góp mới của đề tài nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Quá trình dạy học hóa học ở trường phổ thông
• 1.2.1. Khái niệm quá trình dạy học hóa học [29]
• 1.2.2. Mục tiêu dạy học hóa học THPT [29],[30]
• 1.2.3. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học [8], [30]
• 1.3. Tính tích cực trong học tập
• 1.3.1. Dấu hiệu của tính tích cực học tập [44]
• 1.3.2. Những biện pháp nâng cao tính tích cực học tập [5]
• 1.4. Phương pháp dạy học tích cực
• 1.4.1. Khái niệm phương pháp dạy học tích cực [5]
• 1.4.2. Nét đặc thù của phương pháp dạy học tích cực [5],[19][47]
• 1.4.3. Một số phương pháp dạy học tích cực [5],[11],[12],[28],[29],[37],[38]
• 1.4.4. Một số kỹ thuật dạy học tích cực [13],[19],[47]
• 1.5. Một số vấn đề có liên quan đến học sinh trung bình - yếu
• 1.5.1. Khái niệm học sinh trung bình - yếu [6]
• 1.5.2. Đặc điểm của học sinh trung bình - yếu
• 1.5.3. Những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả học tập của học sinh
• 1.6. Thực trạng dạy học hóa học lớp 12 THPT tỉnh Long An
• 1.6.1. Mục đích điều tra
• 1.6.2. Phương pháp điều tra
• 1.6.3. Kết quả điều tra
• 1.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC TẬP PHẦN KIM LOẠI HÓA HỌC LỚP 12 BAN CƠ BẢN VỚI ĐỐI TƯỢNG HỌC SINH TRUNG BÌNH–YẾU
• 2.1. Tổng quan về chương trình hóa học 12 THPT
• 2.1.1. Mục tiêu phần kim loại hóa học 12 [41]
• 2.1.2. Cấu trúc nội dung phần kim loại hóa học 12 [41]
• 2.1.3. Chuẩn kiến thức, kỹ năng chương 6 , 7 hóa học 12 [7]
• 2.1.4. Những điểm cần chú ý về nội dung và PPDH chương 6, 7 hóa học 12 [25],[41]
• 2.1.5. Những kiến thức cần ôn tập, bổ sung cho học sinh trung bình – yếu phần kim loại hóa học 12
• 2.2. Cơ sở khoa học của các biện pháp
• 2.2.1. Cơ sở triết học
• 2.2.2. Cơ sở tâm lí học
• 2.2.3. Dựa vào đặc trưng của môn hóa học
• 2.2.4. Dựa vào một số đặc điểm tâm lí của học sinh trung bình – yếu
• 2.3. Một số biện pháp nâng cao kết quả học tập hóa học của học sinh trung bình – yếu lớp 12 ban cơ bản
• 2.3.1. Biện pháp thứ nhất: Bồi dưỡng phương pháp học tập hóa học cho học sinh
• 2.3.2. Biện pháp thứ hai: Bổ túc cho học sinh các kiến thức cơ bản liên quan phần kim loại
• 2.3.3. Biện pháp thứ ba: Xây dựng hệ thống bài tập tự học phần kim loại
• 2.3.4. Biện pháp thứ tư: Hướng dẫn học sinh sử dụng sơ đồ tư duy hệ thống hóa kiến thức bài học
• 2.3.5. Biện pháp thứ năm: Sử dụng các PPDH tích cực tổ chức hoạt động học tập đa dạng và phù hợp với học sinh
• 2.3.6. Biện pháp thứ sáu: Tăng cường kiểm tra đánh giá
• 2.3.7. Biện pháp thứ bảy: Gây hứng thú học tập cho học sinh
• 2.4. Thiết kế một số giáo án áp dụng các biện pháp đã đề xuất
• 2.4.1. Những định hướng khi thiết kế giáo án
• 2.4.2. Giáo án bài 25: Kim loại kiềm
• 2.4.3. Giáo án bài 27: Nhôm và hợp chất của nhôm
• 2.4.4. Giáo án bài 28: Luyện tập tính chất của kim loại kiềm, kim loại kiềm thổ và hợp chất của chúng
• 2.4.5. Giáo án bài 32: Hợp chất của sắt
• 2.4.6. Giáo án bài 37: Luyện tập tính chất của sắt và hợp chất của sắt
• 2.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Đối tượng thực nghiệm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm
• 3.4. Tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Phương pháp xử lí kết quả thực nghiệm
• 3.6. Kết quả thực nghiệm
• 3.6.1. Kết quả bài kiểm tra số 1
• 3.6.2. Kết quả bài kiểm tra số 2
• 3.6.3. Kết quả bài kiểm tra số 3
• 3.6.4. Kết quả bài kiểm tra số 4
• 3.6.5. Phân tích kết quả thực nghiệm
• 3.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về đề tài

