Tổng quan về luận án

Bảo đảm thi hành các bản án, quyết định dân sự đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án là mắt xích cuối cùng nhằm hiện thực hóa công lý và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể xã hội theo tinh thần Điều 106 Hiến pháp năm 2013: "Bản án, quyết định của Tòa án nhân dân có hiệu lực pháp luật phải được cơ quan, tổ chức, cá nhân tôn trọng; cơ quan, tổ chức, cá nhân hữu quan phải nghiêm chỉnh chấp hành". Tuy nhiên, thực tiễn tổ chức thi hành án dân sự (THADS) tại Việt Nam đang chịu áp lực quá tải trầm trọng. Báo cáo tổng kết công tác thi hành án dân sự, hành chính năm 2023 của Cục Bổ trợ Tư pháp cho thấy tổng số việc phải thi hành lên tới 625.642 việc, trong đó số việc có điều kiện thi hành là 434.512 việc nhưng chỉ thi hành xong 234.000 việc. Để vận hành hệ thống này, Nhà nước phải duy trì 1 Tổng cục ở trung ương, 63 Cục THADS cấp tỉnh và hơn 700 Chi cục THADS cấp huyện với khoảng 9.800 cán bộ, nhân viên hưởng lương từ ngân sách.

Trước yêu cầu tinh giản biên chế theo Nghị quyết số 39-NQ/TW và chiến lược cải cách tư pháp tại Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị, việc xã hội hóa (XHH) dịch vụ công trong lĩnh vực tư pháp trở thành tất yếu khách quan. Luận án tiến sĩ luật học "Xã hội hóa thi hành án dân sự ở Việt Nam" của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Tuyền (Chuyên ngành Luật Dân sự và Tố tụng Dân sự, Mã số 9380103; người hướng dẫn: TS. Nguyễn Công Bình và PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hà, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2023) là công trình nghiên cứu toàn diện, tiên phong giải quyết khoảng trống lý luận và thực tiễn về mô hình chuyển giao dịch vụ công tư pháp.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi mà luận án chỉ ra là: Các nghiên cứu tiền nhiệm chủ yếu tiếp cận XHH dưới góc độ "hoạt động" kỹ thuật đơn lẻ hoặc phân tích thuần túy mô hình thí điểm Thừa phát lại (TPL), thiếu vắng một công trình hệ thống hóa bản chất pháp lý về "tổ chức" và xác lập cơ chế phân định thẩm quyền quyền lực công - tư trong giai đoạn triển khai chính thức toàn quốc từ năm 2016 đến nay.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu của luận án được cấu trúc đồng bộ:

  • RQ1: Bản chất pháp lý, đặc điểm và ranh giới ủy quyền công quyền trong XHHTHADS được xác lập như thế nào? (H1: XHHTHADS là phương thức chuyển giao có điều kiện một phần thẩm quyền tổ chức và hoạt động THADS từ cơ quan công quyền sang các tổ chức tư nhân tự chủ, không đồng nghĩa với tư nhân hóa toàn bộ quyền lực tư pháp).
  • RQ2: Những rào cản thể chế nào đang kìm hãm hiệu quả vận hành của thiết chế Thừa phát lại theo Nghị định số 08/2020/NĐ-CP? (H2: Sự xung đột thứ bậc hiệu lực văn bản giữa Nghị định điều chỉnh nghề nghiệp với các đạo luật chuyên ngành tố tụng gây ra sự cạnh tranh không bình đẳng và bất định về thẩm quyền).
  • RQ3: Lộ trình và mô hình tổ chức nào tối ưu hóa hiệu quả XHHTHADS tại Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn sau năm 2030? (H3: Mô hình bán công/hỗn hợp duy trì song song cơ quan công quyền và văn phòng Thừa phát lại là bước đệm bắt buộc trước khi chuyển dịch sang mô hình xã hội hóa hoàn toàn).

