Chương I NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ VỐN VÀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN CỦA DOANH NGHIỆP TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG 1. Vèn kinh doanh vµ nguån vèn kinh doanh cña doanh nghiÖp : 1.1 Kh¸i niÖm vèn kinh doanh: VKD của công ty là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ tài sản hữu hình và tài sản vô hình được đầu tư vào quá trình sản xuất kinh doanh nhằm mục đích sinh lời. Dựa vào định nghĩa trên ta thấy rằng tài sản dù có giá trị lớn đến mấy nếu không được đưa vào sản xuất kinh doanh nhăm mục đích sinh lời thì cũng không được coi là VKD. Từ đó ta có thể rút ra những đặc điểm của VKD: - Thứ nhất: Vốn phải đại diện cho một lượng giá trị tài sản thực.
Điều đó có nghĩa là vốn phải được biểu hiện bằng giá trị của toàn bộ tài sản hữu hình (TSHH) như nhà cửa, máy móc, thiết bị sản xuất… và tài sản vô hình (TSVH) như vị trí địa lý, lợi thế kinh doanh, nhãn hiệu, bản quyền phát minh sáng chế, bí quyết công nghệ…của công ty. Lương Thị Hiền 2 Lớp: K19QT Khóa luận tốt nghiệp GVHD: GS. Đỗ Hoàng Toàn - Thứ hai: Vốn phải được tích tụ tập chung đến một lượng nhất định mới có thể phát huy được tác dụng. - Thứ ba: Vốn phải được vận động vì mục đích sinh lời.
- Thứ tư: Vốn phải được gắn với chủ sở hữu và được quản lý chặt chẽ. - Thứ năm: Vốn có giá trị về mặt thời gian, ở đây ta nói đến giá trị thời gian của tiền. Trong điều kiện nền KTTT do ảnh hưởng của rất nhiều yếu tố như giá cả, lạm phát, khủng hoảng… mà sức mua của đồng tiền ở những thời điểm khác nhau thì khác nhau. - Thứ sáu: Vốn được coi là một loại hàng hoá đặc biệt trong nền KTTT.2 Ph©n lo¹i vèn kinh doanh Vèn kinh doanh ®-îc ph©n lo¹i theo nhiÒu tiªu thøc kh¸c nhau.
* Ph©n lo¹i theo nguån h×nh thµnh vèn theo c¸ch ph©n lo¹i nµy, vèn kinh doanh cña doanh nghiÖp ®-îc ph©n thµnh 2 lo¹i: vèn chñ së h÷u vµ vèn vay. - Vèn chñ së h÷u: lµ phÇn vèn thuéc së h÷u cña doanh nghiÖp. Vèn chñ së h÷u gåm c¸c kho¶n chÝnh sau ®©y. -Vèn tù cã: ®èi víi doanh nghiÖp nhµ n-íc th× vèn tù cã do ng©n s¸ch nhµ n-íc cÊp ban ®Çu vµ cÊp bæ sung, ®èi víi doanh nghiÖp t- nh©n th× vèn tù cã do chñ doanh nghiÖp bá ra khi thµnh lËp doanh nghiÖp, víi c«ng ty liªn doanh hoÆc c«ng ty cæ phÇn th× do c¸c chñ ®Çu t- hoÆc c¸c cæ ®«ng ®ãng gãp.
Vèn tù cã bæ sung tõ lîi nhuËn kinh doanh. C¸c quỹ ®-îc h×nh thµnh trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh ( quỹ dù tr÷, quỹ ph¸t triÓn kinh Lương Thị Hiền 3 Lớp: K19QT Khóa luận tốt nghiệp GVHD: GS. Đỗ Hoàng Toàn doanh.) - Vèn vay: lµ c¸c kho¶n vèn mµ doanh nghiÖp khai th¸c trªn c¬ së chÕ ®é, chÝnh s¸ch cña nhµ n-íc nh- vay ng©n hµng hay c¸c tæ chøc tÝn dông. ®èi víi kho¶n vèn nµy, doanh nghiÖp chØ cã quyÒn sö dông trong ph¹m vi nh÷ng rµng buéc nhÊt ®Þnh.
