CHƯƠNG 1: VỐN KINH DOANH VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG.1 VỐN KINH DOANH VÀ NGUỒN HÌNH THÀNH VỐN KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP: 1.Khái niệm vốn kinh doanh (VKD) của doanh nghiệp: Trước hết ta cần hiểu doanh nghiệp là gì? Theo điều 3 Luật Doanh nghiệp năm 1999 thì : " Doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục địch thực hiện các hoạt động kinh doanh ". Doanh nghiệp là một chủ thể kinh doanh chủ yếu hoạt động sản xuất kinh doanh (SXKD) một cách độc lập trong nền KTTT mà mục đích chủ yếu là tìm kiếm và tối đa hoá lợi nhuận. Song, muốn tiến hành hoạt động SXKD thì yếu tố quan trọng nhất mà các doanh nghiệp phải nghĩ đến trước tiên đó chính là VKD. Vốn là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ tài sản hữu hình và tài sản vô hình trong doanh nghiệp được đầu tư vào kinh doanh nhằm mục đích sinh lời và được bổ sung thêm trong quá trình sản xuất kinh doanh( SXKD).
Đó là lượng tiền cần thiết ban đầu nhằm đảm bảo cho các yếu tố’’ đầu vào” của quá trình SXKD như mua sắm tài sản cố định, nguyên vật liệu, trả công cho người lao động,. VKD được coi là quỹ tiền tệ đặc biệt không thể thiếu của doanh nghiệp và VKD mang những đặc trưng chủ yếu sau: * Vốn được biểu hiện bằng một lượng giá trị thực tế của các tài sản hữu hình và vô hình dùng để sản xuất ra sản phẩm. Vốn chính là biểu hiện về mặt giá trị của các loại tài sản như: máy móc thiết bị, nguyên vật liệu, nhân công,. trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Song, chỉ những tài sản có giá trị và giá trị sử dụng phục vụ cho quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp mới được coi là vốn. SV: Nguyễn Thị Mai Lớp K39.1107 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com jLuận văn tốt nghiệp * Vốn phải vận động sinh lời, đạt được mục tiêu kinh doanh của donah nghiệp. Ban đầu vốn được biểu hiện bằng một lượng tiền nhất định, trong quá trình vận động vốn tồn tại dưới nhiều hình thức vật chất khác nhau. Song, điểm xuất phát và điểm kết thúc của quá trình tuần hoàn vốn đều được biểu hiện giá trị bằng tiền.
H’ - T’ ( T’ > T ) ĐTLĐ Vòng tuần hoàn của vốn bắt đầu từ hình thái vốn tiền tệ ( T ), doanh nghiệp dùng vốn này để đầu tư mua sắm vật tư hàng hoá (H) dưới dạng tư liệu lao động ( TLLĐ ) và đối tượng lao động ( ĐTLĐ) để phục vụ cho quá trình sản xuất. Qua quá trình sản xuất vốn được chuyển thành hàng hoá (H’).Và cuối cùng sau khi tiêu thụ hàng hoá, lao vụ dịch vụ thì vốn từ hình thái hiện vật chuyển sang hình thái tiền tệ ( T’), trong đó T’ > T. Khi đó kết thúc quá trình chu chuyển của vốn. * Vốn phải được tập trung tích tụ thành một lượng nhất định mới có thể phát huy được tác dụng, mới có thể giúp doanh nghiệp mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh.
Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải biết tận dụng và khai thác mọi nguồn vốn có thể huy động để đầu tư vào hoạt động kinh doanh của mình. * Vốn có giá trị về mặt thời gian. Nhất là trong nền kinh tế thị trường như hiện nay thì điều này thể hiện rất rõ, vốn của doanh nghiệp luôn chịu ảnh hưởng của các nhân tố như lạm phát, sự biến động của giá cả, tiến bộ khoa học kỹ thuật,. nên giá trị của vốn tại các thời điểm khác nhau là khác nhau.