Đề tài 'Nâng cao kết quả học tập môn kim loại hóa học cho học sinh trung bình yếu lớp 12' được hình thành từ nhu cầu cấp thiết trong việc cải thiện chất lượng giáo dục hóa học tại các trường trung học phổ thông. Đặc biệt, học sinh trung bình yếu thường gặp khó khăn trong việc tiếp thu kiến thức, dẫn đến kết quả học tập không cao. Mục tiêu của nghiên cứu là tìm ra các phương pháp học tập hiệu quả nhằm nâng cao kết quả học tập cho nhóm học sinh này. Việc áp dụng các biện pháp dạy học tích cực sẽ giúp học sinh phát huy tính tích cực trong học tập, từ đó cải thiện điểm số và sự yêu thích môn học.

1.1. Lý do chọn đề tài

Lý do chọn đề tài xuất phát từ thực trạng học sinh yếu kém trong môn hóa học, đặc biệt là phần kim loại hóa học. Theo thống kê, tỷ lệ học sinh trung bình yếu trong môn hóa học vẫn còn cao, điều này ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục và sự phát triển toàn diện của học sinh. Việc nghiên cứu và đề xuất các biện pháp nâng cao kết quả học tập không chỉ giúp học sinh cải thiện điểm số mà còn tạo động lực cho các em trong quá trình học tập. Đề tài này cũng phù hợp với định hướng đổi mới giáo dục hiện nay, nhằm phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh trong học tập.

II. Cơ sở lý luận và thực tiễn

Cơ sở lý luận của đề tài dựa trên các nguyên lý giáo dục hiện đại, nhấn mạnh vai trò của phương pháp dạy học tích cực trong việc nâng cao kết quả học tập. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực có thể giúp học sinh trung bình yếu cải thiện khả năng tiếp thu kiến thức. Đặc biệt, việc sử dụng các bài tập kim loại hóa học phù hợp với trình độ của học sinh sẽ tạo điều kiện cho các em thực hành và củng cố kiến thức. Thực tiễn cho thấy, nhiều giáo viên đã áp dụng thành công các biện pháp này trong giảng dạy, từ đó nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh.

2.1. Thực trạng dạy học hóa học

Thực trạng dạy học hóa học tại các trường trung học phổ thông cho thấy nhiều học sinh vẫn chưa nắm vững kiến thức cơ bản về kim loại hóa học. Nguyên nhân chủ yếu là do phương pháp dạy học chưa phù hợp, thiếu sự tương tác và khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập. Nhiều giáo viên vẫn sử dụng phương pháp truyền thụ kiến thức một chiều, dẫn đến việc học sinh không hứng thú và không tích cực trong học tập. Do đó, việc cải thiện phương pháp dạy học là cần thiết để nâng cao kết quả học tập cho học sinh trung bình yếu.

III. Các biện pháp nâng cao kết quả học tập

Đề tài đề xuất một số biện pháp cụ thể nhằm nâng cao kết quả học tập cho học sinh trung bình yếu trong môn kim loại hóa học. Các biện pháp này bao gồm: bồi dưỡng phương pháp học tập, bổ túc kiến thức cơ bản, xây dựng hệ thống bài tập tự học, và sử dụng sơ đồ tư duy để hệ thống hóa kiến thức. Việc áp dụng các biện pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giải bài tập, từ đó nâng cao khả năng tự học và tự nghiên cứu.

3.1. Bồi dưỡng phương pháp học tập

Bồi dưỡng phương pháp học tập cho học sinh là một trong những biện pháp quan trọng. Giáo viên cần hướng dẫn học sinh cách tổ chức thời gian học tập, cách ghi chép và ôn tập hiệu quả. Việc này giúp học sinh có thể tự học một cách hiệu quả hơn, từ đó nâng cao kết quả học tập. Ngoài ra, giáo viên cũng nên khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động nhóm, thảo luận để phát triển kỹ năng giao tiếp và hợp tác trong học tập.

IV. Kết quả thực nghiệm

Kết quả thực nghiệm cho thấy các biện pháp đã đề xuất có tác động tích cực đến kết quả học tập của học sinh trung bình yếu. Qua các bài kiểm tra, điểm số của học sinh đã có sự cải thiện rõ rệt. Điều này chứng tỏ rằng việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực và các biện pháp hỗ trợ học tập là cần thiết và hiệu quả. Học sinh không chỉ cải thiện điểm số mà còn tăng cường sự tự tin và yêu thích môn hóa học.

