CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HÓA 1. Khái niệm, đặc điểm và phân loại hợp đồng mua bán hàng hóa 1. Khái niệm hợp đồng mua bán hàng hóa LTM không đưa ra định nghĩa về hợp đồng MBHH trong thương mại, nhưng có thể dựa vào khái niệm hợp đồng mua bán tài sản trong Luật dân sự để xác định bản chất của hợp đồng MBHH. Theo Điều 430 BLDS 2015, hợp đồng mua bán tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên bán có nghĩa vụ giao tài sản cho bên mua và nhận tiền, còn bên mua có nghĩa vụ nhận tài sản và trả tiền cho bên bán.
Tài sản theo Điều 105 BLDS 2015 được hiểu là: “1. Tài sản là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản. Tài sản bao gồm bất động sản và động sản. Bất động sản và động sản có thể là tài sản hiện có và tài sản hình thành trong tương lai.” Trong khi đó, hàng hóa được là động sản, kể cả động sản hình thành trong tương lai, và các vật gắn liền với đất.
Như vậy, hàng hóa thuộc tài sản và có phạm vi hẹp hơn tài sản. Từ đó cho thấy, hợp đồng MBHH trong thương mại một dạng cụ thể của hợp đồng mua bán tài sản. Điểm phân biệt giữa hợp đồng MBHH trong thương mại và hợp đồng mua bán tài sản khác là: đối tượng hàng hóa, và mục đích sinh lời. Đặc điểm của hợp đồng mua bán hàng hóa 1.
Đặc điểm Hợp đồng MBHH cũng có những đặc điểm chung của hợp đồng mua bán tài sản trong dân sự: - Là hợp đồng ưng thuận: được coi là giao kết tại thời điểm các bên thỏa thuận xong các điều khoản cơ bản, thời điểm có hiệu lực của hợp đồng không phụ thuộc vào thời điểm bàn giao hàng hóa, việc bàn giao hàng hóa chỉ được coi là hành động của bên bán nhắm thực hiện nghĩa vụ của hợp đồng mua bán đã có hiệu lực. - Có tính đền bù: bên bán khi thực hiện nghĩa vụ giao hàng hóa cho bên mua thì sẽ nhận từ bên mua một lợi ích tương đương với giá trị hàng hóa theo thỏa thuận dưới dạng khoản tiền thanh toán. - Là hợp đồng song vụ: mỗi bên trong hợp đồng MBHH đều bị ràng buộc bởi nghĩa vụ đối với bên kia, đồng thời lại cũng là bên có quyền đòi hỏi bên kia thực hiện 8 Luan van nghĩa vụ đối với mình. Trong hợp đồng MBHH tồn tại hai nghĩa vụ chính mang tính chất qua lại và liên quan mật thiết với nhau: nghĩa vụ của bên bán phải bàn giao hàng hóa cho bên mua và nghĩa vụ của bên mua phải thanh toán cho bên bán.
Đặc thù Với tư cách là hình thức pháp lý của quan hệ MBHH, hợp đồng MBHH có những đặc điểm nhất định, xuất phát từ bản chất thương mại của hành vi MBHH. Về chủ thể, hợp đồng MBHH được thiết lập giữa các chủ thể chủ yếu là thương nhân. LTM 2005 quy định thương nhân bao gồm tổ chức kinh tế được thành lập hợp pháp; cá nhân hoạt động thương mai một cách độc lập, thường xuyên và có đăng ký kinh doanh2. Ngoài ra, các tổ chức, cá nhân không phải là thương nhân cũng có thể trở thành chủ thể của hợp đồng MBHH và phải tuân theo LTM khi chủ thể này lựa chọn áp dụng LTM (Theo khoản 3 Điều 1 LTM).