Khung lý thuyết của công trình tích hợp Lý thuyết Lựa chọn công cộng (Public Choice Theory), Lý thuyết Quản trị công mới (New Public Management) và Lý thuyết Chuyển đổi chức năng Nhà nước pháp quyền. Phạm vi nghiên cứu giới hạn ở 3 nhóm hoạt động trọng tâm: tống đạt giấy tờ/tài liệu; xác minh điều kiện thi hành án; và trực tiếp tổ chức thi hành án (loại trừ hoạt động lập vi bằng do tính chất nguồn chứng cứ thuần túy tố tụng), dựa trên chuỗi dữ liệu thực chứng từ giai đoạn thí điểm năm 2009 đến năm 2023 trên phạm vi 63 tỉnh, thành phố.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn trong nước và quốc tế cho thấy ba dòng nghiên cứu (streams) chính về chuyển dịch công - tư trong tư pháp:

Dòng nghiên cứu thứ nhất tập trung vào cơ sở lý luận và cải cách tư pháp đối với chế định Thừa phát lại tại Việt Nam, tiêu biểu là các công trình cấp Bộ của Nguyễn Đức Chính (1996, 2001, 2006), Nguyễn Đình Lộc (2001), Trần Anh Tuấn (2004, 2007), Chu Thị Hoa (2016), và Dương Thị Thanh Mai (2017). Nhóm tác giả này đặt nền móng cho việc xác lập địa vị pháp lý của "công lại" hay nhân viên thừa hành tư nhân, khẳng định XHH là phương thức giảm tải ngân sách và chống quan liêu trong bộ máy hành chính tư pháp.

Dòng nghiên cứu thứ hai phân tích thể chế và thực tiễn hành nghề dịch vụ công bổ trợ tư pháp, bao gồm luận án của Trần Thu Hường (2017), Huỳnh Đức Thái Lâm Hoàng (2019), Lê Thị Hương Giang (2019) và các khảo sát thực chứng của Viện Khoa học pháp lý (2015, 2016). Các nghiên cứu này chỉ ra sự chắp vá của khung khổ pháp lý dưới luật và những vướng mắc phát sinh trong quá trình chuyển giao công việc tống đạt và xác minh tài sản.

Dòng nghiên cứu thứ ba tiếp cận so sánh quốc tế, tiêu biểu là nghiên cứu của Nicolas Monachon Duchene (2008) về chế định Thừa phát lại tự do tại Pháp, Anneli Alekand (2008) về mô hình chấp hành viên tư nhân toàn phần trong The Estonian Universal Enforcement Procedure, và Qing-Yun Jiang (2005) trong Court Delay and Law Enforcement in China về sự bế tắc khi duy trì mô hình cưỡng chế thi hành án thuần túy nhà nước.

                  ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐
                  │              TRANH LUẬN LÝ THUYẾT VỀ XHHTHADS           │
                  └────────────────────────────┬────────────────────────────┘
                                               │
               ┌───────────────────────────────┴───────────────────────────────┐
               ▼                                                               ▼
┌─────────────────────────────┐                                 ┌─────────────────────────────┐
│  QUAN ĐIỂM XHH TOÀN BỘ      │                                 │  QUAN ĐIỂM XHH TỪNG PHẦN    │
│  (Trần Anh Tuấn, 2007)      │                                 │  (Nguyễn Thanh Thủy, 2008;  │
│ - Chuyển giao toàn bộ án    │                                 │   Chu Thị Hoa, 2016;        │
│   theo yêu cầu đương sự     │                                 │   Dương Thị Thanh Mai, 2017)│
│ - Tránh lãng phí bộ máy     │                                 │ - Mô hình bán công/hỗn hợp  │
│   chỉ để thu ngân sách      │                                 │ - Nhà nước giữ quyền cưỡng  │
│                             │                                 │   chế cốt lõi               │
└──────────────┬──────────────┘                                 └──────────────┬──────────────┘
               │                                                               │
               └───────────────────────────────┬───────────────────────────────┘
                                               │
                                               ▼
                              ┌─────────────────────────────────┐
                              │  ĐỊNH VỊ CỦA LUẬN ÁN NGUYỄN     │
                              │  THỊ TUYỀN (2023)               │
                              │  - Hệ thống hóa Tổ chức &       │
                              │    Hoạt động                    │
                              │  - Mô hình hỗn hợp chuyển tiếp  │
                              │  - Kiến nghị Luật TPL độc lập   │
                              └─────────────────────────────────┘

Trong bức tranh học thuật đó, tồn tại hai quan điểm đối lập sâu sắc:

