CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ SẢN XUẤT KINH DOANH Một doanh nghiệp dù quy mô lớn, trung bình hay nhỏ hoạt động sản xuất kinh doanh ở bất kỳ lĩnh vực nào để tồn tại và phát triển đều phải hoạt động có hiệu quả. Để biết được thực trạng hoạt động của doanh nghiệp, vấn đề phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh mang một ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Từ kết quả phân tích chính xác, các nhà quản lý doanh nghiệp sẽ có được những quyết định đúng đắn đưa doanh nghiệp hoạt động ngày càng hiệu quả hơn.1 Tổng quan về hiệu quả kinh doanh Trong cơ chế kinh tế thị trường, mục tiêu bao trùm và lâu dài của mọi doanh nghiệp kinh doanh là tối đa hoá lợi nhuận. Để đạt được mục tiêu lớn nhất này, doanh nghiệp phải xác định chính xác kinh doanh phù hợp trong từng giai đoạn thích ứng với những thay đổi của môi trường kinh doanh, phải phân bổ và quản trị hiệu quả các nguồn lực và luôn luôn kiểm tra đánh giá xem quá trình đang diễn ra có hiệu quả không.1 Khái niệm về hiệu quả sản xuất kinh doanh §èi víi tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖp, c¸c ®¬n vÞ s¶n xuÊt kinh doanh ho¹t ®éng trong nÒn kinh tÕ, víi c¸c c¬ chÕ qu¶n lý kh¸c nhau th× cã c¸c nhiÖm vô môc tiªu ho¹t ®éng kh¸c nhau.
Ngay trong mçi giai ®o¹n ph¸t triÓn cña doanh nghiÖp còng cã c¸c môc tiªu kh¸c nhau. Nhng cã thÓ nãi r»ng trong c¬ chÕ thÞ trêng ë níc ta hiÖn nay, mäi doanh nghiÖp ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh (doanh nghiÖp nhµ níc, doanh nghiÖp t nh©n, C«ng ty cæ phÇn, C«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n.) ®Òu cã môc tiªu bao trïm l©u dµi lµ tèi ®a ho¸ lîi nhuËn. §Ó ®¹t ®îc môc tiªu nµy mäi doanh nghiÖp ph¶i x©y dùng cho m×nh mét chiÕn lîc kinh doanh vµ ph¸t triÓn doanh nghiÖp thÝch øng víi c¸c biÕn ®éng cña thÞ trêng, ph¶i thùc hiÖn viÖc x©y dùng c¸c kÕ ho¹ch kinh doanh, c¸c ph¬ng ¸n kinh doanh, ph¶i kÕ ho¹ch ho¸ c¸c ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp vµ ®ång thêi ph¶i tæ chøc thùc hiÖn chóng mét c¸ch cã hiÖu qu¶. Luận văn Thạc sỹ QTKD 11 Trần Thanh Phúc Đại học B¸ch Khoa Hà Nội Khoa Kinh tế quản lý Trong qóa tr×nh tæ chøc x©y dùng vµ thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng qu¶n trÞ trªn, c¸c doanh nghiÖp ph¶i lu«n kiÓm tra ,®¸nh gi¸ tÝnh hiÖu qu¶ cña chóng.
Muèn kiÓm tra ®¸nh gi¸ c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh chung cña toµn doanh nghiÖp còng nh tõng lÜnh vùc, tõng bé phËn bªn trong doanh nghiÖp th× doanh nghiÖp kh«ng thÓ kh«ng thùc hiÖn viÖc tÝnh hiÖu qu¶ kinh tÕ cña c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh ®ã. VËy th× hiÖu qu¶ kinh tÕ cña c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh (hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh) lµ g× ? §Ó hiÓu ®îc ph¹m trï hiÖu qu¶ kinh tÕ cña ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh th× tríc tiªn chóng ta t×m hiÓu xem hiÖu qu¶ kinh tÕ nãi chung lµ g×. Tõ tríc ®Õn nay cã rÊt nhiÒu t¸c gi¶ ®a ra c¸c quan ®iÓm kh¸c nhau vÒ hiÖu qu¶ kinh tÕ : - Quan điểm thứ nhất là theo P. Nordhaus th× : "hiÖu qu¶ s¶n xuÊt diÔn ra khi x· héi kh«ng thÓ t¨ng s¶n lîng mét lo¹t hµng ho¸ mµ kh«ng c¾t gi¶m mét lo¹t s¶n lîng hµng ho¸ kh¸c.
Mét nÒn kinh tÕ cã hiÖu qu¶ n»m trªn giíi h¹n kh¶ n¨ng s¶n xuÊt cña nã"(1). Thùc chÊt cña quan ®iÓm nµy ®· ®Ò cËp ®Õn khÝa c¹nh ph©n bæ F 0T 41P T 41P cã hiÖu qu¶ c¸c nguån lùc cña nÒn s¶n xuÊt x· héi. ViÖc ph©n bæ vµ sö dông c¸c nguån lùc s¶n xuÊt trªn ®êng giíi h¹n kh¶ n¨ng s¶n xuÊt sÏ lµm cho nÒn kinh tÕ cã hiÖu qu¶ cao. Cã thÓ nãi møc hiÖu qu¶ ë ®©y mµ t¸c gi¶ ®a ra lµ cao nhÊt, lµ lý tëng vµ kh«ng thÓ cã møc hiÖu qu¶ nµo cao h¬n n÷a.