4.1. Phân tích kết quả thực nghiệm

Phân tích kết quả thực nghiệm cho thấy rằng học sinh đã có sự tiến bộ rõ rệt trong việc nắm vững kiến thức về kim loại hóa học. Sự cải thiện này không chỉ thể hiện qua điểm số mà còn qua thái độ học tập tích cực hơn của học sinh. Học sinh đã chủ động hơn trong việc tìm hiểu kiến thức và tham gia vào các hoạt động học tập. Điều này cho thấy rằng các biện pháp đã áp dụng không chỉ nâng cao kết quả học tập mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng phân loại chất lượng giáo dục tại các trường phổ thông cho thấy nhóm học sinh có học lực trung bình và yếu môn Hóa học chiếm tỷ lệ tương đối lớn, đặc biệt tại các địa bàn ngoại thành. Số liệu khảo sát thực tế tại tỉnh Long An chỉ ra rằng có tới 36,20% giáo viên trực tiếp giảng dạy khối 12 phản ánh tỷ lệ học sinh trung bình - yếu trong lớp học vượt quá 50%; trong đó tỷ lệ học sinh có thái độ thờ ơ hoặc chán ghét môn học lên đến 14,8%. Nguyên nhân xuất phát từ đặc trưng Hóa học là môn khoa học thực nghiệm đòi hỏi tư duy trừu tượng cao, trong khi học sinh lại bị mất kiến thức nền tảng từ các lớp dưới, dẫn đến tình trạng quá tải và mất phương hướng khi tiếp cận chương trình lớp 12.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là xây dựng và kiểm chứng hệ thống 7 biện pháp sư phạm đồng bộ nhằm nâng cao kết quả học tập phần kim loại Hóa học lớp 12 Ban Cơ bản, tập trung vào hai chuyên đề trọng tâm là chương 6 (Kim loại kiềm, kim loại kiềm thổ, nhôm) và chương 7 (Sắt và một số kim loại quan trọng). Đề tài được triển khai trong phạm vi không gian tại 10 trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Long An, tiêu biểu là các trường THPT Thạnh Hóa, THPT Tân Trụ và THPT Gò Đen, trong khung thời gian nghiên cứu từ tháng 8/2011 đến tháng 8/2012.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc tối ưu hóa 100% tiến trình tổ chức bài học lý thuyết và luyện tập, giúp kéo giảm tỷ lệ học sinh yếu kém dưới 5,0 điểm từ mức khoảng 38,79% xuống mức tối thiểu, đồng thời gia tăng trên 30% mức độ hứng thú và năng lực tự học cho học sinh phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được thiết lập dựa trên hệ thống cơ sở lý luận giáo dục học hiện đại kết hợp với các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành. Thứ nhất, lý thuyết dạy học tích cực bám sát định hướng đổi mới phương pháp theo Điều 28.2 Luật Giáo dục năm 2005, nhấn mạnh việc chuyển dịch vai trò từ truyền thụ một chiều sang người dạy thiết kế, tổ chức, còn người học chủ động khám phá tri thức. Thứ hai, lý thuyết về tính tích cực nhận thức của các nhà sư phạm kinh điển khẳng định học sinh chỉ đạt kết quả bền vững khi có nhu cầu nội tại, vượt qua tính ỷ lại để tham gia vào các hoạt động tư duy độc lập. Khung phân loại đối tượng nghiên cứu tuân thủ nghiêm ngặt Quy chế đánh giá, xếp loại học lực học sinh THPT ban hành kèm theo Thông tư 58/2011/TT-BGDĐT, trong đó xác định nhóm đối tượng trung bình - yếu là những học sinh đạt điểm trung bình môn Hóa học dưới 6,0 điểm.

Mô hình nghiên cứu kết hợp 4 khái niệm then chốt: bản thể quá trình dạy học Hóa học, phương pháp dạy học nêu vấn đề ơrixtic, kỹ thuật Graph nội dung và kỹ thuật sơ đồ tư duy. Việc tích hợp các mô hình này cho phép trực quan hóa các kiến thức chốt, phân cấp cấu trúc bài học thành các mạch logic chặt chẽ, giúp học sinh tiếp thu kiến thức kim loại từ cấu tạo nguyên tử, tính chất hóa học đến phương pháp điều chế một cách có hệ thống.

