Luận văn về báo cáo kiểm soát và đánh giá hiệu quả hoạt động tại Công ty TNHH Thương mại Nam Cường

Bài luận văn phân tích, đánh giá hiệu quả hoạt động bộ phận phục vụ kiểm soát tại Công ty TNHH Thương mại Nam Cường, đưa ra những giải pháp tối ưu hóa hiệu quả hoạt động.

• Tác giả: Phạm Thị Hồng Hoa
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Tú Oanh
• Trường học: Trường Đại học Lao Động- Xã Hội
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Xây dựng Báo cáo bộ phận phục vụ kiểm soát và đánh giá hiệu quả hoạt động tại Công ty TNHH Thương Mại Nam Cường
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu của đề tài
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu của đề tài
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 1.5. Nội dung nghiên cứu của đề tài
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu của đề tài
• 1.7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn
• 1.7.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.7.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.8. Tên và kết cấu luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ BÁO CÁO BỘ PHẬN TRONG CÁC DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI
• 2.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu
• 2.1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu trên thế giới
• 2.1.2. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước
• 2.2. Một số vấn đề cơ bản về báo cáo bộ phận phục vụ kiểm soát, đánh giá hiệu quả hoạt động trong các doanh nghiệp thương mại
• 2.2.1. Khái niệm, đặc điểm của Báo cáo bộ phận phục vụ kiểm soát, đánh giá hiệu quả hoạt động
• 2.2.2. Vai trò của Báo cáo bộ phận phục vụ kiểm soát và đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ BÁO CÁO BỘ PHẬN TẠI CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI NAM CƯỜNG
• 3.1. Giới thiệu chung về Công ty TNHH Thương Mại Nam Cường
• 3.2. Lịch sử hình thành và phát triển
• 3.3. Hình thức kế toán tại Công ty TNHH Thương Mại Nam Cường
• 3.4. Thực trạng lập Báo cáo Bộ phận phục vụ kiểm soát đánh giá hiệu quả hoạt động tại Công ty TNHH Thương Mại Nam Cường
• 3.4.1. Công tác lập kế hoạch
• 3.4.2. Khảo sát thực trạng lập báo cáo bộ phận tại doanh nghiệp
• 3.4.3. Đánh giá thực trạng lập báo cáo bộ phận tại công ty
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. Sự cần thiết phải xây dựng Báo cáo bộ phận tại Công ty TNHH Thương Mại Nam Cường
• 4.2. Định hướng phát triển của công ty
• 4.2.1. Mục tiêu phát triển
• 4.2.2. Chiến lược phát triển trung và dài hạn
• 4.3. Xây dựng Báo cáo bộ phận phục vụ kiểm soát và đánh giá hiệu quả hoạt động tại Công ty TNHH Thương Mại Nam Cường
• 4.4. Điều kiện thực hiện và kiến nghị
• 4.4.1. Về phía nhà nước
• 4.4.2. Về phía doanh nghiệp
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu đề tài nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu này tập trung vào việc xây dựng Báo cáo kiểm soát và đánh giá hiệu quả hoạt động tại Công ty TNHH Thương mại Nam Cường. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu hóa, các doanh nghiệp cần có những chiến lược kinh doanh hiệu quả để tồn tại và phát triển. Báo cáo bộ phận là một công cụ quan trọng trong hệ thống kế toán quản trị, giúp nhà quản trị có cái nhìn tổng quan về hiệu quả hoạt động của từng bộ phận trong công ty. Từ đó, họ có thể đưa ra quyết định phù hợp nhằm tối ưu hóa hoạt động kinh doanh. Đề tài này không chỉ có ý nghĩa lý thuyết mà còn mang lại giá trị thực tiễn cho việc quản lý và điều hành doanh nghiệp.

1.1. Lý do chọn đề tài

Sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế Việt Nam đòi hỏi các doanh nghiệp phải có những phương pháp quản lý hiệu quả. Báo cáo kiểm soát và đánh giá hiệu quả hoạt động là một phần không thể thiếu trong việc quản lý tài chính và hoạt động của doanh nghiệp. Đặc biệt, với Công ty TNHH Thương mại Nam Cường, việc xây dựng Báo cáo bộ phận sẽ giúp công ty nắm bắt được tình hình kinh doanh, từ đó đưa ra các quyết định chiến lược phù hợp. Việc nghiên cứu này sẽ cung cấp những thông tin cần thiết cho nhà quản trị trong việc kiểm soát và đánh giá hiệu quả hoạt động của công ty.

