chương 1 Tư vấn hướng nghiệp cho học sinh THPT có những nét riêng của đặc điểm lứa tuổi. Học sinh THPT bắt đầu nhận thức được vị trí, vai trò của mình trong gia đình và ngoài xã hội, đã đến lúc các em thấy cần phải chuẩn bị bước vào cuộc sống và chọn nghé nghiệp tương lai cho mình. Trong quá trình tìm hiểu về thế giới nghề nghiệp và trước khi quyết định chọn nghề, ở học sinh cần được tư van hướng nghiệp. Biểu hiện rõ nét của nhu cầu này là việc học sinh bắt đầu tìm hiểu về năng lực, sở trường của bản thân, biết đối chiếu năng lực đề đầu tư việc học phù hợp, tìm kiếm phương pháp học thích hợp đối với những môn học có liên quan đến ngành nghề mà cá nhân dự định chọn.
Đông thời, cá nhân có sự chủ động tìm kiêm, chọn lọc các thông tin liên quan đến nghề định chọn, chủ động tìm kiếm sự tư vấn với mong muốn để có quyết định chọn nghê đúng dan. CHƯƠNG 2 TONG QUAN VAN DE NGHIÊN CỨU 2. GIỚI THIEU VAN DE NGHIÊN CỨU 2. Hướng nghiệp Có nhiêu khái niệm khác nhau vê hướng nghiệp, nhưng đê phù hợp với dé tài, nghiên cứu chọn khái niệm sau đê làm cơ sở cho việc nghiên cứu: Viện Khoa học giáo dục (1984): “Hướng nghiệp là những biện pháp dựa trên cơ sở tâm lý học, y học và nhiều khoa học khác dé giúp đỡ học sinh phù hợp với yêu cầu xã hội, đồng thời thoả mãn tối đa nguyện vọng, thích hợp với những năng lực, sở trường và điều kiện tâm lý cá nhân nhằm mục đích phân bồ hợp lý va sử dụng có hiệu quả nhất lực lượng dự trữ sẵn có của đất nước”.
Có thể nói, hướng nghiệp là sự kết hợp tương đối hài hoà giữa nhu cầu của mỗi cá nhân và nhu cầu xã hội; đặt nhiệm vụ đảo tạo con người cho xã hội làm nhiệm vụ trung tâm trước tiên, đồng thời luôn đảm bảo tính cá thể trong sự phát triển tự do của mỗi nhân cách. Mặt khác, hướng nghiệp cũng đề cập tới tính chất phức tạp của công tác hướng nghiệp, đòi hỏi phải có sự tham gia đông bộ của nhiêu bộ phận xã hội, nhăm giải quyết hợp lý lực lượng lao động dự trữ săn có của đât nước. Nói một cách cụ thể, hướng nghiệp chính là quá trình hướng dẫn chọn nghê, quá trình chuân bị cho thê hệ trẻ bước vào cuộc sông lao động sản xuât. Đây là một hệ thống các biện pháp tác động của gia đình, nhà trường và xã hội cùng phối hợp thực hiện, trong đó nhà trường phải nam giữ vai trò chủ đạo trong việc hướng dẫn thế hệ trẻ sẵn sàng đi vào lao động ở các ngành nghề, tại những nơi mà xã hội đang cần, đồng thời cũng phù hợp với hứng thú, năng lực của cá nhân.
Tư vấn Theo Nguyễn Thơ Sinh (2006), các chuyên gia hiệp hội tâm lý học Mỹ “Tư vấn tâm lý là quá trình giúp cá nhân khắc phục những trở ngại tâm lý trong quá trình trưởng thành, khiến người ta phát triển một cách lý tưởng”. Tổ chức tư vấn thế giới định nghĩa như sau “Tư vấn là một quá trình trợ giúp dựa trên các kỹ năng, trong đó một người dành thời gian, sự quan tâm và sử dụng thời gian một cách có mục đích dé giúp đỡ than chu khai thác tình huống, xác định và triển khai các giải pháp khả thi trong thời gian cho phép”. Người tư vấn có thể đóng vai trò như người chịu trách nhiệm tìm ra những giải pháp (R. Schein, 1969); hay thu thập thông tin, chan đoán van dé và đề xuất giải pháp (D.
