CHƯƠNG 1: NHỮNG LÍ LUẬN CƠ BẢN VỀ GIAO KẾT HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HÓA Ở VIỆT NAM 1.1 Khái niệm và đặc điểm của hợp đồng mua bán hàng hóa 1.1 Khái niệm về hợp đồng mua bán hàng hóa Theo khoản 8 điều 3 LTM 2005: “Mua bán hàng hóa là hoạt động thương mại, theo đó bên bán có nghĩa vụ giao hàng, chuyển quyền sở hữu hàng hóa cho bên mua và nhận thanh toán, bên mua có nghĩa vụ thanh toán cho bên bán và nhận hàng và quyền sở hữu hàng hóa theo thỏa thuận”. Ta có thể hiểu mua bán hàng hóa là sự đầu tư tiền của, công sức của một cá nhân hay một tổ chức vào việc trao đổi hàng hóa để kiếm lời. Đó là hoạt động cốt lõi để doanh nghiệp có thể duy trì và phát triển. Về cơ bản hoạt động mua bán hàng hóa được diễn ra dưới hai hình thức chủ yếu đó là mua bán hàng hóa trong nước và mua bán hàng hóa quốc tế.
Quan hệ mua bán hàng hóa được xác lập và thực hiện thông qua hình thức pháp lý là hợp đồng mua bán hàng hóa. Hợp đồng mua bán hàng hóa có bản chất pháp lý chung là hợp đồng. Hợp đồng được hiểu là sự thỏa thuận giữa hai hay nhiều bên về một hay một số vấn đề nhất định trong xã hội nhằm phát sinh, thay đổi hay chấm dứt các quyền hay nghĩa vụ của các bên. Điều 385 BLDS 2015 quy định: “Hợp đồng là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự.” Luật Thương mại 2005 quy định mua bán hàng hóa trong thương mại được thực hiện trên cơ sở hợp đồng.
Điều 3 LTM 2005 quy định: “Mua bán hàng hóa là hoạt động thương mại, theo đó bên bán có nghĩa vụ giao hàng, chuyển quyền sở hữu hàng hóa cho bên mua và nhận thanh toán, bên mua có nghĩa vụ thanh toán cho bên bán, nhận hàng và quyền sở hữu hàng hóa theo thỏa thuận”. Dù LTM 2005 không đưa ra định nghĩa về hợp đồng mua bán hàng hóa, song có thể xác định bản chất pháp lý của hợp đồng mua bán hàng hóa trong thương mại dựa trên cơ sở hợp đồng dân sự về hợp đồng mua bán tài sản. Nên có thể khẳng định hợp đồng mua bán hàng hóa trong thương mại là hợp đồng giao kết giữa các thương nhân với nhau hoặc thương nhân với bên khác không phải là thương nhân trong việc mua bán tất cả các động sản, kể cả động sản được hình thành trong tương lai.2 Đặc điểm của hợp đồng mua bán hàng hóa Hợp đồng mua bán hàng hóa có bản chất chung của hợp đồng, nó là sự thỏa thuận nhằm xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt các quyền và nghĩa vụ trong quan hệ mua bán. - Chủ thể của hợp đồng mua bán hàng hóa Hợp đồng mua bán hàng hóa được thiết lập giữa các chủ thể chủ yếu là thương nhân.
Theo quy định tại Khoản 1- Điều 6 LTM 2005: “Thương nhân bao gồm tổ chức 7 Luan van kinh tế được thành lập hợp pháp, cá nhân hoạt động thương mại một cách đôc lập và thường xuyên và có đăng ký kinh doanh”. Thương nhân có thể là thương nhân Việt Nam hoặc thương nhân nước ngoài. Ngoài ra, các tổ chức, cá nhân không phải là thương nhân cũng có thể trở thành chủ thể của hợp đồng mua bán hàng hóa và khi chủ thể lựa chọn Luật Thương mại để áp dụng thì các hoạt động của các bên chủ thể trong quan hệ mua bán hàng hóa phải tuân theo Luật Thương mại. Hợp đồng thương mại có thể được giao kết giữa các chủ thể bao gồm tổ chức kinh tế được thành lập hợp pháp, hoạt động thương mại một cách độc lập, thường xuyên và có đăng ký kinh doanh.
Các thương nhân này có quyền hoạt động thương mại trong các ngành nghề, tại các địa phương, dưới các hình thức và theo phương thức mà pháp luật không cấm. Ngoài ra hợp đồng thương mại còn được ký kết giữa các tổ chức, cá nhân khác có hoạt động liên quan đến thương mại. Một bên chủ thể giao kết hợp đồng có thể không phải là thương nhân. Nếu căn cứ vào mục đích sinh lời thì nhiều trường hợp tổ chức, cá nhân không phải là thương nhân cũng được coi là chủ thể của hợp đồng với thương nhân.
Chủ thể không phải là thương nhân có thể là mọi chủ thể có đầy đủ năng lực hành vi để tham gia giao kết và thực hiện hợp đồng mua bán hàng hóa theo quy định hoặc không có tư cách pháp nhân, cũng có thể là hộ gia đình, tổ hợp tác và không hoạt động thương mại như một nghề. - Đối tượng của hợp đồng mua bán hàng hóa Đối tượng của hợp đồng mua bán hàng hóa là hàng hóa. Nếu hiểu theo nghĩa thông thường hàng hóa là những sản phẩm lao động do con người tạo ra nhằm mục đích thỏa mãu nhu cầu của con người. Nhưng theo quy định của pháp luật Việt Nam tại Khoản 2- Điều 3 LTM 2005: “ Hàng hóa bao gồm: - Tất cả các động sản, kể cả động sản hình thành trong tương lai - Những vật gắn liền với đất đai.” Như vậy, có thể thấy đối tượng hàng hóa mà pháp luật Việt Nam quy định bao gồm: các động sản được lưu thông trên thị trường hoặc bất động sản có thể kể đến như: nhà cửa, đất đai, ruộng vườn… Các động sản hoặc bất động sản có thể đã hình thành hoăc sẽ hình thành trong tương lai đều được coi là hàng hóa.
