Khóa luận: Mối quan hệ giữa thất nghiệp và tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam 2011–2022 (Mô hình ARDL)

Mối quan hệ giữa thất nghiệp ở Việt Nam và tăng trưởng kinh tế Việt Nam đã thu hút sự quan tâm của… 66 trang · Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh · 2023.

• Tác giả: Đặng Thị Tuyết Hồng
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Lục Thanh Tuyền
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế học
• Đề tài: Mối Quan Hệ Giữa Thất Nghiệp Và Tăng Trưởng Kinh Tế Ở Việt Nam Giai Đoạn 2011 – 2022: Ứng Dụng Mô Hình Tự Hồi Quy Phân Phối Trễ (ARDL)
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 1.1. Tăng trưởng kinh tế
• 1.2. Phân loại thất nghiệp
• 1.3. Tác động của thất nghiệp
• 1.4. Mối quan hệ giữa thất nghiệp và tăng trưởng kinh tế
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG MỐI QUAN HỆ GIỮA THẤT NGHIỆP VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM
• 2.1. Tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam giai đoạn 2011 – 2022
• 2.2. Nhận xét chung
• 2.3. Thất nghiệp ở Việt Nam giai đoạn 2011 – 2022
• 2.4. Nhận xét chung
• 2.5. Mối quan hệ giữa thất nghiệp và tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam giai đoạn 2011 – 2022
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 3.3. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 3.4. Mô tả dữ liệu
• 3.5. Phương pháp thực nghiệm
• 3.5.1. Kiểm định nghiệm đơn vị (Unit Root Test)
• 3.5.2. Kiểm định đồng liên kết độ trễ phân phối tự hồi quy (ARDL)
• 3.5.3. Kiểm định đường bao ARDL
• 3.5.4. Kiểm định quan hệ nhân quả (Granger)
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 4.1. Kết quả nghiên cứu
• 4.1.1. Kiểm định nghiệm đơn vị (Unit Root Test)
• 4.1.2. Kiểm định đường bao ARDL
• 4.1.3. Mô hình ARDL trong dài hạn
• 4.1.4. Mô hình ECM trong ngắn hạn
• 4.1.5. Quan hệ nhân quả Granger
• 4.2. Hàm ý chính sách
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mối Quan Hệ Giữa Thất Nghiệp và Tăng Trưởng Kinh Tế

Mối quan hệ giữa thất nghiệp ở Việt Nam và tăng trưởng kinh tế Việt Nam đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong những năm qua. Giai đoạn 2011-2022 chứng kiến nhiều biến động trong nền kinh tế, từ sự phục hồi sau khủng hoảng đến tác động của đại dịch COVID-19. Việc hiểu rõ mối quan hệ này không chỉ giúp các nhà hoạch định chính sách mà còn cung cấp cái nhìn sâu sắc về tình hình kinh tế hiện tại.

1.1. Khái Niệm Thất Nghiệp và Tăng Trưởng Kinh Tế

Thất nghiệp được định nghĩa là tình trạng không có việc làm của những người trong độ tuổi lao động. Trong khi đó, tăng trưởng kinh tế thường được đo bằng tăng trưởng GDP Việt Nam. Hai yếu tố này có mối liên hệ chặt chẽ, ảnh hưởng lẫn nhau trong quá trình phát triển kinh tế.

1.2. Tình Hình Thất Nghiệp và Tăng Trưởng Kinh Tế Ở Việt Nam

Giai đoạn 2011-2022, tỷ lệ thất nghiệp ở Việt Nam có nhiều biến động. Năm 2022, tỷ lệ thất nghiệp đạt mức cao nhất trong bối cảnh nền kinh tế chịu ảnh hưởng nặng nề từ COVID-19. Điều này đã đặt ra thách thức lớn cho tăng trưởng kinh tế.

II. Vấn Đề Thách Thức Trong Mối Quan Hệ Giữa Thất Nghiệp và Tăng Trưởng Kinh Tế

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về mối quan hệ giữa thất nghiệp và tăng trưởng kinh tế, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết. Tình hình thất nghiệp 2022 cho thấy sự gia tăng không đồng đều giữa các khu vực và ngành nghề, gây khó khăn cho việc đạt được mục tiêu tăng trưởng bền vững.

2.1. Nguyên Nhân Tăng Tỷ Lệ Thất Nghiệp

Nhiều nguyên nhân dẫn đến thất nghiệp gia tăng, bao gồm sự thay đổi trong cơ cấu kinh tế, sự chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ, cũng như tác động của đại dịch COVID-19.

2.2. Tác Động Của Thất Nghiệp Đến Kinh Tế

Tỷ lệ thất nghiệp cao không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập của người lao động mà còn làm giảm tăng trưởng GDP Việt Nam. Điều này dẫn đến sự gia tăng chi phí xã hội và giảm khả năng tiêu dùng của người dân.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Giữa Thất Nghiệp và Tăng Trưởng Kinh Tế

Để phân tích mối quan hệ giữa thất nghiệp và tăng trưởng kinh tế, nghiên cứu sử dụng mô hình tự hồi quy phân phối trễ (ARDL). Phương pháp này cho phép đánh giá tác động của các yếu tố vĩ mô trong ngắn hạn và dài hạn.

3.1. Mô Hình ARDL Trong Nghiên Cứu

Mô hình ARDL giúp xác định mối quan hệ đồng liên kết giữa thất nghiệp và tăng trưởng kinh tế. Nghiên cứu cho thấy có sự tồn tại của mối quan hệ tiêu cực giữa hai biến này trong dài hạn.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu và Kết Quả

Phân tích dữ liệu từ giai đoạn 2011-2022 cho thấy sự biến động của tỷ lệ thất nghiệp có tác động rõ rệt đến tăng trưởng GDP Việt Nam. Kết quả cho thấy cần có các chính sách hỗ trợ hiệu quả để giảm thiểu tác động tiêu cực.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng việc giảm thất nghiệp có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Các chính sách hỗ trợ việc làm và đào tạo nghề cần được triển khai để cải thiện tình hình lao động.