  1. Quan điểm XHH toàn bộ (Trần Anh Tuấn, 2007): Lập luận rằng nếu chỉ XHH việc thi hành án theo yêu cầu mà giữ lại thi hành án chủ động cho Nhà nước sẽ dẫn đến sự tồn tại song trùng lãng phí; việc duy trì cả bộ máy khổng lồ chỉ để thu hồi các khoản tiền phạt, án phí công quyền là không tối ưu kinh tế.
  2. Quan điểm XHH từng phần có lộ trình (Nguyễn Thanh Thủy, 2008; Lê Xuân Hồng, 2008; Chu Thị Hoa, 2016): Khẳng định quyền lực cưỡng chế tư pháp liên quan trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân; trong bối cảnh tâm lý người dân còn phụ thuộc vào sự bảo trợ của Nhà nước, việc chuyển giao đột ngột toàn bộ quá trình thi hành án cho tư nhân sẽ gây bất ổn định xã hội và thiếu tính khả thi.

Luận án của NCS Nguyễn Thị Tuyền định vị chính xác vào điểm nghẽn này: Chứng minh tính hợp lý của mô hình hỗn hợp (bán công) trong giai đoạn hiện nay, đồng thời xây dựng luận cứ khoa học để luật hóa chế định Thừa phát lại, vượt qua khuôn khổ thí điểm cục bộ để tiến tới tái cấu trúc toàn diện hệ thống thi hành án dân sự Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án bổ sung và mở rộng Lý thuyết Quản trị công mới (New Public Management của Christopher Hood) và Lý thuyết Lựa chọn công cộng (Public Choice Theory của James M. Buchanan) trong khoa học pháp lý Việt Nam:

  • Mở rộng nội hàm khái niệm XHHTHADS: Tác giả chỉ ra rằng XHH không chỉ dừng lại ở hành vi "chuyển giao công việc" thuần túy mang tính kỹ thuật, mà là quá trình Nhà nước chủ động "thành lập và công nhận tư cách pháp lý" cho các thiết chế ngoài công lập, tạo lập thị trường dịch vụ công tư pháp cạnh tranh bình đẳng.
  • Phân định bản chất pháp lý của nghề Thừa phát lại: Luận chứng bản chất nghề nghiệp Thừa phát lại mang tính chất "công lại" – kết hợp hài hòa giữa chức trách ủy quyền công quyền và tính chất tự chủ, tự chịu trách nhiệm của nghề nghiệp tự do ("nửa công chức, nửa tư chức").
  • Xác lập nguyên tắc bảo đảm quyền con người: Luận chứng việc chuyển giao quyền xác minh và tổ chức thi hành án phải đi kèm cơ chế kiểm soát tư pháp nghiêm ngặt, ngăn ngừa nguy cơ lạm quyền tư nhân xâm phạm quyền tài sản và quyền tự do thân thể của đương sự.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa chiều ba lý thuyết nền tảng:

  1. Lý thuyết Chuyển đổi chức năng Nhà nước: Nhà nước chuyển từ vai trò trực tiếp cung ứng dịch vụ sang vai trò kiến tạo, ban hành tiêu chuẩn và giám sát thực thi pháp chế.
  2. Lý thuyết Dịch vụ công phi lợi nhuận/xã hội hóa: Phân định dịch vụ thi hành án là loại hình dịch vụ công thiết yếu có thu phí định mức, không vận hành theo nguyên lý tối đa hóa lợi nhuận thương mại thuần túy.
  3. Lý thuyết Quyền năng dân sự và Tự do định đoạt: Khẳng định quyền yêu cầu thi hành án là sự kéo dài của quyền tự định đoạt dân sự của đương sự ra ngoài phạm vi bao cấp hành chính của Tòa án.

Điều kiện biên (boundary conditions) của mô hình được thiết lập rõ ràng: Nhà nước duy trì quyền tài phán cưỡng chế tối cao và bảo lưu quyền can thiệp bằng lực lượng cảnh sát hỗ trợ tư pháp khi phát sinh kháng cự vũ lực, trong khi Thừa phát lại thực thi các biện pháp nghiệp vụ theo hợp đồng ủy quyền dịch vụ pháp lý với người được thi hành án.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

