Nâng cao Hoạt Động Thanh Toán Nội Địa Không Dùng Tiền Mặt Tại Ngân Hàng TMCP Đông Á

Luận văn phân tích hoạt động thanh toán nội địa không dùng tiền mặt tại Ngân hàng Đông Á, chi nhánh Hà Nội, và những lợi ích của nó.

• Tác giả: Đỗ Hoài Nam
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thu Thủy
• Trường học: Trường Đại học Thương Mại
• Chuyên ngành: Tài chính Ngân hàng
• Đề tài: Nâng Cao Hoạt Động Thanh Toán Nội Địa Không Dùng Tiền Mặt Tại Ngân Hàng TMCP Đông Á
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HOẠT ĐỘNG THANH TOÁN NỘI ĐỊA KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Đặc điểm và vai trò của thanh toán nội địa không dùng tiền mặt
• 1.2. Thanh toán nội địa không dùng tiền mặt
• 1.3. Đặc điểm của thanh toán nội địa không dùng tiền mặt
• 1.4. Vai trò của thanh toán nội địa không dùng tiền mặt
• 1.4.1. Vai trò của TTNĐKDTM đối với nền kinh tế
• 1.4.2. Vai trò của TTNĐKDTM đối với NHTM
• 1.5. Hoạt động thanh toán nội địa không dùng tiền mặt trong NHTM
• 1.5.1. Chủ thể tham gia
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TTNĐ KDTM TẠI NGÂN HÀNG TMCP ĐÔNG Á CHI NHÁNH HÀ NỘI
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC PHÁT HIỆN NGHIÊN CỨU VÀ HƯỚNG GIẢI QUYẾT CÁC VẤN ĐỀ TỒN TẠI VỀ HOẠT ĐỘNG TTNĐKDTM TRONG NGÂN HÀNG TMCP ĐÔNG Á CHI NHÁNH HÀ NỘI
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hoạt động thanh toán nội địa không dùng tiền mặt

Hoạt động thanh toán nội địa không dùng tiền mặt đang trở thành xu hướng tất yếu trong nền kinh tế hiện đại. Với sự phát triển của công nghệ, các ngân hàng thương mại, đặc biệt là Ngân hàng TMCP Đông Á, đã tích cực triển khai các dịch vụ thanh toán điện tử. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn nâng cao tính an toàn cho người sử dụng.

1.1. Đặc điểm của thanh toán nội địa không dùng tiền mặt

Thanh toán nội địa không dùng tiền mặt có những đặc điểm nổi bật như không sử dụng tiền mặt, thực hiện qua tài khoản ngân hàng và có sự tham gia của nhiều bên. Điều này giúp tăng cường tính minh bạch và an toàn trong giao dịch.

1.2. Vai trò của thanh toán nội địa không dùng tiền mặt

Thanh toán nội địa không dùng tiền mặt đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy nền kinh tế, giảm thiểu chi phí lưu thông tiền tệ và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp phát triển. Nó cũng giúp ngân hàng kiểm soát tốt hơn dòng tiền trong nền kinh tế.

II. Thách thức trong hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Đông Á Bank

Mặc dù hoạt động thanh toán nội địa không dùng tiền mặt tại Ngân hàng TMCP Đông Á đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Sự cạnh tranh từ các ngân hàng khác và sự chậm trễ trong việc áp dụng công nghệ mới là những vấn đề lớn.

2.1. Sự cạnh tranh từ các ngân hàng khác

Các ngân hàng thương mại khác cũng đang đẩy mạnh phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt, tạo ra áp lực cạnh tranh lớn cho Đông Á Bank. Điều này yêu cầu ngân hàng phải cải thiện chất lượng dịch vụ và đổi mới công nghệ.

2.2. Khó khăn trong việc tiếp cận công nghệ mới

Việc áp dụng công nghệ mới trong thanh toán không dùng tiền mặt còn gặp nhiều khó khăn, từ việc đầu tư hạ tầng đến đào tạo nhân viên. Điều này ảnh hưởng đến khả năng cung cấp dịch vụ nhanh chóng và hiệu quả.

III. Phương pháp nâng cao hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt

Để nâng cao hoạt động thanh toán nội địa không dùng tiền mặt, Ngân hàng TMCP Đông Á cần áp dụng một số phương pháp hiệu quả. Việc cải tiến công nghệ và nâng cao chất lượng dịch vụ là rất cần thiết.

3.1. Đầu tư vào công nghệ thanh toán mới

Đầu tư vào các công nghệ thanh toán hiện đại như ví điện tử, thanh toán qua mã QR sẽ giúp ngân hàng nâng cao trải nghiệm khách hàng và thu hút thêm người dùng.

3.2. Đào tạo nhân viên và nâng cao dịch vụ khách hàng

Đào tạo nhân viên về các sản phẩm thanh toán không dùng tiền mặt và cải thiện dịch vụ khách hàng sẽ giúp ngân hàng tạo dựng niềm tin và sự hài lòng từ phía khách hàng.

IV. Ứng dụng thực tiễn của thanh toán không dùng tiền mặt tại Đông Á Bank

Ngân hàng TMCP Đông Á đã áp dụng nhiều hình thức thanh toán không dùng tiền mặt, từ chuyển khoản đến thanh toán qua thẻ. Những ứng dụng này không chỉ giúp ngân hàng tăng trưởng doanh thu mà còn nâng cao sự hài lòng của khách hàng.

