phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận án đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Các cơ sở lí luận về hiệu quả quản trị hoạt động nhập khẩu sách báo của doanh nghiệp Chƣơng 2: Thực trạng hiệu quả quản trị hoạt động nhập khẩu sách báo của doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập Chƣơng 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị hoạt động nhập khẩu sách báo của các doanh nghiệp kinh doanh sách báo Việt Nam trong thời kỳ tới. 13 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ QUẢN TRỊ HOẠT ĐỘNG NHẬP KHẨU SÁCH BÁO CỦA DOANH NGHIỆP 1. Quản trị hoạt động nhập khẩu sách báo của doanh nghiệp trong bối cảnh hội nhập 1. Khái niệm về sách báo và quản trị hoạt động nhập khẩu sách báo - Khái niệm về sách và báo:“Sách là tập hợp giấy có chữ in đóng lại thành quyển để học hay để đọc” [96].
“Báo là các ấn phẩm định kỳ, in trên giấy khổ lớn, có nhiều tin, bài, ảnh để thông tin tuyên truyền” [95, tr 80-81]. Nhƣ vậy, theo một khía cạnh nào đó, sách báo là một dạng phƣơng tiện truyền thông đại chúng có nội dung vô cùng phong phú, nhằm phổ biến đến đông đảo ngƣời sử dụng thông qua hình thức trao đổi hàng - tiền; do đó, nó cũng là đối tƣợng để kinh doanh. - Khái niệm về hoạt động nhập khẩu sách báo: Nhập khẩu là đƣa, nhận hàng hoá, tƣ bản vào nƣớc mình. Nhập khẩu trực tiếp là việc nhập khẩu hàng hoá thẳng từ một nƣớc xuất khẩu (nƣớc bán hàng) vào nƣớc nhập khẩu không thông qua nƣớc thứ ba (nƣớc trung gian) [95, tr 1162].
Hay nhập khẩu hàng hóa diễn ra khi có sự thay đổi quyền sở hữu hàng hóa giữa đơn vị không thƣờng trú với đơn vị thƣờng trú mà không nhất thiết phải chuyển qua biên giới. Theo cách định nghĩa này, có những giao dịch nhập khẩu sách báo mà sách báo sau khi mua bán (thay đổi quyền sở hữu) nhƣng vẫn không ra khỏi biên giới của nƣớc xuất khẩu, nhƣ: những sách báo mà các đơn vị thƣờng trú mua và sử dụng ở nƣớc ngoài (nhập tại chỗ), sách báo bị mất mát và tổn thất sau khi đã chuyển quyền sở hữu trƣớc khi qua biên giới. Ngƣợc lại, có những sách báo có xuất xứ nƣớc ngoài đƣợc chuyển qua biên giới kinh tế nhƣng không xem là nhập khẩu, nhƣ: những sách báo tạm nhập và sẽ tái xuất ra, không thay đổi sở hữu nhƣ sách báo của các đơn vị nƣớc ngoài, không thƣờng trú gửi vào triển lãm ở lãnh thổ kinh tế nƣớc ta, sách báo của nƣớc ngoài chuyển vào đến các sứ 14 quán, sách báo bị mất mát hay tổn thất sau khi đã chuyển qua biên giới và trƣớc đó đã chuyển quyền sở hữu [73]. Theo Từ điển Ngoại Thƣơng và Tài chính Anh – Việt hiện đại, nhập khẩu có tên tiếng Anh là import - là thuận ngữ để chỉ: 1, Một hàng hóa hoặc một dịch vụ có nguồn gốc từ một nƣớc hoặc một lãnh thổ bán sang một nƣớc hoặc một lãnh thổ khác.