Về hình thức, hợp đồng MBHH có thể được thể hiện dưới hình thức lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể. Trong một số trường hợp nhất định, pháp luật bắt buộc các bên phải giao kết hợp đồng dưới hình thức văn bản, ví dụ như hợp đồng MBHH quốc tế, hợp đồng mua bán nhà ở. Về đối tượng, hợp đồng MBHH có đối tượng là hàng hóa. Theo nghĩa thông thường có thể hiểu hàng hóa là sản phẩm lao động của con người, được tạo ra nhằm mục đích thỏa mãn nhu cầu của con người.
Càng ngày cùng với sự phát triển của xã hội, hàng hóa càng trở nên phong phú. Khái ni Với tư cách là hình thức pháp lý của quan hệ MBHH, hợp đồng MBHH có những đặc điểm nhất định, xuất phát từ bản chất thương mại của hành vi MBHH. Về chủ thể, hợp đồng MBHH được thiết lập giữa các chủ thể chủ yếu là thương nhân. LTM 2005 quy định thương nhân bao gồm tổ chức kinh tế được thành lập hợp pháp; cá nhân hoạt động thương mai một cách độc lập, thường xuyên và có đăng ký kinh doanh3.
Ngoài ra, các tổ chức, cá nhân không phải là thương nhân cũng có thể trở thành chủ thể của hợp đồng MBHH và phải tuân theo LTM khi chủ thể này lựa chọn áp dụng LTM (Theo khoản 3 Điều 1 LTM). 2 Điều 6 Luật Thương mại 2005 3 Điều 6 Luật Thương mại 2005 9 Luan van Về hình thức, hợp đồng MBHH có thể được thể hiện dưới hình thức lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể. Trong một số trường hợp nhất định, pháp luật bắt buộc các bên phải giao kết hợp đồng dưới hình thức văn bản, ví dụ như hợp đồng MBHH quốc tế, hợp đồng mua bán nhà ở. Về đối tượng, hợp đồng MBHH có đối tượng là hàng hóa.
Theo nghĩa thông thường có thể hiểu hàng hóa là sản phẩm lao động của con người, được tạo ra nhằm mục đích thỏa mãn nhu cầu của con người. Càng ngày cùng với sự phát triển của xã hội, hàng hóa càng trở nên phong phú. Khái niệm hàng hóa được quy định trong luật pháp các nước hiện nay dù có những khác biệt nhất định song đều có xu hướng mở rộng các đối tượng là hàng hóa được phép lưu thông. Phân loại hợp đồng mua bán hàng hóa Theo đặc điểm của các giao dịch mua bán hàng hóa có thể chia thành ba loại sau: 1.
Hợp đồng mua bán hàng hóa thông thường: Là hợp đồng mua bán hàng hóa mà các bên chủ thể của hợp đồng thực hiện các giao dịch về mua bán hàng hóa với nhau trên lãnh thổ Việt Nam 1. Hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế: Là hợp đồng muabasn hàng hóa có thêm yếu tố quốc tế - là yếu tố vượt ra khỏi phạm vi một quốc gia. Tại điều 27 – Luật Thương mại quy định: “Mua bán hàng hóa quốc tế được thực hiện dưới các hình thức xuất khẩu, nhập khẩu, tạm nhập, tái xuất, tái nhập và chuyển khẩu”. Hợp đồng mua bán hàng hóa là một hình thức pháp lý của quan hệ thương mại quốc tế, cụ thể là hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế.