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm tính khách quan và khoa học, đề tài thu thập nguồn dữ liệu sơ cấp thông qua việc phát phiếu điều tra khảo sát ý kiến của 45 giáo viên đang trực tiếp giảng dạy khối 12 tại 10 trường THPT và 228 học sinh lớp 12 tại 3 trường THPT đại diện trên địa bàn tỉnh Long An. Phương pháp chọn mẫu được tiến hành theo nguyên tắc phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện, bao quát các trường thuộc khu vực nông thôn và thị trấn nhằm phản ánh chính xác phổ điểm học lực của đối tượng học sinh trung bình - yếu.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định lượng kết hợp toán thống kê mô tả là nhằm lượng hóa chính xác các tiêu chí đánh giá thông qua việc đo lường tần số, tần suất, tần suất lũy tích, giá trị điểm trung bình, độ lệch chuẩn và hệ số biến thiên sau 4 bài kiểm tra thực nghiệm sư phạm. Quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành xuyên suốt trong 12 tháng của năm học 2011 - 2012, bảo đảm đối chiếu tương quan giữa các lớp thực nghiệm và lớp đối chứng có trình độ tương đương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng mang lại 4 phát hiện quan trọng về nguyên nhân học tập chưa tốt của học sinh và những rào cản trong quá trình dạy học:

Thứ nhất, học sinh gặp khủng hoảng nghiêm trọng về kỹ năng vận dụng và kiến thức nền tảng. Có tới 58,2% học sinh thừa nhận không có khả năng vận dụng lý thuyết vào giải bài tập và 38,6% học sinh bị mất căn bản kiến thức hóa học từ lớp 10 và 11. Đánh giá mức độ nắm kiến thức nền cho thấy điểm trung bình tự đánh giá về khả năng dự đoán tính chất oxi hóa - khử chỉ đạt 2,11 trên thang điểm 5,0 và kỹ năng so sánh tính chất kim loại theo chu kỳ chỉ đạt mức 2,25 trên 5,0.

Thứ hai, thời lượng dành cho học sinh hoạt động trên lớp bị hạn chế nghiêm trọng. Trong các tiết nghiên cứu bài mới, có tới 50,00% lớp học ghi nhận thời gian học sinh được chủ động hoạt động chỉ chiếm dưới 30% tổng thời lượng tiết dạy; đối với các tiết ôn tập và luyện tập, có 57,15% lớp học dành thời gian cho học sinh hoạt động dưới mức 60%.

Thứ ba, sự thiếu đồng bộ trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy của giáo viên. Mặc dù 92,86% giáo viên có sử dụng đàm thoại và 71,43% dùng dạy học nêu vấn đề, nhưng vẫn có 36,43% giáo viên thường xuyên lạm dụng phương pháp thuyết trình thụ động. Tỷ lệ giáo viên cho học sinh tự làm thí nghiệm khi học bài mới chỉ đạt 10,71%, và có tới 31,3% lớp học không được thực hành thí nghiệm đầy đủ trong các giờ thực hành.

Thứ tư, tính tự giác và phương pháp tự học ở nhà của học sinh ở mức rất thấp. Khoảng 25,9% học sinh hiếm khi hoặc hoàn toàn không học bài và làm bài tập ở nhà; chỉ có 10,7% học sinh duy trì thói quen tự học thường xuyên. Điều này dẫn đến khó khăn lớn cho giáo viên khi có 85,71% giáo viên phản ánh học sinh thường xuyên không thuộc bài cũ và 89,29% giáo viên mất quá nhiều thời gian giảng lại do học sinh tiếp thu chậm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng trên bắt nguồn từ sự mất cân đối giữa khối lượng kiến thức trừu tượng của phần hóa học kim loại và phương pháp tiếp cận sư phạm. Giáo viên thường chịu áp lực tiến độ phân phối chương trình nên có xu hướng dạy dồn ép theo số đông, bỏ rơi đối tượng học sinh tiếp thu chậm. Khi không hiểu bản chất, học sinh rơi vào vòng xoáy học vẹt đối phó, dẫn đến sợ hãi các công thức tính toán và phương trình phản ứng phức tạp.

Dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ đường tần suất lũy tích và biểu đồ cột so sánh phân phối điểm số giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng qua 4 bài kiểm tra định kỳ. Trên đồ thị, đường lũy tích của các lớp thực nghiệm luôn nằm về phía bên phải và thấp hơn đường lũy tích của các lớp đối chứng, chứng minh tỷ lệ học sinh đạt điểm khá - giỏi (từ 7,0 đến 10,0 điểm) ở lớp thực nghiệm cao vượt trội, trong khi tỷ lệ điểm dưới 5,0 giảm mạnh xuống mức dưới 5%.