4.1. Hình thức thanh toán qua thẻ

Thanh toán qua thẻ là một trong những hình thức phổ biến nhất tại Đông Á Bank. Khách hàng có thể thực hiện giao dịch nhanh chóng và an toàn mà không cần mang theo tiền mặt.

4.2. Chuyển khoản nhanh và tiện lợi

Dịch vụ chuyển khoản nhanh giúp khách hàng thực hiện giao dịch ngay lập tức, tiết kiệm thời gian và chi phí. Điều này đã thu hút nhiều khách hàng sử dụng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của thanh toán không dùng tiền mặt

Hoạt động thanh toán nội địa không dùng tiền mặt tại Ngân hàng TMCP Đông Á đang trên đà phát triển mạnh mẽ. Với những giải pháp đã được đề xuất, ngân hàng có thể nâng cao hiệu quả hoạt động và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng.

5.1. Triển vọng phát triển trong tương lai

Với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu ngày càng cao từ phía khách hàng, thanh toán không dùng tiền mặt sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Ngân hàng cần nắm bắt cơ hội này để mở rộng thị trường.

5.2. Tăng cường hợp tác với các đối tác công nghệ

Hợp tác với các công ty công nghệ sẽ giúp ngân hàng cải thiện dịch vụ và phát triển các sản phẩm thanh toán mới, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình chuyển đổi nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường có sự điều tiết vĩ mô của Nhà nước, việc lưu thông hàng hóa và tiền tệ đòi hỏi các phương thức thanh toán nhanh chóng, an toàn và hiệu quả. Mặc dù hình thức thanh toán nội địa không dùng tiền mặt đã ra đời và phát triển, thực trạng thanh toán trong nền kinh tế Việt Nam ở giai đoạn nghiên cứu vẫn phụ thuộc phần lớn vào tiền mặt. Hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt chưa phát triển kịp với nhịp độ chung của thế giới và chưa được phổ biến sâu rộng trong tầng lớp dân cư. Thực trạng này tạo rào cản cho quá trình hội nhập tài chính quốc tế, đồng thời đặt các ngân hàng thương mại trong nước trước sức ép cạnh tranh gay gắt từ các ngân hàng liên doanh và ngân hàng nước ngoài. Do đó, việc hiện đại hóa dịch vụ thanh toán nội địa không dùng tiền mặt là giải pháp chiến lược nhằm tăng thu nhập dịch vụ và tái cơ cấu hoạt động ngân hàng. Khóa luận tập trung nghiên cứu thực tiễn tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đông Á - Chi nhánh Hà Nội, đơn vị tích cực triển khai dịch vụ thanh toán nhưng vẫn bộc lộ một số tồn tại kỹ thuật và nghiệp vụ cần xử lý.

Nhiệm vụ và mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể theo 3 nội dung:

1. Hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động thanh toán nội địa không dùng tiền mặt tại ngân hàng thương mại; làm rõ vai trò và đặc điểm của từng hình thức thanh toán đang áp dụng tại Việt Nam.
2. Phân tích thực trạng hoạt động thanh toán nội địa không dùng tiền mặt tại Ngân hàng TMCP Đông Á - Chi nhánh Hà Nội dựa trên chuỗi số liệu giai đoạn 2010 - 2012, chỉ ra các mặt đạt được và các hạn chế của từng phương thức thanh toán.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động thanh toán nội địa không dùng tiền mặt tại chi nhánh trong giai đoạn tiếp theo.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hoạt động thanh toán nội địa không dùng tiền mặt. Phạm vi nghiên cứu về mặt không gian được giới hạn tại Ngân hàng TMCP Đông Á - Chi nhánh Hà Nội; phạm vi thời gian thu thập và phân tích dữ liệu thứ cấp diễn ra từ năm 2010 đến năm 2012.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên các khái niệm chuyên ngành tài chính - ngân hàng về thanh toán qua ngân hàng và thanh toán không dùng tiền mặt. Hoạt động thanh toán nội địa không dùng tiền mặt được xác định qua ba đặc điểm cốt lõi: sử dụng tiền ghi sổ (bút tệ) đòi hỏi khách hàng phải mở tài khoản tại ngân hàng; có sự tham gia của tối thiểu ba bên (người trả tiền, người thụ hưởng, trung gian thanh toán là ngân hàng); và vận hành dựa trên các chứng từ thanh toán riêng biệt (chứng từ giấy hoặc chứng từ điện tử) trong phạm vi lãnh thổ quốc gia. Khung pháp lý được viện dẫn gồm Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Ngân hàng Nhà nước, Luật Dân sự và trực tiếp là Quyết định số 30/2006/QĐ-NHNN quy định về việc phát hành và sử dụng séc (xác định thời hạn hiệu lực thanh toán của séc là 30 ngày kể từ ngày ký phát).

Nghiên cứu phân loại chi tiết các công cụ thanh toán nội địa:

• Séc: Séc rút tiền mặt, séc chuyển khoản, séc thanh toán bằng tiền mặt; phân loại theo mức độ bảo đảm gồm séc thông thường và séc bảo chi.
• Ủy nhiệm chi - Chuyển tiền (UNC-CT): Lệnh trích chuyển tiền trên tài khoản tiền gửi của khách hàng.
• Ủy nhiệm thu (UNT): Giấy ủy nhiệm đòi tiền do người thụ hưởng lập để nhờ ngân hàng thu hộ.
• Thẻ thanh toán: Phân theo cơ chế (thẻ ghi nợ, thẻ tín dụng, thẻ rút tiền mặt, thẻ lưu trữ giá trị), công nghệ (dập nổi, băng từ, thẻ chip thông minh) và tổ chức phát hành.
• Ngân hàng điện tử (E-Banking): Bao gồm Internet Banking, Mobile Banking, SMS Banking và Phone Banking.

