Đánh giá tác động của tín dụng đối với giảm nghèo ở nông thôn Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Ths01 113 đánh giá tác động của tín dụng đối với giảm nghèo ở nông thôn việt nam, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Phan Thị Nữ
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Trọng Hoài
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách Công
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Của Tín Dụng Đối Với Giảm Nghèo Ở Nông Thôn Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khái niệm về đói nghèo
• 2.2. Các phương pháp xác định nghèo
• 2.2.1. Phương pháp chi tiêu
• 2.2.2. Phương pháp thu nhập
• 2.2.3. Phương pháp xếp loại của địa phương
• 2.2.4. Phương pháp vẽ bản đồ nghèo đói
• 2.3. Lý thuyết về thu nhập và các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập
• 2.4. Lý thuyết về vòng xoáy nghèo đói
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG TÍN DỤNG NÔNG THÔN VIỆT NAM
• 3.1. Tiêu chí xác định nghèo
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3. Các phương pháp được sử dụng trong các nghiên cứu trước
• 3.3.1. Phương pháp khác biệt trong khác biệt (DID)
• 3.3.2. Kết hợp phương pháp Khác biệt trong khác biệt với hồi qui OLS
• 3.4. Mô tả dữ liệu
• 3.5. Đặc điểm về thị trường tín dụng nông thôn Việt Nam
• 3.5.1. Khái niệm về tín dụng và tín dụng cho người nghèo
• 3.5.2. Đặc điểm của thị trường tín dụng nông thôn Việt Nam
• 3.5.3. Mục tiêu của tín dụng cho người nghèo
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Tác động của tín dụng đối với thu nhập của hộ nghèo
• 4.2. Tác động của tín dụng đến chi tiêu đời sống hộ nghèo
• 4.3. So sánh tác động của tín dụng chính thức và tín dụng phi chính thức lên mức sống của người nghèo
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Gợi ý chính sách
• 5.2. Hạn chế của nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của tín dụng đến giảm nghèo ở nông thôn Việt Nam

Tín dụng nông thôn đã trở thành một công cụ quan trọng trong việc giảm nghèo ở Việt Nam. Nghiên cứu cho thấy rằng việc tiếp cận tín dụng có thể giúp các hộ nghèo cải thiện mức sống của họ. Tuy nhiên, không phải tất cả các hình thức tín dụng đều mang lại hiệu quả như nhau. Tín dụng chính thức thường có lãi suất thấp hơn và điều kiện vay dễ dàng hơn, nhưng vẫn còn nhiều rào cản trong việc tiếp cận. Điều này đặt ra câu hỏi về cách thức tối ưu hóa chính sách tín dụng để đạt được hiệu quả cao nhất trong việc giảm nghèo.

1.1. Khái niệm tín dụng nông thôn và vai trò của nó

Tín dụng nông thôn được định nghĩa là các khoản vay được cung cấp cho các hộ gia đình ở khu vực nông thôn nhằm mục đích sản xuất và tiêu dùng. Vai trò của tín dụng nông thôn không chỉ dừng lại ở việc cung cấp vốn mà còn giúp người nghèo có cơ hội tiếp cận các dịch vụ tài chính khác.

1.2. Tình hình giảm nghèo ở nông thôn Việt Nam

Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong việc giảm nghèo, đặc biệt là ở khu vực nông thôn. Theo Ngân hàng Thế giới, tỷ lệ nghèo đói đã giảm từ 40% xuống dưới 10% trong vòng 12 năm. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết.

II. Vấn đề và thách thức trong việc tiếp cận tín dụng nông thôn

Mặc dù tín dụng nông thôn có tiềm năng lớn trong việc giảm nghèo, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức. Các hộ nghèo thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận tín dụng chính thức do các yêu cầu về tài sản thế chấp và thủ tục vay vốn phức tạp. Điều này dẫn đến việc họ phải phụ thuộc vào tín dụng phi chính thức với lãi suất cao, gây ra gánh nặng tài chính.

2.1. Rào cản trong việc tiếp cận tín dụng chính thức

Nhiều hộ nghèo không có tài sản thế chấp để vay vốn từ ngân hàng. Thủ tục vay vốn phức tạp và yêu cầu giấy tờ nhiều cũng là một trong những rào cản lớn. Điều này khiến họ khó có thể tiếp cận nguồn vốn cần thiết để phát triển sản xuất.