4.1. Chính Sách Hỗ Trợ Thất Nghiệp

Chính phủ cần triển khai các chính sách hỗ trợ như đào tạo nghề, tạo việc làm và khuyến khích đầu tư vào các ngành có khả năng tạo ra nhiều việc làm.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu và Hàm Ý Chính Sách

Nghiên cứu cho thấy mối quan hệ giữa thất nghiệp và tăng trưởng kinh tế là rất quan trọng. Các chính sách cần được điều chỉnh để đảm bảo sự phát triển bền vững cho nền kinh tế.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Mối Quan Hệ Giữa Thất Nghiệp và Tăng Trưởng Kinh Tế

Mối quan hệ giữa thất nghiệp và tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam trong giai đoạn 2011-2022 cho thấy sự cần thiết phải có các chính sách hiệu quả. Tương lai của nền kinh tế phụ thuộc vào khả năng giải quyết vấn đề thất nghiệp.

5.1. Tương Lai Của Thất Nghiệp Ở Việt Nam

Dự báo rằng tỷ lệ thất nghiệp sẽ tiếp tục biến động trong những năm tới, đặc biệt là trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu không ổn định.

5.2. Định Hướng Chính Sách Tương Lai

Cần có các định hướng chính sách rõ ràng nhằm giảm thiểu thất nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình phát triển kinh tế của mỗi quốc gia, thất nghiệp luôn là một trong những hiện tượng kinh tế - xã hội tiêu cực và là biến số vĩ mô quan trọng có tác động trực tiếp đến sự tăng trưởng của nền kinh tế (Al-Habees & Rumman, 2012). Thất nghiệp không chỉ gây ra những hệ lụy trực tiếp như làm sụt giảm nguồn thu ngân sách từ thuế thu nhập cá nhân, gây lãng phí nguồn lực lao động và thời gian làm việc, mà còn làm gia tăng nguy cơ bất ổn về an ninh, chính trị và phát sinh các tệ nạn xã hội. Việc không thể khai thác và tận dụng hiệu quả nguồn nhân lực sẵn có phản ánh những điểm nghẽn trong quản trị và sử dụng lao động của một quốc gia (Anghel et al.; Yilmaz, 2005).

Ngược lại, tăng trưởng kinh tế—thường được đo lường thông qua sự gia tăng của Tổng sản phẩm quốc nội (GDP)—đóng vai trò là công cụ đòn bẩy căn bản để nâng cao mức sống của người dân, giảm nghèo, thu hẹp khoảng cách thu nhập và tạo nền tảng thịnh vượng quốc gia (Ademola & Badiru, 2016). Mục tiêu vĩ mô song hành của hầu hết các quốc gia là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế gắn liền với kiểm soát và giảm thiểu tỷ lệ thất nghiệp (Daly & Hobijn, 2010). Khi quy mô nền kinh tế mở rộng, các cơ sở sản xuất kinh doanh thành lập và mở rộng sẽ tạo thêm nhiều việc làm, từ đó hạ thấp tỷ lệ thất nghiệp. Xuất phát từ bối cảnh thực tiễn đó tại Việt Nam, tác giả Đặng Thị Tuyết Hồng đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp: "Mối quan hệ giữa thất nghiệp và tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam giai đoạn 2011 – 2022: Ứng dụng mô hình tự hồi quy phân phối trễ (ARDL)".

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu tổng quát: Đánh giá mối quan hệ giữa tỷ lệ thất nghiệp và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam trong cả dài hạn và ngắn hạn thông qua việc phân tích số liệu thực tế và kiểm định mô hình kinh tế lượng tự hồi quy phân phối trễ (ARDL), từ đó đề xuất các hàm ý chính sách phù hợp.
• Mục tiêu cụ thể (được xác định theo 4 nhiệm vụ):
  1. Xây dựng cơ sở lý thuyết và tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước về mối quan hệ giữa thất nghiệp và tăng trưởng kinh tế.
  2. Phân tích thực trạng thất nghiệp và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam trong giai đoạn 2011 – 2022.
  3. Ứng dụng mô hình định lượng ARDL để kiểm định và lượng hóa mối quan hệ giữa thất nghiệp và tăng trưởng kinh tế trong ngắn hạn và dài hạn.
  4. Đề xuất các khuyến nghị và hàm ý chính sách nhằm hài hòa mối quan hệ giữa hai biến số vĩ mô này.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Tỷ lệ thất nghiệp, tốc độ tăng trưởng kinh tế và mối quan hệ tương tác giữa hai biến số vĩ mô này.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Nền kinh tế Việt Nam trên phạm vi cả nước.
  • Thời gian: Giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2022, thu thập dữ liệu theo tần suất quý (45 quan sát).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng nghiên cứu dựa trên các lý thuyết tăng trưởng kinh tế và lý thuyết thị trường lao động kinh điển, kết hợp hệ thống mô hình kinh tế lượng chuỗi thời gian hiện đại.

