phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận án gồm 4 chương, 11 tiết 8 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu về dân chủ và quy chế dân chủ rất nhiều, tất cả các bài nghiên cứu đều xuất phát từ quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, mỗi thời đại, mỗi quốc gia lại có quan điểm về dân chủ khác nhau. Cho nên, đã có khá nhiều các công trình nghiên cứu thường tập trung vào một lĩnh vực nhất định hoặc một khía cạnh nổi bật nào đó, bằng cách tiếp cận chuyên ngành khoa học xã hội cụ thể khác nhau. Cho đến nay chưa có một công trình chuyên khảo nào nghiên cứu về thực hiện quy chế dân chủ trong các trường đại học và cao đẳng trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa từ góc độ triết học.
Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu của các nhà khoa học đi trước đã nghiên cứu về dân chủ và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở là cơ sở và là nguồn tài liệu quan trọng của luận án. Từ tình hình nghiên cứu như vậy, tác giả sơ bộ phân loại các công trình nghiên cứu trên thành các lĩnh vực như sau: 1. Các công trình nghiên cứu về dân chủ, quy chế dân chủ ở cơ sở và thực hiện dân chủ ở cơ sở Cơ sở của việc nghiên cứu thực hiện dân chủ ở Việt Nam hiện nay được thể hiện trong các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học và đều bắt đầu từ việc nghiên cứu lý luận về dân chủ. Đặc điểm của các công trình nghiên cứu về dân chủ là các tác giả đi vào nghiên cứu sự biểu hiện của tư tưởng dân chủ trong thể chế chính trị của mỗi quốc gia và ít mang tính so sánh vì nó còn phụ thuộc vào đặc điểm văn hóa của mỗi dân tộc.
Đây là loại hình chiếm số lượng lớn trong những công trình nghiên cứu về dân chủ. Dân chủ với tư cách là phạm trù chính trị không mang tính khuôn mẫu của bất kỳ một chế độ chính trị nào. Cho nên, ở lĩnh vực dân chủ ngoài những quan điểm kinh điển của các nhà macxít và tư tưởng Hồ Chí Minh còn có một số công trình tiêu biểu như sau: Khi bàn đến tư tưởng dân chủ và bản chất của nền dân chủ, trong cuốn “Tương lai của nền dân chủ xã hội” của Thomas Meyer và Nicole Breyer, xuất bản 9 năm 2007 đã được Trần Danh Tạo và Ngô Lan Anh dịch. Đây không phải là cuốn sách chuyên bàn về lịch sử tư tưởng chính trị, cơ bản nhất là tác giả đã đề cập đến nền dân chủ hiện đại được hợp thức hóa như thế nào? Công bằng xã hội có vai trò như thế nào đối với nền dân chủ hiện đại, nền dân chủ ấy dựa trên những quyền cơ bản nào, nó có ý nghĩa như thế nào đối với sự ổn định và hiệu quả của xã hội.
Tác giả đã chỉ ra các quyền cơ bản của con người và đối tượng thực hiện dân chủ trên tất cả các lĩnh vực, không chỉ trong quá khứ, hiện tại mà cả trong tương lai, đặc biệt tác giả đã nhìn nhận nền dân chủ trong kinh tế thị trường trong xu thế toàn cầu hóa: Tác giả đã nhận định rằng: Nền dân chủ tân tự do là một nền dân chủ không hoàn thiện. Theo cách nhìn nhận này, dân chủ tân tự do có thể được coi là một dạng không hoàn thiện, vì sự khiếm khuyết về cơ cấu thống trị, khi không đảm bảo được cơ hội bình đẳng cho các nhóm lợi ích kinh tế và xã hội tác động vào tiến trình chính trị…Tuy nhiên, tác giả vẫn khẳng định rằng, toàn cầu hóa không làm mất đi cơ sở của dân chủ xã hội, tương lai của nền dân chủ xã hội và khẳng định: “Dân chủ xã hội không chỉ là một đòi hỏi nhằm cải thiện cuộc sống của con người mà còn đảm bảo quyền thực thi các quyền cơ bản của họ” [141, tr. Một số tác giả khác khi bàn đến quyền dân chủ và phát huy dân chủ trong công tác tham mưu, tác giả Phạm Văn Đức - Nguyễn Đình Hòa, trong bài viết “Dân chủ và phát huy dân chủ trong công tác tham mưu nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng ở nước ta hiện nay”, Tạp chí Triết học số 11 năm 2013. Tác giả chỉ rõ: “Việc đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng Cộng sản là yêu cầu cấp thiết, là nội dung cơ bản của công tác xây dựng Đảng và việc phát huy dân chủ trong công tác tham mưu được xem là một trong những biện pháp quan trọng để nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng Cộng sản với tư cách đảng cầm quyền” [31, tr.
Tác giả Trung Thực, trong cuốn “Quyền dân chủ ở nước ta”, xuất bản năm 1957, cho rằng: “Chế độ dân chủ của nước ta hoàn toàn khác hẳn chế độ dân chủ của các nước tư bản Âu - Mỹ, với nền thống trị của giai cấp tư sản, nhân dân lao động không có quyền làm chủ 10 quốc gia, không có quyền tự do, bình đẳng thực sự. Ở chế độ chúng ta toàn dân làm chủ nhà nước và Bản chất của chế độ ta là hoàn toàn tốt đẹp” [134, tr. Một công trình khác của nhà nghiên cứu Thái Ninh - Hoàng Chí Bảo, trong cuốn “Dân chủ tư sản và dân chủ xã hội chủ nghĩa”, xuất bản năm 1991. Tác giả chỉ ra bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là “Một nền dân chủ khác hẳn với dân chủ tư sản bởi dân chủ xã hội chủ nghĩa là dân chủ thuộc về số đông, hơn thế dân chủ còn là kết quả của đấu tranh giai cấp và cải tạo xã hội do quần chúng nhân dân thực hiện như một hành vi giải phóng để đạt đến tự do và trở thành tự do” [111, tr.