┌─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                    THIẾT KẾ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU                          │
└──────────────────────────────────────┬──────────────────────────────────────┘
                                       │
     ┌─────────────────────────────────┼─────────────────────────────────┐
     ▼                                 ▼                                 ▼
┌─────────────────────────┐ ┌─────────────────────────┐ ┌─────────────────────────┐
│   PHÂN TÍCH PHÁP LÝ     │ │    THỐNG KÊ THỰC CHỨNG  │ │    SO SÁNH LUẬT HỌC     │
│   (Doctrinal Analysis)  │ │   (Empirical Synthesis) │ │  (Comparative Research) │
│- Hệ thống hóa văn bản   │ │- 625.642 án tồn đọng    │ │- Mô hình Pháp (Huissier)│
│  (Nghị định 08/2020)    │ │- 53 VP TPL, 134 TPL     │ │- Mô hình Estonia        │
│- Đánh giá thứ bậc luật  │ │- 9.800 biên chế THADS   │ │- Mô hình Trung Quốc     │
└─────────────────────────┘ └─────────────────────────┘ └─────────────────────────┘

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng lập trường Hiện thực hóa Phê phán (Critical Realism) kết hợp phương pháp luận Duy vật biện chứng và Duy vật lịch sử. Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp kết hợp phân tích chuẩn tắc pháp lý (Doctrinal Legal Research) với khảo cứu thực chứng xã hội học pháp luật (Socio-legal Empirical Analysis), cho phép đánh giá quy phạm pháp luật trong mối tương quan với các động thái vận hành thực tế của bộ máy tư pháp.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu trải qua 4 bước kiểm chứng nghiêm ngặt:

  • Thu thập dữ liệu thứ cấp: Tổng hợp báo cáo thống kê chính thức từ Bộ Tư pháp, Tổng cục THADS, Cục Bổ trợ Tư pháp, và Viện Khoa học Pháp lý qua các giai đoạn 2009–2015 (thí điểm) và 2016–2023 (triển khai toàn quốc).
  • Phương pháp so sánh luật học: Khảo cứu đối chiếu mô hình tổ chức thi hành án của Cộng hòa Pháp, Estonia, Liên bang Nga và Trung Quốc nhằm đúc kết bài học thích ứng thể chế.
  • Kỹ thuật tam giác hóa (Triangulation): Đối chiếu chéo giữa dữ liệu văn bản quy phạm pháp luật, số liệu thụ lý thi hành án thực tế và kết quả khảo sát nhận thức xã hội để bảo đảm tính khách quan.

Data và phân tích

Nghiên cứu sử dụng tập dữ liệu quy mô quốc gia:

  • Mẫu khảo sát giai đoạn thí điểm gồm 13 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương với 53 Văn phòng Thừa phát lại, 134 Thừa phát lại và 295 Thư ký nghiệp vụ.
  • Dữ liệu so sánh đối chuẩn: 2.782 công chứng viên đang hành nghề trên 63 tỉnh, thành phố nhằm minh chứng cho quy luật phát triển của mô hình xã hội hóa bổ trợ tư pháp khi có khung khổ Luật điều chỉnh.
  • Toàn bộ dữ liệu định lượng được phân loại và kiểm định tính nhất quán logic, làm cơ sở cho các suy diễn quy nạp thể chế.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

  1. Nghịch lý thứ bậc hiệu lực pháp lý: Luận án phát hiện "điểm nghẽn thể chế lớn nhất" là sự thiếu vắng đạo luật chuyên ngành. Mặc dù nghề Thừa phát lại đã vận hành toàn quốc hơn 6 năm, văn bản điều chỉnh cao nhất vẫn chỉ dừng ở Nghị định số 08/2020/NĐ-CP, trong khi các quyền năng can thiệp tài sản và quyền công dân đều do Luật Thi hành án dân sự và Bộ luật Tố tụng dân sự điều chỉnh.
  2. Cạnh tranh bất bình đẳng và phân định thẩm quyền mờ nhạt: Chưa có ranh giới phân định thẩm quyền rõ ràng giữa cơ quan THADS công và Văn phòng Thừa phát lại; cơ chế phối hợp liên ngành (ngân hàng, tài nguyên môi trường, công an) chưa công nhận đầy đủ giá trị pháp lý từ các biên bản xác minh của Thừa phát lại, dẫn đến tình trạng TPL bị từ chối cung cấp thông tin tài sản.
  3. Hiệu quả phân hóa sâu sắc giữa các mảng nghiệp vụ: Dữ liệu thực chứng chỉ ra hoạt động tống đạt văn bản tư pháp đạt hiệu quả cao nhất (giảm tải hơn 30% áp lực hành chính cho Tòa án), trong khi hoạt động trực tiếp thi hành án đạt tỷ lệ rất thấp do tâm lý e ngại chi phí dịch vụ của người dân và sự thiếu hụt cơ chế cưỡng chế trực tiếp của TPL.
  4. Rào cản tâm lý bao cấp tư pháp: Tồn tại sự ỷ lại mang tính quán tính lịch sử của người dân vào cơ quan nhà nước ("Nhà nước ta là Nhà nước của dân, do dân, vì dân nên Nhà nước phải đảm nhiệm, phải bao cấp hoạt động này"), tạo sức ỳ xã hội cản trở sự phát triển của các tổ chức tư nhân.