Khung lý thuyết và mô hình tiếp cận:

• Lý thuyết tăng trưởng kinh tế: Nghiên cứu điểm lại hàm sản xuất tổng quát $Y = F(K, L, R, T)$ và các trường phái tư tưởng kinh tế:
  • Thuyết động lực học cổ điển của Smith và Malthus (vai trò của đất đai và quy luật lợi tức giảm dần).
  • Lý thuyết cổ điển của David Ricardo ($Y = F(K, L, R)$) nhấn mạnh giới hạn của đất đai và sự sụt giảm lợi nhuận.
  • Quan điểm của Karl Marx về 4 yếu tố sản xuất và giá trị thặng dư từ lao động.
  • Lý thuyết tăng trưởng tân cổ điển và mô hình tăng trưởng Harrod - Domar ($I = K \cdot \Delta P$ và $I = S$) của trường phái Keynesian.
  • Mô hình Tổng cung - Tổng cầu (AS-AD) giải thích tác động của chính sách tài khóa và tiền tệ: tác động kích thích sản lượng trong ngắn hạn nhưng không làm thay đổi sản lượng tiềm năng trong dài hạn mà chỉ làm tăng mức giá chung.
• Lý thuyết về thất nghiệp: Khái niệm thất nghiệp theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO); phân loại thất nghiệp theo lý do (mất việc, bỏ việc, nhập mới, tái nhập), theo tính chất (tự nguyện, không tự nguyện) và theo nguyên nhân (thất nghiệp tự nhiên gồm cơ cấu, tạm thời, thời vụ; thất nghiệp chu kỳ; thất nghiệp cổ điển).
• Định luật Okun (Okun's Law): Khung lý thuyết trọng tâm phản ánh mối quan hệ giữa thất nghiệp và tăng trưởng GDP. Theo định luật Okun, khi GDP thực tế giảm 2% so với GDP tiềm năng thì tỷ lệ thất nghiệp tăng thêm 1%, biểu diễn qua công thức: $$U_t = U_n + \frac{Y^P - Y^T}{Y^P} \times 50%$$ (Trong đó: $U_t$ là tỷ lệ thất nghiệp thực tế; $U_n$ là tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên; $Y^P$ là GDP tiềm năng; $Y^T$ là GDP thực tế).
• Tổng quan nghiên cứu thực nghiệm: Đề tài hệ thống hóa các nghiên cứu trước đây như Harrod & Domar (1940), Noor và cộng sự (2007 tại Malaysia), Hua-chu (2008 tại Quảng Đông - Trung Quốc), Haririan và cộng sự (2010 tại khu vực MENA), Kreishan (2011 tại Jordan), Mosikari (2013 tại Nam Phi), Özel và cộng sự (2013 tại nhóm G7), Lam (2014 tại Philippines), Abbas (2014 tại Pakistan), Alhdiy và cộng sự (2015 tại Ai Cập), Banda và cộng sự (2016 tại Châu Phi), Chand và cộng sự (2017 tại Ấn Độ), Soylu và cộng sự (2018 tại Đông Âu).

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu:

• Phương pháp định tính: Áp dụng phương pháp duy vật biện chứng, phân tích, tổng hợp, diễn dịch logic và thống kê mô tả nhằm đánh giá diễn biến kinh tế - xã hội.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp theo quý từ Báo cáo Điều tra lao động việc làm và Báo cáo kinh tế - xã hội do Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO) công bố giai đoạn 2011 – 2022 (bao gồm 45 quan sát).
• Phương pháp định lượng: Sử dụng phần mềm EViews thực hiện quy trình kinh tế lượng 5 bước:
  1. Kiểm định nghiệm đơn vị (Unit Root Test): Sử dụng phương pháp Augmented Dickey-Fuller (ADF, 1979) và Phillips-Perron (PP, 1988) để kiểm tra tính dừng của chuỗi dữ liệu.
  2. Kiểm định đồng liên kết ARDL (Autoregressive Distributed Lag Bounds Test): Phương pháp tiếp cận kiểm định đường bao của Pesaran và cộng sự (2001). Mô hình ARDL có ưu thế vượt trội khi xử lý mẫu nhỏ (45 quan sát), áp dụng được cho các chuỗi dữ liệu có bậc tích hợp hỗn hợp gồm cả $I(0)$ và $I(1)$, đồng thời ước lượng trực tiếp một phương trình đơn mà không làm mất bậc tự do.
  3. Ước lượng mô hình ARDL dài hạn: Xác định hệ số tác động dài hạn giữa tốc độ tăng trưởng GDP (RGDP) và tỷ lệ thất nghiệp (UNE).
  4. Ước lượng mô hình hiệu chỉnh sai số (ECM - Error Correction Model): Đánh giá mối quan hệ điều chỉnh trong ngắn hạn và tốc độ hội tụ về trạng thái cân bằng dài hạn.
  5. Kiểm định quan hệ nhân quả Granger (Granger Causality Test, 1969): Kiểm định chiều hướng tác động nhân quả giữa hai biến số.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý thuyết

Chương 1 trình bày hệ thống hóa cơ sở lý luận về tăng trưởng kinh tế, thất nghiệp và mối quan hệ tương hỗ giữa hai đại lượng này. Tác giả làm rõ các chỉ tiêu đo lường kinh tế vĩ mô như GO, GDP, GNI, NI, NDI và các nhân tố kinh tế (tổng cung: K, L, R, T; tổng cầu: C, I, G, NX) cũng như nhân tố phi kinh tế tác động đến tăng trưởng. Bên cạnh đó, chương này phân tích chi tiết các lý thuyết tăng trưởng từ cổ điển đến hiện đại, định nghĩa tỷ lệ thất nghiệp theo chuẩn ILO, phân loại các hình thái thất nghiệp và tác động đa chiều của thất nghiệp đối với cá nhân người lao động, nền kinh tế và trật tự xã hội. Điểm nhấn lý thuyết của chương là sự gắn kết với Định luật Okun, thiết lập nền tảng để kiểm chứng mối quan hệ giữa sản lượng và tỷ lệ thất nghiệp trên thực tế.