2.2. Tác động của tín dụng phi chính thức

Tín dụng phi chính thức thường có lãi suất cao và điều kiện khắt khe hơn. Điều này dẫn đến việc người nghèo rơi vào vòng xoáy nợ nần, làm cho tình trạng nghèo đói trở nên trầm trọng hơn. Nghiên cứu cho thấy rằng nhiều hộ gia đình đã phải trả lãi suất cao gấp nhiều lần so với tín dụng chính thức.

III. Phương pháp cải thiện tiếp cận tín dụng cho hộ nghèo

Để nâng cao hiệu quả của tín dụng trong việc giảm nghèo, cần có những phương pháp cải thiện tiếp cận tín dụng cho hộ nghèo. Các chính sách cần được thiết kế để đơn giản hóa thủ tục vay vốn và mở rộng mạng lưới chi nhánh ngân hàng tại các vùng nông thôn. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo để nâng cao nhận thức về tài chính cho người nghèo.

3.1. Đơn giản hóa thủ tục vay vốn

Việc đơn giản hóa thủ tục vay vốn sẽ giúp người nghèo dễ dàng tiếp cận tín dụng hơn. Cần có các quy định rõ ràng và dễ hiểu để người dân có thể thực hiện mà không gặp khó khăn.

3.2. Mở rộng mạng lưới ngân hàng tại nông thôn

Mở rộng mạng lưới chi nhánh ngân hàng tại các vùng nông thôn sẽ giúp người dân dễ dàng tiếp cận dịch vụ tài chính. Các ngân hàng cần có chính sách ưu đãi cho các hộ nghèo để khuyến khích họ vay vốn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tín dụng

Nghiên cứu cho thấy rằng tín dụng có tác động tích cực đến chi tiêu đời sống của hộ nghèo. Tuy nhiên, tác động này chủ yếu dừng lại ở việc cải thiện chi tiêu mà chưa tạo ra nguồn thu nhập bền vững. Cần có các chính sách hỗ trợ đi kèm để đảm bảo rằng người nghèo có thể sử dụng vốn vay một cách hiệu quả.

4.1. Tác động của tín dụng đến chi tiêu đời sống

Tín dụng giúp hộ nghèo tăng cường chi tiêu cho các nhu cầu thiết yếu như thực phẩm, giáo dục và y tế. Điều này góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho họ.

4.2. Tác động của tín dụng đến thu nhập

Mặc dù tín dụng có tác động tích cực đến chi tiêu, nhưng chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy nó cải thiện thu nhập bền vững cho hộ nghèo. Cần có các chương trình hỗ trợ đi kèm để đảm bảo hiệu quả lâu dài.

V. Kết luận và gợi ý chính sách cho tương lai

Tín dụng nông thôn có vai trò quan trọng trong việc giảm nghèo ở Việt Nam. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả cao hơn, cần có những chính sách cải cách mạnh mẽ. Các chính sách này nên tập trung vào việc cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng cho hộ nghèo và hỗ trợ họ trong việc sử dụng vốn vay một cách hiệu quả.

5.1. Đề xuất chính sách cải cách tín dụng

Cần có các chính sách cải cách tín dụng để đơn giản hóa thủ tục vay vốn và mở rộng mạng lưới ngân hàng tại nông thôn. Điều này sẽ giúp người nghèo dễ dàng tiếp cận nguồn vốn cần thiết.

5.2. Hỗ trợ đào tạo và nâng cao nhận thức

Cần có các chương trình đào tạo để nâng cao nhận thức về tài chính cho người nghèo. Điều này sẽ giúp họ sử dụng vốn vay một cách hiệu quả và bền vững hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn từ năm 1993 đến năm 2004 chứng kiến thành tựu giảm nghèo ấn tượng của Việt Nam khi tỷ lệ nghèo đói giảm hơn 40% theo chuẩn nghèo quốc tế 1 USD/người/ngày của Ngân hàng Thế giới. Trong tiến trình này, các chương trình hỗ trợ vốn vay nông thôn đóng vai trò then chốt trong các chính sách an sinh xã hội. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của các dòng vốn này vẫn là chủ đề gây tranh luận: một số quan điểm xem tín dụng là động lực giúp người dân thoát nghèo bền vững, trong khi luồng ý kiến khác cảnh báo nguy cơ bẫy nợ nếu vốn vay không được chuyển hóa thành năng lực sản xuất thực chất.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Chính sách Công của tác giả Phan Thị Nữ, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Trọng Hoài tại Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright (Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh), tập trung giải quyết câu hỏi: Tín dụng thực sự tác động như thế nào đến thu nhập và chi tiêu của hộ nghèo nông thôn Việt Nam? Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu bảng từ Khảo sát Mức sống Hộ gia đình Việt Nam (VHLSS) trong hai mốc thời gian năm 2004 và năm 2006 để phân tích biến động mức sống của 434 quan sát đại diện.

