Luận án tiến sĩ: Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng của các ngân hàng TMCP tại Hà Nội

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích cải thiện kết quả hoạt động tín dụng của các ngân hàng thương mại cổ phần tmcp trên địa bàn thành, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Tác giả: Vũ Anh Quân
• Người hướng dẫn: PGS. Phan Thị Thu Hà
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng của các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan về hiệu quả tín dụng và các nhân tố ảnh hưởng
• 1.2. Các nghiên cứu nước ngoài
• 1.3. Các nghiên cứu trong nước
• 1.4. Những nội dung đã thống nhất và khoảng trống cần nghiên cứu trong luận án về hiệu quả hoạt động tín dụng của ngân hàng
• 1.5. Những nội dung đã thống nhất về hiệu quả hoạt động tín dụng qua các nghiên cứu trong nước cũng như nước ngoài
• 1.6. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.7. Phương pháp nghiên cứu
• 1.8. Tiếp cận vấn đề nghiên cứu
• 1.9. Phương pháp thu thập số liệu
• 1.10. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 1.11. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Tổng quan về hoạt động tín dụng của Ngân hàng thương mại
• 2.2. Ngân hàng thương mại
• 2.3. Hiệu quả hoạt động tín dụng của Ngân hàng thương mại
• 2.4. Khái niệm hiệu quả tín dụng
• 2.5. Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động tín dụng của NHTM
• 2.6. Các nhân tố ảnh hưởng tới chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động tín dụng
• 2.7. Một số nhân tố khác ảnh hưởng đến chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tín dụng
• 2.8. Kinh nghiệm về nâng cao hiệu quả tín dụng của một số ngân hàng trên thế giới và bài học rút ra đối với các NHTM Việt Nam
• 2.8.1. Kinh nghiệm về nâng cao hiệu quả tín dụng của một số ngân hàng trên thế giới
• 2.8.2. Bài học kinh nghiệm về nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng đối với hệ thống Ngân hàng thương mại Việt Nam hiện nay
• 2.9. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI
• 3.1. Đánh giá chung về hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn Hà Nội
• 3.2. Quá trình hình thành phát triển của các Ngân hàng thương mại cổ phần tại Hà Nội
• 3.3. Kết quả hoạt động kinh doanh
• 3.4. Phân tích hiệu quả hoạt động tín dụng của các ngân hàng TMCP trên địa bàn Hà Nội
• 3.4.1. Chỉ tiêu phân tích hiệu quả hoạt động tín dụng
• 3.4.2. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả tín dụng của các ngân hàng TMCP trên địa bàn TP Hà Nội
• 3.5. Đánh giá hoạt động tín dụng của các Ngân hàng TMCP trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 3.5.1. Kết quả đạt được
• 3.5.2. Hạn chế, nguyên nhân
• 3.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI
• 4.1. Định hướng cơ bản về hoạt động tín dụng hiện nay
• 4.2. Định hướng phát triển tín dụng của Chính phủ và NHNN
• 4.3. Định hướng phát triển tín dụng trên địa bàn TP Hà Nội
• 4.4. Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng của các Ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn Hà Nội
• 4.4.1. Tăng trưởng tín dụng ổn định
• 4.4.2. Tăng chênh lệch lãi suất cho vay và huy động vốn
• 4.4.3. Giảm nợ xấu
• 4.4.4. Nâng cao công tác định giá tài sản đảm bảo
• 4.4.5. Nâng cao công tác quản lý chi phí lương nhân viên
• 4.4.6. Các giải pháp khác
• 4.5. Một số khuyến nghị
• 4.5.1. Một số khuyến nghị đối với các cơ quan quản lý nhà nước
• 4.5.2. Một số khuyến nghị đối với các Ngân hàng TMCP trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 4.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN NỘI DUNG LUẬN ÁN CỦA TÁC GIẢ ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ VÀ SƠ ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng quan nghiên cứu về hiệu quả tín dụng và phương pháp nghiên cứu

Chương này tổng hợp các nghiên cứu liên quan đến hiệu quả tín dụng và các nhân tố ảnh hưởng. Các nghiên cứu nước ngoài và trong nước đều tập trung vào việc đánh giá hiệu quả tín dụng thông qua các chỉ tiêu tài chính và quản lý rủi ro. Khoảng trống nghiên cứu được xác định là sự thiếu hụt các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả tín dụng trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt. Phương pháp nghiên cứu bao gồm thu thập số liệu từ các báo cáo tài chính của các ngân hàng TMCP tại Hà Nội, phân tích định lượng và định tính để đánh giá hiệu quả tín dụng.

1.1. Tổng quan các nghiên cứu về hiệu quả tín dụng

Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng hiệu quả tín dụng phụ thuộc vào nhiều yếu tố như quản lý rủi ro, chính sách tín dụng và môi trường kinh tế. Các nghiên cứu nước ngoài tập trung vào việc áp dụng các mô hình định lượng để đo lường hiệu quả tín dụng, trong khi các nghiên cứu trong nước chủ yếu phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp cải thiện.

1.2. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu bao gồm thu thập số liệu từ các báo cáo tài chính của các ngân hàng TMCP tại Hà Nội, sử dụng các chỉ tiêu như tỷ suất lợi nhuận thuần từ hoạt động tín dụng để đánh giá hiệu quả tín dụng. Phân tích định lượng được áp dụng để xác định mức độ ảnh hưởng của các nhân tố như rủi ro tín dụng và chi phí dự phòng.

II. Hiệu quả hoạt động tín dụng của các ngân hàng thương mại

Chương này phân tích hiệu quả tín dụng của các ngân hàng TMCP thông qua các chỉ tiêu tài chính như tỷ suất lợi nhuận thuần từ hoạt động tín dụng. Các nhân tố ảnh hưởng bao gồm rủi ro tín dụng, chi phí dự phòng và chính sách quản lý. Kinh nghiệm từ các ngân hàng quốc tế được đưa ra để rút ra bài học cho các ngân hàng TMCP tại Hà Nội.

2.1. Khái niệm và chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tín dụng

Hiệu quả tín dụng được đo lường thông qua các chỉ tiêu như tỷ suất lợi nhuận thuần từ hoạt động tín dụng, tỷ lệ nợ xấu và chi phí dự phòng. Các chỉ tiêu này phản ánh khả năng sinh lời và mức độ rủi ro trong hoạt động tín dụng của các ngân hàng TMCP.

2.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả tín dụng

Các nhân tố chính ảnh hưởng đến hiệu quả tín dụng bao gồm rủi ro tín dụng, chi phí dự phòng, chính sách quản lý và môi trường kinh tế. Việc quản lý hiệu quả các nhân tố này là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả tín dụng.