ViÖc ph©n lo¹i nµy gióp cho nhµ qu¶n lý n¾m ®-îc kh¶ n¨ng tù chñ vÒ tµi chÝnh cña doanh nghiÖp, tõ ®ã cã thÓ ®Ò ra c¸c biÖn ph¸p huy ®éng vèn sao cho phï hîp víi t×nh h×nh tµi chÝnh cña doanh nghiÖp. * Ph©n lo¹i theo ®Æc ®iÓm lu©n chuyÓn cña vèn: Theo c¸ch ph©n lo¹i nµy, vèn kinh doanh ®-îc chia thµnh 2 lo¹i: Vèn cè ®Þnh vµ vèn l-u ®éng. Vèn cè ®Þnh: Vèn cè ®Þnh lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña toµn bé TSC§ cña doanh nghiÖp. TSC§ lµ nh÷ng t- liÖu s¶n xuÊt, tèi thiÓu ph¶i ®¸p øng 2 tiªu chuÈn sau ®©y: + Cã thêi gian sö dông tõ 1 n¨m trë lªn.
+ Gi¸ trÞ sö dông tèi thiÓu ë mét møc nhÊt ®Þnh do nhµ n-íc qui ®Þnh phï hîp víi t×nh h×nh kinh tÕ cña tõng thêi kú ( hiÖn nay lµ 30 triÖu ®ång trë lªn). - §Æc ®iÓm cña vèn cè ®Þnh: TSC§ tham gia vµo nhiÒu chu kú s¶n xuÊt kinh doanh vµ nh×n chung kh«ng bÞ thay ®æi h×nh th¸i hiÖn vËt, nh-ng n¨ng lùc s¶n xuÊt vµ kÌm theo ®ã lµ gi¸ Lương Thị Hiền 4 Lớp: K19QT Khóa luận tốt nghiệp GVHD: GS. Đỗ Hoàng Toàn trÞ cña chóng bÞ gi¶m dÇn. Thêi gian chu chuyÓn cña TSC§ rÊt dµi.
Vèn cè ®Þnh hoµn thµnh mét vßng chu chuyÓn khi gi¸ trÞ TSC§ ®· chuyÓn dÞch hÕt vµo gi¸ trÞ cña s¶n phÈm hµng ho¸, dÞch vô sau nhiÒu chu kú s¶n xuÊt kinh doanh. - Ph©n lo¹i TSC§: Trong doanh nghiÖp, cã nhiÒu lo¹i TSC§ kh¸c nhau. §Ó ®¸p øng yªu cÇu qu¶n lý, ng-êi ta ph©n lo¹i TSC§ thµnh nh÷ng lo¹i kh¸c nhau theo nh÷ng tiªu thøc kh¸c nhau: Ph©n lo¹i TSC§ theo h×nh th¸i biÓu hiÖn vµ c«ng dông kinh tÕ: TSC§ ®-îc chia lµm hai lo¹i: TSC§ h÷u h×nh vµ TSC§ v« h×nh. TSC§ h÷u h×nh: lµ nh÷ng TSC§ cã h×nh th¸i vËt chÊt cô thÓ, bao gåm: Nhµ cöa, vËt kiÕn tróc, PTVT, m¸y mãc thiÕt bÞ, v-ên c©y l©u n¨m, sóc vËt lµm viÖc hoÆc cho s¶n phÈm, vµ c¸c TSC§ h÷u h×nh kh¸c.