Ý nghĩa học thuật và thực tiễn của đề tài nằm ở việc kiểm định định lượng chính xác tác động can thiệp chính sách. Thay vì sử dụng các phương pháp hồi quy dữ liệu chéo truyền thống dễ dẫn đến sai lệch do nội sinh, luận văn cung cấp bằng chứng thực nghiệm rõ ràng về khoảng cách giữa cải thiện chi tiêu sinh hoạt tức thời (tăng khoảng 20%) và năng lực gia tăng thu nhập dài hạn, từ đó đề xuất định hướng tái cơ cấu thị trường tài chính nông thôn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng phân tích dựa trên sự kết hợp giữa các lý thuyết kinh tế học phát triển và kinh tế học vi mô:

• Lý thuyết vòng xoáy nghèo đói (Vicious Circle of Poverty): Phản ánh trạng thái người nghèo bị mắc kẹt trong chuỗi bất lợi liên hoàn từ thu nhập thấp, hạn chế tiếp cận vốn, dinh dưỡng kém đến suy giảm năng suất lao động. Tín dụng vi mô và trợ cấp xã hội được xem là công cụ ngoại lực giúp bẻ gãy vòng luẩn quẩn này.
• Hàm sản xuất Tân cổ điển và Lý thuyết vốn nhân lực của Mincer (1974): Thu nhập của hộ gia đình phụ thuộc vào các yếu tố đầu vào gồm đất đai, lao động, vốn vật chất, trình độ học vấn và năng lực ứng dụng kỹ thuật.
• Lý thuyết vốn xã hội và phát tín hiệu: Giải thích sự khác biệt trong việc tiếp cận các nguồn lực chính sách và thị trường lao động phi nông nghiệp giữa các nhóm dân cư.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu bao gồm: chuẩn nghèo đa chiều (so sánh chuẩn 200 nghìn đồng/người/tháng tại nông thôn năm 2006 và chuẩn quốc tế khoảng 500 nghìn đồng/người/tháng), tín dụng chính thức (Ngân hàng Chính sách Xã hội, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn), tín dụng phi chính thức (vay mượn tư nhân, họ hụi, người thân) và tỷ lệ phụ thuộc kinh tế trong hộ gia đình.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khai thác bộ dữ liệu bảng VHLSS 2004 (khảo sát 9.180 hộ) và VHLSS 2006 (khảo sát 9.189 hộ). Từ 4.270 hộ gia đình tham gia cả hai cuộc điều tra, tác giả chọn lọc mẫu nghiên cứu gồm 217 hộ nghèo theo tiêu chuẩn địa phương, tạo thành tập dữ liệu bảng cân bằng với 434 quan sát qua hai giai đoạn:

• Nhóm can thiệp (Treatment Group): Gồm 113 hộ nghèo không vay vốn năm 2004 nhưng tiếp cận được vốn vay trong năm 2006.
• Nhóm so sánh (Control Group): Gồm 104 hộ nghèo không vay vốn ở cả hai thời điểm năm 2004 và năm 2006, có các đặc điểm nhân khẩu và sản xuất ban đầu tương đồng.

Mô hình phân tích chủ đạo là phương pháp Khác biệt trong khác biệt (Difference-in-Differences - DID) kết hợp hồi quy bình phương bé nhất (OLS). Phương pháp DID khắc phục triệt để nhược điểm của hồi quy chéo đơn thuần nhờ khả năng triệt tiêu các yếu tố bất biến theo thời gian không quan sát được của từng hộ. Mô hình kinh tế lượng được kiểm định hiện tượng phương sai sai số thay đổi (Heteroskedasticity) qua kiểm định White, sử dụng ma trận hiệp phương sai nhất quán (Robust Standard Errors) và kiểm định Wald để tối ưu hóa việc lựa chọn các biến kiểm soát (giáo dục, đất đai, tỷ lệ phụ thuộc, thu nhập phi nông nghiệp).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Mô hình hồi quy thực nghiệm mang lại các phát hiện định lượng quan trọng về thị trường tín dụng và mức sống của hộ nghèo nông thôn:

• Tác động tích cực đến chi tiêu đời sống: Tiếp cận tín dụng làm tăng chi tiêu thực bình quân đầu người của hộ nghèo thêm 29 nghìn đồng/người/tháng ở mức ý nghĩa thống kê 5%. Mức tăng này tương đương khoảng 20% tổng chi tiêu thực bình quân của hộ nghèo, hỗ trợ trực tiếp cho các nhu cầu thiết yếu như dinh dưỡng, y tế và sinh hoạt thường nhật.
• Chưa có tác động rõ rệt đến gia tăng thu nhập: Hệ số ước lượng tác động của biến tương tác tín dụng lên thu nhập thực bình quân đầu người không đạt ý nghĩa thống kê ở mức 10% trong mô hình hồi quy tối ưu. Vốn vay chưa trực tiếp thúc đẩy tích lũy tài sản sinh lời hay mở rộng quy mô sản xuất bền vững.
• Bất bình đẳng trong tiếp cận tín dụng chính thức: Chỉ có 47% hộ nghèo được tiếp cận vốn vay so với tỷ lệ 56% ở nhóm hộ không nghèo. Tín dụng chính thức chiếm 50% tổng khoản vay của hộ nghèo (trong đó Ngân hàng CSXH chiếm 30%), trong khi tín dụng phi chính thức chiếm tới 38% với lãi suất bình quân lên tới 2,50%/tháng (cao gấp 2 đến 5 lần so với lãi suất chính thức từ 0,41% đến 0,95%/tháng).
• Cả hai kênh tín dụng đều thúc đẩy tiêu dùng: Khi bóc tách nguồn vay, tín dụng chính thức giúp tăng chi tiêu đời sống 27,3 nghìn đồng/người/tháng, còn tín dụng phi chính thức giúp tăng 31,8 nghìn đồng/người/tháng (đều có ý nghĩa thống kê ở mức 10%), nhưng cả hai nguồn đều không làm tăng thu nhập thực của hộ nghèo.

Thảo luận kết quả

Thực trạng tín dụng thúc đẩy chi tiêu nhưng không cải thiện thu nhập bắt nguồn từ việc các khoản vay cho hộ nghèo thường có quy mô nhỏ, kỳ hạn ngắn và thiếu phương án sản xuất khả thi. Hộ nghèo chủ yếu sử dụng vốn để giải quyết nhu cầu tiêu dùng cấp bách hoặc khắc phục các cú sốc bất lợi.

Các biểu đồ xu hướng phân kỳ DID và bảng hồi quy cho thấy các yếu tố nền tảng khác giữ vai trò quyết định đến phúc lợi hộ gia đình:

• Giáo dục và vốn nhân lực: Mỗi năm đi học bình quân của thành viên trong hộ giúp tăng thu nhập 6,6 nghìn đồng/người/tháng và tăng chi tiêu đời sống 7,0 nghìn đồng/người/tháng (mức ý nghĩa 1%).
• Đa dạng hóa việc làm: Hộ có nguồn thu nhập phi nông nghiệp ghi nhận mức thu nhập bình quân cao hơn 57,2 nghìn đồng/người/tháng so với hộ thuần nông.
• Áp lực nhân khẩu học: Tỷ lệ phụ thuộc tăng thêm 1 người ăn theo/lao động làm giảm thu nhập 14,5 nghìn đồng/người/tháng và giảm chi tiêu 5,7 nghìn đồng/người/tháng. Hộ có chủ hộ là nam giới có mức chi tiêu bình quân cao hơn hộ chủ hộ là nữ 21,4 nghìn đồng/người/tháng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đề xuất các nhóm giải pháp can thiệp chính sách cụ thể:

• Đơn giản hóa thủ tục và mở rộng mạng lưới ngân hàng vi mô: Ngân hàng Nhà nước, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng Ngân hàng Chính sách Xã hội cần triển khai các điểm giao dịch lưu động định kỳ tại cấp xã và thôn bản. Mục tiêu là cắt giảm ít nhất 30% thời gian thẩm định và chi phí đi lại cho người nghèo trong lộ trình 2011–2015.
• Cải cách cơ chế lãi suất theo nguyên tắc thị trường: Từng bước thu hẹp chính sách bao cấp lãi suất quá thấp nhằm ngăn chặn hiện tượng người có điều kiện khá giả chiếm dụng nguồn vốn ưu đãi. Thiết lập mức lãi suất phản ánh đúng chi phí vận hành để khuyến khích các ngân hàng thương mại cổ phần tham gia cung ứng vốn tại địa bàn nông thôn.
• Tích hợp tín dụng với khuyến nông và chuyển giao kỹ thuật: Các tổ chức tín dụng cần phối hợp chặt chẽ với Hội Nông dân và Hội Liên hiệp Phụ nữ để giải ngân vốn kèm theo chương trình đào tạo kỹ thuật chăn nuôi, trồng trọt và lập kế hoạch tài chính hộ gia đình, hướng tới mục tiêu tăng hiệu quả sinh lời của đồng vốn lên trên 25%.
• Thúc đẩy sinh kế phi nông nghiệp và kế hoạch hóa gia đình: Chính quyền địa phương cần quy hoạch phát triển các làng nghề truyền thống và dịch vụ tiểu thủ công nghiệp nhằm tạo việc làm thời gian nhàn rỗi. Đồng thời, đẩy mạnh truyền thông chăm sóc sức khỏe sinh sản để giảm tỷ lệ phụ thuộc kinh tế xuống dưới mức 0,7 người ăn theo trên mỗi lao động.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và phương pháp tiếp cận của luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cán bộ hoạch định chính sách an sinh xã hội: Giúp các chuyên viên tại Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan quản lý đánh giá lại tính hiệu quả của các gói vay ưu đãi để chuyển đổi từ trợ cấp tiêu dùng sang hỗ trợ năng lực sản xuất.
• Lãnh đạo các tổ chức tài chính vi mô và ngân hàng thương mại: Cung cấp cơ sở dữ liệu về hành vi tài chính của người dân nông thôn, hỗ trợ thiết kế các gói vay tiêu dùng và sản xuất linh hoạt với quy trình giải ngân nhanh gọn.
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh kinh tế: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về ứng dụng phương pháp Khác biệt trong khác biệt (DID) trên dữ liệu bảng VHLSS kết hợp xử lý các khuyết tật mô hình hồi quy.
• Chuyên gia tại các tổ chức phi chính phủ và viện nghiên cứu phát triển: Cung cấp bằng chứng thực tiễn phục vụ việc xây dựng và thẩm định các dự án giảm nghèo tích hợp giữa vốn vay, giáo dục và chuyển đổi cơ cấu việc làm tại khu vực nông thôn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tín dụng giúp hộ nghèo tăng chi tiêu nhưng không làm tăng thu nhập?

Thực tế cho thấy phần lớn hộ nghèo tiếp cận các khoản vay có quy mô nhỏ (chẳng hạn dưới 6 triệu đồng từ Ngân hàng Chính sách Xã hội) và thời hạn ngắn. Nguồn vốn này thường được ưu tiên để bù đắp các chi tiêu cấp thiết như chữa bệnh, mua sắm vật dụng hoặc lương thực, chưa đủ quy mô để đầu tư mở rộng tư liệu sản xuất nhằm tạo ra nguồn thu bền vững.

2. Phương pháp Khác biệt trong khác biệt (DID) vượt trội hơn phương pháp OLS truyền thống ở điểm nào?

Phương pháp hồi quy OLS chéo truyền thống dễ gộp chung tác động của tín dụng với các đặc điểm nội tại không quan sát được của hộ (như sự chăm chỉ, năng lực quản lý). Phương pháp DID kết hợp dữ liệu bảng loại trừ được các yếu tố bất biến theo thời gian này, từ đó bóc tách chính xác tác động thuần túy của chính sách tín dụng.

3. Vì sao người nghèo vẫn chấp nhận vay phi chính thức với lãi suất cao gấp 2 đến 5 lần?

Người nghèo nông thôn thường thiếu tài sản thế chấp và gặp trở ngại lớn trước các thủ tục hành chính phức tạp của hệ thống ngân hàng chính thức. Khu vực phi chính thức tuy có lãi suất lên đến 2,50%/tháng nhưng đáp ứng ngay lập tức nhu cầu vốn khẩn cấp mà không đòi hỏi giấy tờ hay chi phí đi lại.

4. Vai trò của trình độ học vấn đối với khả năng thoát nghèo được lượng hóa ra sao?

Kết quả kiểm định cho thấy mỗi năm đi học bình quân của thành viên trong hộ làm tăng thu nhập thực 6,6 nghìn đồng/người/tháng và tăng chi tiêu 7,0 nghìn đồng/người/tháng (mức ý nghĩa 1%). Học vấn giúp người lao động nhanh chóng tiếp cận kỹ thuật mới và mở rộng cơ hội tham gia thị trường lao động phi nông nghiệp.