So sánh với các nghiên cứu tiền nhiệm tại các trường phổ thông ở Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2002 - 2011, luận văn đã tạo ra bước đột phá khi không dừng lại ở việc phụ đạo đơn thuần, mà cung cấp một giải pháp tổng thể kết hợp giữa sơ đồ tư duy trực quan, bài tập tự học có phân bậc và kỹ thuật khăn trải bàn, giúp học sinh trung bình - yếu từng bước làm chủ kiến thức một cách tự tin.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực nghiệm, đề tài đưa ra 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể nhằm nâng cao kết quả học tập cho học sinh trung bình - yếu:

Thứ nhất, tổ chức bồi dưỡng phương pháp học tập và bổ túc kiến thức căn bản. Giáo viên cần dành từ 10 đến 15 phút đầu giờ hoặc thiết lập các chuyên đề phụ đạo kéo dài 4 đến 6 tuần để lấp lỗ hổng kiến thức về cấu hình electron, số oxi hóa và quy tắc cân bằng phản ứng oxi hóa - khử. Mục tiêu là giúp 100% học sinh yếu nắm vững các kiến thức nền tảng trước khi bước vào các bài học kim loại chuyên sâu.

Thứ hai, xây dựng hệ thống bài tập tự học phần kim loại có phân cấp độ và thuật toán giải mẫu. Tổ chuyên môn Hóa học cần biên soạn ngân hàng trên 200 câu hỏi trắc nghiệm và bài tập định lượng từ dễ đến khó (chia thành các mức độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng thấp), đi kèm đáp án và hướng dẫn tự học chi tiết tại nhà cho từng học sinh.

Thứ ba, chuẩn hóa việc sử dụng sơ đồ tư duy và các kỹ thuật dạy học hợp tác. Giáo viên cần tích hợp kỹ thuật khăn trải bàn và sơ đồ tư duy vào 100% các tiết học lý thuyết (như bài Kim loại kiềm, Nhôm, Sắt) và các tiết luyện tập; hướng dẫn học sinh cách mã hóa kiến thức bằng từ khóa, hình vẽ và màu sắc để tăng khả năng ghi nhớ dài hạn lên trên 80%.

Thứ tư, đổi mới công tác kiểm tra đánh giá và hoàn thiện cơ sở vật chất. Ban giám hiệu các trường THPT và Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Long An cần đầu tư trang thiết bị hóa chất đầy đủ cho phòng thí nghiệm, đồng thời tổ chức 2 đến 3 đợt tập huấn chuyên đề mỗi năm nhằm nâng cao năng lực dạy học phân hóa cho đội ngũ giáo viên, giảm áp lực điểm số và khen thưởng kịp thời sự tiến bộ của học sinh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Tài liệu này mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhóm giáo viên Hóa học THPT: Tài liệu cung cấp trực tiếp 5 kế hoạch bài dạy mẫu thiết kế chi tiết (Bài 25, 27, 28, 32, 37) cùng hệ thống sơ đồ tư duy trực quan, giúp giáo viên áp dụng ngay vào giảng dạy trên lớp để tối ưu hóa thời gian tổ chức hoạt động cho học sinh.

Nhóm cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Nắm bắt bức tranh toàn cảnh về thực trạng phân hóa học sinh thông qua bộ dữ liệu khảo sát 45 giáo viên và 228 học sinh, từ đó xây dựng kế hoạch phân loại lớp học và triển khai các chương trình phụ đạo học sinh yếu kém đạt hiệu quả cao.

Nhóm sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học Hóa học: Kế thừa khung lý thuyết sư phạm vững chắc, phương pháp thiết kế phiếu thăm dò và quy trình xử lý số liệu toán thống kê thực nghiệm qua 4 bài kiểm tra chuẩn hóa.

Nhóm học sinh lớp 12 có học lực trung bình hoặc mất căn bản: Sử dụng hệ thống sơ đồ tư duy và các bộ bài tập tự học có thuật toán giải để tự ôn luyện tại nhà, chuẩn bị vững chắc kiến thức cho các kỳ thi học kỳ và kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao học sinh trung bình - yếu thường gặp bế tắc khi học phần kim loại lớp 12? Phần kim loại đòi hỏi học sinh phải nắm vững bản chất liên kết kim loại, tính khử và khả năng suy luận phản ứng oxi hóa - khử phức tạp của sắt, nhôm. Khảo sát cho thấy 58,2% học sinh không biết cách vận dụng lý thuyết vào bài tập và 38,6% bị hổng kiến thức nền tảng từ các lớp dưới, dẫn đến tình trạng quá tải khi tiếp nhận kiến thức mới.