Khi bàn đến nền dân chủ tư sản, tác giả cũng khẳng định: “Nền dân chủ tư sản không phải là của đa số nhân dân lao động, không phải là nền dân chủ của dân, vì dân, do dân mà chỉ là dân chủ tư sản, vì giai cấp tư sản, do giai cấp tư sản, dân chủ của thiểu số giai cấp này” [111, tr. Như vậy, các tác giả đã có sự so sánh để thấy được tính ưu việt của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Đối với Việt Nam, tác giả cho rằng: “Dân chủ hóa trên các lĩnh vực ở Việt Nam là vấn đề cấp bách. Nhưng dân chủ hóa muốn được đảm bảo cần phải có pháp luật tức dân chủ hóa là thực hiện pháp luật dân chủ hóa đồng thời là pháp chế hóa xã hội” [111, tr.
Qua nghiên cứu của hai tác giả, họ đã so sánh hai nền dân chủ trên cơ sở tính chất của nền dân chủ của hai thể chế. Tuy nhiên, những vấn đề nghiên cứu chưa đi sâu vào quá trình thực hiện dân chủ của người dân tại cơ sở, tính chất cụ thể cho đối tượng thực hiện chưa được thể hiện rõ về dân chủ cho mọi đối tượng trong dân chúng. Để thực hiện quyền dân chủ thực sự trong nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân, quyền con người, quyền công dân giữ vai trò quyết định trong sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân ta. Trong cuốn “Quyền con người, quyền công dân trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam” đề tài KX - 07 của Trung tâm Thông tin tư liệu - Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, xuất bản năm 1993.
Qua nghiên cứu về quyền con người, quyền công dân, các tác giả cho rằng: Quyền con người trong xã hội là một biểu hiện cụ thể của mối quan hệ 11 giữa cá nhân và cộng đồng trong xã hội đó, về thực chất nó là quyền của những cá nhân về hành vi và hoạt động trong thực tiễn của đời sống xã hội. Đề tài đã được các tác giả đi sâu nghiên cứu về các quyền cơ bản của con người và sự biểu hiện của nó trên tất cả các lĩnh vực, kinh tế - chính trị và các mặt khác của đời sống xã hội. Tuy nhiên, trong đề tài chỉ nhấn mạnh quyền con người, quyền công dân mà chưa tìm thấy được mô hình tổ chức và quản lý xã hội hợp lý để cho phép chuyển tư tưởng về quyền con người từ khả năng thành hiện thực. Bài viết của Hoàng Chí Bảo, “Dân chủ, đoàn kết và đồng thuận xã hội trong phát triển biền vững”, Tạp chí Triết học số 7 năm 2008.
Tác giả đã chỉ ra vai trò của kinh tế trong quá trình thực thi dân chủ cũng như các mặt của đời sống xã hội. Không chỉ thế, việc đồng thuận trong xã hội là cơ sở cho tính chặt chẽ trong sự liên minh, liên kết giữa các tổ chức xã hội đồng thời là điều kiện cho quá trình thực hiện dân chủ xã hội. Tuy nhiên, ông chưa chỉ ra cách thức, biện pháp để tạo nên sự đồng thuận xã hội, vì đây là bài viết đứng trên cách tiếp cận lý luận là chủ yếu. Liên quan đến vấn đề dân chủ và pháp luật, trong cuốn “Mối quan hệ giữa dân chủ và văn hóa pháp luật” của Hoàng Chí Bảo - Tống Đức Thảo, xuất bản năm 2011.
Cuốn “Xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân” của tác giả Nguyễn Trọng Thóc, xuất bản năm 2005. Cuốn “Xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam - một số vấn đề lý luận và thực tiễn”, tác giả Nguyễn Văn Niên, xuất bản năm 1996. Ngoài ra còn có cuốn “Phản biện xã hội và phát huy dân chủ pháp quyền” của Hồ Bá Thâm - Nguyễn Tôn Thị Tường Vân, xuất bản năm 2009. Để thực thi quyền dân chủ của nhân dân, trước hết cần phải thường xuyên xây dựng và hoàn thiện pháp luật.
Dân chủ phải đi đôi với pháp luật, không có dân chủ ngoài pháp luật. Tác giả Hoàng Chí Bảo - Tống Đức Thảo đã khẳng định: Dân chủ và pháp luật luôn có mối quan hệ mật thiết với nhau, tạo điều kiện cho nhau phát triển. Việc thực hiện dân chủ phải dựa vào pháp luật và thông qua pháp luật. Đồng thời dân chủ lại là thước đo để đánh giá sự tiến bộ 12 của pháp luật giữa các quốc gia.
Các tác giả khẳng định: “Pháp luật của chúng ta là pháp luật thực sự dân chủ vì nó bảo vệ quyền tự do dân chủ rộng rãi cho nhân dân lao động” [9, tr.