5. Chính sách lãi suất bao cấp hiện nay bộc lộ những hạn chế gì?

Lãi suất ưu đãi quá thấp so với thị trường dẫn đến hiện tượng bóp méo dòng vốn, khiến người nghèo thực sự khó tiếp cận do áp lực xét duyệt chuyển dịch sang các hộ khá giả có quan hệ tốt. Đồng thời, lãi suất thấp làm suy giảm động lực mở rộng mạng lưới của các ngân hàng thương mại cổ phần tại nông thôn.

Kết luận

• Tín dụng đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện phúc lợi ngắn hạn của hộ nghèo nông thôn, giúp nâng mức chi tiêu thực bình quân đầu người lên 29 nghìn đồng/tháng (tăng khoảng 20%).
• Chưa tìm thấy bằng chứng thực nghiệm cho thấy vốn vay giúp gia tăng thu nhập thực chất của hộ nghèo, phản ánh hạn chế trong năng lực chuyển hóa vốn thành hoạt động sản xuất sinh lời.
• Tín dụng phi chính thức vẫn chiếm tỷ trọng lớn (38% các khoản vay của hộ nghèo) với lãi suất cao (2,50%/tháng), khẳng định nhu cầu cấp bách về sự tiện lợi và kịp thời của dòng vốn.
• Vốn nhân lực (giáo dục) và chuyển dịch việc làm phi nông nghiệp (tăng thu nhập 57,2 nghìn đồng/người/tháng) là hai đòn bẩy cốt lõi đảm bảo mục tiêu giảm nghèo bền vững.
• Hoàn thiện khung khổ chính sách giai đoạn tiếp theo cần tập trung vào việc thương mại hóa lãi suất nông thôn, đơn giản hóa thủ tục thẩm định và tích hợp chặt chẽ giữa cung ứng vốn với chuyển giao công nghệ sản xuất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I giới thiệu vấn đề chính sách, câu hỏi, phương pháp, mục tiêu nghiên cứu. Chương II trình bày cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn, đặc biệt chú trọng đến phương pháp Khác biệt trong khác biệt. Chương III phản ánh kết quả nghiên cứu về tác động của tín dụng đến mức sống của người nghèo trên hai khía cạnh thu nhập và chi tiêu đời sống. Chương IV tóm tắt những phát hiện của luận văn và đề xuất một số gợi ý chính sách để cải thiện đời sống cho người nghèo.

3 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Khái niệm về đói nghèo Nghèo thường được định nghĩa như một mức thu nhập hay chi tiêu không mang lại cuộc sống vừa đủ cho một người hay một gia đình để họ có thể tham gia đầy đủ vào cuộc sống cộng đồng. Nhưng cho đến nay, không có một định nghĩa duy nhất về nghèo. Theo quan điểm của nhà kinh tế học người Mỹ, Galbraith thì “Người được cho là nghèo khi mà thu nhập của họ rơi xuống dưới mức thu nhập bình quân của cộng đồng, ngay cả khi mức thu nhập đó được cho là thích đáng để tồn tại.

Khi đó, họ không thể có những gì mà đa số cộng đồng xem là cái tối thiểu để có một cuộc sống đúng mức”. Trong khi đó, khái niệm nghèo được đưa ra tại hội nghị Thượng đỉnh thế giới và phát triển xã hội được tổ chức tại Đan Mạch vào năm 1995 cho rằng: “Nghèo là những người có thu nhập bình quân dưới một đô la một ngày cho một người.” Khái niệm này cụ thể hơn và dễ xác định tuy nhiên, có thể phù hợp với một số quốc gia nhưng một số khác thì không. Nghèo đói theo quan điểm của Liên Hiệp Quốc là “Không có khả năng tham gia vào cuộc sống quốc gia, đặc biệt là về mặt kinh tế” (Liên Hiệp quốc, 1995). Theo Ngân hàng thế giới, “Nghèo là tình trạng thiếu thốn nhiều phương diện, thu nhập hạn chế hoặc thiếu cơ hội tạo thu nhập, thiếu tài sản để đảm bảo tiêu dùng trong những lúc khó khăn, dễ bị tổn thương trước những hoàn cảnh bất lợi, ít có khả năng truyền đạt nhu cầu đến những người có khả năng giải quyết, ít được tham gia vào quá trình ra quyết định, cảm giác bị xỉ nhục…” (Báo cáo Phát triển Việt Nam 2004).