Chương 2: Thực trạng mối quan hệ giữa thất nghiệp và tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam

Chương 2 phân tích diễn biến thực tế của nền kinh tế và thị trường lao động Việt Nam giai đoạn 2011 – 2022, chia thành 3 giai đoạn nhỏ:

+ Giai đoạn 2011 – 2015:
  - Tăng trưởng kinh tế: Tốc độ tăng GDP bình quân đạt 5,91% (năm 2011 đạt 5,89%; 2012 đạt 5,03%; 2013 đạt 5,42%; 2014 đạt 5,98%; 2015 đạt 6,68%). Lạm phát CPI giảm mạnh từ 18,13% (2011) xuống 0,6% (2015). Xuất khẩu tăng trưởng bình quân 18%/năm.
  - Tình hình thất nghiệp: Tỷ lệ thất nghiệp duy trì quanh mức 2% (2011: 2,2%; 2012: 1,96%; 2013: 1,95%; 2014: 2,1%; 2015: 2,1%). Thất nghiệp khu vực thành thị luôn cao hơn nông thôn (3,2% - 3,6% so với 1,39% - 1,8%), trong khi tỷ lệ thiếu việc làm ở nông thôn cao gấp 2,2 lần thành thị. Nhóm tuổi thanh niên 15 – 19 và 20 – 24 có tỷ lệ thất nghiệp cao nhất (từ 8,62% đến 12,6%). Xuất hiện nghịch lý: lao động có trình độ cao đẳng/đại học có tỷ lệ thất nghiệp cao hơn nhóm chưa qua đào tạo (tỷ lệ thất nghiệp hệ cao đẳng đạt 6,3% - 7,0%), phản ánh tình trạng "thừa thầy thiếu thợ".

+ Giai đoạn 2016 – 2019:
  - Tăng trưởng kinh tế: GDP duy trì đà tăng trưởng cao và ổn định (2016: 6,21%; 2017: 6,81%; 2018: 7,08%; 2019: 7,02%). Tỷ trọng khu vực dịch vụ tăng lên 41,64% (2019), công nghiệp và xây dựng duy trì 33 - 34,5%, nông nghiệp giảm xuống 13,96%. Tỷ lệ đóng góp của TFP bình quân đạt 44,46% (vượt mức 33,6% của giai đoạn trước). CPI bình quân giảm từ 4,74% (2016) xuống 2,79% (2019).
  - Tình hình thất nghiệp: Tỷ lệ thất nghiệp duy trì ổn định ở mức thấp (2016: 2,1%; 2017: 2,0%; 2018: 2,0%; 2019: 1,99%). Thất nghiệp thanh niên chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng số người thất nghiệp (năm 2017 chiếm 50,8%; 2018 chiếm 44,8%; 2019 chiếm 42,1%). Tỷ lệ thất nghiệp ở lao động có trình độ cao đẳng, đại học vẫn ở mức cao (chiếm 24,5% tổng số lao động thất nghiệp năm 2017).

+ Giai đoạn 2020 – 2022:
  - Tăng trưởng kinh tế: Chịu ảnh hưởng nghiêm trọng từ đại dịch COVID-19. Năm 2020 tăng trưởng GDP đạt 2,91%; năm 2021 giảm sâu xuống 2,58% (thấp nhất trong giai đoạn nghiên cứu). Đến năm 2022, nền kinh tế phục hồi mạnh mẽ với mức tăng trưởng GDP đạt 8,02% (mức cao nhất giai đoạn 2011 – 2022), số lao động trong doanh nghiệp tăng 14,9%, lạm phát CPI ở mức 3,15%.
  - Tình hình thất nghiệp: Năm 2020 có 1,2 triệu người thất nghiệp (tỷ lệ 2,63%); năm 2021 số người thất nghiệp tăng lên 1,5 triệu người (tỷ lệ 2,9%), riêng tỷ lệ thất nghiệp thành thị quý 3 và cả năm lên đến 4,33% (vượt trần chỉ tiêu 4%). Năm 2022, số người thất nghiệp giảm còn 1,04 triệu người (tỷ lệ 2,32%).

+ Đánh giá mối quan hệ thực tế: Tác động của thất nghiệp lên tăng trưởng kinh tế diễn ra với độ trễ nhất định (cần ít nhất 1 quý để phản ánh rõ lên GDP). Ngược lại, các cú sốc suy giảm tăng trưởng kinh tế (như đại dịch COVID-19) tác động ngay lập tức và rõ rệt làm gia tăng tỷ lệ thất nghiệp.

Chương 3: Phương pháp và dữ liệu nghiên cứu

Chương này trình bày mô tả dữ liệu mẫu và quy trình kiểm định kinh tế lượng:

• Dữ liệu nghiên cứu: Chuỗi dữ liệu quý từ 2011 đến 2022 gồm 45 quan sát.
  • Tốc độ tăng trưởng GDP (ký hiệu: RGDP): Giá trị trung bình đạt 6,05%/quý; giá trị lớn nhất đạt 13,7%; giá trị nhỏ nhất đạt 0,75% (không ghi nhận quý nào tăng trưởng âm).
  • Tỷ lệ thất nghiệp (ký hiệu: UNE): Giá trị trung bình đạt 1,05%; giá trị lớn nhất đạt 3,71%; giá trị nhỏ nhất đạt 1,38%.
• Quy trình thực nghiệm: Thiết lập các bước kiểm định bao gồm: kiểm định nghiệm đơn vị ADF và PP; kiểm định đường bao ARDL để xác định đồng liên kết; ước lượng hệ số ARDL dài hạn; thiết lập mô hình hiệu chỉnh sai số ECM ngắn hạn; kiểm định quan hệ nhân quả Granger.