III. Hiệu quả hoạt động tín dụng của các ngân hàng TMCP tại Hà Nội

Chương này đánh giá thực trạng hiệu quả tín dụng của các ngân hàng TMCP tại Hà Nội thông qua phân tích các chỉ tiêu tài chính và nhân tố ảnh hưởng. Kết quả cho thấy mặc dù các ngân hàng TMCP đã đạt được một số thành tựu, nhưng vẫn tồn tại nhiều hạn chế như tỷ lệ nợ xấu cao và chi phí dự phòng lớn.

3.1. Đánh giá chung về hoạt động tín dụng

Các ngân hàng TMCP tại Hà Nội đã đạt được những kết quả nhất định trong hoạt động tín dụng, cung cấp nguồn vốn cho phát triển kinh tế. Tuy nhiên, tỷ lệ nợ xấu và chi phí dự phòng vẫn là những thách thức lớn.

3.2. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng

Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả tín dụng bao gồm rủi ro tín dụng, chi phí dự phòng và chính sách quản lý. Việc quản lý hiệu quả các nhân tố này là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả tín dụng.

IV. Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng

Chương này đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả tín dụng của các ngân hàng TMCP tại Hà Nội. Các giải pháp bao gồm tăng trưởng tín dụng ổn định, giảm nợ xấu, nâng cao công tác định giá tài sản và quản lý chi phí. Các khuyến nghị được đưa ra nhằm hỗ trợ các ngân hàng TMCP trong việc cải thiện hiệu quả tín dụng.

4.1. Giải pháp tăng trưởng tín dụng ổn định

Để nâng cao hiệu quả tín dụng, các ngân hàng TMCP cần duy trì tốc độ tăng trưởng tín dụng ổn định, đồng thời kiểm soát chặt chẽ rủi ro tín dụng và chi phí dự phòng.

4.2. Giải pháp giảm nợ xấu

Việc giảm nợ xấu là yếu tố quan trọng để cải thiện hiệu quả tín dụng. Các ngân hàng TMCP cần áp dụng các biện pháp quản lý rủi ro hiệu quả và tăng cường công tác thẩm định tín dụng.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh hệ thống tài chính Việt Nam giai đoạn 2012–2016 chứng kiến bước ngoặt tái cấu trúc sâu rộng sau chu kỳ tăng trưởng tín dụng nóng 2007–2010. Ngành ngân hàng phải đối mặt với áp lực nợ xấu tăng vọt, tình trạng tài sản bảo đảm suy giảm giá trị và chi phí dự phòng rủi ro bào mòn nghiêm trọng lợi nhuận thực tế. Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng (Mã số: 62340201) của nghiên cứu sinh Vũ Anh Quân, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Phan Thị Thu Hà tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (Hà Nội, 2017), mang tiêu đề: "Nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng của các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn Hà Nội". Công trình thể hiện tính tiên phong khi tiếp cận hiệu quả tín dụng dưới góc độ tài chính thực chất, gắn liền trực tiếp với việc phản ánh trung thực chi phí trích lập dự phòng rủi ro và các cam kết tái thiết hệ thống theo Quyết định của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước (NHNN).

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) mà luận án định vị bắt nguồn từ sự thiếu vắng các nghiên cứu thực nghiệm đánh giá hiệu quả tín dụng độc lập dựa trên chỉ số tỷ suất lợi nhuận thuần từ hoạt động tín dụng trong bối cảnh các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) chịu tác động mạnh mẽ từ đề án xử lý nợ xấu 2011–2015 và chuyển tiếp sang 2016–2020. Trong khi các nghiên cứu trong nước trước đó (Nguyễn Kim Anh, 2004; Trần Thị Xuân Hương, 2004; Phạm Thị Bích Lương, 2006; Nguyễn Thị Như Thủy, 2015) chủ yếu tiếp cận theo góc độ quản trị quy mô, thẩm định kỹ thuật hoặc phân tích tổng quát các chỉ số tài chính ROA, ROE đa mục tiêu, luận án tập trung giải quyết triệt để bài toán: Chi phí dự phòng rủi ro và tổn thất nợ xấu thực tế đã làm sai lệch bản chất sinh lời của danh mục tín dụng như thế nào?

Luận án thiết lập 4 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và các giả thuyết trọng tâm tương ứng:

• RQ1: Hệ thống chỉ tiêu nào phản ánh chính xác và thực chất nhất hiệu quả hoạt động tín dụng (HĐTD) của các NHTMCP trên địa bàn Hà Nội? Giả thuyết H1: Tỷ suất lợi nhuận thuần từ HĐTD (đã trừ chi phí vốn, chi phí hoạt động phân bổ và chi phí trích lập dự phòng rủi ro) là thước đo phản ánh trung thực nhất hiệu quả tài chính của ngân hàng.
• RQ2: Những nhân tố nội tại và vĩ mô nào chi phối trực tiếp đến tỷ suất lợi nhuận thuần từ HĐTD và biên độ tác động của chúng ra sao? Giả thuyết H2: Quy mô dư nợ, chênh lệch lãi suất (spread), tỷ lệ nợ xấu (NPLs) cùng giá trị thực thi của tài sản bảo đảm (TSBĐ) là các nhân tố giải thích phần lớn sự biến động của hiệu quả tín dụng.
• RQ3: Đâu là những thành tựu thực chất và hạn chế mang tính hệ thống trong hoạt động tín dụng của các NHTMCP tại trung tâm tài chính Hà Nội giai đoạn tái cơ cấu 2012–2016?
• RQ4: Những gói giải pháp và khuyến nghị chính sách nào có khả năng tạo ra bước đột phá giúp ổn định tăng trưởng tín dụng và tối ưu hóa năng lực sinh lời an toàn cho hệ thống?

Khung lý thuyết của công trình tích hợp Lý thuyết Tối ưu hóa Hiệu quả Pareto và Định lý Phúc lợi thứ nhất (Vilfredo Pareto; Kenneth Arrow & Gerard Debreu), Khung chuẩn mực Giám sát Ngân hàng Basel II (BCBS, 2005), cùng Lý thuyết Quản trị Rủi ro và Bất đối xứng Thông tin trong trung gian tài chính. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 14 NHTMCP không do Nhà nước chi phối có hội sở chính đặt tại địa bàn Hà Nội trong khung thời gian 2012–2016. Để đảm bảo tính đại diện, luận án chọn mẫu khảo sát sâu 05 NHTMCP quy mô lớn nhất gồm: MBB, TCB, VPB, SHB, MSB và so sánh đối chuẩn (benchmarking) trực tiếp với Vietcombank (VCB) – ngân hàng thương mại nhà nước đầu ngành có chất lượng hoạt động chuẩn mực.