Mặc dù nghèo được thể hiện ở nhiều khía cạnh như vậy và không có một khái niệm duy nhất về nghèo nhưng chung quy, nghèo thường thể hiện trên ba khía cạnh chính: có thu nhập thấp hơn mức thu nhập bình quân của dân cư, có mức sống không đảm bảo những nhu cầu tối thiểu để tồn tại và không có cơ hội tham gia vào quá trình phát triển của xã hội. Các phương pháp xác định nghèo 2. Phương pháp chi tiêu Phương pháp này xác định các hộ nghèo dựa trên chi phí cho một giỏ tiêu dùng bao gồm lương thực và phi lương thực, trong đó chi tiêu cho lương thực phải đảm bảo 2100 calo mỗi người/ngày. Các hộ được cho là nghèo nếu như mức tiêu dùng không đạt được 4 mức này.

Đây là phương pháp được Tổng cục thống kê sử dụng để xác định hộ nghèo trong các cuộc điều tra mức sống dân cư và điều tra mức sống hộ gia đình. Phương pháp thu nhập Đây là phương pháp xác định hộ nghèo dựa trên tiêu chuẩn về một mức thu nhập tối thiểu đảm bảo cho họ có một cuộc sống tối thiểu. Theo chuẩn nghèo thế giới, một người có mức thu nhập thấp hơn 1 USD/ngày được xem là nghèo (chuẩn nghèo 1 đô la). Chuẩn nghèo theo thu nhập ở mỗi quốc gia lại khác nhau, tùy theo mức thu nhập trung bình của quốc gia đó.

Ở Việt Nam, chuẩn nghèo theo thu nhập mới nhất do Bộ lao động và thương binh xã hội (LĐTBXH) ban hành áp dụng cho giai đoạn 2011-2015 là 350 nghìn đồng/người/tháng ở nông thôn và 450 nghìn đồng/người/tháng ở thành thị. Tuy nhiên, phương pháp này ít được áp dụng đồng nhất ở các địa phương. Bởi vì rất khó để lấy được thông tin chính xác về thu nhập của các hộ gia đình. Thông thường người dân có tâm lý khai thấp thu nhập của mình khi được hỏi.

Hơn nữa, việc tính toán đầy đủ các nguồn thu nhập của người dân là rất khó khăn. Phương pháp xếp loại của địa phương Đây là phương pháp được Bộ LĐTBXH sử dụng để lập danh sách các hộ nghèo đói theo địa phương dựa trên thông tin được cung cấp từ chính quyền địa phương, nhất là chính quyền cấp thôn, bản. Dựa trên một số tiêu chí để xác định hộ nghèo do Bộ LĐTBXH cung cấp, chính quyền các thôn sẽ tổ chức bình bầu xem những hộ nào trong thôn là nghèo, sau đó lên danh sách và gửi cho cấp xã, cấp xã sẽ xem xét và trình lên Phòng LĐTBXH cấp huyện để cấp sổ hộ nghèo cho hộ đó. Thông tin này được sử dụng để xác định những hộ nghèo nhất được hưởng các chương trình trợ cấp đặc biệt như: tín dụng ưu đãi, thẻ khám chữa bệnh miễn phí, nước sạch, trợ cấp nhà ở… Vì số tiền trợ cấp thường ít nên mỗi lần như vậy các thôn phải bình bầu xem ai sẽ là người đáng được hưởng trợ cấp, do vậy danh sách các hộ nghèo có thể được thay đổi mỗi khi có các chương trình trợ cấp mới.

Phương pháp vẽ bản đồ nghèo đói Phương pháp này do Nicholas Minot, Bob Baulch, Micheal Epprecht (IFPRI) phối hợp với Nhóm tác chiến lập bản đồ nghèo đói liên bộ (2003) sử dụng để ước lượng các chỉ số nghèo đói ở cấp xã, cấp huyện và cấp tỉnh. Phương pháp này kết hợp giữa phỏng vấn sâu của điều tra hộ với phạm vi rộng để tính mức chi tiêu dự báo của hộ. Mức chi tiêu dự 5 báo được dùng để phản ánh mức sống của hộ và so sánh mức độ nghèo đói giữa các vùng khác nhau. Lý thuyết về thu nhập và các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập Có nhiều lý thuyết kinh tế giải thích thu nhập được tạo ra từ đâu và yếu tố nào có ảnh hưởng quyết định đến thu nhập của người lao động, hộ gia đình hay các doanh nghiệp.