Chương 4: Kết quả và hàm ý chính sách

Chương 4 công bố toàn bộ kết quả ước lượng thực nghiệm từ EViews và đề xuất các giải pháp chính sách:

• Kiểm định nghiệm đơn vị: Biến RGDP dừng ở chuỗi gốc $I(0)$ với thống kê kiểm định ADF là -4,78 (có ý nghĩa thống kê ở mức 1%). Biến UNE không dừng ở bậc gốc nhưng dừng ở sai phân bậc một $I(1)$ với mức ý nghĩa 5%. Cấu trúc tích hợp hỗn hợp $I(0)$ và $I(1)$ khẳng định tính phù hợp của việc áp dụng mô hình ARDL.
• Kiểm định đường bao ARDL: Giá trị kiểm định F-statistic với biến phụ thuộc RGDP đạt 8,94, vượt qua các giá trị tới hạn ở tất cả các mức ý nghĩa 10%, 5%, 2,5% và 1%. Điều này bác bỏ giả thuyết $H_0$, xác nhận tồn tại mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa tỷ lệ thất nghiệp và tăng trưởng kinh tế.
• Kết quả mô hình ARDL dài hạn: Trong phương trình với biến phụ thuộc RGDP, các hệ số trễ của tỷ lệ thất nghiệp mang dấu âm và có ý nghĩa thống kê (2 trong 3 biến trễ của UNE tác động ngược chiều đến RGDP), chứng minh tỷ lệ thất nghiệp tăng làm giảm tăng trưởng kinh tế trong dài hạn. Ở phương trình ngược lại với biến phụ thuộc UNE, tăng trưởng kinh tế có tác động làm giảm tỷ lệ thất nghiệp trong dài hạn ở mức ý nghĩa 5%.
• Kết quả mô hình ECM ngắn hạn: Khi biến phụ thuộc là RGDP, cả 3 biến độ trễ của thất nghiệp đều tác động ngược chiều lên tăng trưởng kinh tế ở mức ý nghĩa 1%. Tuy nhiên, khi biến phụ thuộc là DUNE, các biến tăng trưởng kinh tế không có ý nghĩa thống kê trong mô hình ngắn hạn, cho thấy sự biến động ngắn hạn của thất nghiệp chủ yếu được giải thích bởi các độ trễ của chính nó.
• Kiểm định quan hệ nhân quả Granger: Giá trị F-stat kiểm định giả thuyết "RGDP không dẫn đến sự thay đổi UNE" là 0,91; trong khi F-stat kiểm định "UNE không dẫn đến sự thay đổi RGDP" là 3,04 (có ý nghĩa thống kê ở mức 5%). Kết quả khẳng định chỉ tồn tại quan hệ nhân quả một chiều từ thất nghiệp sang tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam.

---

Kết quả và đóng góp

Bảng tổng hợp kết quả định lượng chính

Chỉ tiêu kiểm định / Ước lượng	Đại lượng / Biến số	Giá trị thống kê	Mức ý nghĩa / Kết luận
Thống kê mô tả RGDP	Trung bình / Max / Min	6,05% / 13,70% / 0,75%	Không có quý tăng trưởng âm
Thống kê mô tả UNE	Trung bình / Max / Min	1,05% / 3,71% / 1,38%	Biến động ổn định quanh mức 2%
Kiểm định nghiệm đơn vị ADF	RGDP	-4,78***	Dừng ở bậc gốc $I(0)$
Kiểm định nghiệm đơn vị ADF/PP	UNE	-	Dừng ở sai phân bậc một $I(1)$ (mức 5%)
Kiểm định đường bao ARDL	F-statistic (Biến RGDP)	8,94	Lớn hơn giá trị tới hạn tại 1%, 2.5%, 5%, 10% (Tồn tại đồng liên kết dài hạn)
Quan hệ Granger (RGDP $\rightarrow$ UNE)	F-statistic	0,91	Không có ý nghĩa thống kê (Bác bỏ tác động nhân quả)
Quan hệ Granger (UNE $\rightarrow$ RGDP)	F-statistic	3,04	Có ý nghĩa thống kê ở mức 5% (Tồn tại quan hệ nhân quả 1 chiều)

Kết quả chính và các hàm ý chính sách đề xuất

• Kết quả nghiên cứu thực nghiệm: Nghiên cứu chứng minh sự tồn tại của mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa thất nghiệp và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Trong dài hạn, thất nghiệp tác động tiêu cực đến tăng trưởng và tăng trưởng kinh tế giúp kéo giảm tỷ lệ thất nghiệp. Trong ngắn hạn, tỷ lệ thất nghiệp tác động ngược chiều lên tăng trưởng GDP ở mức ý nghĩa 1%, trong khi chiều ngược lại chưa thấy tác động rõ rệt. Quan hệ nhân quả Granger chỉ ra tác động một chiều từ thất nghiệp sang tăng trưởng kinh tế.
• Hàm ý chính sách đề xuất:
  1. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tái cơ cấu đào tạo: Khắc phục triệt để tình trạng "thừa thầy thiếu thợ" bằng cách gắn kết chương trình đào tạo tại các trường cao đẳng, đại học với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, giảm tỷ lệ thất nghiệp ở nhóm lao động trẻ có bằng cấp.
  2. Hỗ trợ giải quyết việc làm cho thanh niên: Xây dựng các trung tâm hướng nghiệp, chính sách khuyến khích khởi nghiệp và các chương trình thực tập việc làm dành riêng cho nhóm tuổi 15 – 24.
  3. Điều tiết và phân bổ cân đối thị trường lao động: Giảm áp lực di cư lao động về các đô thị lớn (Hà Nội, TP.HCM) bằng cách phát triển công nghiệp và dịch vụ tại các vùng kinh tế nông thôn, miền núi; hoàn thiện hệ thống thông tin kết nối cung - cầu lao động liên vùng.
  4. Phối hợp chính sách vĩ mô linh hoạt: Điều hành chính sách tài khóa và tiền tệ có trọng tâm nhằm duy trì ổn định sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, tăng cường hiệu quả thực thi của chính sách bảo hiểm thất nghiệp để hỗ trợ kịp thời người lao động khi nền kinh tế đối mặt với các cú sốc vĩ mô.