Brukbaker, 1976); hoặc là người định hướng, điều phối tiến trình giải quyết vấn đề (R. Với tác giả Nguyễn Ngọc Minh (2007): “Tư vấn là sự tương tác giữa nhà tư vân va thân chủ, trong quá trình nay, nha tu vân sử dụng các kỹ năng 10 chuyên môn giúp thân chủ khơi dậy tiềm năng để họ tự giải quyết vấn đề đang gap phải”. Nhìn chung, theo định nghĩa của các tác giả về tư vấn thì tư vấn chính là quá trình thu thập thông tin, chân đoán vấn đề thân chủ đang vướng mắc, sau đó băng những kỹ năng và kiến thức chuyên môn giúp thân chủ tìm ra hướng giải quyết tốt nhất. Tóm lại, tư van là quá trình trợ giúp của người tu van đối với thân chủ bang cach sử dung tối đa những kiến thức chuyên môn và kỹ năng mà người tư vân có để giúp thân chủ giải quyết những vấn đề khó khăn đang vướng mắc.
Tư vấn vừa phải có tính chuyên nghiệp, vừa phải có tính hệ thống. Tư vấn hướng nghiệp Theo tác giả Phan Thị Tố Oanh (1996): Tư van hướng nghiệp là hệ thống biện pháp tâm lý giáo dục nhằm đánh giá toàn bộ năng lực thể chất và trí tuệ của thanh thiếu niên, đối chiếu những năng lực đó với những yêu cầu do nghề đặt ra với người lao động, có cân nhắc đến nhu cầu nhân lực của địa phương, xã hội, trên cơ sở đó cho họ những lời khuyên về chọn nghề, có căn cứ khoa học, loại bỏ những trường hợp may rủi, thiếu chín chắn khi chọn nghề nhằm mục đích giúp thanh thiếu niên nhận ra chính mình, tạo điều kiện cho họ phát huy cao độ sở trường cũng như trong bước đường hoạt động nghề nghiệp tương lai. Như vậy, theo nhận định của phần đông các tác giả (ong và ngoài nước) thì mục đích của tư van hướng nghiệp chính là giúp học sinh nhận biết được những đặc điểm tâm sinh lý vốn có của bản thân và những nhu cầu của xã hội trong lựa chọn nghề. Tư vấn hướng nghiệp rất có ích cho học sinh vì nó không chỉ đề cập đến nhân cach, mơ ước, sở thích, nguyện vọng của học sinh ma con đề cập đến những yếu tố khác trong bức tranh nghề nghiệp rộng lớn, từ đó giúp học sinh có thể lựa chọn được cho mình một nghề phù hợp cho tương lai.
Tư vấn hướng nghiệp giúp cho học sinh có một cái nhìn từ “bén trong” và học sinh có cơ hội lựa chọn, an tâm, dành hết năng lực và công sức của bản thân một khi đã chọn được một nghề thích hợp cho mình. Trên cơ sở cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản của các môn học, những hiểu biết về các ngành nghề trong xã hội, tư van hướng nghiệp giúp học sinh nhận thức đúng dan hơn về nghề nghiệp mà mình định chọn. Đồng thời giúp cho các em tự đánh giá những đặc điểm tâm sinh lý của cá nhân. Từ đó giúp cho các em có thê tự đối chiếu những đặc điểm tâm sinh lý của mình với những yêu cầu của nghề nghiệp đòi hỏi, dé các em tự xác định được nghề nghiệp tương lai phù hợp của mình.