Hệ thống đánh giá hiệu quả hoạt động được tác giả phân định thành nhóm chỉ tiêu định tính (tuân thủ hành lang pháp lý, chất lượng và thời gian xử lý giao dịch, mức độ thỏa mãn khách hàng, sự hỗ trợ cho hoạt động huy động vốn - tín dụng, đóng góp kinh tế địa phương) và nhóm chỉ tiêu định lượng (tổng doanh số thanh toán, doanh thu từ phí dịch vụ, tỷ trọng thu phí TTNĐKDTM trên tổng thu dịch vụ thanh toán, chi phí vận hành hạ tầng công nghệ, lợi nhuận thuần, số lượng thẻ phát hành, mạng lưới máy ATM và điểm chấp nhận thẻ POS).

Phương pháp nghiên cứu thực tế được tác giả áp dụng là phương pháp phân tích dữ liệu thứ cấp thu thập từ các báo cáo tài chính, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của Phòng Kế toán Ngân hàng TMCP Đông Á - Chi nhánh Hà Nội giai đoạn 2010 - 2012. Nghiên cứu kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh số tuyệt đối và số tương đối để theo dõi biến động cơ cấu, phương pháp phân tích định tính và suy luận logic kinh tế nhằm đánh giá nguyên nhân của các biến động nghiệp vụ.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý thuyết về hoạt động thanh toán nội địa không dùng tiền mặt của ngân hàng thương mại

Chương này làm rõ bản chất kinh tế và vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt đối với nền kinh tế (đẩy nhanh tốc độ luân chuyển vốn, giảm chi phí in ấn, bảo quản, vận chuyển tiền mặt, hỗ trợ điều tiết tiền tệ và kiểm soát lạm phát) và đối với bản thân ngân hàng thương mại (gia tăng nguồn vốn tiền gửi không kỳ hạn chi phí thấp, mở rộng dịch vụ thu phí, hỗ trợ thẩm định cấp tín dụng và thực hiện chức năng tạo tiền). Tác giả mô tả chi tiết quy trình luân chuyển chứng từ của từng nghiệp vụ:

• Quy trình thanh toán séc thông thường và séc bảo chi (xử lý phong tỏa tài khoản đảm bảo chi trả).
• Quy trình ủy nhiệm chi - chuyển tiền nội bộ và liên ngân hàng.
• Quy trình ủy nhiệm thu giữa người cung ứng dịch vụ công cộng và người chi trả.
• Quy trình thanh toán thẻ qua đơn vị chấp nhận thẻ và ngân hàng đại lý.

Chương 1 cũng phân tích hệ thống nhân tố tác động đến hiệu quả thanh toán, bao gồm nhóm nhân tố khách quan (môi trường kinh tế vĩ mô, thói quen văn hóa - xã hội ưa chuộng tiền mặt của người dân, hành lang pháp lý, áp lực cạnh tranh giữa các tổ chức tín dụng) và nhóm nhân tố chủ quan (năng lực tài chính, trình độ quản trị điều hành, cơ sở hạ tầng công nghệ tin học, chiến lược tiếp thị, uy tín thương hiệu, quy mô mạng lưới chi nhánh - ATM - POS và chất lượng nguồn nhân lực ngân hàng).

Chương 2: Thực trạng hoạt động thanh toán nội địa không dùng tiền mặt tại Ngân hàng TMCP Đông Á chi nhánh Hà Nội

Tác giả phác thảo tổng quan về Ngân hàng TMCP Đông Á (thành lập ngày 01/07/1992, vốn điều lệ ban đầu 20 tỷ đồng, đến năm 2012 vốn điều lệ đạt 5.000 tỷ đồng và tổng tài sản đạt 69.278 tỷ đồng) và Chi nhánh Hà Nội (đặt tại 181 Nguyễn Lương Bằng, quận Đống Đa, Hà Nội). Tính đến ngày 31/12/2012, chi nhánh sở hữu mạng lưới gồm 17 phòng giao dịch và trung tâm giao dịch 24h, vận hành 103 máy ATM, 89 thiết bị POS và quản lý hơn 800.000 tài khoản khách hàng. Tình hình hoạt động tín dụng của chi nhánh gặp khó khăn chung do thị trường bất động sản đóng băng, tỷ lệ nợ xấu năm 2012 tăng lên mức 4,04% (vượt mức bình quân toàn hệ thống là 3,95%), buộc chi nhánh phải tăng trích lập dự phòng rủi ro tín dụng thêm 45,82% (năm 2011) và 35,02% (năm 2012).