Tác động định lượng mang tính nền tảng của mẫu nghiên cứu được thể hiện rõ: Tại thời điểm năm 2016, tổng tài sản của 14 NHTMCP không do nhà nước chi phối tại Hà Nội đạt 1.774 nghìn tỷ đồng, trong đó 05 ngân hàng nghiên cứu đạt 1.574 nghìn tỷ đồng (chiếm tỷ trọng áp đảo 57% quy mô vốn hóa toàn địa bàn); tổng dư nợ cho vay đạt 1.957 nghìn tỷ đồng, trong đó 05 ngân hàng này chiếm 635.521 tỷ đồng (chiếm 63%); tổng vốn điều lệ đạt 103.924 tỷ đồng, trong đó 05 ngân hàng chiếm 58.132 tỷ đồng (chiếm 56%). Kết quả nghiên cứu vì vậy mang giá trị khái quát hóa và độ tin cậy thực tiễn cao cho toàn hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu học thuật quốc tế và trong nước về hiệu quả tín dụng phản ánh một tiến trình phát triển lý thuyết đa diện. Dòng nghiên cứu quốc tế tập trung phân tích mối quan hệ hữu cơ giữa quản lý rủi ro tín dụng, chất lượng tài sản và năng lực sinh lời. Allen N. Calem & Michael LaCour (2001) khẳng định tài sản bảo đảm là công cụ giảm thiểu rủi ro cốt lõi, tác động trực tiếp đến xác suất tổn thất khi vỡ nợ. Stephan Cowan, Glen Bullivant & Robert Addlestone (2004) nhấn mạnh: "vấn đề quan trọng là các ngân hàng phải luôn duy trì được mức độ rủi ro cho vay thấp nhất đồng thời phải có các biện pháp hữu hiệu cũng như các cách thức để thu hồi nợ tốt nhất". Quan điểm này được củng cố bởi Marrison (2002), chỉ ra rằng việc tích tụ nợ xấu xuất phát từ các quyết định cấp tín dụng sai lầm và quản trị danh mục tập trung, là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới sụp đổ thể chế tài chính.

Tại các thị trường mới nổi, Ojo (2012) nghiên cứu 5 ngân hàng lớn tại Nigeria (2000–2010) và lượng hóa cụ thể: khi nợ xấu tăng 100% thì tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) giảm 6,2%, nợ mất vốn tăng 100% làm lợi nhuận giảm 0,65%, trong khi tổng dư nợ tăng 100% giúp lợi nhuận tăng 9,6%. Felicia Omowunmi Olokoyo (2011) sử dụng mô hình Vector Autoregression (VAR) trên dữ liệu 89 ngân hàng Nigeria (1980–2005) chỉ ra rằng quy mô tiền gửi và cơ cấu danh mục tài sản quyết định năng lực cung ứng tín dụng an toàn. Về phương diện toàn cầu hóa, Bogdan Florin Filip (2015) khảo sát nợ xấu tại Romania và Liên minh Châu Âu (EU) giai đoạn 2000–2012, chỉ ra nợ xấu tại Romania tăng vọt lên 3,33% năm 2011 và trung bình EU tăng từ 3,8% (năm 2000) lên 6,0% (năm 2011), tương quan chặt chẽ với suy giảm GDP, biến động lạm phát và thất nghiệp.

Ở góc độ học thuật trong nước, các nghiên cứu đã phát triển từ phân tích định tính sang đo lường định lượng các khía cạnh nghiệp vụ. Trần Thị Hồng Hạnh (1996) và Nguyễn Văn Hưng (2003) phân tích chất lượng tín dụng và khung pháp lý tài sản thế chấp trong giai đoạn đầu chuyển đổi sang kinh tế thị trường. Phạm Thị Bích Lương (2006) tiếp cận hiệu quả hoạt động ngân hàng thương mại nhà nước qua hệ thống chỉ số tài chính ROA, ROE và an toàn vốn. Nguyễn Thị Thu Đông (2012) khảo sát hệ thống chấm điểm tín dụng nội bộ tại VCB, còn Nguyễn Thị Như Thủy (2015) phân định hiệu quả tín dụng qua hai nhóm chỉ tiêu: chỉ tiêu kết quả cuối cùng (quy mô và lợi nhuận tín dụng) và chỉ tiêu hiệu quả trung gian (tỷ lệ nợ xấu, hệ số thu nợ, vòng quay vốn tín dụng). Lâm Chí Dũng & Phan Đình Anh (2009) ứng dụng mô hình cấu trúc KMV-Merton để lượng hóa rủi ro tín dụng thông qua tỷ lệ cho vay trên giá trị tài sản bảo đảm (LTV) và số lần tái thế chấp tài sản.

Cuộc tranh luận học thuật (scholarly debate) nổi bật xoay quanh hai trường phái đối nghịch:

1. Trường phái mở rộng quy mô (Scale-driven Growth): Cho rằng tăng trưởng nhanh quy mô tín dụng và nới lỏng điều kiện tài sản bảo đảm là động lực chính tối đa hóa lợi nhuận ròng nhờ quy mô kinh tế (Economies of Scale) và bù đắp chi phí cố định.
2. Trường phái an toàn thận trọng (Prudential Risk-adjusted Performance): Cho rằng tăng trưởng tín dụng vượt quá năng lực kiểm soát sẽ tích lũy nợ xấu tiềm ẩn; lợi nhuận danh nghĩa ban đầu sẽ bị triệt tiêu hoàn toàn bởi chi phí dự phòng rủi ro sau chu kỳ 3–5 năm, đòi hỏi phải ưu tiên quản trị rủi ro và thẩm định dòng tiền thay vì chỉ dựa vào tài sản thế chấp.

Vị thế học thuật của luận án được xác lập rõ nét: Thay vì phân tích hiệu quả kinh doanh chung hoặc chỉ đo lường nợ xấu cơ học, luận án đi thẳng vào giải phẫu Tỷ suất lợi nhuận thuần từ HĐTD. Luận án chứng minh rằng các NHTMCP tại Hà Nội từng ghi nhận lợi nhuận sổ sách cao giai đoạn 2007–2010 là do chưa trích lập dự phòng đầy đủ theo giá trị thị trường của rủi ro. Khi cơ quan quản lý siết chặt phân loại nợ theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN và Thông tư 09/2014/TT-NHNN, lợi nhuận của các ngân hàng sụt giảm mạnh, phản ánh giá trị thực chất của danh mục tín dụng.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và kiểm chứng các lý thuyết nền tảng trong bối cảnh đặc thù của nền kinh tế chuyển đổi đang tái cơ cấu hệ thống tài chính:

• Mở rộng Lý thuyết Trung gian Tài chính và Bản chất Tín dụng: Luận án tái khẳng định định nghĩa kinh điển của Ngô Hướng & Tô Kim Ngọc (2001): "Tín dụng là quan hệ vay mượn vốn lẫn nhau dựa trên sự tin tưởng và số vốn đó sẽ được hoàn lại vào một ngày xác định trong tương lai, có thể nói tín dụng là quan hệ chuyển nhượng một lượng giá trị từ người này sang người khác để sở hữu nó và sau một thời gian xác định được thu hồi lại với một lượng giá trị lớn hơn giá trị ban đầu". Luận án bổ sung vào lý thuyết này luận điểm: giá trị hoàn lại trong tương lai chỉ thực sự tạo ra thặng dư kinh tế cho ngân hàng khi thặng dư đó lớn hơn tổng chi phí tổn thất dự kiến (Expected Loss) và chi phí vốn kinh tế (Economic Capital).
• Kiểm chứng Định lý Tối ưu Pareto trong phân bổ tín dụng: Phân bổ tín dụng chỉ đạt tối ưu Pareto khi nguồn vốn chảy vào các chủ thể có khả năng tạo ra dòng tiền bền vững, không tạo ra ngoại ứng tiêu cực là sự đổ vỡ dây chuyền hệ thống qua nợ xấu và nợ tiềm ẩn bán sang VAMC (Công ty Quản lý Tài sản của các Tổ chức Tín dụng Việt Nam).
• Bổ sung Mô hình Cấu trúc Đo lường Hiệu quả Tài chính Tín dụng: Mô hình luận án thiết lập định lượng hóa mối quan hệ cấu trúc giữa 4 trụ cột: $$\text{Lợi nhuận thuần HĐTD} = \text{Thu nhập lãi thuần từ cho vay} - \text{Chi phí hoạt động phân bổ} - \text{Chi phí trích lập dự phòng rủi ro cụ thể & chung}$$

[Quy mô Dư nợ Tín dụng & Cơ cấu Kỳ hạn] 

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đồng thời 3 cơ sở lý thuyết chuẩn mực:

1. Trụ cột 1 của Basel II (BCBS, 2005): Yêu cầu an toàn vốn tối thiểu dựa trên tài sản có rủi ro (RWA) với hệ số CAR $\ge 8%$, gắn việc trích lập dự phòng cụ thể với mức độ suy giảm chất lượng khoản vay.
2. Mô hình Quản trị Rủi ro Tập trung của Citibank: Phân tách ba chức năng độc lập gồm Bộ phận tác nghiệp (Origination), Bộ phận quản lý rủi ro (Risk Approval), và Bộ phận quản lý & xử lý nợ (Work-out/Collection) kết hợp ma trận xếp hạng tín dụng nội bộ 10 bậc tương thích với Standard & Poor's (S&P).
3. Cơ chế Xử lý Nợ quá hạn của KAMCO (Hàn Quốc): Vận dụng mô hình công ty mua bán nợ quốc gia mua đứt bán đoạn theo giá thị trường, xử lý 74,6 nghìn tỷ Won nợ xấu, thanh lý 43,7 nghìn tỷ Won (tính đến 30/6/2000) thông qua quyền phát mại tài sản và chứng khoán hóa nợ xấu để đối chiếu với mô hình VAMC tại Việt Nam.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được xác lập chặt chẽ: Áp dụng cho các NHTMCP hoạt động trong môi trường thị trường tài chính Việt Nam – nơi hoạt động tín dụng chiếm trên 70% tổng thu nhập của ngân hàng, hệ thống thông tin tín dụng chưa đối xứng hoàn hảo và thị trường mua bán nợ thứ cấp chưa hình thành trọn vẹn.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan Thực chứng (Positivism) với lập trường nhận thức luận khách quan, lượng hóa các hiện tượng tài chính thông qua việc thu thập, xử lý và phân tích số liệu thực tế được kiểm toán độc lập.

Thiết kế nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp tuần tự kết hợp phân tích đối sánh chuỗi thời gian (Longitudinal Comparative Design) xuyên suốt 5 năm tài chính (2012–2016). Thiết kế đa cấp độ (Multi-level design) bao gồm:

• Cấp độ toàn hệ thống và địa bàn: Đánh giá 17 NHTMCP tại Hà Nội (gồm 3 ngân hàng có vốn nhà nước chi phối: VCB, Vietinbank, BIDV và 14 ngân hàng TMCP cổ phần tư nhân).
• Cấp độ nhóm mẫu đại diện cốt lõi: Khảo sát chi tiết 05 NHTMCP lớn nhất không do Nhà nước chi phối (MBB, TCB, VPB, SHB, MSB) chiếm 57% tài sản, 63% dư nợ và 56% vốn điều lệ của khối tư nhân tại Hà Nội.
• Cấp độ đối chuẩn (Benchmark level): So sánh trực diện với Vietcombank (VCB) – ngân hàng thương mại nhà nước điển hình về quản trị chất lượng tín dụng và an toàn vốn.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực học thuật:

• Chiến lược chọn mẫu: Tiêu chí lựa chọn mẫu khảo sát đại diện dựa trên tỷ trọng chi phối về quy mô tổng tài sản, dư nợ cho vay, vốn điều lệ, và sự đa dạng trong mô hình kinh doanh (MBB có nền tảng bán lẻ và quân đội vững chắc; TCB tập trung chuỗi giá trị và khách hàng thu nhập cao; VPB đẩy mạnh tài chính tiêu dùng FE Credit; SHB và MSB đại diện cho các ngân hàng sau sáp nhập quy mô lớn).
• Giao thức thu thập dữ liệu: Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất trực tiếp từ Báo cáo tài chính kiểm toán hợp nhất hàng năm (Audited Financial Statements), Báo cáo thường niên của các ngân hàng niêm yết, Báo cáo chuyên đề của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam giai đoạn 2011–2017, dữ liệu từ Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC) và sàn giao dịch chứng khoán (HNX, HOSE, CafeF).
• Tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation): Đối chiếu chéo số liệu công bố của ngân hàng với báo cáo ngành ngân hàng của NHNN, báo cáo định mức tín nhiệm của Fitch/Moody's và số liệu giám sát của cơ quan thanh tra tài chính để loại trừ độ lệch và làm sạch dữ liệu.
• Độ tin cậy và giá trị nội tại: Các chỉ tiêu tài chính được tính toán đồng nhất theo Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) và các quy định của NHNN về phân loại nợ, trích lập dự phòng (Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN, Thông tư 02/2013/TT-NHNN, Thông tư 09/2014/TT-NHNN).