II. Tổng quan nghiên cứu

Trong chương này, tác giả sẽ tổng hợp các công trình nghiên cứu liên quan đến Báo cáo bộ phận trong các doanh nghiệp thương mại. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng Báo cáo kiểm soát không chỉ giúp nhà quản trị theo dõi hiệu quả hoạt động mà còn cung cấp thông tin cần thiết để ra quyết định. Các quy định về Báo cáo bộ phận được quy định bởi các chuẩn mực kế toán quốc tế như IFRS 8 và VAS 28. Những quy định này tạo ra khung pháp lý cho việc lập báo cáo, giúp các doanh nghiệp có thể công bố thông tin một cách minh bạch và chính xác.

2.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu

Nghiên cứu về Báo cáo bộ phận đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới. Các công trình này đã chỉ ra rằng việc lập báo cáo bộ phận giúp các nhà quản trị có cái nhìn sâu sắc hơn về hiệu quả hoạt động của từng bộ phận trong doanh nghiệp. Đặc biệt, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các chuẩn mực kế toán quốc tế như IFRS 8 và VAS 28 là rất cần thiết để đảm bảo tính minh bạch và chính xác trong việc công bố thông tin tài chính.

III. Thực trạng về báo cáo bộ phận tại Công ty TNHH Thương mại Nam Cường

Chương này sẽ phân tích thực trạng lập Báo cáo bộ phận tại Công ty TNHH Thương mại Nam Cường. Qua khảo sát, tác giả nhận thấy rằng công ty đã có những bước tiến trong việc lập báo cáo, tuy nhiên vẫn còn nhiều hạn chế. Công tác lập kế hoạch và kiểm soát chưa được thực hiện một cách đồng bộ, dẫn đến việc thông tin không đầy đủ và kịp thời. Việc này ảnh hưởng đến khả năng ra quyết định của nhà quản trị. Do đó, việc cải tiến quy trình lập báo cáo là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động của công ty.

3.1. Giới thiệu chung về Công ty TNHH Thương mại Nam Cường

Công ty TNHH Thương mại Nam Cường được thành lập với mục tiêu cung cấp các sản phẩm và dịch vụ chất lượng cao. Công ty đã có những bước phát triển mạnh mẽ trong những năm qua, tuy nhiên, để duy trì và phát triển bền vững, việc xây dựng Báo cáo bộ phận phục vụ kiểm soát và đánh giá hiệu quả hoạt động là rất quan trọng. Công ty cần phải cải thiện quy trình lập báo cáo để đáp ứng yêu cầu của nhà quản trị và các bên liên quan.

IV. Kết luận và kiến nghị

Chương cuối cùng sẽ đưa ra các kết luận và kiến nghị nhằm cải thiện quy trình lập Báo cáo bộ phận tại Công ty TNHH Thương mại Nam Cường. Tác giả đề xuất rằng công ty cần xây dựng một hệ thống báo cáo hiệu quả, đảm bảo thông tin được cung cấp đầy đủ và kịp thời. Việc này không chỉ giúp nhà quản trị có cái nhìn tổng quan về hiệu quả hoạt động mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc ra quyết định. Ngoài ra, công ty cũng cần chú trọng đến việc đào tạo nhân viên kế toán để nâng cao năng lực lập báo cáo.