Implications đa chiều

  • Về mặt học thuật: Cung cấp hệ thống khái niệm, đặc điểm và bản chất khoa học chuẩn xác về XHHTHADS trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
  • Về mặt lập pháp: Đề xuất lộ trình xây dựng và ban hành Luật Thừa phát lại độc lập, hoặc sửa đổi căn bản Luật THADS theo hướng bổ sung một chương riêng quy định địa vị pháp lý độc lập của TPL.
  • Về mặt quản lý thực tiễn: Thiết lập cơ chế liên thông dữ liệu điện tử giữa Văn phòng TPL với hệ thống đăng ký giao dịch bảo đảm, ngân hàng và cơ quan quản lý đất đai nhằm bảo đảm quyền xác minh điều kiện thi hành án thực chất.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số giới hạn nghiên cứu khách quan:

  • Giới hạn dữ liệu tài chính: Do tính chất bảo mật kinh doanh của các Văn phòng TPL tư nhân, việc tiếp cận chi tiết biểu phí dịch vụ thực tế và doanh thu hoạt động còn bị giới hạn ở số liệu báo cáo tổng hợp.
  • Phạm vi đối tượng: Nghiên cứu chủ động không đi sâu vào hoạt động lập vi bằng và mảng bán đấu giá/định giá tài sản độc lập để tập trung tối đa vào ba trụ cột thi hành án cốt lõi.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Agenda) mở ra 4 hướng tiếp cận:

  1. Nghiên cứu mô hình Chuyển đổi số và Thi hành án điện tử (e-Enforcement) trong hệ thống văn phòng Thừa phát lại tư nhân.
  2. Đánh giá tác động kinh tế lượng về chi phí - lợi ích xã hội khi chuyển giao 100% việc tống đạt văn bản tư pháp cho khu vực tư nhân.
  3. Thiết lập mô hình quản trị rủi ro và Quỹ bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp của Hiệp hội Thừa phát lại toàn quốc.
  4. Nghiên cứu so sánh chuyên sâu cơ chế cưỡng chế tài sản số và tiền mã hóa trong hoạt động THADS tư nhân.

Tác động và ảnh hưởng

               ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐
               │              HỆ THỐNG TÁC ĐỘNG ĐA CHIỀU                 │
               └────────────────────────────┬────────────────────────────┘
                                            │
        ┌───────────────────┬───────────────┴───────────────┬───────────────────┐
        ▼                   ▼                               ▼                   ▼
┌───────────────┐   ┌───────────────┐               ┌───────────────┐   ┌───────────────┐
│ HỌC THUẬT     │   │ CHÍNH SÁCH    │               │ KINH TẾ       │   │ XÃ HỘI        │
│ Cung cấp hệ   │   │ Cung cấp luận │               │ Tiết kiệm     │   │ Đa dạng hóa   │
│ thống lý luận │   │ cứ ban hành   │               │ ngân sách nuôi│   │ lựa chọn dịch │
│ hoàn chỉnh    │   │ Luật TPL      │               │ 9.800 cán bộ  │   │ vụ tư pháp    │
└───────────────┘   └───────────────┘               └───────────────┘   └───────────────┘
  • Giá trị học thuật: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo nền tảng cho đào tạo sau đại học và nghiên cứu lập pháp tư pháp tại Việt Nam.
  • Tác động chính sách: Cung cấp trực tiếp luận cứ khoa học cho Bộ Tư pháp và Quốc hội trong việc hoạch định chính sách sửa đổi Luật THADS và xây dựng đạo luật về Thừa phát lại.
  • Lợi ích kinh tế - xã hội: Giảm tải gánh nặng ngân sách nhà nước cho việc nuôi dưỡng bộ máy gần 10.000 biên chế THADS, rút ngắn thời gian thu hồi nợ đọng cho các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp, khơi thông dòng vốn trong nền kinh tế.