2, Hành động chuyển một sản phẩm hoặc một dịch vụ từ một thực thể có chủ quyền pháp lý sang việc thƣơng mại của một thực thể khác có chủ quyền pháp lý [94, tr 365]. Nhƣ vậy, theo quan điểm của tác giả, hoạt động nhập khẩu sách báo là quá trình trao đổi, lƣu thông sách báo thông qua đƣa, nhận những sách, báo và dịch vụ từ một nƣớc xuất khẩu vào nƣớc nhập khẩu. Sở dĩ là quá trình trao đổi, lƣu thông mà không đơn thuần chỉ là hoạt động mua bán, bởi vì, trong hoạt động nhập khẩu sách báo chia ra, sách báo nhập khẩu phi mậu dịch (không dùng để kinh doanh) và sách báo nhập khẩu mậu dịch. Đối với sách báo nhập khẩu mậu dịch: Hoạt động nhập khẩu sách báo là một quá trình mang các sách báo và dịch vụ của các quốc gia khác về Việt Nam thông qua hành vi mua bán trong khuôn khổ pháp luật.
Sự mua bán đó là một hình thức của mối quan hệ xã hội và phản ánh sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế giữa các nhà kinh doanh, xuất bản các sách báo riêng biệt của Việt Nam và các quốc gia. Hoạt động nhập khẩu sách báo của doanh nghiệp chính là quá trình lƣu thông T – H – T’ (Tiền – Hàng – Tiền). Ban đầu doanh nghiệp dùng tiền để mua sách báo (nhập khẩu sách báo) sau đó sẽ tìm cách bán số sách báo đó để thu lợi nhuận (T’). Nhập khẩu sách báo là một hoạt động thƣơng mại của doanh nghiệp, sách báo nhập khẩu về sẽ đƣợc đƣa vào lƣu thông một cách nhanh nhất, giúp doanh nghiệp quay nhanh vòng vốn, tái sản xuất mở rộng.
Do đó, khái niệm nhập khẩu sách báo (trong phạm vi doanh nghiệp) là quá trình mua bán sách báo từ các quốc gia khác nhau để tìm kiếm lợi nhuận cao nhất trong khuôn khổ của pháp luật. 15 - Khái niệm về doanh nghiệp kinh doanh sách báo: Doanh nghiệp kinh doanh sách báo là tổ chƣ́c kinh tế hợp pháp đƣợc Nhà nƣớc cho phép hoạt động trên cơ s ở đảm bảo các nguyên tắc và yêu cầu của pháp lý. Đặc thù của doanh nghiệp kinh doanh sách báo là hoạt động trên lĩ nh vƣ̣c văn hóa, tƣ tƣởng, thông qua việc sản xuất , kinh doanh sách báo đến nhiều ngƣời , nhằm giới thiệu nhƣ̃ng tri thƣ́c thuộc các lĩ nh vƣ̣c của đời sống xã hội , giá trị văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại đáp ƣ́ng nhu cầu đời sống tinh thần của nhân dân…Đồng thời, đem lại lợi ích cho doanh nghiệp [53]. - Khái niệm quản trị và quản trị hoạt động nhập khẩu sách báo của doanh nghiệp: “Quản trị” có tên tiếng Anh là “Management”, là một từ ghép của từ “Manage”, nghĩa tiếng Việt là “Quản lý”, “điều khiển”, “chỉ huy”, “lãnh đạo”, “trông coi”…với các từ khác, với các nghĩa cụ thể khác nhau.
Theo đó, “Management” có nghĩa chung là sự quản lý, sự điều khiển, sự quản trị (công ty…) [7, tr 421-422]. Quản trị là tổ chức, điều hành công việc của một cơ quan. Phòng quản trị là quản lí và cấp phát các phƣơng tiện làm việc theo chế độ [95, tr 1289]. Có quan niệm cho rằng : Quản trị là sự tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng bị quản lý nhằm đạt được mục tiêu đặt ra trong điều kiện biến động của môi trường kinh doanh [27], [28], [29], [31], [87], [100].