Từ sự phân tích nội hàm của khái niệm tư vấn hướng nghiệp nói trên; trong nghiên cứu này sẽ sử dụng khái niệm sau đây làm công cụ để tiến hành việc nghiên cứu: Tư vấn hướng nghiệp là một hệ thống những biện pháp thích hợp nhằm đánh giá toàn bộ năng lực thể chất và trí tuệ của thanh thiêu niên, đôi chiếu 11 những năng lực đó với những yêu cầu do nghề đặt ra đối với người lao động, bên cạnh có cân nhắc đến nhu cầu nhân lực của thị trường lao động. Trên cơ sở đó cho họ những lời khuyên đúng đắn về chọn nghề, có căn cứ khoa học, và loại bỏ những trường hợp thiếu chin chắn khi chọn nghề. Tư vấn hướng nghiệp cho học sinh phổ thông thực tế là dựa trên một loạt các phép đo vào những thời điểm thích hợp nhằm tìm ra những đặc điểm tâm — sinh lý của học sinh, đối chiếu với yêu cầu của hệ thống nghề nghiệp, nhằm cho học sinh lời khuyên lựa chọn hướng di sau khi tốt nghiệp THCS, THPT một cách phù hợp nhất. Tư vấn nghề là khâu trung gian của công tác hướng nghiệp, mục đích của tư van nghề là giúp học sinh hiểu rõ về mình trước khi có quyết định lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai.
Mục đích này cũng có ý nghĩa là làm sao có thể đưa ra những lời khuyên sát hợp, có cơ sở khoa học, dựa trên những phép đo nhằm giúp học sinh tự giác, độc lập lựa chọn nghề trong tương lai, biết vạch kế hoạch học tập và tu dưỡng sao cho đạt được nguyện vọng nghé nghiệp của bản thân. Tuy nhiên do đối tượng là học sinh phô thông, chưa có ý định rõ ràng với một nghề cụ thể nên phải được tư van hướng học tập, hướng nghề tương lai. Chính vì vậy khái niệm “tư van nghé” được mở rộng hơn, đó chính là khái niệm “Tư van hướng nghiệp”. Theo Bộ GD-ĐT (2004): Tư vấn hướng nghiệp là hệ thống những biện pháp tâm lý- giáo dục nhằm đánh giá toàn bộ năng lực thé chất và trí tuệ của thanh thiếu niên, đối chiếu các năng lực đó với những yêu cầu do nghề hay nhóm nghề đặt ra đối với người lao động, có cân nhắc đến nhu cầu nhân lực của địa phương và xã hội, rôi trên cơ sở đó cho họ những lời khuyên về chọn nghề có căn cứ khoa học, loại bỏ những trường hợp may rủi, thiếu chính chăn trong khi chọn nghề.
LƯỢC KHAO VAN ĐÈ NGHIÊN CỨU Tư vấn hướng nghiệp đang phát triển khá mạnh trong hệ thống giáo dục đương đại của thế giới hiện nay, không chỉ ở các nước phát triển mà ở các nước đang phát triển cũng rất quan tâm, trong đó có Việt Nam. Đây được xem là công cụ hữu hiệu mang tính chiến lược nhằm bảo đảm chất lượng giáo dục và tạo ra sự phù hợp giữa hoạt động trong nhà trường và thị trường lao động ngoài xã hội để “hướng tới việc tăng cường chức năng xã hội của các cơ sở giáo dục trong bối cảnh hội nhập và cạnh tranh phát triển lành mạnh. Đồng thời tư vấn hướng nghiệp được coi là điều kiện không thé thiếu cho sự lựa chọn và phát triển đúng đắn nghề nghiệp của thé hệ trẻ. Nghiên cứu ở nước ngoài Theo Đỗ Thị Lệ Hằng (2010): Hướng nghiệp xuất hiện đầu tiên ở Mỹ, bắt đầu từ năm 1850 đến 1940, gan liền với những cá nhân như Francis Galton, Wilheim, James Cattell, Alfret Binet, Frank Parsons, Robert Yerkes, và E.
Cuối những năm 1800, một hệ thong công nghiệp với quy mô 12 lớn ra đời đã làm thay đổi mạnh mẽ môi trường làm việc và điều kiện sống. Khu vực đô thị phát triên, cùng với tôc độ phát triên và tập trung hóa công nghiệp đã thu hút rât nhiêu người lao động từ các khu vực nông thôn.