Sơ đồ tư duy giúp cải thiện kết quả học tập của học sinh tiếp thu chậm như thế nào? Sơ đồ tư duy chuyển đổi các khối văn bản dài thành hình ảnh, nhánh màu và từ khóa logic, giúp kích thích cả hai bán cầu não. Học sinh trung bình - yếu dễ dàng hệ thống hóa toàn bộ tính chất hóa học của kim loại kiềm, kiềm thổ, nhôm và sắt trong một trang giấy, nâng cao mức độ ghi nhớ dài hạn từ 40,74% lên trên 80%.

Kỹ thuật khăn trải bàn được vận hành ra sao trong một tiết học Hóa học 45 phút? Lớp học được chia thành các nhóm từ 4 đến 6 học sinh. Mỗi cá nhân có 2 đến 3 phút tự ghi câu trả lời về tính chất kim loại vào góc khăn của mình, sau đó cả nhóm thảo luận để thống nhất ý kiến ghi vào ô chính giữa. Phương pháp này buộc 100% học sinh yếu phải tự suy nghĩ, khắc phục triệt để thói quen ỷ lại vào bạn khá giỏi.

Làm thế nào để khắc phục tình trạng 25,9% học sinh không tự giác làm bài tập ở nhà? Giáo viên cần áp dụng giải pháp giao bài tập tự học có phân bậc với số lượng vừa sức, có kèm ví dụ mẫu và thuật toán giải chi tiết. Đồng thời, tăng cường kiểm tra định kỳ vào 5 phút đầu giờ học và chấm điểm khích lệ sự tiến bộ nhằm tạo động lực tâm lý tích cực cho học sinh.

Quy trình thực nghiệm sư phạm trong luận văn được tiến hành như thế nào? Nghiên cứu đã thực hiện giảng dạy thực nghiệm song song giữa các lớp thực nghiệm và đối chứng tại 3 trường THPT ở Long An trong suốt năm học 2011 - 2012. Kết quả được đánh giá nghiêm ngặt qua 4 bài kiểm tra định kỳ và phân tích bằng các tham số thống kê toán học, bảo đảm độ tin cậy khoa học cao.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng dạy và học môn Hóa học lớp 12 tại tỉnh Long An, chỉ ra 36,20% lớp học có tỷ lệ học sinh trung bình - yếu vượt trên 50%.
• Hệ thống hóa thành công cơ sở lý luận về dạy học tích cực, phương pháp nêu vấn đề và kỹ thuật sử dụng sơ đồ tư duy phục vụ đối tượng học sinh tiếp thu chậm.
• Đề xuất đồng bộ 7 biện pháp sư phạm khả thi, tập trung vào việc bồi dưỡng năng lực tự học, phân hóa bài tập và ứng dụng kỹ thuật khăn trải bàn.
• Thiết kế hoàn chỉnh 5 giáo án thực nghiệm cho các bài học trọng tâm chương 6 và chương 7 Hóa học 12 Ban Cơ bản, được kiểm chứng qua 4 bài kiểm tra định lượng với kết quả vượt trội.
• Dữ liệu thực nghiệm khẳng định việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực giúp nâng cao rõ rệt điểm số trung bình và khơi dậy niềm say mê học tập của học sinh.

Công trình nghiên cứu mở ra hướng tiếp cận sư phạm đột phá cho việc bồi dưỡng học sinh trung bình - yếu trong giai đoạn đổi mới giáo dục hiện nay. Quý thầy cô giáo, nhà nghiên cứu và học sinh hãy khai thác và ứng dụng ngay hệ thống giải pháp, sơ đồ tư duy và giáo án mẫu từ luận văn để nâng cao chất lượng dạy và học môn Hóa học ngay trong năm học này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC TẬP PHẦN KIM LOẠI HÓA HỌC LỚP 12 BAN CƠ BẢN VỚI ĐỐI TƯỢNG HỌC SINH TRUNG BÌNH–YẾU. Tổng quan về chương trình hóa học 12 THPT. Mục tiêu phần kim loại hóa học 12 [41].

Cấu trúc nội dung phần kim loại hóa học 12 [41]. Chuẩn kiến thức, kỹ năng chương 6 , 7 hóa học 12 [7]. Những điểm cần chú ý về nội dung và PPDH chương 6, 7 hóa học 12 [25],[41]. Những kiến thức cần ôn tập, bổ sung cho học sinh trung bình – yếu phần kim loại hóa học 12.

Cơ sở khoa học của các biện pháp. Cơ sở triết học. Cơ sở tâm lí học. Dựa vào đặc trưng của môn hóa học.

Dựa vào một số đặc điểm tâm lí của học sinh trung bình – yếu. Một số biện pháp nâng cao kết quả học tập hóa học của học sinh trung bình – yếu lớp 12 ban cơ bản. Biện pháp thứ nhất: Bồi dưỡng phương pháp học tập hóa học cho học sinh. Biện pháp thứ hai: Bổ túc cho học sinh các kiến thức cơ bản liên quan phần kim loại.