4.1. Đề xuất giải pháp xây dựng báo cáo bộ phận

Để xây dựng Báo cáo bộ phận hiệu quả, công ty cần thực hiện một số giải pháp như cải tiến quy trình lập báo cáo, tăng cường đào tạo cho nhân viên kế toán, và áp dụng các công nghệ thông tin hiện đại trong việc thu thập và xử lý dữ liệu. Việc này sẽ giúp công ty nâng cao chất lượng báo cáo, từ đó cải thiện khả năng kiểm soát và đánh giá hiệu quả hoạt động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng với nền kinh tế thế giới, các doanh nghiệp thương mại phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh. Theo ước tính, việc quản lý và kiểm soát hiệu quả từng bộ phận kinh doanh đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Báo cáo bộ phận, một phần quan trọng của hệ thống kế toán quản trị, cung cấp thông tin chi tiết về kết quả kinh doanh theo từng lĩnh vực, sản phẩm hoặc khu vực địa lý, giúp nhà quản trị đánh giá chính xác hiệu quả hoạt động của từng bộ phận. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xây dựng hệ thống Báo cáo bộ phận phục vụ kiểm soát và đánh giá hiệu quả hoạt động tại Công ty TNHH Thương mại Nam Cường, một doanh nghiệp đa ngành với các lĩnh vực kinh doanh như taxi, xe bus, và bán xe tải. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào thực trạng và giải pháp xây dựng báo cáo bộ phận năm 2015 tại công ty này. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp công cụ quản lý hiệu quả, hỗ trợ ra quyết định chính xác, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết kế toán quản trị và lý thuyết kiểm soát quản lý. Lý thuyết kế toán quản trị nhấn mạnh vai trò của báo cáo bộ phận trong việc cung cấp thông tin chi tiết về doanh thu, chi phí và lợi nhuận theo từng bộ phận, giúp nhà quản trị đánh giá hiệu quả và ra quyết định chiến lược. Lý thuyết kiểm soát quản lý tập trung vào quá trình kiểm soát nhằm đảm bảo hoạt động của doanh nghiệp phù hợp với kế hoạch đề ra, bao gồm kiểm soát hành vi, kiểm soát văn hóa và kiểm soát kết quả. Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng gồm: chi phí biến đổi, chi phí cố định, chi phí hỗn hợp, lãi góp, và các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả như ROI (Tỷ suất sinh lời trên vốn đầu tư), RI (Thu nhập thặng dư), và EVA (Giá trị gia tăng kinh tế). Mô hình báo cáo bộ phận được xây dựng dựa trên chuẩn mực kế toán quốc tế IFRS 8 và Chuẩn mực kế toán Việt Nam VAS 28, tập trung vào việc phân loại doanh thu, chi phí và lợi nhuận theo từng bộ phận kinh doanh.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm thông tin sơ cấp và thứ cấp. Thông tin sơ cấp được thu thập qua khảo sát trực tiếp, phỏng vấn sâu với ban giám đốc, kế toán trưởng và nhân viên kế toán quản trị của Công ty TNHH Thương mại Nam Cường. Cỡ mẫu khảo sát gồm 5 người chủ chốt trong công ty, đảm bảo tính đại diện cho các bộ phận quản lý và kế toán. Thông tin thứ cấp được thu thập từ các văn bản pháp luật, chuẩn mực kế toán, tài liệu hướng dẫn và các nghiên cứu trước đây trong và ngoài nước. Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng kỹ thuật thống kê mô tả, tổng hợp số liệu, so sánh tỷ lệ phần trăm và phân tích định tính qua bảng biểu và biểu đồ trên phần mềm Excel. Timeline nghiên cứu tập trung vào dữ liệu năm 2015, với các bước thu thập, xử lý, phân tích và đề xuất giải pháp được thực hiện trong vòng một năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng lập báo cáo bộ phận tại công ty: Công ty TNHH Thương mại Nam Cường chưa xây dựng hệ thống báo cáo bộ phận chính thức. Các báo cáo hiện tại chỉ bao gồm báo cáo doanh thu, chi phí chi tiết theo lĩnh vực kinh doanh và báo cáo kết quả kinh doanh tổng hợp. Kết quả khảo sát cho thấy 100% người quản lý và kế toán đều nhận thức được tầm quan trọng của việc kiểm soát và đánh giá hiệu quả hoạt động, nhưng chưa có báo cáo bộ phận phục vụ mục đích này.

2. Theo dõi doanh thu chi tiết theo lĩnh vực kinh doanh: 100% phiếu khảo sát cho biết doanh thu được theo dõi chi tiết theo từng lĩnh vực kinh doanh như taxi, xe bus và bán xe tải. Ví dụ, doanh thu bán xe tải tháng 12 năm 2015 đạt 26.542 triệu đồng, doanh thu kinh doanh xe bus là 590 triệu đồng, phản ánh sự phân chia rõ ràng theo bộ phận.