Điểm mốc quan trọng về hạ tầng thanh toán là việc Đông Á Bank tham gia sáng lập hệ thống thẻ VNBC và đến tháng 12/2010 đã hoàn tất kết nối liên thông ba hệ thống VNBC, Smartlink và Banknetvn, cho phép thẻ của ngân hàng giao dịch trên mạng lưới toàn quốc. Số liệu hoạt động thanh toán giai đoạn 2010 - 2012 tại chi nhánh cho thấy sự phát triển qua các bảng thống kê nghiệp vụ:

Năm	Tổng doanh số thanh toán (trđ)	Doanh số TTNĐKDTM (trđ)	Tỷ trọng TTNĐKDTM (%)	Doanh số TTQT (trđ)	Tỷ trọng TTQT (%)
2010	58.455.696	51.805.523	88,62	6.650.173	11,38
2011	74.409.813	66.859.545	89,87	7.550.268	10,13
2012	79.992.836	73.133.866	91,42	6.858.970	8,58

Phân tích cơ cấu bên trong của hoạt động thanh toán nội địa không dùng tiền mặt:

• Hình thức UNC-CT giữ vai trò chủ đạo tuyệt đối nhưng tỷ trọng giảm nhẹ: Năm 2010 đạt 37.876.541 triệu đồng (chiếm 73,11%); năm 2011 đạt 46.722.973 triệu đồng (chiếm 69,88%); năm 2012 đạt 49.988.618 triệu đồng (chiếm 68,35%). Trong đó, ủy nhiệm chi thuần túy chiếm trên 83% doanh số của nhóm này, phần còn lại là chuyển tiền. Khách hàng doanh nghiệp chiếm gần 70% doanh số UNC-CT.
• Thanh toán bằng séc đứng thứ hai trong các năm 2010 - 2011 nhưng tụt xuống thứ ba vào năm 2012: Năm 2010 đạt 6.610.385 triệu đồng (chiếm 12,76%); năm 2011 đạt 9.059.468 triệu đồng (chiếm 13,55%); năm 2012 đạt 9.105.166 triệu đồng (chiếm 12,45%). Doanh số séc chuyển khoản luôn chiếm hơn 60% tổng doanh số séc, trong khi séc bảo chi tăng tỷ trọng từ 32,96% (năm 2010) lên 36,80% (năm 2012) do tâm lý thận trọng trước rủi ro thanh khoản của khách hàng.
• Thanh toán bằng thẻ ghi nhận mức tăng trưởng nhanh và vươn lên vị trí thứ hai vào năm 2012: Năm 2010 đạt 4.698.761 triệu đồng (9,07%); năm 2011 đạt 7.374.608 triệu đồng (11,03%); năm 2012 đạt 9.185.614 triệu đồng (12,56%). Cơ cấu thẻ phát hành bị lệch khi thẻ ghi nợ chiếm trên 90%, thẻ tín dụng phát hành rất hạn chế do điều kiện xét duyệt khắt khe.
• Phương thức E-Banking có sự gia tăng tỷ trọng đều đặn: Năm 2010 đạt 1.490.476 triệu đồng (2,88%); năm 2011 đạt 2.291.760 triệu đồng (3,43%); năm 2012 đạt 2.865.527 triệu đồng (3,92%). Đến năm 2012 có hơn 5.000 khách hàng đăng ký Internet Banking và gần 3.000 khách hàng sử dụng Phone Banking.
• Hình thức UNT chiếm tỷ trọng thấp nhất: Năm 2010 đạt 1.129.360 triệu đồng (2,18%); năm 2011 đạt 1.410.736 triệu đồng (2,11%); năm 2012 đạt 1.988.941 triệu đồng (2,72%).

Chương 3: Các phát hiện nghiên cứu và hướng giải quyết các vấn đề tồn tại về hoạt động TTNĐKDTM trong Ngân hàng TMCP Đông Á chi nhánh Hà Nội

Tác giả tổng kết các kết quả hoạt động đạt được: doanh số và lợi nhuận mảng thanh toán không dùng tiền mặt tăng trưởng qua các năm; hạ tầng công nghệ được hiện đại hóa với các dòng máy ATM thế hệ mới và trung tâm giao dịch tự động ABC; mạng lưới liên minh thẻ mở rộng toàn quốc; sản phẩm thẻ được đa dạng hóa theo các phân khúc khách hàng (thẻ liên kết sinh viên, thẻ bác sĩ, thẻ nhà giáo, thẻ chứng khoán...).

Bên cạnh đó, nghiên cứu chỉ rõ các tồn tại lớn:

• Tốc độ tăng trưởng doanh số thanh toán năm 2012 chậm lại rõ rệt (chỉ tăng 9,38% so với mức tăng 29,06% của năm 2011).
• Cơ cấu phương tiện thanh toán mất cân đối: phụ thuộc quá lớn vào UNC-CT của khối doanh nghiệp, trong khi UNT áp dụng không đáng kể do thủ tục phức tạp; thẻ tín dụng chiếm tỷ lệ quá nhỏ so với thẻ ghi nợ nội địa.
• Chi nhánh gánh chịu chi phí vận hành, đầu tư hạ tầng máy móc và bảo trì mạng lưới ATM/POS cao.
• Nợ xấu gia tăng làm suy giảm chất lượng tài chính chung của chi nhánh. Thói quen sử dụng tiền mặt trong dân cư vẫn cao, thể hiện qua việc doanh số rút tiền mặt tại các cây ATM vẫn chiếm tỷ trọng lớn.

Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra định hướng giải pháp: đẩy mạnh phát hành thẻ tín dụng thông qua chính sách ưu đãi cho cán bộ, công chức, viên chức nhà nước; tăng cường mở rộng liên kết thu hộ dịch vụ qua E-Banking (hóa đơn điện, nước, viễn thông, truyền hình cáp, học phí); kiểm soát chặt chẽ quy trình nội bộ nhằm giảm thiểu rủi ro kỹ thuật và sai sót kế toán; tiếp tục đào tạo nâng cao kỹ năng nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ giao dịch.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu phản ánh kết quả tài chính và kinh doanh của mảng thanh toán nội địa không dùng tiền mặt tại Ngân hàng TMCP Đông Á - Chi nhánh Hà Nội thông qua hệ thống dữ liệu kế toán thực tế:

Chỉ tiêu tài chính TTNĐKDTM	Năm 2010	Năm 2011	Năm 2012
Doanh số TTNĐKDTM (triệu đồng)	51.805.523	66.859.545	73.133.866
Doanh thu từ phí TTNĐKDTM (triệu đồng)	12.120	18.208	21.126
- Trong đó: Doanh thu phí từ thẻ thanh toán (trđ)	4.587	8.276	8.914
Chi phí hoạt động TTNĐKDTM (triệu đồng)	3.642	4.137	4.451
Lợi nhuận thuần TTNĐKDTM (triệu đồng)	8.478	14.071	16.675
Tỷ lệ thu phí TTNĐKDTM / Tổng thu phí thanh toán	69%	84%	87%

Các đóng góp chính của đề tài bao gồm:

• Về mặt lý luận: Khóa luận hệ thống hóa mạch lạc các quy trình kỹ thuật luân chuyển chứng từ đối với từng công cụ thanh toán cụ thể trong ngân hàng thương mại, đồng thời xây dựng bộ chỉ tiêu định tính và định lượng phục vụ công tác đánh giá hiệu quả nghiệp vụ thanh toán.
• Về mặt thực tiễn: Khóa luận phản ánh bức tranh số liệu chi tiết trong giai đoạn bản lề 2010 - 2012, chứng minh vai trò chi phối của TTNĐKDTM khi đóng góp tới 87% doanh thu phí thanh toán của chi nhánh năm 2012. Tác giả bóc tách thành công sự dịch chuyển cơ cấu giữa các phương tiện thanh toán truyền thống (séc, ủy nhiệm chi giấy) sang các công cụ hiện đại (thẻ thanh toán, E-Banking), làm cơ sở thực tế cho các kiến nghị tháo gỡ điểm nghẽn về thẻ tín dụng và kiểm soát chi phí vận hành mạng lưới ATM/POS.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận còn một số hạn chế gắn liền với phạm vi và dữ liệu tiếp cận:

• Giới hạn không gian nghiên cứu tại một chi nhánh ngân hàng đơn lẻ (Chi nhánh Hà Nội) nên tính đại diện cho toàn bộ hệ thống Ngân hàng TMCP Đông Á chưa thật sự toàn diện.
• Khung thời gian dữ liệu dừng lại ở giai đoạn 2010 - 2012, chưa phản ánh được các biến chuyển công nghệ ngân hàng số và các quy định pháp lý giai đoạn sau.
• Nghiên cứu chủ yếu dựa vào số liệu thống kê thứ cấp từ phòng ban nghiệp vụ, thiếu vắng các cuộc điều tra khảo sát định lượng sơ cấp đối với khách hàng cá nhân và doanh nghiệp về mức độ hài lòng đối với dịch vụ thanh toán.
• Khóa luận chưa đi sâu lượng hóa mối quan hệ tương quan giữa biến động nợ xấu của chi nhánh với thanh khoản và quy mô tiền gửi thanh toán.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát so sánh hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt giữa các chi nhánh ngân hàng thương mại cổ phần khác nhau trên địa bàn Hà Nội; ứng dụng mô hình kinh tế lượng để đo lường các nhân tố tác động đến quyết định sử dụng ngân hàng điện tử của người tiêu dùng; cập nhật phân tích tác động của các chính sách chuyển đổi số ngành ngân hàng trong giai đoạn mới.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế và Quản trị kinh doanh khi thực hiện đồ án, khóa luận tốt nghiệp về nghiệp vụ thanh toán ngân hàng thương mại, quản trị ngân hàng bán lẻ và phát triển dịch vụ thẻ.

Các phần nội dung có giá trị tham khảo chuyên môn cao gồm:

• Hệ thống sơ đồ và thuyết minh quy trình thanh toán séc thông thường, séc bảo chi, ủy nhiệm thu, ủy nhiệm chi và thẻ thanh toán tại Chương 1, có thể sử dụng làm tài liệu học tập nghiệp vụ kế toán và thanh toán ngân hàng.
• Hệ thống bảng biểu thống kê chi tiết về cơ cấu doanh số, chi phí vận hành và lợi nhuận thu phí dịch vụ giai đoạn 2010 - 2012 tại Chương 2, cung cấp số liệu thực chứng phục vụ các nghiên cứu so sánh về thị trường thẻ và liên minh thanh toán liên ngân hàng thời kỳ đầu kết nối VNBC - Smartlink - Banknetvn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ trọng doanh số giữa thanh toán nội địa không dùng tiền mặt và thanh toán quốc tế tại Chi nhánh Hà Nội giai đoạn 2010 - 2012 biến động như thế nào?
Doanh số thanh toán nội địa không dùng tiền mặt chiếm tỷ trọng áp đảo và có xu hướng tăng liên tục: năm 2010 chiếm 88,62% (51.805.523 triệu đồng), năm 2011 tăng lên 89,87% (66.859.545 triệu đồng) và năm 2012 đạt 91,42% (73.133.866 triệu đồng). Ngược lại, thanh toán quốc tế giảm dần tỷ trọng từ 11,38% năm 2010 xuống 10,13% năm 2011 và còn 8,58% năm 2012.

