CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG TÀI SẢN NGẮN HẠN TRONG DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan chung về tài sản ngắn hạn trong doanh nghiệp 1. Khái niệm về tài sản ngắn hạn Để làm rõ khái niệm tài sản ngắn hạn, trước hết ta cần hiểu qua về khái niệm tài sản.
Tài sản là một khái niệm quen thuộc được sử dụng trong các lĩnh vực trong đời sống xã hội và cả các lĩnh vực khoa học như kinh tế, kế toán và tài chính. Chính vì vậy mà cũng có nhiều định nghĩa khác nhau về tài sản. Theo Điều 105 Bộ luật Dân sự 2015: “Tài sản là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản. Tài sản bao gồm bất động sản và động sản.
Bất động sản và động sản có thể là tài sản hiện có và tài sản hình thành trong tương lai”. Còn theo Chuẩn mực Kế toán Việt Nam, chuẩn mực số 01: “Tài sản là nguồn lực mà doanh nghiệp có thể kiểm soát, nắm giữ và có thể thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản đó”. Từ những quan điểm trên, ta có thể hiểu tài sản của doanh nghiệp là toàn bộ tiền, vật, giấy tờ có giá và các quyền tài sản của doanh nghiệp vào một thời điểm nhất định. Tài sản có thể tồn tại dưới dạng vô hình hoặc hữu hình, tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh và đem lại được lợi ích kinh tế cho doanh nghiệp trong tương lai.
Trong một doanh nghiệp, tài sản được chia thành hai bộ phận: Tài sản ngắn hạn (TSNH) và tài sản dài hạn (TSDH). Đặc biệt, tài sản ngắn hạn chiếm một tỷ trọng không hề nhỏ cũng như nắm giữ vai trò quan trọng trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Tài sản ngắn hạn được định nghĩa theo nhều quan điểm khác nhau, một số khái niệm về tài sản ngắn hạn như sau: Theo PGS. Lưu Thị Hương: “Tài sản ngắn hạn là những tài sản thuộc quyền sở hữu và quản lý của doanh nghiệp, có thời gian sử dụng, luân chuyển, thu hồi vốn trong một chu kỳ kinh doanh hoặc trong một năm.
Trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp, tài sản ngắn hạn được thể hiện ở các bộ phận tiền mặt, các chứng khoán thanh khoản cao, các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn, khoản phải thu, dự trữ tồn kho và các tài sản ngắn hạn khác.” Theo Điều 81 Thông tư 133/2016/TT-BTC quy định: “Tài sản ngắn hạn là chỉ tiêu tổng hợp phản ánh tổng giá trị tiền và các khoản tương đương tiền, các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn, các khoản phải thu ngắn hạn, hàng tồn kho và tài sản ngắn hạn khác có thể bán hay sử dụng trong vòng không quá 12 tháng hoặc một chu kỳ kinh doanh thông thường của doanh nghiệp tại thời điểm báo cáo.” 1 Như vậy, một cách chung nhất ta có thể hiểu tài sản ngắn hạn của doanh nghiệp là: “Tất cả các tài sản thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp có thời gian sử dụng, luân chuyển và thu hồi vốn trong một chu kỳ kinh doanh hoặc trong một năm. Tài sản ngắn hạn bao gồm: Tiền và các khoản tương đương tiền, các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn, các khoản phải thu ngắn hạn, hàng tồn kho và tài sản ngắn hạn khác”. Khái niệm này sẽ được dùng xuyên suốt trong quá trình phân tích. Đặc điểm của tài sản ngắn hạn Tài sản ngắn hạn được phân bổ đủ trong tất cả các khâu, các công đoạn để đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh được diễn ra liên tục, ổn định, tránh lãng phí và tổn thất do ngừng sản xuất, không làm ảnh hưởng đến khả năng sinh lời cho các tài sản.
Do đó tài sản ngắn hạn trong doanh nghiệp có các đặc điểm sau: - Tài sản ngắn hạn có tính thanh khoản cao nên đáp ứng khả năng thanh toán của doanh nghiệp. - Tài sản ngắn hạn là một bộ phận của vốn sản xuất nên nó vận động và luân chuyển không ngừng trong mọi giai đoạn của quá trình sản xuất kinh doanh. - Tài sản ngắn hạn có thể dễ dàng chuyển hóa từ dạng vật chất sang tiền tệ nên cũng vận động rất phức tạp và khó quản lý. Phân loại tài sản ngắn hạn trong doanh nghiệp 1.
Phân loại theo các khoản mục trên bảng cân đối kế toán Tài sản ngắn hạn trong doanh nghiệp phân theo các khoản mục trên bảng cân đối kế toán bao gồm: Tiền và những khoản tương đương tiền: Tiền và các khoản tương đương tiền là những tài sản hiện có của doanh nghiệp tại thời điểm báo cáo và có thể sử dụng để thanh toán ngay lập tức. Tiền mặt bao gồm tiền mặt tại quỹ, tiền gửi ngân hàng không kỳ hạn, tiền đang chuyển,… Các khoản tương đương tiền là các khoản đầu tư có thời hạn đáo hạn không quá 3 tháng kể từ ngày mua và có khả năng chuyển đổi thành tiền mặt nhanh chóng mà không bị tổn thất đáng kể. Các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn: Là những khoản đầu tư có thời hạn đáo hạn không quá 1 năm. Đầu tư tài chính ngắn hạn thường được phân loại theo loại tài sản đầu tư, chẳng hạn như chứng khoán kinh doanh, đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn… Các khoản phải thu ngắn hạn: Là toàn bộ giá trị của các khoản phải thu ngắn hạn tại thời điểm báo cáo.