TSC§ v« h×nh: Lµ nh÷ng TSC§ kh«ng cã h×nh th¸i vËt chÊt cô thÓ, thÓ hiÖn mét l-îng gi¸ trÞ lín ®· ®-îc ®Çu t- cã liªn quan trùc tiÕp ®Õn nhiÒu chu kú kinh doanh cña doanh nghiÖp. Th«ng th-êng TSC§ v« h×nh gåm c¸c lo¹i sau: QuyÒn sö dông ®Êt, chi phÝ thµnh lËp doanh nghiÖp, chi phÝ vÒ b»ng ph¸t minh s¸ng chÕ, chi phÝ nghiªn cøu ph¸t triÓn, chi phÝ vÒ lîi thÕ th-¬ng m¹i vµ c¸c TSC§ v« h×nh kh¸c. ViÖc ph©n lo¹i nµy gióp cho ng-êi qu¶n lý thÊy Lương Thị Hiền 5 Lớp: K19QT Khóa luận tốt nghiệp GVHD: GS. Đỗ Hoàng Toàn ®-îc kÕt cÊu tµi s¶n theo c«ng dông kinh tÕ, tõ ®ã ®¸nh gi¸ ®-îc tr×nh ®é trang bÞ c¬ së vËt chÊt kü thuËt cña doanh nghiÖp ®Ó tõ ®ã cã ®Þnh h-íng ®Çu t-; mÆt kh¸c, t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho viÖc qu¶n lý vµ thùc hiÖn khÊu hao TSC§.
- Ph©n lo¹i theo t×nh h×nh sö dông: C¨n cø vµo t×nh h×nh sö dông TSC§, cã thÓ chia toµn bé TSC§ cña doanh nghiÖp thµnh nh÷ng lo¹i sau: - TSC§ ®ang dïng - TSC§ ch-a cÇn dïng - TSC§ kh«ng cÇn dïng vµ chê thanh lý hoÆc nh-îng b¸n. Dùa vµo c¸ch ph©n lo¹i nµy, ng-êi qu¶n lý n¾m ®-îc tæng qu¸t t×nh h×nh sö dông TSC§ trong doanh nghiÖp. Trªn c¬ së ®ã, ®Ò ra c¸c biÖn ph¸p sö dông tèi ®a c¸c TSC§ hiÖn cã, gi¶i phãng nhanh c¸c TSC§ kh«ng cÇn dïng vµ chê thanh lý ®Ó thu håi vèn. Vèn l-u ®éng: Vèn l-u ®éng lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña toµn bé tµi s¶n l-u ®éng cña doanh nghiÖp.
- §Æc ®iÓm cña vèn l-u ®éng: Trong qu¸ tr×nh kinh doanh, vèn l-u ®éng chuyÓn toµn bé gi¸ trÞ ngay trong mét lÇn vµ ®-îc thu håi toµn bé sau khi doanh nghiÖp thu ®-îc tiÒn b¸n hµng. Nh- vËy, vèn l-u ®éng hoµn thµnh mét vßng lu©n chuyÓn sau mét chu kú kinh doanh. Trong mét chu kú kinh doanh, vèn l-u ®éng ®-îc biÓu hiÖn d-íi nhiÒu h×nh th¸i kh¸c nhau ( T-NVL- Lương Thị Hiền 6 Lớp: K19QT Khóa luận tốt nghiệp GVHD: GS. Đỗ Hoàng Toàn SPDD-TP-T’).
Thêi gian chu chuyÓn cña VL§ ng¾n h¬n so víi VC§. - Ph©n lo¹i : §Ó qu¶n lý vµ sö dông VL§ cã hiÖu qu¶, ng-êi ta ph©n lo¹i VL§ theo c¸c tiªu thøc kh¸c nhau. • Ph©n lo¹i theo h×nh th¸i biÓu hiÖn: VL§ ®-îc chia thµnh: Vèn b»ng tiÒn vµ vèn trong thanh to¸n: + Vèn b»ng tiÒn: TiÒn mÆt t¹i quỹ, TGNH, TiÒn ®ang chuyÓn. + Vèn trong thanh to¸n: C¸c kho¶n nî ph¶i thu cña kh¸ch hµng, c¸c kho¶n t¹m øng, c¸c kho¶n ph¶i thu kh¸c.