Theo quan niệm này , Quản trị đòi hỏi có chủ thể và đối tƣợng quản lý quan h ệ tƣơng tác lẫn nhau và với môi trƣờng kinh doanh hƣớng tới mục tiêu đã định. Chủ thể là tác nhân để tạo ra sự tác động, chủ thể có thể là nhiều ngƣời hoặc một ngƣời. Đối tƣợng quản trị là nh ững ngƣời lao động trong doanh nghiệp thuộc mọi trình độ và chuyên môn khác nhau, đối tƣợng phải tiếp nhận sƣ̣ tác động của chủ thể quản trị , tác động không chỉ một lần mà nhiều lần , liên tục; đối tƣợng qu ản trị cũng có thể là vật thể nhƣ máy móc , thiết bị , đất đai. Mục tiêu quản trị là một nội hàm quan trọng của quản trị, mục tiêu này là căn cứ để chủ thể tạo ra sự tác động , là căn cứ để xem xét mức độ đạt đƣợc của chủ thể và đối tƣợng quản trị.
16 Tƣ̀ các quan niệm trên , mặc dù đƣ́ng dƣới góc độ khác nhau để xem xét khái niệm Quản trị , song chúng ta cũng thấy khái ni ệm Quản trị có các nội hàm chủ yếu nhƣ: Có chủ thể quản trị , là tác nhân quan trọng tạo ra sự tác động ; có đối tƣợng bị tác động, là ngƣời hoặc vật thể; có mục tiêu đặt ra cho cả chủ thể và đối tƣợng bị tác động. Mục tiêu là căn cứ cho chủ thể lựa chọn phƣ ơng pháp tác động để tạo ra sƣ́c mạnh của tổ chức. Mục tiêu dƣới góc độ đối tƣợng bị tác động sẽ làm họ nỗ lực phấn đấu, nhanh chóng hoàn thành nhiệm vụ. Qua nghiên cƣ́u nhƣ̃ng quan niệm khác nhau về Quản trị , kế thƣ̀a và phát triển chúng, tác giả đƣa ra một định nghĩa nhƣ sau: Quản trị là quá trình nghiên cứu , phân tích, và lựa chọn cách thức tác động của nhà quản lý lên đối tượngbị quản lý nhằm đạt được mục tiêu chung của tổ chức.
Theo đị nh nghĩ a này , để quản trị tốt , chủ thể quản trị phải có sự nghiên cứu , suy xét , tính toán kỹ khi quyết định bất kỳ một vấn đề gì và tìm ra cách thức tác động lên đối tƣợng bị quản trị , chẳng hạn tác động lên n gƣời lao động dƣới quyền (Quản lý nhân sự ) hay hoạt động nào đó trong bộ máy quản trị. Nếu có cách tác động tốt, phù hợp với đặc điểm lao động , tâm lý và điều kiện hoàn cảnh của họ thì hiệu quả quản lý cao hơn. Quá trì nh qu ản trị phải xác định đƣợc mục tiêu của tổ chƣ́c, mục tiêu đƣợc chia ra : Mục tiêu dài hạn , mục tiêu ngắn hạn. Tƣ̀ đó dẫn d ắt, chỉ huy ngƣời lao động làm việc hƣớng đích và tự nguyện , nhanh chóng hoàn thành nhiệm vụ đƣợc giao, nhằm góp phần tí ch cƣ̣c vào việc thƣ̣c hiện mục tiêu chung mà tổ chƣ́c đã đề ra.
Từ các khái niệm về quản trị nêu trên có thể thấy mối liên hệ giữa quản trị nhập khẩu, quản trị hoạt động nhập khẩu và quản trị kinh doanh nhập khẩu sách báo của doanh nghiệp. + Nếu coi nhập khẩu là hành vi mua hàng thì quản trị nhập khẩu đƣợc hiểu là: Quá trình nghiên cứu, phân tích và lựa chọn cách thức tác động của nhà quản trị lên khâu nhập khẩu để nhanh chóng đạt được mục tiêu chung của doanh nghiệp trong khâu mua hàng. 17 + Nếu coi nhập khẩu là một quá trình gồm nhiều hoạt động khác nhau thì quản trị hoạt động nhập khẩu đƣợc hiểu là: Quá trình nghiên cứu, phân tích và lựa chọn cách thức tác động của nhà quản trị lên từng khâu của toàn bộ quá trình nhập khẩu sách báo để nhanh chóng đạt được mục tiêu chung của doanh nghiệp.