Đóng góp của đề tài

• Khóa luận đã hệ thống hóa và cập nhật dữ liệu kinh tế lượng chuỗi thời gian quý giai đoạn 2011 – 2022 (bao gồm cả giai đoạn biến động đặc biệt do đại dịch COVID-19).
• Về mặt phương pháp, công trình đã vận dụng thành công mô hình ARDL kết hợp Bounds Test và mô hình ECM để xử lý đặc thù chuỗi dữ liệu tích hợp hỗn hợp $I(0)$ và $I(1)$ với cỡ mẫu nhỏ (45 quan sát), cung cấp bằng chứng định lượng kiểm chứng Định luật Okun trong điều kiện cụ thể của nền kinh tế Việt Nam.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Dựa trên phạm vi và nội dung được trình bày trong văn bản:

• Hạn chế về cỡ mẫu và biến số: Nghiên cứu sử dụng chuỗi dữ liệu thời gian 45 quan sát theo quý trong phạm vi từ năm 2011 đến năm 2022 và chỉ tập trung vào mối quan hệ hai biến đơn lẻ giữa tốc độ tăng trưởng GDP (RGDP) và tỷ lệ thất nghiệp (UNE) mà chưa đưa thêm các biến số kiểm soát vĩ mô khác (như lạm phát, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI, độ mở thương mại hay chính sách tiền tệ) vào mô hình hồi quy.
• Hướng nghiên cứu mở rộng: Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khung thời gian quan sát, bổ sung thêm các biến kiểm soát kinh tế vĩ mô và áp dụng các mô hình phi tuyến hoặc mô hình bất đối xứng (NARDL) để phân tích sâu hơn các phản ứng của thị trường lao động trước các cú sốc kinh tế đa chiều.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo: Khóa luận là tài liệu học thuật hữu ích cho sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Kinh tế học, Kinh tế phát triển, Kinh tế lượng và Quản lý công; đồng thời cung cấp tư liệu tham khảo cho các nhà nghiên cứu và cơ quan hoạch định chính sách lao động - việc làm.
• Phần nội dung có giá trị tham khảo nổi bật:
  • Quy trình thực nghiệm kiểm định mô hình ARDL, kiểm định đường bao Bounds Test và mô hình ECM trên phần mềm EViews đối với chuỗi dữ liệu thời gian có bậc tích hợp hỗn hợp $I(0)$ và $I(1)$.
  • Bức tranh phân tích số liệu thực trạng thất nghiệp tại Việt Nam qua 3 giai đoạn (2011 – 2015, 2016 – 2019, 2020 – 2022), đặc biệt là các phân tích chuyên sâu về thất nghiệp thanh niên và nghịch lý thất nghiệp ở nhóm lao động có trình độ cao đẳng, đại học.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng nguồn dữ liệu nào và quy mô mẫu nghiên cứu là bao nhiêu? Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp theo quý trong giai đoạn 2011 – 2022 (tổng cộng 45 quan sát) được trích xuất từ Báo cáo Điều tra Lao động Việc làm và Báo cáo Tình hình Kinh tế - Xã hội do Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO) công bố.

2. Kết quả kiểm định nghiệm đơn vị (tính dừng) của các biến số trong nghiên cứu ra sao? Kết quả kiểm định ADF và PP cho thấy biến tốc độ tăng trưởng kinh tế (RGDP) dừng ở chuỗi gốc $I(0)$ với giá trị thống kê ADF đạt -4,78 (ý nghĩa 1%), trong khi biến tỷ lệ thất nghiệp (UNE) dừng ở sai phân bậc một $I(1)$ (ở mức ý nghĩa 5%). Điều này xác nhận chuỗi dữ liệu có bậc tích hợp hỗn hợp, hoàn toàn đáp ứng điều kiện áp dụng mô hình ARDL.

3. Kiểm định đường bao ARDL (Bounds Test) đưa ra kết luận gì? Kiểm định đường bao cho biến phụ thuộc RGDP cho giá trị F-statistic bằng 8,94, vượt qua các giá trị tới hạn ở tất cả các mức ý nghĩa từ 10% đến 1%, chứng minh tồn tại mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa thất nghiệp và tăng trưởng GDP tại Việt Nam.

4. Khóa luận phát hiện điểm khác biệt nào giữa tác động ngắn hạn và dài hạn của hai biến số? Trong dài hạn, tồn tại tác động hai chiều ngược chiều: thất nghiệp tăng làm giảm tăng trưởng kinh tế và tăng trưởng kinh tế giúp giảm tỷ lệ thất nghiệp (mức ý nghĩa 5%). Trong ngắn hạn, tỷ lệ thất nghiệp tác động ngược chiều lên tăng trưởng GDP ở mức ý nghĩa 1%, nhưng tăng trưởng GDP lại không thể hiện tác động ngắn hạn có ý nghĩa thống kê lên tỷ lệ thất nghiệp.

5. Kết quả kiểm định quan hệ nhân quả Granger thể hiện điều gì? Kiểm định Granger chỉ ra quan hệ nhân quả một chiều từ tỷ lệ thất nghiệp sang tăng trưởng kinh tế ($F = 3,04$, có ý nghĩa ở mức 5%), trong khi chiều ngược lại từ tăng trưởng kinh tế sang thất nghiệp không có ý nghĩa thống kê ($F = 0,91$).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đặng Thị Tuyết Hồng đã phân tích toàn diện mối quan hệ giữa tỷ lệ thất nghiệp và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam trong giai đoạn 2011 – 2022 bằng việc kết hợp phân tích thực trạng và phương pháp định lượng ARDL. Kết quả thực nghiệm khẳng định sự tồn tại của mối quan hệ đồng liên kết dài hạn và quan hệ nhân quả một chiều từ thất nghiệp tác động đến tăng trưởng GDP. Công trình cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc phục vụ công tác hoạch định các chính sách lao động, việc làm và ổn định kinh tế vĩ mô tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1.1 Tăng trưởng kinh tế 1.1 Khái niệm Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng thu nhập của nền kinh tế trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm). Sự gia tăng được thể hiện ở qui mô, tốc độ. Quy mô tăng trưởng phản ánh sự gia tăng nhiều hay ít, còn tốc độ tăng trưởng được sử dụng với ý nghĩa so sánh tương đối và phản ánh sự gia tăng nhanh hay chậm. Các nhân tố tác động đến tăng trưởng kinh tế Có nhiều nhân tố khác nhau tác động đến quá trình tăng trưởng kinh tế nhưng có thể phân chia thành: nhân tố kinh tế và nhân tố phi kinh tế.