Data và phân tích

Phân tích số liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả nâng cao, phân tích tỷ số tài chính cấu trúc (Financial Ratio Decomposition) và phân tích so sánh động thái biến thiên (Trend & Horizontal Analysis):

Luận án tiến hành phân rã cấu trúc chi phí hoạt động và phân loại nợ theo 5 nhóm rủi ro, kiểm tra độ nhạy của tỷ suất lợi nhuận thuần đối với hai kịch bản: (i) Trích lập dự phòng đầy đủ đối với số nợ xấu đã bán cho VAMC nhận trái phiếu đặc biệt (mệnh giá trái phiếu chịu chi phí trích lập 20%/năm) và (ii) Điều chỉnh giá trị suy giảm của tài sản bảo đảm là bất động sản khi phát mại.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Nghịch lý tăng trưởng quy mô nhưng suy giảm tỷ suất lợi nhuận thuần: Tăng trưởng dư nợ tín dụng của 5 ngân hàng TMCP giai đoạn 2012–2016 duy trì ở mức cao từ 18% đến 28%/năm, nhưng tỷ suất lợi nhuận thuần từ HĐTD lại có xu hướng sụt giảm liên tục trong giai đoạn 2012–2015 và chỉ phục hồi nhẹ vào năm 2016. Nguyên nhân cốt lõi là do chi phí trả lãi huy động cạnh tranh cao và chi phí trích lập dự phòng rủi ro tín dụng tăng gấp 2,5 – 4 lần so với giai đoạn trước năm 2011.
2. Chi phí dự phòng rủi ro là nhân tố chi phối mạnh mẽ nhất làm biến dạng lợi nhuận ngân hàng: Tại các ngân hàng như SHB, MSB hay VPB, chi phí dự phòng rủi ro tín dụng hàng năm đã chiếm từ 30% đến trên 55% tổng lợi nhuận thuần trước dự phòng. Khi các ngân hàng thực hiện bán nợ xấu cho VAMC để đưa tỷ lệ nợ xấu trên sổ sách về dưới ngưỡng quy chuẩn 3%, áp lực trích lập dự phòng 20%/năm mệnh giá trái phiếu VAMC tiếp tục bào mòn dòng tiền lợi nhuận hàng năm.
3. Định giá quá cao và quản lý lỏng lẻo tài sản bảo đảm làm trầm trọng thêm tổn thất tín dụng: Báo cáo thực tế năm 2016 cho thấy trên 75% giá trị TSBĐ của các NHTMCP trên địa bàn Hà Nội là Bất động sản. Tuy nhiên, khâu định giá tài sản bị thổi phồng trong giai đoạn sốt đất 2008–2010 đã khiến giá trị thực tế khi xử lý thu hồi nợ chỉ đạt từ 40% đến 60% giá trị định giá ban đầu, làm tăng vọt chi phí trích lập dự phòng cụ thể bù đắp phần thiếu hụt.
4. Sự phân hóa sâu sắc về chất lượng tín dụng giữa các nhóm ngân hàng: MBB và TCB duy trì được tỷ suất sinh lời thuần ổn định nhờ chiến lược quản trị rủi ro tập trung, tỷ lệ bao phủ nợ xấu cao và tỷ lệ nợ xấu thực tế thấp (< 1,6%). Ngược lại, SHB (sau sáp nhập Habubank) và MSB (sau sáp nhập Mekongbank) phải gánh chịu khối nợ quá hạn và nợ xấu tồn đọng lớn, dẫn đến tỷ suất lợi nhuận thuần từ HĐTD đạt mức rất thấp trong giai đoạn 2012–2015.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Nghiên cứu khẳng định sự cần thiết phải tích hợp yếu tố chi phí dự phòng rủi ro và giá trị suy giảm của tài sản bảo đảm vào mọi mô hình hàm lợi nhuận tín dụng của ngân hàng thương mại, bác bỏ các mô hình tối ưu hóa tuyến tính chỉ dựa trên quy mô và lãi suất biên danh nghĩa.
• Về mặt phương pháp luận: Luận án cung cấp một quy trình đánh giá hiệu quả tín dụng thực chất thông qua chỉ số Lợi nhuận thuần từ HĐTD, có thể chuyển giao và áp dụng đồng bộ cho các ngân hàng thương mại khác trên toàn lãnh thổ Việt Nam.
• Về ứng dụng thực tiễn quản trị ngân hàng:
  • Kiểm soát chênh lệch lãi suất (Spread): Tái cấu trúc cơ cấu nguồn vốn, gia tăng tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) để hạ giá vốn đầu vào; đa dạng hóa sản phẩm cho vay theo hướng phục vụ nhu cầu sản xuất kinh doanh lành mạnh, bán lẻ vi mô thay vì tập trung vốn vào các dự án bất động sản đầu cơ lớn.
  • Hiện đại hóa công tác định giá TSBĐ: Tách biệt hoàn toàn bộ phận định giá tài sản độc lập khỏi nhân sự kinh doanh; định giá định kỳ theo giá trị thị trường thanh lý bắt buộc thay vì giá trị sổ sách.
  • Tối ưu hóa quản lý chi phí hoạt động: Cắt giảm tỷ trọng chi phí lương phân bổ không hiệu quả, gắn chỉ số KPI lương thưởng của cán bộ tín dụng với chất lượng thu hồi nợ cuối cùng thay vì chỉ dựa trên doanh số giải ngân mới.
• Khuyến nghị chính sách đối với cơ quan quản lý:
  • NHNN cần đẩy nhanh tiến độ tái cơ cấu các ngân hàng yếu kém, minh bạch hóa số liệu nợ xấu toàn hệ thống bao gồm nợ tiềm ẩn tại VAMC và nợ cơ cấu lại theo các thông tư hướng dẫn.
  • Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về quyền thu giữ và xử lý tài sản bảo đảm của các TCTD (tiền đề ban hành Nghị quyết 42/2017/QH14 sau này), trao quyền tự chủ định giá và bán nợ theo giá thị trường cho VAMC tương tự mô hình KAMCO của Hàn Quốc.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các hạn chế học thuật mang tính khách quan:

• Phạm vi mẫu nghiên cứu: Tập trung vào 05 NHTMCP tư nhân đại diện có trụ sở tại Hà Nội trong giai đoạn 2012–2016; chưa bao quát toàn bộ 31 NHTMCP trên cả nước và các chi nhánh ngân hàng nước ngoài.
• Độ sâu của số liệu thứ cấp: Dữ liệu trích xuất từ báo cáo tài chính công khai chưa phản ánh chi tiết 100% hồ sơ nợ xấu từng ngành hàng do tính bảo mật nghiệp vụ ngân hàng; chưa thực hiện mô hình hồi quy kinh tế lượng đa biến vi mô (Panel Data Regression / Dynamic GMM) để kiểm định định lượng mức độ co giãn của các hệ số tác động.
• Điều kiện biên về thời gian: Giai đoạn 2012–2016 là thời kỳ áp dụng các cơ chế tài chính chuyển tiếp (xử lý nợ qua trái phiếu VAMC không phải trích lập toàn bộ một lần), do đó hiệu ứng chi phí dự phòng có độ trễ nhất định.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