Biện pháp thứ ba: Xây dựng hệ thống bài tập tự học phần kim loại. Biện pháp thứ tư: Hướng dẫn học sinh sử dụng sơ đồ tư duy hệ thống hóa kiến thức bài học. Biện pháp thứ năm: Sử dụng các PPDH tích cực tổ chức hoạt động học tập đa dạng và phù hợp với học sinh. Biện pháp thứ sáu: Tăng cường kiểm tra đánh giá.

Biện pháp thứ bảy: Gây hứng thú học tập cho học sinh. Thiết kế một số giáo án áp dụng các biện pháp đã đề xuất. Những định hướng khi thiết kế giáo án. Giáo án bài 25: Kim loại kiềm.

Giáo án bài 27: Nhôm và hợp chất của nhôm. Giáo án bài 28: Luyện tập tính chất của kim loại kiềm, kim loại kiềm thổ và hợp chất của chúng. Giáo án bài 32: Hợp chất của sắt. Giáo án bài 37: Luyện tập tính chất của sắt và hợp chất của sắt.

122 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. Mục đích thực nghiệm. Đối tượng thực nghiệm.

Nội dung thực nghiệm. Tiến hành thực nghiệm sư phạm. Phương pháp xử lí kết quả thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm.

Kết quả bài kiểm tra số 1.2 Kết quả bài kiểm tra số 2.3 Kết quả bài kiểm tra số 3.4 Kết quả bài kiểm tra số 4.5 Phân tích kết quả thực nghiệm. 140 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3. 141 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 144 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

1 DANH MỤC NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN BTHH : Bài tập hóa học dd : dung dịch ĐC : Đối chứng GDĐT : Giáo dục đào tạo GV : Giáo viên HS : Học sinh KL : Kim loại PHHS : Phụ huynh học sinh PPDH : Phương pháp dạy học PT : Phương trình PTHH : Phương trình hóa học PƯ : Phản ứng SGK : Sách giáo khoa SĐTD : Sơ đồ tư duy TBY : Trung bình – yếu TCHH : Tính chất hóa học THPT : Trung học phổ thông TN : Thực nghiệm TNHH : Thí nghiệm hóa học DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: Tỉ lệ phần trăm HS TBY môn hóa lớp 12 tỉnh Long An .2: Nguyên nhân kết quả học tập môn hóa của HS chưa cao .3: Mức độ sử dụng các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học .4: Thời gian trung bình dành cho hoạt động học tập của HS trong một tiết học nghiên cứu tài liệu mới .5: Thời gian trung bình dành cho hoạt động học tập của HS trong một tiết học ôn tập, luyện tập .6: Những khó khăn của GV khi dạy HS TBY .7: Thái độ của HS đối với môn hóa học .8: Nguyên nhân HS không thích học môn hóa .9: Thời gian HS tự học ở nhà (học bài và làm bài tập) .10: Mức độ nắm được các kiến thức cơ bản phần kim loại .11: Nguyên nhân kết quả học tập môn hóa của HS chưa cao.12: Mức độ khả thi của các biện pháp giúp HS TBY học tốt phần kim loại .1: Sự biến đổi tính chất các đơn chất và hợp chất theo chu kì và theo nhóm.2: Hệ thống các tình huống có vấn đề chương 6,7.3: Hệ thống các thí nghiệm có thể thực hiện chương 6,7.1: Các lớp TN và ĐC.2: Bảng điểm bài kiểm tra số 1 .3: Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra số 1 .4: Tổng hợp kết quả học tập bài kiểm tra số 1 .5: Tổng hợp các tham số đặc trưng của bài kiểm tra số 1.6: Bảng điểm bài kiểm tra số 2 .7: Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra số 2 .8: Tổng hợp kết quả học tập bài kiểm tra số 2 .9: Tổng hợp các tham số đặc trưng của bài kiểm tra số 2.10: Bảng điểm bài kiểm tra số 3 .11: Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra số 3 .12: Tổng hợp kết quả học tập bài kiểm tra số 3 .13: Tổng hợp các tham số đặc trưng của bài kiểm tra số 3.14: Bảng điểm bài kiểm tra số 4 .15: Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra số 4 .16: Tổng hợp kết quả học tập bài kiểm tra số 4 .17: Tổng hợp các tham số đặc trưng của bài kiểm tra số 4. 140 DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.1: Bố trí chỗ ngồi nhóm 4HS trong kỹ thuật khăn trải bàn .2: Viết ý kiến vào khăn trải bàn với nhóm 4HS .1: Mẫu SĐTD hệ thống hóa kiến thức từng phần bài học .2: Mẫu SĐTD hệ thống hóa kiến thức toàn bài .3: SĐTD hệ thống hóa kiến thức tính chất các hợp chất sắt (III) .4: SĐTD hệ thống hóa kiến thức bài số 27.5: SĐTD hệ thống hóa kiến thức bài kim loại kiềm .6: SĐTD hệ thống hóa kiến thức tính chất của sắt .7: SĐTD hệ thống hóa kiến thức hợp chất sắt (II).8: SĐTD hệ thống hóa kiến thức hợp chất sắt (III) .9: SĐTD hệ thống hóa kiến thức hợp kim của sắt.10: SĐTD hệ thống hóa kiến thức sắt và hợp chất của sắt .1: Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra số 1 .2: Biểu đồ kết quả học tập bài kiểm tra số 1 .3: Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra số 2 .4: Biểu đồ kết quả học tập bài kiểm tra số 2 .5: Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra số 3 .6: Biểu đồ kết quả học tập bài kiểm tra số 3 .7: Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra số 4 .8: Biểu đồ kết quả học tập bài kiểm tra số 4. Lý do chọn đề tài Thực hiện lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người”, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm chăm lo đến sự nghiệp giáo dục và đào tạo: “Giáo dục – Đào tạo cùng với khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu”. Điều này được thể hiện qua ngân sách đầu tư cho giáo dục hằng năm có tăng, mạng lưới trường lớp được phát triển, cơ sở vật chất thiết bị giáo dục luôn được tăng cường.

