CHƯƠNG 1 TONG QUAN VE HIỆU QUÁ HOẠT DONG SAN XUẤT KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP. 11 Tổng quan lý luận về hiệu quả hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp 1.1 Khái niệm hiệu qua hoạt động kinh doanh Trong cơ chế thị trường hiện nay. mọi doanh nghiệp hoạt động kinh doanh đều có một mục tiêu chung là tối đa hóa lợi nhuận. Lợi nhuận là yếu tổ quyết định đến sự tồn tại và phát triển của mỗi doanh nghiệp.
Để đạt được mức lợi nhuận cao, ác doanh nghiệp cần phải hợp lý hóa quá trình sản xuất kinh doanh từ khâu lựa chọn các yêu tổ đầu ào, thục hiện qué tình sản xuất cung ứng, tiêu thụ. Mức độ hợp lý hóa của quá tình được phản nh qua một phạm trà kinh tổ cơ bản được gợi là: Hiệu quả kinh đoanh. Hiện nay, cũng có nhiều ý kiến khác nhau về thuật ngữ hiệu quả kinh doanh xuất phát từ các góc độ nghiên cứu khác nhau về vin đề hiệu quả kinh doanh và sự hình thành phát triển của ngành quản tri doanh nghiệp. Tuy nhiên, người ta có thể chia các quan điểm thành các nhóm cơ bản sau day: Nhám thứ nhất cho tằng: Hiệu quả kính doanh là kết quả thu được trong hoạt động kinh doanh, là doanh thu tiêu thụ hàng hóa [I].
Theo quan niệm này, hiệu qua kinh doanh đồng nhất với kết quả kinh doanh và với các chỉ tiêu phần ánh kết quả hoạt động kinh doanh. Quan điểm nay không đề cập đến chi phí kinh doanh, nghĩa là nêu hoạt động kinh doanh tạo ra cũng một kết quả thì có cũng một mức hiệu quả, mặc đã hoạt động kinh doanh có hai mức chỉ phí khác nhau. Quan điểm này bắt đầu phát tiễn từ giữa thé kỹ XVII bởi hai nhà kinh tẾ có cũng quan điểm là nhà kinh tế học người Anh ~ Adam Smith và nhà kinh tế học người Pháp — Ogiephe. Theo trường phái này, các nhà kinh tẾ cho rằng hiệu quả chính là doanh thủ tiêu thụ hàng hóa, đối với toàn bộ nền kinh tế quốc dân thì đó là tốc độ tăng thu nhập quốc dân và tổng sản phẩm xã hội Nhóm thứ hai cho ring: Hiệu quả kinh doanh là quan hệt lệgiãa phân tăng thêm của ds quả và phần tăng thêm của chỉ phí (2).
Tắc giả Gujaratu Damondar cũng đưa ra cách xác định hiệu quả kinh doanh bằng cách so sánh một cách trong đổi giữa kết quả đạt được và chỉ phí bỏ ra để đạt được kết quả đó, nhưng chi xét đến phần kết quả và chỉ phí bổ sung. “Nhâm thứ ba ho ring: Hiệu quả kinh doanh được xác định bài tỷ s giữa kết quả đạt “được với chỉ phí bỏ ra [3]. Điễn hình cho quan điểm này là tác giả Manfred - Kuhn và quan điểm nảy được nhiễu nhà kinh tế và quản trị kinh doanh áp dụng và tính hiệu quá kinh tế của các quá trình sản xuất kinh doanh. Quan điểm này phản ảnh được mỗi liên hợp bản chit của hiệu quả kinh doanh, vì nó sắn được kết quả chỉ phí bo ra coi hiệu quả kinh doanh là sự phản ánh trình độ sử dụng các chỉ phí.
Tuy nhiên, kết quả và chỉ phí đều luôn luôn vận động, nên quan điểm này chưa biểu hiện được trơng quan về lượng và chit giữa kết quả và chỉ phí Hiệu quả sản xuất kinh doanh (uy Theo Paul A Samuellson và W.Nordhaus, th “Hiệu qué sản uất diễn ra kh xã hội không thé tăng sản lượng một cách hang oat hàng hóa mà không edt giảm một lot Hàng hóa khúc. Một nền kính tễ có hiệu quả nằm trên giới hạn khả năng sin xuất của có "(4]. Hiện qua tức là sử dụng một cách hữu hiệu nhất các nguồn lực của nén kinh tế để thỏa mãn nhủ c à mong muốn của con người “Nhóm thứ ue cho rằng: Hiệu quả kinh doanh phải thể hiện được mối quan hệ giữa sự. vận động của chi phí tao ra két quả đó, đẳng thời phản ánh được trình độ sử dung các guon lực sản xuất ‘Quan điểm này chú ý đến sự so sánh tốc độ vận động của bai yếu tổ phản ánh hiệu quả kinh doanh, là tốc độ vận động của kết quả và tốc độ vận động của chỉ phí.
Méi quan hệ này phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực sản xuất của doanh nghiệp. Ở Việt Nam, nhiễu tác giả nghiên cứu về hiệu quả kinh doanh có cùng quan điểm như cúc tác giả Ngõ Đình Giao, Lưu Bích Hỗ, Trần Van Thao. Các tác giả này cho rằng hiệu quả là quan hệ tỷ lệ hoặc hiệu số giữa kết quả và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. Nhân thứ năm cho ring: Quan điễn hiệu quả linh doanh của doanh nghiệp là sự sắn kết giữa hiệu quả kinh doanh và hiệu quả xã hội, quan điểm này được phát triển từ những năm 80,90 củ thé kỹ XX Trong tác phẩm "Đánh giá kinh tế tài nguyên khoáng sản” tác giả K Rusanop đã trích dẫn quan điểm của một số nhà kinh «8 Cộng hòa Liên Bang Nga về hiệu quả lánh anh: Hiệu quả kink doanh là một bộ phận quan trong nhất củo toàn bộ chiến lược Kinh là chỉrụ ng để giải qt các nhiệm vụ Kinh tx hội hiện nay đều Không có con đường nào khác là tăng nhanh hiệ quả xã hội |5] Nhu vậy, hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực sản xo, trình độ tổ chức và quản lý của doanh nghiệp, để thực hiện cao nhất các mục tiêu kinh tẾ xã hội với ch phí thấp nhất.