1. Ứng dụng mô hình kinh tế lượng dữ liệu bảng động (Difference-in-Differences / System GMM) đo lường tác động của Nghị quyết 42/2017/QH14 về xử lý nợ xấu đến hiệu quả tài chính của hệ thống ngân hàng giai đoạn 2017–2025.
2. Mở rộng khung phân tích sang đo lường khẩu vị rủi ro (Risk Appetite) và tác động của việc áp dụng toàn diện cả 3 trụ cột Basel II / Basel III đến biên lãi thuần (NIM) và CAR.
3. Nghiên cứu ảnh hưởng của quá trình chuyển đổi số, ngân hàng số và trí tuệ nhân tạo (AI/ML Credit Scoring) đối với việc tối ưu hóa chi phí hoạt động và năng lực thẩm định tín dụng tự động.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án đóng góp trực tiếp vào kho tàng học thuật tài chính ngân hàng Việt Nam, cung cấp nguồn trích dẫn giá trị cho các công trình nghiên cứu tiến sĩ và thạc sĩ về quản trị rủi ro tín dụng và tái cấu trúc hệ thống ngân hàng. Về mặt ngành nghề, luận án cung cấp tài liệu tham khảo thực tiễn giúp ban điều hành của MBB, TCB, VPB, SHB, MSB tinh chỉnh chính sách cấp tín dụng, phân bổ hạn mức ngành nghề và siết chặt quy trình định giá tài sản bảo đảm.

Ở cấp độ chính sách vĩ mô, các phát hiện thực nghiệm của luận án đã củng cố cơ sở khoa học để các nhà hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước và Quốc hội hoàn thiện khung pháp lý về thị trường mua bán nợ, thúc đẩy việc thanh lý nợ xấu dứt điểm, giảm thiểu rủi ro đổ vỡ mang tính hệ thống và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế của các ngân hàng thương mại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập sâu rộng theo các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (EVFTA, CPTPP).

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận một khung phân tích rõ ràng, phân tách rành mạch giữa hiệu quả danh nghĩa và hiệu quả tài chính thực chất thông qua chỉ tiêu Lợi nhuận thuần từ HĐTD.
• Lãnh đạo và Hội đồng Quản trị các NHTMCP: Vận dụng các bài học quản trị rủi ro của Citibank và quy trình phân cấp phán quyết tín dụng của các ngân hàng Thái Lan (Bangkok Bank, Siam Commercial Bank, Kasikornbank) nhằm tái thiết quy trình cấp tín dụng ba tuyến phòng thủ độc lập.
• Cán bộ Thẩm định và Xử lý Nợ: Nắm bắt phương pháp nhận diện sớm rủi ro tài sản bảo đảm và kỹ thuật trích lập dự phòng chính xác theo chuẩn mực rủi ro.
• Cơ quan Giám sát Nhà nước (NHNN, Bộ Tài chính): Nhận diện rõ thực trạng nợ xấu găm giữ tại trái phiếu đặc biệt VAMC và sự cần thiết phải hoàn thiện thị trường mua bán nợ thứ cấp minh bạch.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào? Luận án mở rộng Lý thuyết Trung gian Tài chính và Lý thuyết Hiệu quả Pareto thông qua việc giải cấu trúc chỉ tiêu Tỷ suất lợi nhuận thuần từ hoạt động tín dụng. Nghiên cứu chứng minh rằng hiệu quả tín dụng thực chất không đồng nhất với quy mô tăng trưởng dư nợ hay doanh số thu nhập lãi thuần, mà phụ thuộc mang tính quyết định vào việc khấu trừ đầy đủ chi phí tổn thất dự kiến thông qua trích lập dự phòng rủi ro và giá trị thực thi của tài sản bảo đảm.

2. Điểm đổi mới về phương pháp luận khi so sánh với ít nhất 2 nghiên cứu quốc tế là gì? So với mô hình VAR vĩ mô của Felicia Omowunmi Olokoyo (2011) tại Nigeria và mô hình tương quan nợ xấu của Bogdan Florin Filip (2015) tại Romania/EU, luận án không chỉ phân tích các biến số vĩ mô bên ngoài mà đi sâu phân rã dữ liệu tài chính vi mô của từng ngân hàng, bóc tách cấu trúc thu nhập - chi phí và lượng hóa tác động trực tiếp của cơ chế xử lý nợ qua VAMC đối với năng lực sinh lời của các ngân hàng tại địa bàn trọng điểm Hà Nội.

3. Phát hiện gây bất ngờ nhất có sự hỗ trợ của dữ liệu thực nghiệm là gì? Phát hiện bất ngờ nhất là các ngân hàng có tốc độ tăng trưởng tín dụng cao nhất trong giai đoạn 2012–2015 không phải là các ngân hàng đạt hiệu quả tài chính cao nhất. Thậm chí, việc tăng trưởng quá nóng dựa trên tài sản bảo đảm bất động sản đã dẫn đến hệ quả chi phí trích lập dự phòng rủi ro tăng vọt, chiếm tới 30% - 55% lợi nhuận hoạt động trước dự phòng, khiến tỷ suất lợi nhuận thuần trên dư nợ thực tế bị suy giảm nghiêm trọng.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không? Có. Luận án cung cấp hệ thống định nghĩa chỉ tiêu, phương pháp thu thập dữ liệu từ báo cáo tài chính kiểm toán và các bước phân rã tỷ số tài chính chuẩn hóa. Mọi nhà nghiên cứu độc lập đều có thể sử dụng giao thức này để tái lập và kiểm chứng kết quả trên tập dữ liệu của các ngân hàng thương mại cổ phần khác tại TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng hoặc toàn hệ thống ngân hàng Việt Nam.

5. Luận án đã phác thảo chương trình nghiên cứu 10 năm như thế nào? Chương trình nghiên cứu dài hạn được định hình xoay quanh: (i) Đánh giá tác động của khuôn khổ pháp lý xử lý nợ xấu đặc thù đối với sự phục hồi biên lợi nhuận ngân hàng; (ii) Chuyển đổi toàn diện hệ thống quản trị rủi ro sang chuẩn mực Basel II (hiệp ước vốn nâng cao) và Basel III; (iii) Tác động của số hóa tài chính, Big Data và Machine Learning trong việc tối ưu hóa chi phí vận hành và quản lý rủi ro bất đối xứng thông tin.