- Quan điểm thứ hai thì cã mét sè t¸c gi¶ l¹i cho r»ng hiÖu qu¶ kinh tÕ ®îc x¸c ®Þnh bëi quan hÖ tû lÖ gi÷a sù t¨ng lªn cña hai ®¹i lîng kÕt qu¶ vµ chi phÝ. C¸c quan ®iÓm nµy míi chØ ®Ò cËp ®Õn hiÖu qu¶ cña phÇn t¨ng thªm chø kh«ng ph¶i cña toµn bé phÇn tham gia vµo quy tr×nh kinh tÕ. - Quan điểm thứ ba cho r»ng: "HiÖu qu¶ kinh doanh lµ møc ®é tho¶ m·n yªu cÇu quy luËt c¬ b¶n cña chñ nghÜa x· héi, cho r»ng quü tiªu dïng víi t c¸ch lµ chØ tiªu ®¹i diÖn cho møc sèng cña mäi ngêi trong doanh nghiÖp", (Kinh tÕ th¬ng m¹i dÞch vô-Nhµ xuÊt b¶n Thèng kª 2008). Quan ®iÓm nµy cã u ®iÓm lµ b¸m s¸t môc tiªu tinh thÇn cña nh©n d©n.
Nhng khã kh¨n ë ®©y lµ ph¬ng tiÖn ®ã nãi chung vµ møc sèng nãi riªng lµ rÊt ®a d¹ng vµ phong phó, nhiÒu h×nh nhiÒu vÎ ph¶n ¸nh trong c¸c chØ tiªu møc ®é tho¶ m·n nhu cÇu hay møc ®é n©ng cao ®êi sèng nh©n d©n - Quan điểm thứ tư cho r»ng hiÖu qu¶ kinh tÕ ®îc x¸c ®Þnh bëi tû sè gi÷a kÕt qu¶ ®¹t ®îc vµ chi phÝ bá ra ®Ó cã ®îc kÕt qu¶ ®ã. §iÓn h×nh cho quan ®iÓm nµy lµ t¸c gi¶ Manfred Kuhn, theo «ng : "TÝnh hiÖu qu¶ ®îc x¸c ®Þnh b»ng c¸ch lÊy kÕt qu¶ tÝnh theo (1) P. Nordhaus : Gi¸o tr×nh kinh tÕ häc, trÝch tõ b¶n dÞch TiÕng ViÖt (2009) Luận văn Thạc sỹ QTKD 12 Trần Thanh Phúc Đại học B¸ch Khoa Hà Nội Khoa Kinh tế quản lý ®¬n vÞ gi¸ trÞ chia cho chi phÝ kinh doanh" (2)§©y lµ quan ®iÓm ®îc nhiÒu nhµ kinh tÕ F 1T 4P T 41P vµ qu¶n trÞ kinh doanh ¸p dông vµo tÝnh hiÖu qu¶ kinh tÕ cña c¸c qóa tr×nh kinh tÕ. - Quan điểm thứ năm thì hai t¸c gi¶ Whohe vµ Doring l¹i ®a ra hai kh¸i niÖm vÒ hiÖu qu¶ kinh tÕ.
§ã lµ hiÖu qu¶ kinh tÕ tÝnh b»ng ®¬n vÞ hiÖn vËt vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ tÝnh b»ng ®¬n vÞ gi¸ trÞ. Theo hai «ng th× hai kh¸i niÖm nµy hoµn toµn kh¸c nhau. "Mèi quan hÖ tû lÖ gi÷a s¶n lîng tÝnh theo ®¬n vÞ hiÖn vËt (chiÕc, kg.) vµ lîng c¸c nh©n tè ®Çu vµo (giê lao ®éng, ®¬n vÞ thiÕt bÞ,nguyªn vËt liÖu.) ®îc gäi lµ tÝnh hiÖu qu¶ cã tÝnh chÊt kü thuËt hay hiÖn vËt" (3) , "Mèi quan hÖ tû lÖ gi÷a chi phÝ kinh doanh ph¶i chØ F 2T 41P T 41P ra trong ®iÒu kiÖn thuËn lîi nhÊt vµ chi phÝ kinh doanh thùc tÕ ph¶i chi ra ®îc gäi lµ tÝnh hiÖu qu¶ xÐt vÒ mÆt gi¸ trÞ"(4) vµ "§Ó x¸c ®Þnh tÝnh hiÖu qu¶ vÒ mÆt gi¸ trÞ ngêi ta F 3T 41P T 41P cßn h×nh thµnh tû lÖ gi÷a s¶n lîng tÝnh b»ng tiÒn vµ c¸c nh©n tè ®Çu vµo tÝnh b»ng tiÒn" (5) P Kh¸i niÖm hiÖu qu¶ kinh tÕ tÝnh b»ng ®¬n vÞ hiÖn vËt cña hai «ng chÝnh lµ n¨ng suÊt P lao ®éng, m¸y mãc thiÕt bÞ vµ hiÖu suÊt tiªu hao vËt t, cßn hiÖu qu¶ tÝnh b»ng gi¸ trÞ lµ hiÖu qu¶ cña ho¹t ®éng qu¶n trÞ chi phÝ. - Mét kh¸i niÖm ®îc nhiÒu nhµ kinh tÕ trong vµ ngoµi níc quan t©m chó ý vµ sö dông phæ biÕn ®ã lµ : hiÖu qu¶ kinh tÕ cña mét sè hiÖn tîng (hoÆc mét qóa tr×nh) kinh tÕ lµ mét ph¹m trï kinh tÕ ph¶n ¸nh tr×nh ®é lîi dông c¸c nguån lùc ®Ó ®¹t ®îc môc tiªu ®· x¸c ®Þnh.