Lý thuyết sản xuất của trường phái Kinh tế học cổ điển cho rằng có ba yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến thu nhập là đất đai, lao động và vốn vật chất. Tuy nhiên, các nhà kinh tế học Tân cổ điển cho rằng những yếu tố này chỉ là điểm đầu của câu chuyện, họ đã đưa ra Lý thuyết vốn nhân lực, Lý thuyết Thu nhập và sự phân biệt đối xử, Lý thuyết phát tín hiệu… để giải thích cho nguồn gốc sâu xa của sự khác biệt về thu nhập giữa các cá nhân. Đó là do những yếu tố như: Đặc thù của nghề nghiệp, vốn nhân lực, năng lực tự nhiên, trình độ giáo dục, sự phân biệt đối xử… - Đặc thù của nghề nghiệp: Trong chừng mực nào đó, sự khác nhau về thu nhập giữa các cá nhân là để đền bù cho những đặc trưng của nghề nghiệp. Với những yếu tố khác không đổi, người lao động thực hiện những công việc nặng nhọc, nguy hiểm sẽ được trả lương cao hơn những người có công việc dễ dàng, nhẹ nhàng.

- Vốn nhân lực: Là sự tích lũy các khoản đầu tư vào con người. Vốn nhân lực quan trọng nhất là giáo dục. Đầu tư vào vốn nhân lực làm tăng năng suất lao động vì vậy những người có mức trang bị vốn nhân lực cao hơn sẽ nhận được mức thu nhập cao hơn những người có mức trang bị vốn nhân lực thấp. - Năng lực tự nhiên: Mỗi người sinh ra có thể có những năng lực bẩm sinh khác nhau và nỗ lực, cơ hội của mỗi cá nhân để phát triển năng lực đó cũng khác nhau.

Điều này có thể giải thích cho phần lớn sự khác biệt thu nhập giữa mỗi cá nhân mà những nhân tố khác không giải thích được. - Lý thuyết về phân biệt đối xử cho rằng một sự khác biệt về tiền lương cũng có thể do phân biệt chủng tộc, giới tính hoặc một số nhân tố khác. Tuy nhiên, xác định mức độ phân biệt là việc làm khó khăn vì người ta loại trừ những khác biệt về vốn nhân lực và những đặc trưng của công việc. - Lý thuyết phát tín hiệu giáo dục cho rằng những người có trình độ cao thường có thu nhập cao hơn không phải do giáo dục làm tăng năng suất lao động mà do người lao động sử dụng bằng cấp như một tín hiệu để phân biệt người có năng lực cao với những 6 người có năng lực thấp hơn.

Người có trình độ cao là những người có năng lực bẩm sinh cao hơn vì vậy các doanh nghiệp sẽ thuê họ. Vốn xã hội có thể tạo thành một yếu tố sản xuất độc lập. Trên cấp độ vĩ mô, các nghiên cứu thường xem xét vai trò của vốn xã hội đối với tăng trưởng. Trên cấp độ vi mô, vốn xã hội được xem như là lợi ích của sự hợp tác và có vai trò quan trọng trong thu nhập của từng cá nhân, hộ gia đình.

Những người có mối quan hệ xã hội tốt, được người khác tin cậy có thể có việc làm tốt hơn, dễ dàng tiếp cận với các nguồn lực vì vậy có cơ hội nhận thu nhập cao hơn những người khác. Như vậy, thu nhập là một hàm đa biến phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau, Y=f(x1, x2, x3… xn). Dạng hàm sản xuất được sử dụng phổ biến để phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập là hàm sản xuất Cobb – Douglas: Y= A.e E D  x D O D 1 2 3 n i i 1 i 2 Trong đó, Y là thu nhập, A là hằng số; Xi (i= 1, n ) là các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ như: vốn, lao động, đất đai, trình độ giáo dục…, e là các yếu tố khác ngoài Xi. Ngoài ra, dạng hàm bán logarit: LN(Y)= E0  E1 X1  E2 X 2 .

 En X n + H i (Mincer,1974) hoặc dạng hàm tuyến tính đa biến: Y= E0  E1 X1  E 2 X 2 .  En X n + H i cũng được sử dụng khá rộng rãi để ước lượng thu nhập và chi tiêu của cá nhân và hộ gia đình. Lý thuyết về vòng xoáy nghèo đói Vòng xoáy nghèo đói được định nghĩa là sự tiếp diễn dường như không kết thúc của nghèo đói. Là tập hợp những nhân tố, những sự kiện mà nghèo mỗi khi đã xuất hiện thì sẽ tiếp tục từ thế hệ này sang thế hệ khác trừ khi có một sự can thiệp từ bên ngoài (Bussiness Dictionary).