* Vốn phải gắn với chủ sở hữu: Mỗi loại vốn bao giờ cũng gắn với một chủ sở hữu nhất định. Người sử dụng vốn chưa chắc đã là người sở hữu vốn, do có sự tách biệt giữa quyền sở hữu vốn và quyền sử dụng vốn. Điều này đòi hỏi mỗi người sử dụng vốn phải có trách nhiệm với đồng vốn mình nắm giữ và sử dụng. * Vốn không chỉ biểu hiện bằng tiền của các loại tài sản hữu hình có hình thái vật chất cụ thể mà còn được biểu hiện bằng các loại tài sản vô hình không SV: Nguyễn Thị Mai Lớp K39.1107 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com jLuận văn tốt nghiệp có hình thái vật chất như lợi thế thương mại, bằng phát minh sáng chế, các bí quyết công nghệ, nhãn hiệu được bảo hộ,.
Để hiểu rõ hơn về bản chất và đặc điểm của VKD cũng như giúp cho việc quản lý và sử dụng vốn có hiệu quả cần phải phân loại vốn kinh doanh.2 Phân loại VKD: Thứ nhất: Căn cứ vào đặc điểm luân chuyển vốn, VKD được chia thành hai loại: Vốn cố định (VCĐ) và vốn lưu động ( VLĐ). * VCĐ của doanh nghiệp là một bộ phận của vốn đầu tư ứng trước về tài sản cố định của doanh nghiệp. VCĐ là số vốn đầu tư ứng trước, do vậy số vốn nầy cần phải được thu hồi một cách đầy đủ nhằm đảm bảo quá trình tái sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Quy mô VCĐ của doanh nghiệp là lớn hay nhỏ sẽ quyết định trực tiếp đến quy mô tài sản cố định (TSCĐ) của doanh nghiệp cũng như trình độ trang thiết bị, cơ sở vật chất kỹ thuật và năng lực sản xuất của doanh nghiệp.
Đặc điểm kinh tế kỹ thuật của TSCĐ trong quá trình tham gia hoạt động kinh doanh sẽ quyết định trực tiếp đặc điểm chu chuyển của VCĐ. - Đặc điểm chu chuyển của VCĐ: VCĐ tham gia vào nhiều chu kỳ SXKD. Có đặc điểm này là do TSCĐ được sử dụng lâu dài trong nhiều chu kỳ sản xuất nhất định. VCĐ được luân chuyển giá trị dần dần từng phần trong các chu kỳ SXKD và ở mỗi chu kỳ SXKD chỉ có một bộ phận VCĐ được chu chuyển và cấu thành chi phí SXKD tương ứng với phần giá trị hao mòn của TSCĐ.
Bộ phận này ngày một tăng lên về thời gian sử dụng TSCĐ, đồng thời giá trị còn lại của TSCĐ ngày một giảm đi. VCĐ chỉ hoàn thành một vòng tuần hoàn khi TSCĐ đã hết thời gian sử dụng. Từ các đặc điểm luân chuyển trên của VCĐ đòi hỏi việc quản lý VCĐ phải luôn gắn liền với việc quản lý hình thái hiện vật của nó là TSCĐ, đồng SV: Nguyễn Thị Mai Lớp K39.1107 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com jLuận văn tốt nghiệp thời cần có những biện pháp để tổ chức và sử dụng VCĐ sao cho vừa bảo toàn vừa phát triển được VCĐ. * VLĐ là một bộ phận của VKD trong doanh nghiệp, là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ giá trị tài sản lưu động đảm bảo cho quá trình sản xuất và tái sản xuất của doanh nghiệp được thực hiện.
VLĐ tham gia sản xuất kinh doanh dưới nhiều hình thức khác nhau. - Đặc điểm chu chuyển của VLĐ: Luôn luôn thay đổi hình thái biểu hiện. Chu chuyển toàn bộ giá trị trong một lần. Hoàn thành một vòng tuần hoàn sau mỗi chu kỳ sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.