§©y lµ kh¸i niÖm t¬ng ®èi ®Çy ®ñ ph¶n ¸nh ®îc tÝnh hiÖu qu¶ kinh tÕ cña ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh. Tõ c¸c quan ®iÓm vÒ hiÖu qu¶ kinh tÕ th× cã thÓ ®a ra kh¸i niÖm vÒ hiÖu qu¶ kinh tÕ cña c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh (hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh) cña c¸c doanh nghiÖp nh sau: hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh lµ mét ph¹m trï kinh tÕ ph¶n ¸nh tr×nh ®é lîi dông c¸c nguån lùc (lao ®éng, m¸y mãc, thiÕt bÞ, tiÒn vèn vµ c¸c yÕu tè kh¸c) nh»m ®¹t ®îc môc tiªu mµ doanh nghiÖp ®· ®Ò ra. +Hiệu quả sản xuất kinh doanh ngày nay càng trở lên quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế và là chỗ dựa cơ bản để đánh giá việc thực hiện mục tiêu kinh tế của doanh nghiệp trong từng thời kỳ. (2) (2)(3) (4) (5) TrÝch dÉn theo gi¸o tr×nh qu¶n trÞ kinh doanh tæng hîp trang 407, 408 Luận văn Thạc sỹ QTKD 13 Trần Thanh Phúc Đại học B¸ch Khoa Hà Nội Khoa Kinh tế quản lý Hiệu quả tuyệt đối được xác định như sau: A=K-C Chỉ tiêu hiệu quả tương đối được xác định như sau: Trong đó: • A: Hiệu quả sản xuất kinh doanh • K: Kết quả kinh doanh (bằng các chỉ tiêu sau: GTTSL, Tổng DT, LN.) • C: Nguồn lực đầu vào (bao gồm: Lao động, chi phí, vốn, thiết bị .2 Phân biệt giữa kết quả và hiệu quả sản xuất kinh doanh Từ những khái niệm trên ta có thể hiểu hiệu quả sản xuất kinh doanh là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (lao động thiết bị máy móc, nguyên nhiên liệu và tiền vốn) nhằm đạt được mục tiêu, mong muốn mà doanh nghiệp đề ra.
Hiệu quả sản xuất kinh doanh phản ánh trình độ tổ chức và được xác định bằng tỷ số giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. Nó là thước do ngày càng quan trọng của sự tăng trưởng kinh tế và là chỗ dựa cơ bản để đánh giá việc thực hiện mục tiêu sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong từng thời kỳ. Hiệu quả sản xuất kinh doanh càng cao càng có điều kiện mở mang và phát triển đầu tư mua sắm máy móc thiết bị, nâng cao đời sống cho người lao động, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với nhà nước. Ngoài ra chúng ta cần phân biệt sự khác nhau và mối quan hệ giữa hiệu quả kinh doanh và kết quả kinh doanh.
Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh là số tuyệt đối phản ánh quy mô đầu ra của hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp sau mỗi kỳ kinh doanh. Trong quá trình sản xuất kinh doanh thì kết quả cần đạt được bao giờ cũng là mục tiêu cần thiết của doanh nghiệp. Kết quả bằng chỉ tiêu định lượng như số lượng sản phẩm tiêu thụ, doanh thu, lợi nhuận. và cũng có thể phản ánh bằng chỉ tiêu định tính như uy tín, chất lượng sản phẩm.
Luận văn Thạc sỹ QTKD 14 Trần Thanh Phúc Đại học B¸ch Khoa Hà Nội Khoa Kinh tế quản lý Để đánh giá kết quả đạt được của các loại hình doanh nghiệp thì Đảng và Nhà nước ta đã đề ra và xác định cho mỗi loại hình doanh nghiệp các mục tiêu khác nhau.