Đối tượng hưởng lợi

  • Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận hệ thống luận điểm lý luận vững chắc, dữ liệu thực chứng tin cậy và phương pháp phân tích luật học kết hợp xã hội học.
  • Cơ quan Hoạch định chính sách (Bộ Tư pháp, Ủy ban Tư pháp của Quốc hội): Nhận diện chính xác các xung đột pháp luật thực định để hoàn thiện thể chế.
  • Đội ngũ Thừa phát lại và Chấp hành viên: Nắm vững ranh giới thẩm quyền, cơ sở pháp lý để thực thi an toàn nghề nghiệp và nâng cao hiệu quả tác nghiệp.
  • Doanh nghiệp & Đương sự: Có thêm căn cứ đánh giá để chủ động lựa chọn dịch vụ THADS tư nhân uy tín, tối ưu hóa thời gian bảo vệ tài sản hợp pháp.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng Lý thuyết Quản trị công mới (New Public Management) vào lĩnh vực tư pháp Việt Nam bằng việc chuẩn hóa khái niệm "xã hội hóa tổ chức và hoạt động THADS", xác lập bản chất pháp lý của Thừa phát lại là thiết chế "công lại" thực hiện dịch vụ công quyền năng hạn chế dưới sự ủy quyền có điều kiện của Nhà nước.

2. Điểm mới về phương pháp luận so với các công trình trước đây?

Khác với các nghiên cứu của Lê Xuân Hồng (2001) hay Tạ Quỳnh Anh (2015) vốn chỉ dừng lại ở phân tích định tính quy phạm trong giai đoạn thí điểm, luận án này áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp phân tích quy chuẩn thứ bậc hiệu lực văn bản với tổng hợp dữ liệu thực chứng 6 năm triển khai toàn quốc (2016–2023).

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực tiễn là gì?

Phát hiện về "sự chênh lệch nghịch đảo hiệu quả": Thừa phát lại đạt thành công vượt bậc ở mảng tống đạt giấy tờ tư pháp nhưng gần như bị tê liệt ở khâu trực tiếp tổ chức thi hành án do sự thiếu đồng bộ của các văn bản dưới luật so với các đạo luật tố tụng chuyên ngành.

4. Quy trình nhân rộng và điều kiện kiểm chứng thực tế?

Mô hình yêu cầu ba điều kiện tiên quyết: (i) Ban hành Luật Thừa phát lại độc lập; (ii) Mở cổng liên thông dữ liệu xác minh tài sản tập trung từ hệ thống tài chính - địa chính; (iii) Thành lập Hiệp hội nghề nghiệp Thừa phát lại toàn quốc để giám sát đạo đức hành nghề.

5. Tầm nhìn chiến lược 10 năm được xác lập ra sao?

Luận án phác thảo lộ trình hai bước: Giai đoạn 2023–2030 duy trì mô hình bán công/hỗn hợp song hành; sau năm 2030, khi thể chế hoàn thiện và đội ngũ TPL lớn mạnh, chuyển giao toàn diện mảng thi hành án theo yêu cầu sang khu vực tư nhân, Nhà nước chỉ giữ lại quyền thi hành án chủ động thu nộp ngân sách.

Kết luận

  1. Khẳng định tính tất yếu khách quan và cơ sở khoa học vững chắc của chủ trương xã hội hóa thi hành án dân sự trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.
  2. Xác lập hệ thống lý luận hoàn chỉnh về bản chất pháp lý, đặc điểm và nội dung của XHHTHADS trên cả hai phương diện tổ chức bộ máy và hoạt động nghiệp vụ.
  3. Đánh giá toàn diện, khách quan thực trạng 6 năm thi hành pháp luật Thừa phát lại trên phạm vi toàn quốc (2016–2023), chỉ rõ các xung đột thể chế cốt lõi.
  4. Đề xuất mô hình tổ chức THADS bán công (hỗn hợp) thích ứng cho giai đoạn đến năm 2030, bảo đảm sự cân bằng giữa hiệu quả kinh tế và an toàn pháp lý công quyền.
  5. Kiến nghị giải pháp mang tính đột phá về việc ban hành Luật Thừa phát lại nhằm giải quyết dứt điểm nghịch lý văn bản dưới luật điều chỉnh quyền công dân.
  6. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật tiên phong về chuyển đổi số tư pháp và liên thông dữ liệu bảo đảm quyền tài sản trong nền kinh tế thị trường hiện đại.