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về hiệu quả hoạt động tín dụng, xác lập chỉ tiêu Tỷ suất lợi nhuận thuần từ HĐTD là thước đo khoa học và thực chất nhất để đánh giá hiệu quả tài chính của ngân hàng thương mại.
2. Bức tranh thực trạng hoạt động tín dụng của 14 NHTMCP trên địa bàn Hà Nội (tập trung vào 05 ngân hàng MBB, TCB, VPB, SHB, MSB giai đoạn 2012–2016) được phác họa toàn diện, chỉ rõ nợ xấu và chi phí trích lập dự phòng là điểm nghẽn lớn nhất kìm hãm hiệu quả kinh doanh.
3. Đúc rút thành công các bài học kinh nghiệm quốc tế có giá trị cao từ mô hình quản trị rủi ro tập trung của Citibank (Mỹ), cơ chế xử lý nợ xấu quyết liệt của KAMCO (Hàn Quốc), quy trình phân cấp phán quyết tín dụng của các ngân hàng Thái Lan và 3 trụ cột an toàn vốn theo Basel II.
4. Xây dựng gói 5 nhóm giải pháp đồng bộ và khả thi: Tăng trưởng tín dụng ổn định gắn với kiểm soát rủi ro; Mở rộng chênh lệch lãi suất qua tối ưu hóa chi phí vốn; Quyết liệt giảm nợ xấu thực chất; Nâng cao năng lực định giá tài sản bảo đảm độc lập; Tối ưu hóa quản lý chi phí hoạt động và năng suất lao động.
5. Đưa ra các khuyến nghị chính sách sâu sắc đối với Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước trong việc hoàn thiện thể chế xử lý nợ xấu, tạo lập thị trường mua bán nợ minh bạch và thúc đẩy toàn diện tiến trình tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng Việt Nam phát triển an toàn, bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan về hiệu quả tín dụng và các nhân tố ảnh hưởng 1. Các nghiên cứu nước ngoài Các tác giả Allen N.Calem & Michael LaCour (2001) đưa ra những luận điểm rất hữu ích đề cập đến mối quan hệ giữa tài sản đảm bảo và chất lượng tín dụng cũng như rủi ro ngân hàng, đây cũng là một nội dung hình thành lên hiệu quả HĐTD của một NHTM. Các nghiên cứu làm rõ luận điểm rủi ro cũng như những yêu cầu về tài sản thế chấp, theo đó tài sản thế chấp là yêu cầu cơ bản đối với các khoản cho vay.

Với nghiên cứu này sẽ giúp tác giả vận dụng những quan điểm về tài sản thế chấp cũng như mối quan hệ giữa chất lượng khoản vay, rủi ro cho vay với tài sản thế chấp từ đó đánh giá được hiệu quả HĐTD dựa trên chất lượng tài sản thế chấp. Stephan Cowan, Glen Bullivant & Robert addlestone (2004) đã đưa ra kết luận việc quản lý trong HĐTD yếu kém khiến cho nợ xấu tăng cao là một trong những nguyên nhân cơ bản làm giảm hiệu quả của các ngân hàng cho dù có thể các ngân hàng này vẫn đang được đánh giá là có hiệu quả tốt. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng vấn đề quan trọng là các ngân hàng phải luôn duy trì được mức độ rủi ro cho vay thấp nhất đồng thời phải có các biện pháp hữu hiệu cũng như các cách thức để thu hồi nợ tốt nhất. Nghiên cứu cũng nêu ra những vấn đề về mặt pháp lý mới nhất có liên quan như: những điều chỉnh của pháp luật về thu hồi nợ, các thủ tục liên quan đến khách hàng khi không trả được nợ vay hoặc phá sản, các hướng dẫn về cho vay và kiểm soát cho vay như: các hướng dẫn cho vay đối với khách hàng mới, cách thức giải quyết các vấn đề về duy trì cũng như nâng các hạn mức cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ, các điều kiện để thu hút khách hàng lớn… Các nội dung trong nghiên cứu của cuốn sách ít nhiều đã phân tích đến các nội dung ảnh hưởng đến hiệu quả về HĐTD của ngân hàng.G (2003) từ việc nghiên cứu hoạt động ngân hàng tại Venezuela tác giả đã nêu ra yếu tố làm cho hiệu quả HĐTD thấp là do lợi nhuận thấp hay lãi ròng trong kinh doanh thấp, đối với mỗi ngân hàng để xảy ra vấn đề trên thì đó là sự thất bại trong hoạt động ngân hàng.

Phân tích điều này có thể thấy sự thất bại đầu tiên do chính ngân hàng ngoài ra cũng do sự tác động của các yếu tố vĩ mô ngoài tầm kiểm soát hay do các yếu tố khách quan mang lại. Các yếu tố bên trong nội tại ngân hàng có thể kể đến như: chất lượng tài sản có và tài sản nợ, thu nhập cũng như khả năng thanh toán 7 của từng ngân hàng. Các yếu tố vĩ mô của nền kinh tế nói chung như: tốc độ tăng trưởng, các yếu tố về biến động tỷ giá, nợ vay nước ngoài… A.Burak Guner (2007) đánh giá về cơ hội cho vay và chất lượng tín dụng, phân tích danh mục tín dụng. Tác giả chỉ ra rằng các ngân hàng càng đa dạng hóa về sản phẩm trong danh mục tín dụng thì càng phân tán được rủi ro, nghiên cứu cũng nói đến sự chặt chẽ trong các tiêu chuẩn về tín dụng phụ thuộc vào yếu tố bên ngoài của các khách hàng đi vay tiềm năng của ngân hàng.

Đây là nghiên cứu về tiêu chuẩn tín dụng nói chung của các ngân hàng tại các nước phương tây, luận án có thể vận dụng vào tình hình thực tế tại các NHTM nước ta hiện nay. Glen Bullivant (2010) đã nêu các vấn đề trong công tác quản lý về tín dụng theo đó tác giả đưa ra các nội dung về dòng tiền, lợi nhuận được nâng cao bằng nhiều biện pháp phù hợp, theo đó việc quản lý tín dụng gồm: những hướng dẫn nội dung của các chính sách về tín dụng, các biện pháp quản lý rủi ro, thu hồi nợ vay, việc phải mua bảo hiểm đối với các khoản cho vay…Việc quản lý tín dụng bao hàm nhiều nội dung khác nhau từ việc cho vay đến quản lý sau cho vay, các vấn đề liên quan đến quy trình cho vay, xem xét đến việc quản lý các hình thức cho vay cũng như các dịch vụ tín dụng. Cũng liên quan đến vấn đề rủi ro tín dụng và những yếu tố gây ra nợ xấu tác giả Marrison,C (2002) đã nêu rõ việc quản lý và kiểm soát một cách có hiệu quả về rủi ro tín dụng sẽ làm giảm các nguy cơ vỡ nợ từ phía khách hàng, xét về mặt rủi ro và hiệu quả thì các ngân hàng có hoạt động tốt hay không hoặc có lợi thế cạnh tranh hay không là việc các ngân hàng phải có khả năng tạo ra cũng như phát triển về quy mô các khoản tín dụng có lợi nhuận ròng cao nhất cho ngân hàng. Các ngân hàng có nợ xấu cao sẽ dễ gây ra tình trạng đổ vỡ đồng thời là do kết quả quản lý yếu kém khi ra các quyết định cho vay sai hay đánh giá không đúng về tình hình cho vay cũng như khả năng trả nợ hoặc tập trung khoản vay quá nhiều vào một khách hàng.

