CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU HÀNG HÓA 1. Tổng quan về hoạt động xuất khẩu hàng hóa 1. Khái niệm về hoạt động xuất khẩu Hoạt động ngoại thương thúc đẩy việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa. Ở các nước đang phát triển, giá trị nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn, lao động trong nông nghiệp chiếm đại bộ phận, hoạt động dịch vụ nhỏ bé, lạc hậu.
Phát triển ngoại thương sẽ thúc đẩy mối liên kết ngược và xuôi chiều giữa các ngành, sự phát triển của các ngành trực tiếp xuất khẩu không những làm tăng kim ngạch xuất khẩu mà đồng thời tác động tới ngành cung cấp đầu vào, thúc đẩy sự phát triển của các ngành này. Sau đó, khi tích lũy được nâng cao, các sản phẩm thô vốn sử dụng cho xuất khẩu lại trở thành nguyên liệu cung cấp đầu vào cho các ngành công nghiệp chế biến. Sự phát triển của các ngành ngày lại thúc đẩy sự phát triển công nghiệp hàng tiêu dùng và các ngành dịch vụ. Kéo theo sau đó là sự phát triển đi lên của toàn bộ ngành kinh tế.
Không chỉ vậy, hoạt động ngoại thương còn tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong nước ngày càng lớn mạnh, nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Thị trường thế giới rộng lớn càng tạo điều kiện cho các doanh nghiệp phát huy được hiệu quả của sản xuất quy mô lớn. Theo điều 28, mục 1, chương 2, Luật Thương mại 2005 của Việt Nam thì “Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật”. Xuất khẩu chủ yếu là việc bán hàng hóa và dịch vụ từ một quốc gia này tới một quốc gia khác trên cơ sở dùng tiền tệ làm phương thức thanh toán.
Cụ thể, đó là hoạt động đưa hàng hóa của Việt Nam tiến ra thị trường quốc tế nhằm mục đích tiêu thụ, sản xuất phục vụ nhu cầu của nước nhập khẩu. Xuất khẩu không chỉ là hoạt động làm gia tăng mối quan hệ thương mại giữa các nước mà còn trực tiếp tạo cơ hội để các doanh nghiệp trong nước phát triển, hơn nữa nó cũng giúp cho nền kinh tế của quốc gia ngày càng vững mạnh. Mục đích của kinh doanh xuất khẩu là khai thác được lợi thế của các quốc gia trong phân công lao động quốc tế, tạo nguồn thu ngoại tệ cho đất nước. Hoạt động xuất khẩu diễn ra trong mọi lĩnh vực, trong mọi điều kiện với nhiều loại mặt hàng khác nhau.
Phạm vi hoạt động xuất khẩu rất rộng cả về không gian và thời gian. 1 Hoạt động kinh doanh xuất khẩu trong lĩnh vực thương mại quốc tế là một quá trình phức tạp, trong đó thị trường hoạt động là thị trường nước ngoài và các đối tác thương mại chủ yếu là khách hàng cá nhân, các công ty, tổ chức nước ngoài hoặc các đối tác nhập khẩu. Doanh nghiệp tham gia xuất khẩu luôn phải liên tục cạnh tranh về chất lượng sản phẩm, giá cả, cách thức thanh toán và phương thức kinh doanh. Khi tiến hành xuất khẩu sang một quốc gia cụ thể, doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều đối thủ đến từ các quốc gia khác nhau trên cùng một thị trường.
Vì vậy, để duy trì được hiệu quả kinh doanh, các doanh nghiệp cần không ngừng tối ưu hóa khả năng cạnh tranh của mình. Trong giao dịch thương mại quốc tế, việc thanh toán giữa các tổ chức thường được thực hiện bằng ngoại tệ có giá trị chuyển đổi. sự biến động của tỷ giá hối đoái và thị trường tiền tệ quốc tế đều có ảnh hưởng lớn đến hoạt động xuất khẩu. Hoạt động xuất khẩu không chỉ bị ảnh hưởng bởi các mối quan hệ kinh tế mà còn chịu sự tác động mạnh mẽ từ các mối quan hệ chính trị - xã hội quốc tế, các chính sách khuyến khích xuất khẩu cũng như chính sách bảo hộ sản xuất trong nước, tất cả đều ảnh hưởng đến hoạt động thương mại quốc tế của các doanh nghiệp.
Vai trò của hoạt động xuất khẩu a, Đối với nền kinh tế quốc tế quốc gia Xuất khẩu là hoạt động kinh tế nằm trong lĩnh vực phân phối và lưu thông hàng hóa của quá trình tái sản xuất mở rộng, nhằm mục đích liên kết sản xuất và tiêu dùng của nước này với nước khác. Hoạt động này không chỉ diễn ra với cá thể riêng biệt mà phải có sự tham gia của toàn bộ hệ thống kinh tế cùng với sự điều hành của Nhà nước. Xuất khẩu tạo nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu, phục vụ công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước. Công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện, có kế hoạch và quản lý của một quốc gia từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu sang một nên kinh tế công nghiệp hiện đại.