Do vậy, pháp luật điều chỉnh loại hợp đồng này tương đối phức tạp, bao gồm các điều ước về mua bán hàng hóa quốc tế, các tập quán quốc tế, các tập quán quốc tế và thương mại và pháp luật của các quốc gia. Hợp đồng mua bán hàng hóa được giao kết thông qua sở giao dịch hàng hóa: Quy định về mua bán hàng hóa qua sở giao dịch hàng hóa là một hoạt động thương mại mới được bổ sung tại Luật Thương mại 2005, đây là một hoạt động phổ 10 Luan van biến trong thực tiễn thương mại quốc tế nhằm bảo hiểm các rủi ro do việc biến động giá cả trên thị trường Mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa là hoạt động thương mại, theo đó các bên thỏa thuận thực hiện việc mua bán một lượng nhất định của một loại hàng hóa nhất định qua Sở giao dịch hàng hóa theo những tiêu chuẩn của Sở giao dịch hàng hóa với giá được thỏa thuận tại thời điểm giao kết hợp đồng và thời gian giao hàngđược xác định tại một thời điểm trong tương lai (Điều 63 – Luật Thương mại) 1. Cơ sở ban hành và nội dung pháp luật điều chỉnh về hợp đồng mua bán hàng hóa 1. Cơ sở ban hành pháp luật điều chỉnh về hợp đồng mua bán hàng hóa 1.
Khái niệm Pháp luật về hợp đồng MBHH là tổng hợp các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành hoặc thừa nhận nhằm điều chỉnh các vấn đề liên quan đến hợp đồng MBHH. Nhà nước quy định về đối tượng hàng hóa được phép kinh doanh, hàng hóa cấm kinh doanh và hàng hóa hạn chế lưu thông hay được phép kinh doanh nếu đáp ứng đủ điều kiện cần thiết. Theo đó, các doanh nghiệp biết được và lựa chọn ngành nghề kinh doanh phù hợp, nhờ đó ổn định được nền kinh tế và quá trình thực hiện hợp đồng cũng đi vào khuôn khổ. Ngoài ra hệ thống pháp luật với các chế tài phạt vi phạm để xử lý các hành vi vi phạm nghĩa vụ thực hiện hợp đồng, giúp cho các bên tham gia giao kết hợp đồng thực hiện hợp đồng một cách nghiêm túc và tự giác.
Tuy nhiên với một số trường hợp việc thực hiện hợp đồng không theo đúng thỏa thuận, thì hệ thống pháp luật trở thành công cụ hữu hiệu để bảo vệ quyền và lợi ích của bên bị xâm hại. Như vậy, hệ thống pháp luật còn là cơ sở để xác định và bảo vệ quyền và lợi ích của các bên tham gia thực hiện hợp đồng MBHH hoặc là với bên thứ ba khi có tranh chấp xảy ra. Qua đó tranh chấp được giải quyết rõ ràng hơn, nhanh gọn hơn. Hơn nữa, hệ thống pháp luật giúp cho việc thực hiện hợp đồng trở nên dễ dàng hơn, hạn chế rủi ro cho các bên tham gia.
Nhờ quy định đó mà các bên trong hợp đồng có cơ sở thỏa thuận các quy định trong hợp đồng, tránh tình trạng xung đột ý kiến mà không có chuẩn mực để áp dụng. Lịch sử hình thành và phát triển của pháp luật về hợp đồng MBHH Vấn đề về hợp đồng MBHH chỉ được Nhà nước ta thực sự chú trọng và luật hóa một thời gian sau Đổi mới, nền kinh tế thị trường bắt đầu phát triển. Ngày 25/09/1989, Hội đồng nhà nước đã thông qua Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế và nhiều văn bản khác điều chỉnh các quan hệ hợp đồng theo quan điểm mới. Từ đó, Pháp lệnh hợp đồng kinh tế 1989 ra đời đánh dấu một bước tiến quan trọng trong lĩnh vực pháp lý về hợp đồng kinh tế nói chung và hợp đồng MBHH nói riêng.
Các quy định về thực hiện hợp đồng trong pháp lệnh còn khá chung chung, chưa được cụ thể. Tuy nhiên có thể coi đây là một trong những điểm nhấn quan trọng để thiết nên khung pháp luật kinh tế thời kỳ đổi mới. Những năm 90, Việt Nam bắt đầu tham gia hội nhập kinh tế khu vực và nền kinh tế thế giới. Quốc hội đã lần lượt ban hành hai văn bản pháp luật mới là BLDS 1995 và LTM 1997.