a) Nhân tố kinh tế + Các nhân tố tác động trực tiếp đến tổng cung. Chúng ta xem xét một hàm sản xuất đơn giản: Y = F(K,L,R,T) Vốn (K): Vốn là yếu tố vật chất đầu vào quan trọng có tác động trực tiếp liên quan đến tăng trưởng kinh tế. Lao động (L): Trước đây ta chỉ xem xét đó là số lượng nguồn lao động mỗi quốc gia nhưng theo những mô hình tăng trưởng hiện đại gần đây thì lao động gọi là vốn nhân lực, đó là các lao động có kỹ năng sản xuất, có khả năng vận hành được máy móc kỹ thuật phức tạp, những lao động có sáng kiến phương pháp mới trong hoạt động kinh tế. Tài nguyên (R): được coi là yếu tố quan trọng trong sản xuất nông nghiệp và là yếu tố không thể thiếu trong việc thực hiện bố trí các cơ quan kinh tế thuộc các ngành công nghiệp và dịch vụ.

Công nghệ kỹ thuật (T) là nhân tố tác động ngày càng mạnh đến tăng trưởng trong điều kiện nền kinh tế hiện đại. Yếu tố này cần được hiểu theo hai dạng là những 8 kiến thức và sự áp dụng phổ biến những kết quả nghiên cứu vào thực tế nhằm nâng cao trình độ phát triển chung của sản xuất. + Các nhân tố tác động đến tổng cầu. Như đã biết có 4 nhân tố tác động đến tổng cầu: Chi cho tiêu dùng cá nhân (C): bao gồm các khoản chi cố định, chi thường xuyên và các khoản chi tiêu khác ngoài dự kiến.

Chi tiêu của Chính Phủ (G): bao gồm các khoản mục chi mua hàng hoá và dịch vụ của Chính Phủ. Chi cho đầu tư (I): gồm chi cho đầu tư vốn cố định và đầu tư vốn lưu động. Chi tiêu qua hoạt động xuất nhập khẩu (NX = X – M). b) Nhân tố phi kinh tế + Đặc điểm văn hoá- xã hội.

+ Nhân tố thể chế chính trị- kinh tế- xã hội. + Cơ cấu dân tộc. + Cơ cấu tôn giáo.3 Các chỉ tiêu đánh giá tăng trưởng kinh tế + Tổng giá trị sản xuất (GO – Gross output) là tổng giá trị vật chất và dịch vụ được tạo nên trên phạm vi lãnh thổ của một quốc gia trong một thời kì nhất định (thường là một năm). + Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) là tổng giá trị sản phẩm vật chất và dịch vụ cuối cùng do kết quả hoạt động kinh tế trên phạm vi lãnh thổ của một quốc gia tạo nên trong một thời kì nhất định (thường là một năm).

+ Tổng thu nhập quốc dân (GNI) là tổng thu nhập từ sản phẩm vật chất và dịch vụ cuối cùng do công dân của một nước tạo nên trong một khoảng thời gian nhất định. 9 + Thu nhập quốc nội (NI –National Income) là phần giá trị sản phẩm vật chất và dịch vụ mới sáng tạo ra trong một khoảng thời gian nhất định. + Thu nhập quốc dân khả dụng (NDI – National Disposable Income) là phần thu nhập của quốc gia dành cho tiêu dùng cuối cùng và tích luỹ thuần tuý trong một khoảng thời kì nhất định. Một số mô hình tăng trưởng kinh tế a) Thuyết động lực học cổ điển của Smith và Malthus Những nhà kinh tế đời đầu như Smith và Malthus đã nhấn mạnh đến vai trò của đất đai đối với tăng trưởng kinh tế.

Theo thuyết này thì do đất đai có sẵn, nên khi dân số tăng lên thì sản lượng sẽ tăng tương ứng với dân số và tiền lương thực tế tính theo đầu người lao động sẽ không đổi theo thời gian. Nhưng đất thì ngày càng khan hiếm và dân số lẫn sản lượng vẫn tiếp tục tăng. Tỷ số lao động – đất đai tăng lên dẫn đến sản phẩm biên của lao động giảm xuống theo quy luật lợi tức giảm dần, điều này làm cho tiền lương thực tế cũng giảm xuống, thu nhập trên đầu người thấp hơn. b) Lý thuyết tăng trưởng kinh tế của trường phái cổ điển Trong lý thuyết tăng tưởng của Ricardo (1772 – 1823) đã nhấn mạnh đến ba nhân tố trực tiếp tác động đến tăng trưởng kinh tế, đó là vốn (K), lao động (L) và đất đai (R).

Hàm sản xuất của Ricardo được khái quát như sau: Y = F(K,L,R) Theo Ricardo thì nông nghiệp là ngành kinh tế quan trọng nhất nhưng chính đất đai lại là giới hạn của tăng trưởng vì sự khan hiếm của nó. Dân số tăng đồng nghĩa với nhu cầu lương thực, thực phẩm tăng, lúc này những sản phẩm được sản xuất từ những vùng đất đai màu mỡ sẽ không đủ để cung ứng. Buộc phải sử dụng cả những vùng đất kém màu mỡ hơn, điều này làm cho chi phí cận biên tăng lên, giá lương thực cũng sẽ tăng theo. Kéo theo tiền lương danh nghĩa tăng lên để có thể chi trả cho mức sống tối thiểu.

Kết quả, lợi nhuận của của các nhà tư bản có xu hướng giảm dần, đầu tư giảm và thậm chí rút vốn khỏi quá trình sản xuất. 10 b) Quan điểm tăng trưởng kinh tế của Marx Theo Marx có bốn yếu tố tác động đến quá trình tái sản xuất là: đất đai, lao động, vốn và tiến bộ khoa học kỹ thuật. Ông đặc biệt quan tâm đến vai trò của lao động trong việc tạo ra giá trị thặng dư. c) Lý thuyết tăng trưởng của trường phái tân cổ điển Các nhà kinh tế cổ điển đã giải thích nguồn gốc sự tăng trưởng thông qua hàm sản xuất: Y = f (K, L, R,T).