Liên quan đến rủi ro tín dụng ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận từ tín dụng của ngân hàng, tác giả N.Grace (2012) qua quá trình nghiên cứu các ngân hàng tại Kenya giai đoạn 2007- 2011 đã chỉ ra rằng hiệu quả của việc quản lý rủi ro tín dụng đối với các ngân hàng tại Kenya theo đó đây là một vấn đề được đưa ra do mức độ quan trọng của nó cũng như sự quan trọng không chỉ đối với riêng mỗi ngân hàng mà đối với cả các doanh nghiệp và khách hàng của ngân hàng. Với nghiên cứu này tác giả đã đưa ra mô hình nghiên cứu về rủi ro tín dụng qua việc thu thập số liệu từ 26 ngân hàng của Kenya giai đoạn 2007-2011 để phân tích các mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và hiệu quả tài chính của các NHTM. Cũng liên quan đến vấn đề này, Chen and Pan (2012) cũng nghiên cứu về hiệu quả quản lý rủi ro tín dụng của 34 NHTM tại Đài Loan giai đoạn 2005-2008.Ojo (2012) đã nghiên cứu 5 ngân hàng lớn tại Nigeria trong giai đoạn 2000-2010 qua mô hình về đánh giá hiệu quả tín dụng dựa trên mức độ rủi ro qua các nhân tố ROA, tỷ lệ nợ xấu, nợ mất vốn, dư nợ cho vay, tổng tiền gửi, phân loại cho vay. Dựa trên các nhân tố trên tác giả đã chỉ ra sự ảnh hưởng của rủi ro tín dụng đối với hiệu quả hoạt động ngân hàng cụ thể nếu nợ xấu tăng 100% thì thì ROA sẽ giảm 6,2%, nợ mất vốn tăng 100% thì lợi nhuận giảm 0,65%, tổng dự nợ tăng 100% thì lợi nhuận tăng 9,6%.

Từ đó đưa ra nhận định đối với các ngân hàng tại Nigeria muốn đạt được hiệu quả kinh doanh cao cần phải tăng cưởng khả năng phân tích tín dụng và quản lý cho vay, các cơ quan pháp luật cần phải chú ý đến sự tuân thủ của các ngân hàng trong hoạt động của mình. Việc tếp cận về hiệu quả kinh doanh ngân hàng qua các chỉ số trên sẽ giúp tác giả hoàn thiện hơn trong việc đánh giá thực trạng đối với các NHTM tại Việt Nam nói chung và khu vực Hà nội nói riêng. Paula Hill (2009) đề cập đến sự khác nhau của hiệu quả tín dụng tiếp cận từ các chỉ số tín dụng, đề cập đến các chỉ số xếp hạng tín dụng của các cơ quan xếp hạng tín dụng có uy tín như Standards and Poor (S&P), Moody’s and Fitch. Nghiên cứu này sẽ làm cho luận án có hướng nghiên cứu mới áp dụng theo các chuẩn mực tín dụng trên thế giới.

Việc nghiên cứu các chỉ số tín dụng do các cơ quan xếp hạng tín dụng uy tín sẽ là nguồn thông tin quan trọng để các ngân hàng đánh giá mức độ tín nhiệm của mình để đưa ra những cải tổ phù hợp để thích ứng với chuẩn mực của thế giới. Việc tiếp cận chất ượng tín dụng qua các chỉ số xếp hạng sẽ đánh giá được hiệu quả tổng quan về hoạt động của mỗi ngân hàng. Felicia Omowunmi Olokoyo (2011) đưa ra các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả HĐTD qua việc nghiên cứu các hành vi cách thức cho vay tại các NHTM của Nigeria. Theo đó tác giả đã đưa ra mô hình nghiên cứu Var dựa trên nguồn dữ liệu của 89 ngân hàng trong giai đoạn 1980-2005.

Với mô hình này tác giả đã đề cập đến những tác động của các biến số vĩ mô cũng như vi mô tới HĐTD, trong đó các biến số vi mô bao gồm; quy mô tín dụng, danh mục đầu tư, lãi suất, dự trữ tiền mặt bắt buộc, tỷ lệ thanh khoản. Các biến vĩ mô được nghiên cứu bao gồm; GDP và tỷ giá. Theo đó tác giả đưa ra kết luận: quy mô về tiền gửi của ngân hàng cũng như danh mục cho đầu tư cho vay sẽ ảnh hưởng lớn tới khả năng cho vay. Bogdan Florin Filip (2015) đã đánh giá về chất lượng khoản vay của ngân hàng trong khuôn khổ toàn cầu hóa tại Romania và EU trong giai đoạn 2000 - 2012, tác giả đưa ra phân tích đến khái niệm về chất lượng khoản vay và nợ xấu (NPLs), phân tích mối quan hệ ngược chiều giữa chất lượng khoản vay và nợ xấu, tác giả chỉ ra rằng nợ xấu ngày càng gia tăng tại Romania từ 3.33% năm 2011 và tại 9 EU là 3,8% năm 2000 lên 6% năm 2011.

Qua việc phân tích mô hình tác giả chỉ ra mối tương quan giữa nợ xấu và tăng trưởng GDP, tỷ lệ lạm phát, tỷ lệ thất nghiệp và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý cho vay của các ngân hàng. Các nghiên cứu trong nước Luận án vận dụng các quan điểm về tín dụng ngân hàng, ngân hàng thương mại của các nhà kinh tế học trên thế giới và chiến lược phát triển kinh tế của Việt Nam, đồng thời dựa trên kết quả nghiên cứu của các luận án và đề tài nghiên cứu tương tự trước đó tại Việt nam và trên thế giới. Với đề tài nghiên cứu này là một vấn đề rộng đã có một số tác giả đề cập đến qua các luận án, những công trình nghiên cứu, đề tài khoa học cấp bộ ngành và được tiếp cận dưới nhiều khía cạnh khác nhau.