3. Kế hoạch kinh doanh và thực tế: Công ty lập kế hoạch doanh thu và số lượng xe bán ra hàng năm nhưng không lập kế hoạch lợi nhuận. Năm 2015, kế hoạch bán xe là 568 xe, thực tế đạt 535 xe, thấp hơn 5,8%. Doanh thu kinh doanh taxi và xe bus cũng thấp hơn kế hoạch lần lượt khoảng 15% và 17%, nguyên nhân do cạnh tranh gia tăng và dịch vụ mới chưa phổ biến.

4. Phân bổ chi phí và hạch toán doanh thu: Công ty áp dụng phân bổ chi phí theo nguyên tắc chi phí biến đổi và chi phí cố định, nhưng chưa có phương pháp phân bổ chi phí chung cho các bộ phận phục vụ. Doanh thu được ghi nhận theo nguyên tắc phù hợp với chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế, đảm bảo tính chính xác và minh bạch.

Thảo luận kết quả

Việc chưa xây dựng báo cáo bộ phận chính thức tại công ty phản ánh thực trạng chung của nhiều doanh nghiệp thương mại vừa và nhỏ tại Việt Nam, do hạn chế về nguồn lực và nhận thức về kế toán quản trị. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, tỷ lệ doanh nghiệp tuân thủ lập báo cáo bộ phận có thể lên đến 79% tại các công ty niêm yết lớn, trong khi công ty nghiên cứu chưa thực hiện. Việc theo dõi doanh thu chi tiết theo lĩnh vực kinh doanh là điểm mạnh, tạo nền tảng cho việc xây dựng báo cáo bộ phận. Tuy nhiên, thiếu kế hoạch lợi nhuận và phân bổ chi phí chưa hợp lý làm giảm hiệu quả kiểm soát và đánh giá. Biểu đồ so sánh doanh thu thực tế và kế hoạch theo từng bộ phận sẽ minh họa rõ sự chênh lệch và giúp nhà quản trị nhận diện các điểm cần cải thiện. Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của báo cáo bộ phận trong việc hỗ trợ kiểm soát, đánh giá hiệu quả và ra quyết định chiến lược, đồng thời chỉ ra những hạn chế cần khắc phục để nâng cao năng lực quản trị tài chính.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng hệ thống Báo cáo bộ phận chi tiết: Thiết kế mẫu báo cáo bộ phận theo từng lĩnh vực kinh doanh (taxi, xe bus, bán xe tải) bao gồm doanh thu, chi phí biến đổi, chi phí cố định và lợi nhuận bộ phận. Mục tiêu đạt được trong vòng 6 tháng, do phòng tài chính – kế toán chủ trì phối hợp với phòng kinh doanh thực hiện.

2. Phân bổ chi phí chung hợp lý: Áp dụng phương pháp phân bổ chi phí theo cách ứng xử của chi phí, phân tách chi phí cố định và biến đổi, sử dụng căn cứ phân bổ phù hợp như mức sử dụng dịch vụ hoặc diện tích sử dụng. Thời gian triển khai trong 3 tháng, do bộ phận kế toán trưởng và chuyên gia tư vấn kế toán phối hợp thực hiện.

3. Lập kế hoạch lợi nhuận theo bộ phận: Bổ sung kế hoạch lợi nhuận chi tiết cho từng bộ phận kinh doanh, làm cơ sở để đánh giá hiệu quả và kiểm soát hoạt động. Kế hoạch này cần được xây dựng hàng năm, bắt đầu từ năm tài chính tiếp theo, do phòng kế hoạch tổng hợp và phòng tài chính – kế toán phối hợp thực hiện.

4. Đào tạo nâng cao năng lực kế toán quản trị: Tổ chức các khóa đào tạo về kế toán quản trị, báo cáo bộ phận và phân tích tài chính cho đội ngũ kế toán và quản lý cấp trung. Mục tiêu nâng cao nhận thức và kỹ năng trong vòng 6 tháng, do phòng nhân sự phối hợp với các chuyên gia bên ngoài tổ chức.