2. Phương thức thanh toán nội địa nào chiếm doanh số lớn nhất tại chi nhánh và cơ cấu bên trong của nó ra sao?
Hình thức Ủy nhiệm chi - Chuyển tiền (UNC-CT) luôn chiếm doanh số cao nhất (trên 68% tổng doanh số TTNĐKDTM), đạt 37.876.541 triệu đồng năm 2010, 46.722.973 triệu đồng năm 2011 và 49.988.618 triệu đồng năm 2012. Trong đó, ủy nhiệm chi thuần túy chiếm trên 83% tổng lượng UNC-CT và đối tượng khách hàng doanh nghiệp chiếm gần 70% doanh số này.

3. Hoạt động thanh toán bằng thẻ có kết quả kinh doanh và vị thế như thế nào trong cơ cấu dịch vụ của chi nhánh?
Thanh toán qua thẻ tăng trưởng mạnh về doanh số từ 4.698.761 triệu đồng năm 2010 lên 7.374.608 triệu đồng năm 2011 và đạt 9.185.614 triệu đồng năm 2012, vươn lên chiếm 12,56% cơ cấu thanh toán nội địa (vượt qua hình thức séc để đứng thứ hai). Doanh thu phí từ dịch vụ thẻ tăng từ 4.587 triệu đồng năm 2010 lên 8.914 triệu đồng năm 2012, đóng góp phần lớn vào tổng thu phí TTNĐKDTM.

4. Tỷ lệ nợ xấu của DongA Bank Chi nhánh Hà Nội năm 2012 là bao nhiêu và nguyên nhân xuất phát từ đâu?
Năm 2012, tỷ lệ nợ xấu của chi nhánh Hà Nội là 4,04%, cao hơn mức 3,95% của toàn hệ thống Đông Á Bank. Nguyên nhân do một lượng vốn lớn bị ứ đọng trong các dự án bất động sản và các doanh nghiệp vay vốn gặp đình trệ sản xuất, hàng hóa tồn kho không tiêu thụ được dẫn đến mất khả năng thanh toán nợ đúng hạn.

5. Sự kiện kết nối mạng lưới thẻ nào tạo bước ngoặt lớn cho chi nhánh trong giai đoạn nghiên cứu?
Đó là sự kiện tháng 12/2010, khi hệ thống VNBC (do Đông Á Bank sáng lập) thực hiện hợp tác kết nối thành công với hai hệ thống liên minh thẻ Smartlink và Banknetvn, giúp thẻ của Đông Á kết nối liên thông với toàn bộ các ngân hàng thành viên của hai hệ thống còn lại trên quy mô cả nước.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Đỗ Hoài Nam đã phản ánh bức tranh thực trạng hoạt động thanh toán nội địa không dùng tiền mặt tại Ngân hàng TMCP Đông Á - Chi nhánh Hà Nội giai đoạn 2010 - 2012 một cách có hệ thống. Nghiên cứu chỉ ra sự chuyển dịch tích cực trong cơ cấu doanh thu phí dịch vụ nhờ sự phát triển của mảng thẻ và ngân hàng điện tử, đồng thời làm rõ sự phụ thuộc lớn vào phương thức ủy nhiệm chi và các áp lực chi phí hạ tầng công nghệ. Các giải pháp đề xuất gắn sát với thực tế quản trị ngân hàng bán lẻ, mang lại giá trị tham khảo rõ ràng cho công tác nghiên cứu học thuật và nghiệp vụ ngân hàng thương mại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu, vừa là khâu kết thúc một chu kì sản xuất kinh doanh. Vì vậy, nếu tổ chức tốt khâu thanh toán sẽ làm tăng sự vận động của tiền vốn và vật tư, giúp cho các doanh nghiệp thu được vốn nhanh hơn để SVTH: Đỗ Hoài Nam Lớp: K45H4 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 5 GVHD: TS. Nguyễn Thu Thủy phục vụ cho chu kì sản xuất kinh doanh sau, cũng tức là thúc đẩy quá trình tái sản xuất không ngừng phát triển. Khi thanh toán nội địa không dùng tiền mặt, khách hàng phải mở tài khoản tại ngân hàng và ký thác vốn của mình vào đó.

Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho ngân hàng kiểm soát được một phần lượng tiền trong nền kinh tế. Hơn nữa, nó còn đánh giá được khả năng tài chính, sản xuất kinh doanh của mỗi doanh nghiệp cũng như tổng thể nền kinh tế. Thanh toán nội địa không dùng tiền mặt góp phần giảm tỉ trọng tiền mặt lưu thông, từ đó có thể tiết kiệm được chi phí lưu thông như in ấn, phát hành, bảo quản, vận chuyển, kiểm đếm. Hơn nữa, TTNĐKDTM làm giảm nhẹ khâu kế hoạch và điều hòa lưu thông tiền tệ, tăng sức mua của đồng tiền, kiểm soát lạm phát, góp phần làm cho lưu thông tiền tệ ổn định để tăng trưởng và phát triển nền kinh tế.