Khái niệm này tuy đã khắc phục được một số những bất cập trong quy định về hàng hóa của LTM 1997 khi quy định hàng hóa bao gồm: máy móc, thiết bị, nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu, hàng tiêu dùng, các động sản khác được lưu thông trên thị trường, nhà ở dưới hình thức cho thuê hoăc mua bán nhưng vẫn là khá hẹp so với định nghĩa chung về hàng hóa, đôi khi làm hạn chế các đối tượng hàng hóa được phép lưu thông trên thị trường. - Nội dung hợp đồng mua bán hàng hóa 8 Luan van Nội dung của hợp đồng mua bán hàng hóa thể hiện quyền và nghĩa vụ các bên trong quan hệ mua bán hàng hóa, theo đó bên bán có nghĩa vụ giao hàng, chuyển quyền sở hữu hàng hóa cho bên mua và nhận tiền, còn bên mua có nghĩa vụ nhận hàng hóa và trả tiền cho bên bán. Hành vi mua bán của các bên trong hợp đồng mua bán hàng hóa là hành vi có tính chất thương mại và nhằm mục đích sinh lời. Hợp đồng mua bán hàng hóa mang đặc điểm của hợp đồng mua bán tài sản đó là sự chuyển giao quyền sử dụng, quyền sở hữu và quyền định đoạt.
Khác với hợp đồng cho thuê tài sản chỉ chuyển giao quyền sử dụng chứ không chuyển giao quyền sở hữu và quyền định đoạt. Quyền sở hữu và quyền định đoạt vẫn thuộc về người có tài sản đem đi cho thuê. Đồng thời hợp đồng mua bán hàng hóa cũng khác với hợp đồng tặng cho tài sản. Hợp đồng mua bán hàng hóa là hợp đồng song vụ, mang tính đền bù.
Giá của hàng hóa luôn được xác định cụ thể. Việc chuyển quyền sở hữu hàng hóa luôn kèm theo yêu cầu đền bù tương ứng với giá trị hàng hóa theo thỏa thuận, qua đó thể hiện quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ mua bán, bên bán có nghĩa vụ giao hàng, chuyển quyền sở hữu hàng hóa cho bên mua và nhận tiền; bên mua có nghĩa vụ nhận hàng hóa và trả tiền cho bên bán. Mục đích thông thường của các bên là lợi nhuận. Trong khi đó ở hợp đồng tặng cho tài sản, bên tặng cho tài sản giao tài sản và giao quyền sở hữu tài sản cho bên được tặng cho mà không cần thiết lập bất cứ một yêu cầu đền bù nào.
Việc pháp luật quy định nội dung của hợp đồng mua bán hướng các bên tập trung vào thỏa thuận các nội dung quan trọng của hợp đồng, tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện và phòng ngừa các tranh chấp có thể xảy ra trong quá trình thực hiện hợp đồng. Một hợp đồng mua bán hàng hóa thông thường phải chứa đựng sự thỏa thuận về đối tượng, chất lượng, giá cả, phương thức thanh toán, thời hạn và địa điểm nhận giao hàng. Trong quan hệ mua bán hàng hóa, các bên không chỉ bị ràng buộc bởi những điều khoản đã thỏa thuận với nhau mà còn chịu sự ràng buộc bởi những quy định của pháp luật, tức là những điều khoản pháp luật có quy định nhưng các bên không thỏa thuận trong hợp đồng. Và các quy định được các bên quy định trong hợp đồng không được trái với pháp luật hiện hành.2 Khái niệm và đặc điểm của giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa 1.1 Khái niệm về giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa Giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa là quá trình xác lập quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ mua bán hàng hóa trên cơ sở sự thỏa thuận của các bên và phù hợp với quy định của pháp luật.
9 Luan van Giao kết hợp đồng dân sự nói chung và giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa nói riêng là việc các bên bảy tỏ ý chí với nhau theo nhưng nguyên tắc và trình tự nhất điịnh để qua đó xác lập quyền và nghĩa vụ mỗi bên. Giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa gồm 2 giai đoạn cơ bản là: Tiền giao kết hợp đồng và giao kết hợp đồng. Tiền giao kết hợp đồng là quá trình các doanh nghiệp tìm kiếm đối tác, khách hàng, chuẩn bị các tài liệu, các điều kiện cơ bản để có thể đàm phán và tiến hành thủ tục đàm phán với đối tác đã xác định; Giao kết hợp đồng là quá trình xác lập hợp đồng từ việc đề nghị giao kết hợp đồng đến chấp nhận đề nghị giao kết hợp đồng của các bên trong quan hệ mua bán hàng hóa. Trong quá trình này các bên xác định hợp đồng nguyên tắc và hợp đồng mẫu.
Hợp đồng nguyên tắc là một loại hợp đồng thể hiện sự thỏa thuận giữa các bên về mua bán hàng hóa hay cung ứng bất kỳ dịch vụ nào đó, tuy nhiên việc ký kết hợp đồng nguyên tắc chỉ mang tính chất định hướng và hợp đồng nguyên tắc là cơ sở để các bên tiến hành ký kết hợp đồng kinh tế chính thức.