5. Áp dụng phần mềm kế toán quản trị nâng cao: Nâng cấp hoặc tích hợp phần mềm kế toán hiện tại với các module quản trị để tự động hóa việc lập báo cáo bộ phận và phân tích dữ liệu. Thời gian thực hiện dự kiến 9 tháng, do phòng IT và phòng tài chính phối hợp triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo doanh nghiệp thương mại đa ngành: Giúp hiểu rõ vai trò và cách thức xây dựng báo cáo bộ phận để kiểm soát và đánh giá hiệu quả hoạt động từng bộ phận, từ đó đưa ra quyết định chiến lược phù hợp.

2. Phòng kế toán và tài chính doanh nghiệp: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về phương pháp hạch toán, phân bổ chi phí và lập báo cáo bộ phận theo chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế, hỗ trợ nâng cao chất lượng báo cáo quản trị.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành kế toán – quản trị kinh doanh: Là tài liệu tham khảo thực tiễn về ứng dụng lý thuyết kế toán quản trị và kiểm soát trong doanh nghiệp thương mại, đồng thời cung cấp phương pháp nghiên cứu khoa học bài bản.

4. Chuyên gia tư vấn quản trị và kiểm toán nội bộ: Hỗ trợ trong việc đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ, xây dựng báo cáo bộ phận và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý tài chính doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Báo cáo bộ phận là gì và tại sao doanh nghiệp cần xây dựng?
   Báo cáo bộ phận là báo cáo tài chính chi tiết theo từng bộ phận kinh doanh, giúp nhà quản trị đánh giá hiệu quả hoạt động và kiểm soát chi phí. Ví dụ, công ty có thể biết bộ phận taxi hay xe bus mang lại lợi nhuận cao hơn để tập trung đầu tư.

2. Phân biệt chi phí biến đổi và chi phí cố định trong báo cáo bộ phận như thế nào?
   Chi phí biến đổi thay đổi theo mức độ hoạt động (ví dụ: chi phí nhiên liệu), còn chi phí cố định không đổi trong ngắn hạn (ví dụ: khấu hao tài sản). Việc phân biệt giúp xác định chính xác lợi nhuận từng bộ phận.

3. Làm thế nào để phân bổ chi phí chung cho các bộ phận một cách hợp lý?
   Phân bổ dựa trên căn cứ phù hợp như mức sử dụng dịch vụ, diện tích hoặc số lượng sản phẩm. Ví dụ, chi phí bảo vệ được phân bổ theo diện tích sử dụng của từng bộ phận để phản ánh đúng mức độ hưởng lợi.

4. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động nào được sử dụng phổ biến?
   Các chỉ tiêu như ROI (tỷ suất sinh lời trên vốn đầu tư), RI (thu nhập thặng dư) và EVA (giá trị gia tăng kinh tế) giúp đánh giá hiệu quả sử dụng vốn và lợi nhuận thực tế của từng bộ phận.

5. Làm sao để doanh nghiệp nhỏ có thể áp dụng báo cáo bộ phận hiệu quả?
   Doanh nghiệp nhỏ nên bắt đầu bằng việc theo dõi doanh thu và chi phí theo lĩnh vực kinh doanh chính, sử dụng phần mềm kế toán đơn giản và đào tạo nhân viên để nâng cao nhận thức về kế toán quản trị.

Kết luận

• Báo cáo bộ phận là công cụ thiết yếu giúp doanh nghiệp kiểm soát và đánh giá hiệu quả hoạt động từng bộ phận kinh doanh, từ đó nâng cao năng lực quản trị.
• Công ty TNHH Thương mại Nam Cường hiện chưa xây dựng hệ thống báo cáo bộ phận chính thức, dẫn đến hạn chế trong kiểm soát và ra quyết định.
• Nghiên cứu đã phân tích thực trạng, chỉ ra các điểm mạnh như theo dõi doanh thu chi tiết và những hạn chế như thiếu kế hoạch lợi nhuận và phân bổ chi phí chưa hợp lý.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể bao gồm xây dựng báo cáo bộ phận, phân bổ chi phí hợp lý, lập kế hoạch lợi nhuận, đào tạo nhân sự và nâng cấp phần mềm kế toán.
• Các bước tiếp theo là triển khai các giải pháp trong vòng 6-9 tháng, đồng thời theo dõi, đánh giá hiệu quả và điều chỉnh phù hợp để nâng cao hiệu quả quản trị tài chính doanh nghiệp.