Hằng năm ngành giáo dục luôn quan tâm chăm lo, đầu tư phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục. Đất nước ta đang bước vào thời kỳ hội nhập, để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội đòi hỏi ngành giáo dục phải không ngừng đổi mới phương pháp giáo dục, phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, năng động, tự lực, sáng tạo của học sinh. Bên cạnh đó cần chú trọng giáo dục đạo đức, giáo dục ngoài giờ lên lớp, giáo dục hướng nghiệp, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh. Được sự quan tâm của toàn xã hội, với sự nỗ lực phấn đấu của ngành giáo dục, chất lượng giáo dục những năm gần đây có tăng lên; cụ thể tăng tỉ lệ học sinh giỏi và giảm tỉ lệ học sinh yếu kém.

Tuy nhiên chất lượng giáo dục chưa đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước. Ở các vùng điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, học sinh yếu kém còn chiếm tỷ lệ khá cao, trong đó còn nhiều em học yếu môn hóa học. Với đặc trưng là một khoa học thực nghiệm đòi hỏi học sinh phải có một trình độ phát triển tư duy nhất định mới có thể tiếp thu được. Để học tốt môn hóa học các em phải có một số thao tác tư duy như phân tích, tổng hợp, so sánh, quy nạp, diễn dịch, loại suy, …và một số kỹ năng hóa học như quan sát, nhận xét hiện tượng, kỹ năng thực hành, vận dụng lí thuyết vào những tình huống cụ thể.

Do đặc thù nêu trên, việc học tập môn hóa học đối với một bộ phận không nhỏ học sinh còn gặp nhiều khó khăn. Với mong muốn tìm ra một số biện pháp có thể áp dụng trong quá trình dạy học hóa học nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy học cho học sinh trung bình - 2 yếu, tôi quyết định chọn đề tài: “Một số biện pháp nâng cao kết quả học tập phần kim loại hóa học lớp 12 ban cơ bản với đối tượng học sinh trung bình – yếu”. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu đề xuất một số biện pháp giúp học sinh trung bình – yếu nâng cao kết quả học tập phần hóa kim loại hóa học lớp 12 THPT. Khách thể và đối tượng nghiên cứu • Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học hoá học ở trường THPT.

• Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp nâng cao kết quả học tập với học sinh trung bình – yếu phần kim loại hóa học lớp 12 THPT. Phạm vi nghiên cứu - Về nội dung: các bài học trong 2 chương “Kim loại kiềm, kim loại kiềm thổ, nhôm” và “Sắt và một số kim loại quan trọng” hóa học lớp 12 THPT. - Về địa bàn nghiên cứu: một số trường THPT tỉnh Long An. - Thời gian nghiên cứu: từ tháng 8 / 2011 đến tháng 8 / 2012.

Giả thuyết khoa học Trong tiến trình dạy học nếu giáo viên tìm hiểu rõ nguyên nhân học sinh học chưa tốt môn hóa học và đề ra các biện pháp tổ chức hoạt động học tập phù hợp cùng với việc sử dụng phương pháp dạy học hợp lí thì sẽ nâng cao được kết quả học tập cho học sinh.