MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cây ăn quả chiếm một vị trí quan trọng trong đời sống của mỗi con người cũng như trong nền kinh tế quốc dân của mỗi nước. Ở Việt Nam, trải qua hàng ngàn năm lịch sử, nghề trồng cây ăn quả đã trở thành một bộ phận quan trọng không thể thiếu đối với nền nông nghiệp của cả nước nói chung và của mỗi vùng miền nói riêng. Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa ẩm đã tạo nên sự đa dạng về sinh thái, rất thuận lợi cho việc phát triển nghề trồng cây ăn quả.
Trong những năm qua nghề trồng cây ăn quả ở nước ta đã có vai trò quan trọng trong quá trình chuyển dịch cơ cấu cây trồng và nền kinh tế nông nghiệp, góp phần vào việc xóa đói giảm nghèo, tạo công ăn việc làm cho hàng vạn người lao động từ nông thôn đến thành thị. Với mỗi loại cây ăn quả có vai trò riêng biệt cũng như khả năng thích nghi với từng vùng sinh thái khác nhau. Ở nước ta trong những năm qua, nhiều vùng chuyên canh cây ăn quả đã được hình thành và làm thay đổi hẳn bộ mặt kinh tế của vùng ví dụ như Vải Thiều – Thanh Hà (Hải Dương), Lục Ngạn (Bắc Giang), Cam quýt ở Bắc Quang (Hà Giang)…. Cam là một trong những cây ăn quả lâu năm của Việt Nam bởi giá trị dinh dưỡng và hiệu quả kinh tế cao.
Huyện Cao Phong, tỉnh Hoà Bình nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng và ẩm, có mùa đông lạnh và khô, ít mưa, mùa hè nắng nóng mưa nhiều. Về vị trí địa lý Cao Phong nằm ở độ cao trên 300m so với mặt nước biển, trải dài trên tuyến đường Quốc lộ 6, tuyến đường chạy lên Tây Bắc và cách trung tâm thành phố Hòa Bình 16km, thuận lợi cho việc tiếp cận những 2 tiến bộ khoa học kỹ thuật áp dụng vào sản xuất nông nghiệp cũng như thuận lợi cho việc tiêu thu sản phẩm nông nghiệp. Thực hiện đường lối đổi mới của Đảng và Nhà Nước về chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất cũng như phát huy tiềm năng về điều kiện tự nhiên của địa phương, tỉnh Hòa Bình nói chung và huyện Cao Phong nói riêng trong những năm gần đây đã cải tạo, quy hoạch, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào việc chọn tạo và sản xuất giống cây trồng đạt chất lượng và đã đưa cây Cam vào phát triển kinh tế trong các hộ gia đình nhằm mở rộng quy mô sản xuất cả về diện tích, năng suất và chất lượng. Xã Dũng Phong là một xã có nền kinh tế phát triển của huyện Cao Phong, với đặc thù là một xã thuần nông, xác định lấy sản xuất nông nghiệp là trọng tâm.
Trong những năm gần đây xã Dũng Phong tập trung đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu cây trồng, đặc biệt là đối với cây Cam. Xã đã đưa giống cam mới có hiệu quả kinh tế cao vào sản xuất để tăng thu nhập và nâng cao đời sống kinh tế. Tuy nhiên sản xuất cam tại địa bàn vẫn chưa đạt hiệu quả tương xứng với tiềm năng phát triển của xã. Vì thế, việc nghiên cứu và phát triển sản xuất Cam trên địa bàn xã Dũng Phong là cần thiết, vừa có ý nghĩa khoa học, vừa có ý nghĩa thực tiễn trong việc hoạch định phương hướng cho sản xuất cây Cam để góp phần phát triển kinh tế, nâng cao đời sống người dân trên địa bàn xã.
Bởi vậy chúng tôi đã tiến hành đề tài: “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất cam tại xã Dũng Phong, huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình”. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1. Mục tiêu chung Đánh giá đầy đủ, chính xác hiệu quả hiệu quả kinh tế giữa cây cam Xã Đoài và cây cam Canh của hộ nông dân xã Dũng Phong, qua đó đưa ra các 3 giải pháp nhằm phát triển sản xuất cam, nâng cao thu nhập và đời sống cho hộ nông dân, góp phần thực hiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của xã theo hướng đa dạng hoá sản phẩm, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của thị trường. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá thực trạng phát triển và hiệu quả kinh tế sản xuất giữa cây cam Canh và cam Xã Đoài ở xã Dũng Phong, chỉ ra những ưu điểm và hạn chế về mặt hiệu quả sản xuất cam.
- Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây cam Canh và cây cam Xã Đoài của các hộ sản xuất cam tại xã Dũng Phong. - Đưa ra một số phương hướng và giải pháp kinh tế chủ yếu, nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế của cây cam tại xã Dũng Phong. Ý nghĩa của đề tài nghiên cứu 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Củng cố lý thuyết cho sinh viên.
- Giúp rèn luyện kĩ năng thu thập thông tin, trang bị kiến thức thực tiễn, làm quen với công việc, phục vụ tích cực cho quá trình công tác sau này. - Xác định cơ sở khoa học, làm sáng tỏ lý luận về phát triển sản xuất cam tại địa phương. - Kết quả của đề tài sẽ bổ sung tài liệu cho công tác nghiên cứu khoa học. Ý nghĩa trong thực tiễn - Nắm bắt được tình hình sản xuất cam và vị trí của cây cam trong sự phát triển kinh tế địa phương.