Ngoài ra, thanh toán không dùng tiền mặt cung cấp cho các chủ thể thanh toán những công cụ thanh toán nhanh chóng, thuận tiện và an toàn. Thay vì luôn phải đem theo tiền mặt để thanh toán họ chỉ cần sử dụng một trong số các hình thức thanh toán nội địa như: thẻ thanh toán, séc, ủy nhiệm thu, ủy nhiệm chi.các phương thức thanh toán này được thực hiện một cách nhanh chóng, linh hoạt và có thể đảm bảo an toàn cho các chủ thể tránh được các rủi ro mất trộm, nhầm lẫn, giảm thời gian thanh toán, kiểm đếm, chi phí bảo quản tiền mặt. Vai trò của TTNĐKDTM đối với NHTM Hiện nay, ngân hàng trở thành trung tâm tiền tệ - tín dụng - thanh toán trong nền kinh tế. Và TTNĐKDTM đóng vai trò quan trọng, góp phần không nhỏ vào thành công này của ngân hàng vì nó tác động tới tất cả các hoạt động kinh doanh của ngân hàng như: thanh toán, tín dụng, huy động vốn.

Cụ thể: Thanh toán nội địa không dùng tiền mặt góp phần mở rộng đối tượng thanh toán, tăng doanh thu từ phí thanh toán. TTNĐKDTM tạo điều kiện thanh toán tiền hàng hoá, dịch vụ một cách an toàn, hiệu quả, chính xác, tin cậy và tiết kiệm được thời gian, chi phí. Trên cơ sở đó tạo niềm tin cho công chúng vào hoạt động của hệ thống ngân hàng, thu hút người dân và doanh nghiệp tham gia thanh toán qua ngân hàng. Như vậy, TTNĐKDTM giúp ngân hàng thực hiện việc mở rộng đối tượng thanh toán, phạm vi thanh toán (trong và ngoài nước) và tăng doanh số thanh toán, tăng doanh thu từ phí thanh toán, tăng năng lực cạnh tranh của ngân hàng.

SVTH: Đỗ Hoài Nam Lớp: K45H4 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 6 GVHD: TS. Nguyễn Thu Thủy Thanh toán nội địa không dùng tiền mặt tạo điều kiện cho hoạt động huy động vốn của ngân hàng. TTNĐKDTM không những làm giảm được chi phí lưu thông mà còn bổ sung nguồn vốn cho ngân hàng thông qua hoạt động mở tài khoản thanh toán của các tổ chức và cá nhân. Như vậy, ngân hàng sẽ luôn có một lượng tiền nhất định tạm thời nhàn rỗi trên các tài khoản này với chi phí thấp.

Nếu sử dụng nguồn vốn này thì ngân hàng không chỉ kiếm được lợi nhuận, giành lợi thế trong cạnh tranh mà còn mang lại lợi ích rất lớn cho toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Thanh toán nội địa không dùng tiền mặt còn thúc đẩy quá trình cho vay. Nhờ có nguồn vốn tiền gửi không kì hạn, ngân hàng còn có cơ hội để tăng lợi nhuận cho mình bằng cách cấp tín dụng cho nền kinh tế. Ngân hàng thu hút được nguồn vốn với chi phí thấp nên trên cơ sở đó hạ lãi suất tiền vay, khuyến khích các doanh nghiệp, cá nhân vay vốn ngân hàng để đầu tư, phát triển sản xuất, kinh doanh có lãi.

Mặt khác, thông qua TTNĐKDTM, ngân hàng có thể đánh giá được tình hình sản xuất kinh doanh, kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp. Từ đó giúp ngân hàng an toàn trong kinh doanh, góp phần hạn chế rủi ro và nâng cao được hiệu quả hoạt động đầu tư tín dụng, thúc đẩy sản xuất kinh doanh. Thanh toán nội địa không dùng tiền mặt giúp cho NHTM thực hiện chức năng tạo tiền. Trong thưc tế nếu thanh toán bằng tiền mặt, thì sau khi lĩnh tiền mặt ra khỏi ngân hàng, số tiền đó không còn nằm trong phạm vi kiểm soát của ngân hàng.

Nhưng nếu TTNĐKDTM thì ngân hàng thực hiện trích chuyển tiền từ tài khoản tiền gửi của người phải trả sang cho người thụ hưởng hoặc bù trừ giữa các tài khoản của các NHTM với nhau. Như vậy, thực chất của cơ chế tạo tiền của hệ thống ngân hàng là tổ chức thanh toán qua ngân hàng và cho vay bằng chuyển khoản.Vì vậy, khi TTNĐKDTM càng phát triển thì khả năng tạo tiền càng lớn, tạo cho ngân hàng lợi nhuận đáng kể. Hoạt động thanh toán nội địa không dùng tiền mặt trong NHTM. Chủ thể tham gia.

Khác với thanh toán quốc tế, chủ thể tham gia giao dịch TTNĐKDTM phải ở trong phạm vi một vùng, một quốc gia. Và mỗi giao dịch phải có ít nhất ba tham gia đó là: Một là người trả tiền: là người mua hàng, người nhận dịch vụ, người nộp thuế, trả nợ hoặc là người chuyển nhượng một khoản tiền nào đó.Người trả tiền đóng vai trò quyết định trong quá trình thanh toán. Người trả tiền có nhiệm vụ trả tiền đúng hạn, SVTH: Đỗ Hoài Nam Lớp: K45H4 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 7 GVHD: TS. Nguyễn Thu Thủy tôn trọng những thủ tục cần thiết như lập - nộp chứng từ thanh toán theo mẫu và theo thời hạn đúng quy định.