Hành động ngay hôm nay để xây dựng hệ thống báo cáo bộ phận hiệu quả, góp phần phát triển bền vững doanh nghiệp của bạn!

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 của luận văn, tác giả đã giới thiệu đề tài nghiên cứu, đưa ra lý do chọn đề tài, mục đích, câu hỏi nghiên cứu trong đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài. Bên cạnh đó, tác giả cũng chỉ ra nội dung nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu như: thu thập thông tin; xử lý, phân tích thông tin; nghiên cứu tình huống; lấy ý kiến chuyên gia, và nêu ra ý nghĩa khoa học, ý nghĩa thực tiễn của luận văn. Qua đó, tác giả lấy làm tiền đề cho đề tài nghiên cứu: “Xây dựng Báo cáo bộ phận phục vụ kiểm soát, đánh giá hiệu quả hoạt động tại Công ty TNHH Thương mại Nam Cường”. 9 CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ BÁO CÁO BỘ PHẬN TRONG CÁC DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 2.

Tổng quan các công trình nghiên cứu Quy định về báo cáo bộ phận trong chuẩn mực là một trong những cơ sở để thiết lập nên báo cáo bộ phận trong doanh nghiệp phục vụ cho nhà quản trị. Báo cáo bộ phận phục vụ cho các đối tượng bên ngoài được quy định theo IFRS 8, VAS 28. Đây cũng là cơ sở cho nhà quản trị ra quyết định. Tuy nhiên, báo cáo bộ phận phục vụ cho nhà quản trị sẽ linh hoạt, tùy vào yêu cầu của nhà quản trị và không bị chi phối bởi quy định phạm vi bộ phận như trong chuẩn mực.

Trong những năm gần đây, việc nghiên cứu về báo cáo bộ phận và việc lập báo cáo bộ phận trong các doanh nghiệp thương mại đang trở thành nhóm đề tài thu hút đông đảo các nhà nghiên cứu tham gia ở cả trên thế giới và ở cả Việt Nam. Luận văn này, tác giả chỉ tập trung nghiên cứu vào việc lập Báo cáo bộ phận phục vụ kiểm soát và đánh giá hiệu quả tại công ty TNHH Thương mại Nam Cường thông qua tìm hiểu các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước. Cùng với sự phát triển không ngừng, mở rộng quy mô, đa dạng hóa các loại hình kinh doanh, hoạt động, các yêu cầu về thông tin kế toán cũng thay đổi theo. Với các đặc thù này, nhà đầu tư nhận ra rằng họ không thể đánh giá đầy đủ tình hình kinh doanh, hoạt động của DN nữa, các Báo cáo tài chính thông thường không thể giúp họ đánh giá chi tiết được từng loại hình kinh doanh, hoạt động.

Do vậy, quy định về khuyến khích công bố thông tin của 10 báo cáo bộ phận lần đầu tiên đã được ban hành bởi Ban Nguyên tắc kế toán thuộc Viện Kế toán công chứng Hoa Kỳ (AICPA) vào tháng 9 năm 1967. Dựa trên văn bản này, vào năm 1969, Ủy ban chứng khoán Hoa Kỳ yêu cầu các công ty phải trình bày thông tin hoạt động kinh doanh trong các giấy tờ niêm yết của doanh nghiệp. Năm 1970, Ủy ban này mở rộng việc trình bày các thông tin trong biểu mẫu báo cáo thường niên 10K dành cho các công ty niêm yết trên sàn chứng khoán. Tháng 12 năm 1974, Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế (IASC) ban hành một bảng dự thảo của chuẩn mực về báo cáo tài chính hợp nhất, tất cả các công ty nộp báo cáo cho SEC đều phải trình bày các thông tin này trong báo cáo thường niên.