Hiệu qua kinh doanh của doanh nghiệp sắn chặt với hiệu quả kính tẾ của toàn xã hội, vì thể nó edn được xem xét toàn diện cả về mặt định tính lẫn định lượng, không gian và thi gian. ~ Về mặt định tính, mức độ hiệu quả kinh doanh là những nỗ lực của doanh nghiệp và phản ánh tinh độ quản lý của doanh nghiệp đồng thời gắn những nỗ lực đó với việc dp ứng các mục tiêu và yêu cầu của doanh nghiệp và của toàn xã hội v8 kinh e, chính trị và xã hội = Về mat định lượng, hiệu quả kinh doanh là biểu thị tương quan giữa kết quả mà doanh nghiệp thu được với chi phí mà doanh nghiệp bô ra để thu được kết guả đó Mức chênh lệch này càng lớn thì hiệu quả kinh doanh cảng cao va ngược lại. Ca hai mặt định tính và định lượng của hiệu quả đều có quan hệ chặt chẽ với nhau, không tách rời nhau, trong đồ hiệu qua v lượng phối gắn với mục tiêu kinh t, chính tr, xã hội, mồi trường nhất định. Do vậy, chúng ta không thé chấp nhận việc các nhà kinh doanh tim mọi cách để đạt được các mục iêu kinh tẾ cho dù phải chỉ bit cử gid nào hoặc thâm chí phải đánh đổi các mục tiêu chính tr - xã hội - môi trường để đạt được các mục tiêu kinh tế.
‘Tim lại, từ các quan điểm về hiệu kinh tế dì ta có thé đưa ra khái niệm về hiệu quả kinh tế của các hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp như sau: Hiệu quả Kinh doanh là một phạm trì kính tễ phân ánh trình độ lợi đụng các ngun lực (lao động, máy móc, thất bị, tiễn vẫn và các yếu tổ khác) nhằm đạt dược mục tiêu mà doanh nghiệp đã đ ra [3] * Phân biệt giữa kết quả và hiệu qué kinh doanh. Kết quả của hoạt động sản xuất kinh doanh là những gì mà doanh nghiệp đạt được sau một quá trình sản xuất kinh doanh nhất định, kết quả là mục tiêu cẩn thiết của mỗi doanh nghiệp. Kết quả hoạt động sin xuất kinh doanh có th là những chỉ số cụ thể có thể định lượng cân đong đo dém được cũng có thé là những yếu tổ chỉ phản ánh được. mặt chất lượng hoàn toàn có tính chit định tính như thương hiệu, uytín.
ự tí nhiệm của khách hàng về chất lượng sản phẩm. Chit lượng bao giờ cũng là mục tiêu của doanh nghiệp. Chỉ tiêu kết quả phần ánh về mặt số lượng công ệ đã thực hiện rong một thời kỳ của doanh nghiệp, bao gồm các chỉ tiêu sản lượng, doanh thu, lợi nhuận. Kết quả kinh doanh được xem là một đại lượng vật chất được tạo ra trong quá trình hoạt động kinh doanh.
Do đó có kết quả chưa chắc đã có hiệu qua, “Trong khái niệm hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đã sử dụng cà hai chỉ tiêu là kết quả đạt được và chi phí bỏ ra để cổ được kết quả đó, nhưng nếu sử dụng đơn vị hiện vật thì khó khăn hơn vi trang thái hay đơn vị tính của đầu vào và đầu ra là khác nhau còn sử dụng đơn vị giá tri sẽ luôn đưa được các đại lượng khác nhan về cùng một đơn vi. Trong thực tiễn người ta sử dụng hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh là mục tiêu cuối cùng của hoạt động sản xuất cũng có những trường. hop sử dụng nó như là một công cụ để đo lường khả năng đạt đến mục tiêu đã đặt ra. Chi tiêu hiệu quả phan ánh trình độ quản lý sản xuất kinh doanh, chất lượng của công tác kinh doanh trong thời kỳ đang xét, là chỉ tiêu so sánh giữa kết quả đạt được với chỉ phí mà doanh nghiệp phải bỏ ra để đạt được kết quả đó.
Các chỉ tiêu hiệu quả chính bao gồm hi quả sử dụng nguyên vật liệu, lao động, hiệu quả sử dụng vốn, tài sản, hiệu quả sử dụng chỉ phí 1.2 Bản chất của hiệu quả kinh doanh Khái niệm hiệu quả kinh đoanh đã cho thấy bản chất của nó là phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, phản ánh tình độ lợi dụng các nguồn lực đạt được mục tiêu của doanh nghiệp. Tuy nhiên để hiểu rõ và ứng dụng được phạm trù hiệu quả kinh doanh vào việc xác lập các chỉ tiêu. ic công thức cụ thể nhằm dinh gid tính hiệu quả các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp tì chúng ta cin làm rõ những vẫn để sau: + Thứ nhất: phạm trà hiệu quả kinh doanh thực chất là mỗi quan hệ so sánh giữa kết quả đạt được và chỉ phí bỏ ra để sử dụng các yếu tổ đầu vào và có tinh đến các mục tiêu của doanh nghiệp. Mỗi quan hệ so sánh ở đây có thể là so sánh tuyệt đối vả cũng.