Người trả tiền có quyền từ chối thanh toán nếu các chủ thể khác vi phạm cam kết hay những quy định. Hai là Người nhận tiền (hay còn gọi là người thụ hưởng): là người được hưởng một khoản tiền nào đó do đã giao hàng, cung ứng dịch vụ hoặc do luật quy định hoặc do thiện chí của một người khác. Nếu người thụ hưởng là người cung ứng hàng hóa dịch vụ thì cơ sở để thanh toán là các chứng từ liên quan đến giao nhận hàng hóa và cung ứng dịch vụ. Nếu người nhận tiền là chủ nợ thì cơ sở thanh toán là các hợp đồng tín dụng hay kế ước nhận nợ.

Người thụ hưởng cũng có thể là người thứ ba do người cung cấp hàng hóa chỉ định. Ba là Trung gian thanh toán. Trong TTNĐKDTM, trung gian thanh toán là các ngân hàng thương mại. NHTM cung cấp các dịch vụ thanh toán cho người trả tiền, người nhận tiền và hưởng phí dịch vụ thanh toán.

Trong hoạt động này, ngân hàng vừa là người tổ chức vừa là người thực hiện các khoản thanh toán. Chỉ có ngân hàng, người quản lý tài khoản tiền gửi của các khách hàng mới được quyền trích chuyển những tài khoản này theo các nguyên tắc chuyên môn đặc thù như là một nghiệp vụ riêng của mình. Các hình thức thanh toán nội địa không dùng tiền mặt trong NHTM. Thanh toán bằng Séc Séc là một lệnh trả tiền của chủ tài khoản được lập theo mẫu do ngân hàng Nhà nước quy định yêu cầu đơn vị thanh toán trích ra một số tiền từ tài khoản tiền gửi thanh toán của mình để trả cho người thụ hưởng có tên ghi trên séc hoặc người cầm Séc.

Séc là phương tiện thanh toán được áp dụng rộng rãi ở tất cả các nước trên thế giới. Quy tắc sử dụng séc được chuẩn hóa trên luật thương mại quốc gia và công ước quốc tế. Tại Việt Nam hiện nay (theo quyết định 30/2006/ QĐ- NHNN) thời hạn hiệu lực thanh toán của séc là 30 ngày kể từ ngày ký phátđến khi người thụ hưởng nộp séc vào ngân hàng xin thanh toán, tính cả ngày lễ và chủ nhật. Nếu quá thời hạn trên thì tờ séc không còn giá trị.

Séc gồm nhiều loại tùy theo phương thức phân chia. Nếu căn cứ vào mục đích sử dụng Séc: Gồm 3 loại là séc rút tiền mặt, séc chuyển khoản và séc thanh toán bằng tiền mặt. Séc rút tiền mặt: là loại séc để rút tiền mặt tại ngân hàng nơi đơn vị mở tài khoản gửi tiền hoặc các chi nhánh, đại lí của ngân hàng đó. SVTH: Đỗ Hoài Nam Lớp: K45H4 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 8 GVHD: TS.

Nguyễn Thu Thủy Séc chuyển khoản: là séc do chủ tài khoản phát hành, giao trực tiếp cho người thụ hưởng và thanh toán bằng cách trích chuyển tiền qua tài khoản tại ngân hàng. Loại séc này thường ghi “trả vào tài khoản” và có hai vạch chéo song song với nhau. Séc thanh toán bằng tiền mặt: là loại séc thanh toán được phát hành để thanh toán bằng tiền mặt cho người hưởng lợi. Loại séc này thường ghi rõ chữ “tiền mặt” ở mặt trước của tờ séc và không có hai vạch chéo song song.

Nếu căn cứ vào khả năng chuyển nhượng: Gồm 3 loại là séc kí danh (không được chuyển nhượng); Séc theo lệnh (được chuyển nhượng thông qua thủ tục kí hậu ở mặt sau của séc) và séc không ghi danh (chuyển nhượng tự do). Nếu căn cứ vào khả năng thanh toán của tờ séc thì séc gồm 2 loại là séc thông thường (séc chuyển khoản) và séc bảo chi. Đây cũng là hai loại séc được sử dụng trong hoạt động thanh toán ở Việt Nam hiện nay. Quy trình thanh toán Đối với séc thông thường (séc chuyển khoản): Đây là loại séc do chủ tài khoản phát hành và trực tiếp giao cho người thụ hưởng khi nhận hàng hóa, dịch vụ cung ứng.

Séc chuyển khoản có phạm vi thanh toán: Giữa hai khách hàng mở tài khoản tại cùng một ngân hàng hoặc là hai khách hàng mở tại hai ngân hàng thanh toán khác nhau nhưng trên cùng một địa bàn tham gia thanh toán bù trừ. Khả năng thanh toán của séc phụ thuộc vào số dư tài khoản tiển gửi của người phát hành séc khi tờ séc quay trở lại ngân hàng phục vụ đơn vị phát hành. (1) Người trả tiền Người thụ hưởng (4) (2) (2) (6) (3) Ngân hàng phục vụ (5) Ngân hàng phục vụ người trả tiền người thụ hưởng Sơ đồ 1.1: Quy trình thanh toán bằng Séc thông thường 1. Sau khi nhận được hàng hóa dịch vụ, người trả tiền phát hành séc giao cho người thụ hưởng.