Tiếp đó, chuẩn mực kế toán tài chính Hoa Kỳ SFAS 14 về “Báo cáo tài chính cho bộ phận kinh doanh” được Ủy ban chuẩn mực kế toán Hoa Kỳ ban hành lần đầu vào năm 1976 đã mở rộng yêu cầu trình bày đối với các thông tin bộ phận. Đây là chuẩn mực kế toán đầu tiên liên quan đến báo cáo về thông tin bộ phận, yêu cầu các công ty đa ngành phải công bố thông tin về báo cáo bộ phận theo lĩnh vực kinh doanh và khu vực địa lý. Sau đó, quy định này đã được thay thế bởi SFAS 131 vào năm 1997 với những quy định cơ bản về phương pháp xác định báo cáo bộ phận (lĩnh vực hoạt động), khoản mục BCTC riêng cho từng bộ phận và thông tin tài chính cho mỗi bộ phận. Tháng 3 năm 1980, Ủy ban chuẩn mực kế toán quốc tế ban hành ED E15 về “ báo cáo thông tin tài chính bộ phận”.

Đây là bảng dự thảo dựa trên SFAS 14 của Hoa Kỳ, là phương pháp tiếp cận rủi ro có được. Việc đưa ra các quyết định dựa trên cơ sở chính là sự phân chia theo sản phẩm, dịch vụ hoặc theo khu vực địa lý. Đến tháng 8 năm 1981, Ủy ban chuẩn mực kế toán quốc tế ban hành chuẩn mực kế toán quốc tế về báo cáo bộ phận IAS 14 11 Ngày 19 tháng 1 năm 2006, Ủy ban chuẩn mực kế toán quốc tế đã ban hành dự thảo IFRS 8 về “Bộ phận hoạt động” thay thế cho IAS 14. Sự khác biệt giữa IAS 14 và bản dự thảo này là phương pháp tiếp cận rủi ro và lợi ích theo hướng quản trị.

Đồng thời, nó yêu cầu doanh nghiệp phải báo cáo thông tin về doanh thu từ các lĩnh vực kinh doanh, khu vực địa lý, tài sản và những khách hàng lớn mà công ty đang nắm giữ. Ngày 30 tháng 11 năm 2006, IFRS 8 chính thức được ban hành thay thế Chuẩn mực kế toán quốc tế IAS 14 và có nội dung tương đối đồng nhất với SFAS 131 của Hoa Kỳ. Chuẩn mực này có hiệu lực từ 01 tháng 01 năm 2009, là cơ sở nền tảng cho các quốc gia ban hành chuẩn mực riêng cho mình về báo cáo bộ phận. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế đó, Việt Nam đã ban hành Chuẩn mực kế toán số 28 về báo cáo bộ phận – VAS 28 vào năm 2005 dựa trên cơ sở IAS 14 làm nền tảng và chưa có những cập nhật theo IFRS 8.

Với việc quy định nguyên tắc và phương pháp thiết lập các thông tin tài chính theo bộ phận: lĩnh vực kinh doanh, khu vực địa lý, VAS 28 đã đánh dấu nỗ lực quan trọng của Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế, giúp các đối tượng sử dụng thông tin đánh giá rủi ro, lợi ích kinh tế và có những nhận xét, cái nhìn toàn diện hơn về doanh nghiệp. Mặc dù ra đời từ năm 2005 nhưng việc áp dụng VAS 28 trong các doanh nghiệp còn nhiều hạn chế. Ngày 15 tháng 01 năm 2010, Bộ tài chính đã ban hành Thông tư hướng dẫn số 09/2010/TT-BTC của bộ tài chính “Hướng dẫn về việc công bố thông tin trên thị trường chứng khoán” quy định các công ty đại chúng, DN có chứng khoán trao đổi công khai, DN đang phát hành chứng khoán trên thị trường chứng khoán phải có báo cáo bộ phận theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 28 trong Thuyết minh báo cáo tài chính. Tuy nhiên, đến ngày 05 tháng 04 năm 2012, Bộ tài chính ra Thông tư số 52/2012/TT- 12 BTC “Hướng dẫn về việc công bố thông tin trên thị trường chứng khoán”, Ủy ban chứng khoán yêu cầu bắt buộc các doanh nghiệp phải công bố thông tin về báo cáo bộ phận trong thuyết minh báo cáo tài chính năm 2011 hoặc giải trình lý do không có báo cáo bộ phận thì các doanh nghiệp đó mới thực sự chú ý đến nội dung này.