Các khoản phải thu thường được phân loại theo thời hạn thu hồi, bao gồm khoản phải thu của khách hàng, trả trước cho người bán, phải thu nội bộ, 2 phải thu theo tiến độ kế hoạch hợp đồng xây dựng, phải thu về cho vay và phải thu ngắn hạn khác. Hàng tồn kho: Là những tài sản được dự trữ để bán trong quá trình kinh doanh hoặc được sử dụng trong quá trình sản xuất, cung cấp dịch vụ. Hàng tồn kho thường được phân loại theo loại hàng hóa như hàng hóa thành phẩm, hàng hóa dở dang, nguyên vật liệu… Tài sản ngắn hạn khác: Toàn bộ những tài sản chưa kể trên bao gồm: các chi phí trả trước ngắn hạn, thuế GTGT còn được khấu trừ, các khoản thuế phải thu, giao dịch mua bán lại trái phiếu Chính phủ và tài sản ngắn hạn khác tại thời điểm báo cáo. Phân loại tài sản ngắn hạn theo khoản mục trên bảng cân đối kế toán giúp xem xét và đánh giá mức độ hàng tồn kho dự trữ và khả năng thanh toán của doanh nghiệp.
Phân loại theo quy trình tuần hoàn và chu chuyển tài sản ngắn hạn Dựa trên quá trình tuần hoàn và chu chuyển, tài sản ngắn hạn có thể được phân loại thành ba nhóm chính: Tài sản ngắn hạn dự trữ: Bao gồm tất cả các tài sản ngắn hạn được tồn tại trong quá trình dự trữ của doanh nghiệp mà không xem xét đến hình thái biểu hiện của chúng. Nhóm này bao gồm: tiền mặt tại quỹ, tiền gửi ngân hàng, tiền đang chuyển, hàng mua đang đi đường, nguyên liệu và vật liệu tồn kho, công cụ và dụng cụ trong kho, hàng gửi gia công, trả trước cho người bán. Tài sản ngắn hạn sản xuất: Bao gồm tất cả các tài sản ngắn hạn tồn tại trong quá trình sản xuất của doanh nghiệp. Nhóm này bao gồm: giá trị bán thành phẩm, các chi phí sản xuất kinh doanh dở dang, chi phí trả trước, chi phí chờ kết chuyển và các khoản chi phí khác phục vụ quá trình sản xuất.
Tài sản ngắn hạn lưu thông: Bao gồm tất cả các tài sản ngắn hạn tồn tại trong quá trình lưu thông của doanh nghiệp. Nhóm này bao gồm: thành phẩm tồn kho, hàng gửi bán và các khoản nợ phải thu từ khách hàng. Phân loại như vậy giúp các nhà quản lý của doanh nghiệp hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình luân chuyển của tài sản ngắn hạn, từ đó có thể đề xuất các biện pháp quản lý phù hợp nhằm tối ưu hóa việc sử dụng tài sản ngắn hạn. Vai trò tài sản ngắn hạn trong doanh nghiệp Hoạt động của mọi doanh nghiệp, bất kể là trong lĩnh vực sản xuất hay dịch vụ thương mại, đều không thể thiếu tài sản ngắn hạn.
Tài sản ngắn hạn của một doanh nghiệp đóng vai trò hết sức quan trọng trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. 3 Tài sản ngắn hạn chính là nguồn vốn mà doanh nghiệp thường phải chi ra để sử dụng trong các hoạt động mua sắm, bảo trì các thiết bị, máy móc. Cùng với đó là việc mua sắm nguyên liệu, hàng hóa nhằm mục đích sử dụng cho công việc kinh doanh của một doanh nghiệp. Chính vì thế, tài sản ngắn hạn có thể coi như một điều kiện tiên quyết của tất cả quá trình sản xuất, kinh doanh của một doanh nghiệp.
Một doanh nghiệp nếu có khối lượng tài sản ngắn hạn đủ sẽ đảm bao được các hoạt động kinh doanh cũng như quyết định được quy mô phát triển của doanh nghiệp trong bối cảnh cạnh tranh hiện nay. Thêm vào đó, tài sản ngắn hạn cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo khả năng thanh toán các khoản nợ phải trả của doanh nghiệp. Việc duy trì một mức độ hợp lý của tài sản ngắn hạn không chỉ giúp doanh nghiệp nhận được các ưu đãi như chiết khẩu thương mại hay chiết khấu thanh toán, mà còn giúp giảm chi phí và tăng lợi nhuận. Thông qua chính sách tín dụng thương mại, tài sản ngắn hạn cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và duy trì mối quan hệ mật thiết với khách hàng, đặc biệt là những khách hàng lớn và thân thuộc.
Tóm lại, tài sản ngắn hạn không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hoạt động hàng ngày của doanh nghiệp mà còn góp phần vào việc xây dựng mối quan hệ ổn định và bền vững với khách hàng, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để tăng cường lợi nhuận và sự phát triển của doanh nghiệp trong tương lai. Chính sách quản lý tài sản ngắn hạn Quản lý tài sản ngắn hạn là một nhiệm vụ cực kỳ quan trọng để duy trì sự ổn định trong hoạt động kinh doanh của mỗi doanh nghiệp. Cách tiếp cận trong việc quản lý tài sản này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như đặc điểm của ngành nghề, quy mô của doanh nghiệp (lớn, nhỏ hoặc trung bình) và mức độ ổn định của doanh thu theo từng giai đoạn của doanh nghiệp. Có ba phương pháp chính để quản lý tài sản ngắn hạn, bao gồm chiến lược quản lý cấp tiến (hay còn gọi là chiến lược mạo hiểm), chiến lược quản lý thận trọng và chiến lược dung hòa.
Chiến lược quản lý cấp tiến đặt ra việc duy trì tài sản ngắn hạn ở mức thấp.