Quá trình này đòi hỏi phải có nguồn vốn lớn để nhập khẩu máy móc, thiết bị, kỹ thuật công nghệ tiên tiến. Nguồn vốn để nhập khẩu có thể được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau, trong đó xuất khẩu là nguồn vốn chủ yếu. Trong quá trình mở cửa nền kinh tế với thế giới bên ngoài, ngoại thương còn được sử dụng như một công cụ thúc đẩy quá trình liên kết kinh tế ở trong nước và giữa trong nước với nước ngoài. Quá trình này không chỉ đơn giản là gắn liền kinh tế trong nước với nền kinh tế thế giới để tranh thủ những lợi thế do ngoại thương và phân công lao động quốc tế mang lại, mà quan trọng hơn là dùng ngoại thương để thúc đẩy 2 Thư viện ĐH Thăng Long các quá trình phát triển kinh tế trong nội bộ nền kinh tế quốc dân, phát triển nền kinh tế thị trường thống nhất ở trong nước qua các hoạt động xuất nhập khẩu, chuyển giao công nghệ, vốn, marketing,.
từ các công ty nước ngoài vào nước ta. Qua hoạt động liên doanh đầu tư vốn hình thành các khu công nghiệp, thành phố lớn, khu chế biến xuất khẩu, cảng tự do buôn bán,. mà hình thành nên các mối quan hệ gắn bó trên thị trường trong nước và thị trường trong nước với thị trường nước ngoài. Tại Việt Nam, xuất khẩu đã đóng góp quan trọng vào việc tăng thu ngoại tệ, đáp ứng nhu cầu nhập khẩu cho quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước.
Công nghiệp hóa đất nước theo những bước đi thích hợp là con đường tất yếu để khắc phục tình trạng nghèo và chậm phát triển của nước ta. Để công nghiệp hóa đất nước trong một thời gian ngắn, đòi hỏi phải có số vốn rất lớn để nhập khẩu máy móc, thiết bị, kỹ thuật, công nghệ tiên tiến. Xuất khẩu còn giúp đóng góp vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sản xuất phát triển Cơ cấu sản xuất và tiêu dùng trên thế giới đã và đang thay đổi vô cùng mạnh mẽ. Đó là thành quả của cuộc cách mạng khoa học, công nghệ hiện đại.
Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình công nghiệp hóa phù hợp với xu hướng phát triển của kinh tế thế giới là tất yếu đối với nước ta. Có hai cách nhìn nhận về tác động của xuất khẩu đối với sản xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Một là, xuất khẩu chỉ là việc tiêu thụ những sản phẩm thừa do sản xuất vượt quá nhu cầu nội địa. Trong trường hợp nền kinh tế còn lạc hậu và chậm phát triển như nước ta, sản xuất về cơ bản còn chưa đủ tiêu dùng nếu chỉ thụ động chờ ở sự “thừa ra” của sản xuất thì xuất khẩu sẽ vẫn cứ nhỏ bé và tăng trưởng chậm chạp.
Sản xuất và sự thay đổi cơ cấu kinh tế sẽ rất chậm chạp. Hai là, coi thị trường và đặc biệt thị trường thế giới là hướng quan trọng để tổ chức sản xuất. Quan điểm thứ hai chính xác là xuất phát từ nhu cầu của thị trường thế giới để tổ chức sản xuất. Điều đó có tác động tích cực đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sản xuất phát triển.
Sự tác động này đến sản xuất thể hiện ở: - Xuất khẩu tạo điều kiện cho các ngành khác có cơ hội phát triển thuận lợi. Chẳng hạn, khi phát triển ngành dệt may xuất khẩu sẽ tạo cơ hội cho việc phát triển ngành sản xuất nguyên liệu như bông hay thuốc nhuộm. Sự phát triển của ngành công nghiệp chế biến thực phẩm xuất khẩu, dầu thực vật, chè. có thể sẽ kéo theo sự phát triển của ngành công nghiệp chế tạo thiết bị phục vụ cho nó.
3 - Xuất khẩu tạo ra khả năng mở rộng thị trường tiêu thụ góp phần cho sản xuất phát triển và ổn định. - Xuất khẩu tạo điều kiện mở rộng khả năng cung cấp đầu vào cho sản xuất, nâng cao năng lực sản xuất trong nước. - Xuất khẩu tạo ra những tiền đề kinh tế - kỹ thuật nhằm cải tạo và nâng cao năng lực sản xuất trong nước. Điều này muốn nói đến xuất khẩu là phương tiện quan trọng tạo ra vốn và kỹ thuật, công nghệ từ thế giới bên ngoài vào Việt Nam, nhằm hiện đại hóa nền kinh tế của đất nước, tạo ra một năng lực sản xuất mới.
- Thông qua xuất khẩu, hàng hóa của ta sẽ tham gia vào cuộc cạnh tranh trên thị trường thế giới về giá cả, chất lượng. Cuộc cạnh tranh này đòi hỏi chúng ta phải tổ chức lại sản xuất, hình thành cơ cấu sản xuất luôn thích nghi được với thị trường. Sản xuất hàng hóa xuất khẩu đòi hỏi phải có nhiều lao động, do đó mà xuất khẩu có tác động tích cực đến giải quyết công ăn việc làm và cải thiện đời sống của nhân dân. Tác động của xuất khẩu đến đời sống bao gồm rất nhiều mặt.
Trước hết sản xuất hàng xuất khẩu là nơi thu hút hàng triệu lao động vào làm việc và có thu nhập không thấp. Xuất khẩu còn tạo ra nguồn vốn để nhập khẩu vật phẩm tiêu dùng thiết yếu phục vụ đời sống và đáp ứng ngày một phong phú thêm nhu cầu tiêu dùng của nhân dân. Xuất khẩu là hoạt động hướng ra thị trường thế giới, một thị trường ngày càng cạnh tranh khốc liệt với các rào cản kỹ thuật vì vậy đòi hỏi chúng ta luôn cần trang bị công nghệ sản xuất hiện đại và tiên tiến hơn để đáp ứng kịp thời nhu cầu sản xuất hàng hóa và xuất khẩu đi ra các thị trường lớn trên thế giới. Xuất khẩu còn giúp tạo cơ sở để mở rộng và thúc đẩy quan hệ kinh tế đối ngoại của nước ta.