Ngoài ra, các doanh nghiệp không trao đổi công khai, không đang phát hành chứng khoán trên thị trường chứng khoán có thể không lập báo cáo bộ phận theo mẫu quy định trong VAS 28. Các doanh nghiệp này có thể tùy theo yêu cầu, nhu cầu, mong muốn của nhà quản trị để lập báo cáo bộ phận riêng phù hợp với đặc thù kinh doanh theo lĩnh vực, khu vực địa lý cho mình. Tổng quan các công trình nghiên cứu trên thế giới Nghiên cứu về báo cáo bộ phận trên thế giới có rất nhiều tác giả quan tâm. Như Ijiri (1995) đã đưa ra quan điểm: “Báo cáo bộ phận là các số liệu tài chính riêng của các đơn vị, công ty con, hoặc những bộ phận khác nhau của một công ty”.

Đối tượng sử dụng thông qua báo cáo bộ phận sẽ tìm hiểu được những thông tin chi tiết, cắt lớp, toàn diện hơn. Tất cả các công ty niêm yết phải công bố lợi nhuận, chi phí bộ phận và các thông tin liên quan như doanh thu nội bộ, doanh thu bên ngoài, các khoản mục không dùng tiền mặt, thu nhập và chi phí,. Cùng với quan điểm đó, theo những nguyên tắc kế toán được chấp nhận chung (GAAP) lại cho rằng: “Báo cáo bộ phận là báo cáo của các bộ phận hoạt động của một công ty trong việc trình bày kèm theo báo cáo tài chính của nó”. Báo cáo bộ phận cần thiết cho các công ty đại chúng, trao đổi công khai, phát hành chứng khoán, không cần thiết cho các công ty tư nhân.

Báo cáo bộ phận thiết kế để cung cấp thông tin cho các nhà đầu tư, chủ nợ liên quan đến kết quả tài chính của công ty. Họ có thể căn cứ vào thông tin bộ phận để đưa ra những nhận định, quyết định liên quan đến công ty. Ngoài ra, việc xác định 13 các thông tin này phục vụ đánh giá kết quả hoạt động và phân bổ nguồn lực cho hợp lý. Trong khi đó, các nghiên cứu khác đa phần nghiên cứu về mức độ tuân thủ và các yếu tố ảnh hưởng của chúng đến việc trình bày báo cáo bộ phận như: Pedro Nuno Pardal and Ana Isabel Morais - “Segment Reporting Under IFRS8 – Evidence From Spanish Listed Firms” (2010).

Thông qua việc thu thập báo cáo thường niên năm 2009 của 150 công ty niêm yết tại Tây Ban Nha. Nghiên cứu nhằm mục đích xác định các yếu tố ảnh hưởng đến việc trình bày báo cáo bộ phận và khảo sát mức độ tuân thủ việc trình bày báo cáo bộ phận theo IFRS 8 của các công ty niêm yết này. Kết quả nghiên cứu đã cho rằng 79% các công ty niêm yết tại Tây Ban Nha tuân thủ việc trình bày BCBP theo lĩnh vực kinh doanh. Chỉ có một tỷ lệ nhỏ là 7.6% các công ty không trình bày báo cáo bộ phận do các công ty này chỉ có duy nhất một bộ phận.

Nghiên cứu kết luận rằng, quy mô doanh nghiệp càng lớn càng trình bày nhiều thông tin báo cáo bộ phận hơn, khả năng sinh lợi càng cao mức độ trình bày báo cáo bộ phận càng thấp. Samuel Jebaraj Benjamin, Saravanan Muthaiyah, M. Srikamaladevi Marathamuthu, Uthiyakumar Murugaiah - “A Study of Segment Reporting Practices: A Malaysian Perspective” (2010). Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả để khảo sát một số công ty lớn trong 5 lĩnh vực kinh doanh năm 2007 và 2008 tại Malaysia gồm: Điện thoại viễn thông, nước giải khát, truyền thông, in ấn, truyền thông điện tử và tiện ích xã hội.