Vèn vËt t- hµng ho¸ ( hay cßn gäi lµ hµng tån kho ) bao gåm: Nguyªn, nhiªn vËt liÖu, phô tïng thay thÕ, c«ng cô dông cô, SPDD, TP. Vèn vÒ chi phÝ tr¶ tr-íc: Lµ nh÷ng kho¶n chi phÝ lín thùc tÕ ®· ph¸t sinh cã liªn quan ®Õn nhiÒu chu kú kinh doanh nªn ®-îc ph©n bæ vµo gi¸ thµnh s¶n phÈm cña nhiÒu chu kú kinh doanh nh-: Chi phÝ söa ch÷a lín TSC§, chi phÝ thuª TS, chi phÝ nghiªn cøu thÝ nghiÖm, c¶i tiÕn kü thuËt, chi phÝ x©y dùng, l¾p ®Æt c¸c c«ng tr×nh t¹m thêi: Chi phÝ vÒ v¸n khu«n, giµn gi¸o ph¶i l¾p dïng trong x©y dùng c¬ b¶n. ViÖc ph©n lo¹i theo c¸ch nµy t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi, dÔ dµng cho viÖc xem xÐt ®¸nh gi¸ kh¶ n¨ng Lương Thị Hiền 7 Lớp: K19QT Khóa luận tốt nghiệp GVHD: GS. Đỗ Hoàng Toàn thanh to¸n cña doanh nghiÖp.
• Ph©n lo¹i theo vai trß cña VL§ ®èi víi qu¸ tr×nh SXKD: Theo c¸ch ph©n lo¹i nµy, VL§ ®-îc chia thµnh 3 lo¹i: + VL§ trong kh©u dù tr÷ s¶n xuÊt, bao gåm gi¸ trÞ c¸c kho¶n NVL chÝnh, VL phô, phô tïng thay thÕ, nhiªn liÖu, CCDC lao ®éng nhá. + VL§ trong kh©u s¶n xuÊt, bao gåm gi¸ trÞ SPDD vµ vèn vÒ chi phÝ tr¶ tr-íc. + VL§ trong kh©u l-u th«ng, bao gåm TP, vèn b»ng tiÒn, c¸c kho¶n ®Çu t- ng¾n h¹n (§Çu t- chøng kho¸n ng¾n h¹n, cho vay ng¾n h¹n.), c¸c kho¶n vèn trong thanh to¸n (c¸c kho¶n ph¶i thu, t¹m øng. ViÖc ph©n lo¹i VL§ theo ph-¬ng ph¸p nµy gióp cho viÖc xem xÐt, ®¸nh gi¸ t×nh h×nh ph©n bæ VL§ trong c¸c kh©u cña qu¸ tr×nh chu chuyÓn VL§ trong doanh nghiÖp, tõ ®ã ®Ò ra c¸c biÖn ph¸p qu¶n lý thÝch hîp nh»m t¹o ra mét kÕt cÊu VL§ hîp lý vµ t¨ng ®-îc tèc ®é chu chuyÓn cña VL§.
Trªn ®©y lµ hai c¸ch ph©n lo¹i chñ yÕu, ngoµi ra cßn cã thÓ ph©n lo¹i theo môc ®Ých sö dông, ph©n lo¹i theo quyÒn së h÷u. mçi c¸ch ph©n lo¹i ®¸p øng nh÷ng yªu cÇu nhÊt ®Þnh cña c«ng t¸c qu¶n lý.3 Nguån h×nh thµnh Vèn kinh doanh cña doanh nghiÖp. Nguồn vốn kinh doanh của doanh nghiệp là toàn bộ các nguồn tài chính mà doanh nghiệp có thể khai thác và sử dụng trong một thời kỳ nhất định đáp Lương Thị Hiền 8 Lớp: K19QT Khóa luận tốt nghiệp GVHD: GS. Đỗ Hoàng Toàn ứng nhu cầu sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Trong nền kinh tế thị trường có rất nhiều nguồn hình thành vốn sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Tài chính doanh nghiệp có vai trò khaithác, thu hút các nguồn tài chính đảm bảo đầy đủ và kịp thời vốn cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp đồng thời phải lựa chọn được phương pháp hình thức huy động vốn hợp lý phù hợp với đặc điểm, tình hình của doanh nghiệp. Để làm được điều đó cần phân loại nguồn vốn cũng như nắm bắt được những đặc điểm cơ bản của từng loại nguồn.