Thứ hai: Căn cứ vào quan hệ sở hữu vốn, VKD được chia thành hai loại là vốn chủ sở hữu (VCSH) và nợ phải trả (NPT). * Vốn chủ sở hữu là loại vốn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp bao gồm vốn chủ sở hữu để hình thành mọi loại tài sản trong doanh nghiệp, vốn điều lệ, vốn tự bổ sung từ lợi nhuận sau thuế và từ các quỹ của doanh nghiệp. Đối với các doanh nghiệp Nhà nước không chỉ được Nhà nước đầu tư vốn ban đầu khi thành lập doanh nghiệp mà còn có thể được cấp bổ sung trong quá trình kinh doanh. * Nợ phải trả (NPT): Là loại vốn thuộc quyền sở hữu của người khác, doanh nghiệp được quyền quản lý và sử dụng trong một thời gian nhất định.
NPT bao gồm nợ vay và các khoản phải trả. - Nợ vay được hình thành từ các khoản vay ngân hàng và các tổ chức tín dụng khác, sử dụng khoản nợ này doanh nghiệp phải hoàn trả cả gốc và lãi đúng hạn. - Các khoản phải trả bao gồm phải trả cho người bán, phải trả cho cán bộ công nhân viên, thuế và các khoản phải nộp Nhà nước. Cách phân loại này cho ta thấy kết cấu vốn SXKD được hình thành bằng vốn bản thân doanh nghiệp và từ các nguồn vốn huy động từ bên ngoài.
Từ đó giúp cho doanh nghiệp tìm biện pháp tổ chức, quản lý, sử dụng vốn hợp lý, có hiệu quả, biết được khả năng của doanh nghiệp trong việc huy SV: Nguyễn Thị Mai Lớp K39.1107 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com jLuận văn tốt nghiệp động vốn là cao hay thấp. Hơn nữa doanh nghiệp có thể tính toán tìm ra kết cấu vốn hợp lý với chi phí sử dụng vốn là thấp nhất. Thứ ba: Căn cứ vào phạm vi huy động vốn, VKD bao gồm vốn bên trong doanh nghiệp và vốn bên ngoài doanh nhiệp. * Vốn bên trong doanh nghiệp là nguồn vốn có thể huy động được từ hoạt động bên trong của doanh nghiệp.
Vốn này có thể có được từ các nguồn như tiền khấu hao TSCĐ, lợi nhuận để lại của doanh nghiệp, các quỹ dự phòng, các khoản thu do nhượng bán, thanh lý TSCĐ,.Đây là loại vốn quan trọng đảm bảo khả năng tự chủ về tài chính của doanh nghiệp. * Vốn bên ngoài là nguồn vốn do doanh nghiệp huy động ngoài phạm vi doanh nghiệp nhằm đáp ứng các nhu cầu hoạt động SXKD của mình như vốn vay ngân hàng và các tổ chức tín dụng, phát hành trái phiếu, vốn liên doanh liên kết và các khoản nợ khác,. Thứ tư: Căn cứ vào thời gian huy động và sử dụng vốn, VKD được chia thành vốn thường xuyên và vốn tạm thời. * Vốn thường xuyên bao gồm vốn chủ sở hữu và vốn vay dài hạn.
Đây là nguồn vốn có tính chất ổn định mà doanh nghiệp có thể sử dụng. Thông thường nguồn vốn này được đầu tư cho TSCĐ và một bộ phận nhỏ cho TSLĐ thường xuyên cần thiết cho hoạt động SXKD của doanh nghiệp. * Vốn tạm thời là nguồn vốn có tính chất ngắn hạn mà doanh nghiệp có thể sử dụng để đáp ứng nhu cầu về vốn có tính chất tạm thời, bất thường phát sinh trong hoạt động SXKD. Nguồn vốn này gồm các khoản vay ngắn hạn ngân hàng, các tổ chức tín dụng và các khoản nợ ngắn hạn khác.
Trên đây là một số cách phân loại VKD chủ yếu của doanh nghiệp.