Trong đó, Y: đầu ra, K: vốn sản xuất, L: lao động, R: tài nguyên, T: khoa học công nghệ. d) Lý thuyết tăng trưởng kinh tế của trường phái Keynes Keynes đã rất coi trọng đầu tư trong tăng trưởng kinh tế, dựa vào tư tưởng này của Keynes, vào những năm 40, hai nhà kinh tế học Harrod ở Anh và Domar ở Mỹ đã đưa ra mô hình mối quan hệ giữa vốn với tăng trưởng. Mô hình tăng trưởng của Harrod –Domar mà xuất phát điểm là đầu tư, thể hiện mối quan hệ giữa đầu tư và sự gia tăng tổng sản phẩm bằng phương trình: I = K.ΔP và I = S Trong đó: I : toàn bộ nguồn vốn cung ứng cho đầu tư. S : Vốn tiết kiệm hay phần tích luỹ trong tổng sản phẩm.

ΔP : Phần tăng tổng sản phẩm do đầu tư mang lại. K: Hệ số đảm bảo sự cân bằng của nền kinh tế khi có tăng trưởng K = I/ΔP. Hệ số K nói lên rằng cần phải đầu tư bao nhiêu đồng để tăng thêm được một đồng tổng sản phẩm. e) Lý thuyết tăng trưởng kinh tế của trường phái kinh tế hiện đại Lý thuyết hiện đại xác định các yếu tố tác động đến tổng cung nền kinh tế: lao động, vốn, đất đai, tài nguyên, khoa học.

Tuy nhiên, Samuelson cho rằng tầm quan trọng của các yếu tố là như nhau. Như vậy, trường phái hiện đại cũng cho rằng vốn là một trong những yếu tố làm tăng trưởng kinh tế. 11 f) Mô hình tổng cung - tổng cầu Hình 1. Trong ngắn hạn, chính sách tác động đến tổng cầu có tác dụng: AD tăng sẽ làm Y tăng và mức giá chung tăng.

Nguồn: Tác giả vẽ bằng phần mềm Microsoft Word Hình 2. Trong dài hạn, chính sách tác động đến tổng cầu không có tác dụng: Nếu tổng cầu tăng sẽ làm tăng mức giá, còn sản lượng không đổi. Nguồn: Tác giả vẽ bằng phần mềm Microsoft Word Theo mô hình tổng cung - tổng cầu, các chính sách tài khóa và tiền tệ sẽ hỗ trợ tăng trưởng kinh tế trong ngắn hạn, nhưng nếu sử dụng trong dài hạn thì không làm tăng trưởng kinh tế mà sẽ làm tăng lạm phát.5 Ý nghĩa của tăng trưởng kinh tế Tăng trưởng kinh tế là cơ sở để thực hiện hàng loạt các vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội: 12 Tăng trưởng kinh tế giảm bớt tình trạng đói nghèo của quốc gia, khắc phục sự lạc hậu, hướng đến sự giàu có, thịnh vượng của quốc gia. Nâng vị thế của quốc gia trên trường quốc tế.

Tăng trưởng kinh tế tạo điều kiện giải quyết công ăn việc làm, giảm tỷ lệ thất nghiệp, cải thiện thu nhập dân cư từ đó mức sống của người dân cũng được cải thiện, giảm gánh nặng cho xã hội, giảm đi những tệ nạn xã hội. Tăng trưởng kinh tế giúp củng cố an ninh quốc phòng, ổn định chính trị xã hội, gia tăng uy tín và vai trò quản lý của nhà nước.1 Khái niệm Theo tổ chức lao động quốc tế (ILO), thất nghiệp định định nghĩa như sau: “Thất nghiệp là tình trạng tồn tại một số người trong lực lượng lao động muốn làm việc nhưng không thể tìm được việc làm ở mức lương thịnh hành”. Hay nói cách khác, những người thất nghiệp là những người nằm trong độ tuổi lao động, có khả năng làm việc, đang đi tìm việc và sẵn sàng làm việc nhưng chưa tìm được công việc phù hợp. Tỷ lệ thất nghiệp (U%) là phần trăm số người lao động không có việc làm trên 𝑆ố 𝑛𝑔ườ𝑖 𝑡ℎấ𝑡 𝑛𝑔ℎ𝑖ệ𝑝 tổng số lực lượng lao động xã hội.

Công thức tính: U% = 𝐿ự𝑐 𝑙ượ𝑛𝑔 𝑙𝑎𝑜 độ𝑛𝑔 𝑥ã ℎộ𝑖 1.2 Phân loại thất nghiệp Thất nghiệp là tình trạng không thể tránh khỏi trong nền kinh tế phức tạp với hàng ngàn doanh nghiệp và hàng triệu người lao động. Và có nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến tình trạng thất nghiệp, Hiện nay có thể phân loại tỷ lệ thất nghiệp thành các loại sau tùy thuộc vào đặc điểm, nguyên nhân riêng của từng loại: a) Phân loại theo lí do: - Mất việc: Người lao động bị cho thôi việc theo nhiều nguyên nhân như làm việc không hiệu quả, doanh nghiệp trong đợt cắt giảm nhân sự… 13 - Bỏ việc: Người lao động chủ dộng dừng công việc do những lí do cá nhân như mâu thuẫn với doanh nghiệp, không muốn làm việc. - Nhập mới: Lao động mới của thị trường nhưng chưa tìm được việc làm như sinh viên vừa mới tốt nghiệp. - Tái nhập: Lao động đã rời khỏi thị trường trước đó, hiện muốn đi làm trở lại nhưng chưa có được vị trí thích hợp như phụ nữ sau khi sinh con.