- Kết quả nghiên cứu có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại địa phương, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế nông nghiệp của nông hộ. 4 PHẦN 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2. Cơ sở khoa học 2. Một số khái niệm về xản xuất và phát triển kinh tế - Khái niệm về sản xuất: Liên Hiệp Quốc khi xây dựng phương pháp thống kê tài khoản quốc gia đã đưa ra định nghĩa sau về sản xuất: “Sản xuất là quá trình sử dụng lao động và máy móc thiết bị của các đơn vị thể chế (một chủ thể kinh tế có quyền sở hữu tài sản, phát sinh tiêu sản và thực hiện các hoạt động, các giao dịch kinh tế với những thực thể kinh tế khác) để chuyển những chi phí là vật chất và dịch vụ thành sản phẩm là vật chất và dịch vụ khác.
Tất cả những hàng hóa và dịch vụ được sản xuất ra phải có khả năng bán trên thị trường hay ít ra cũng có khả năng cung cấp cho một đơn vị thể chế khác có thu tiền hoặc không thu tiền”. - Khái niệm về phát triển: Phát triển là một quá trình thay đổi liên tục làm tăng trưởng mức sống của con người và phân phối công bằng những thành quả tăng trưởng trong xã hội. - Khái niệm về phát triển kinh tế: Phát triển kinh tế được hiểu là quá trình tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế. Phát triển kinh tế được xem như là quá trình biến đổi cả về lượng và chất, nó là sự kết hợp một cách chặt chẽ quá trình hoàn thiện của hai vấn đề kinh tế và xã hội ở mỗi quốc gia[2].
- Khái niệm về phát triển bền vững: Theo ngân hàng Thế giới (WB), 1987 khái niệm phát triển bền vững được đề cập đến lần đầu tiên đó là “Phát triển bền vững là sự phát triển đáp ứng các nhu cầu hiện tại mà không làm nguy hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai”. Cơ sở lý luận về hiệu quả kinh tế 2. Quan điểm về hiệu quả kinh tế và tiêu chuẩn đánh giá Hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh tế. Quá trình tăng cường lợi dụng các nguồn lực sẵn có phục vụ lợi ích của con người, có nghĩa là nâng cao chất lượng của các hoạt động kinh tế.
Nâng cao hiệu quả kinh tế là một đòi hỏi khách quan của mọi nền sản xuất xã hội xuất phát từ nhu cầu vật chất của con người ngày càng tăng. Yêu cầu của công tác quản lý kinh tế đòi hỏi phải nâng cao chất lượng của hoạt động kinh tế làm xuất hiện phạm trù hiệu quả kinh tế [1]. Đối với xã hội thì tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế là khả năng thỏa mãn các nhu cầu sản xuất và tiêu thụ của xã hội bằng của cải vật chất sản xuất ra. Trong nền kinh tế thị trường còn đòi hỏi yếu tố chất lượng và giá thành thấp để tăng khả năng cạnh tranh.
Đối với các doanh nghiệp hoặc các tổ chức kinh tế thì tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế phải là thu nhập tối đa tính trên chi phí hoặc công lao động bỏ ra. Đối với cây cam tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế phải đứng trên góc độ hạch toán kinh tế, tính toán các chi phí, các yếu tố đầu vào, đồng thời tính toán được đầu ra. Từ đó xác định được mối tương quan kết quả giữa đầu vào bỏ ra và kết quả đạt được đó chính là lợi nhuận. Quan điểm về hiệu quả trong điều kiện hiện nay là thỏa mãn vấn đề tiết kiệm thời gian, tài nguyên trong sản xuất mang lại lợi ích xã hội và bảo vệ môi trường.
Chính vì vậy mà hiệu quả của một quá trình nào đó cần được đánh giá toàn diện của ba khía cạnh: Hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường.Phân loại hiệu quả Mọi hoạt động sản xuất của con người và quá trình ứng dụng kỹ thuật tiến bộ và sản xuất đều có mục đích chủ yếu là kinh tế. Tuy nhiên, kết quả của 6 các hoạt động đó không chỉ duy nhất đạt được về mặt kinh tế mà đồng thời còn tạo ra nhiều kết quả liên quan đến đời sống kinh tế - xã hội của con người. Những kết quả đạt được đó là: nâng cao đời sống vật chất và tinh thần, giải quyết vấn đề việc làm, góp phần ổn định chính trị xã hội, trật tự an ninh, xây dựng xã hội tiên tiến, cải tạo môi trường, nâng cao đời sống tinh thần và văn hóa cho người dân tức là đã đạt hiệu quả về mặt xã hội. Đặc biệt về sản xuất nông nghiệp, ngoài những hiệu quả chung về kinh tế - xã hội, còn có hiệu quả rất lớn về môi trường mà ngành kinh tế khác không thể có được.
Cũng có thể một hoạt động kinh tế mang lại hiệu quả cho một cá nhân, một đơn vị, nhưng xét trên phạm vi toàn xã hội thì nó lại ảnh hưởng xấu đến lợi ích và hiệu quả chung. Vì vậy, khi đánh giá hiệu quả cần phân loại chúng để có kết luận chính xác.