Xác Định Hàm Cầu Nhập Khẩu Vật Tư Nông Nghiệp Của Việt Nam: Trường Hợp Phân Bón Urê

Chuyên khảo nông nghiệp phân tích Xác định hàm cầu nhập khẩu vật tư nông nghiệp của việt nam trong thời kỳ đổi mới lấy ví dụ phân bón, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thế Hòa
• Người hướng dẫn: PGS, TS. Đồng Xuân Ninh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế, Quản Lý & KHHKTQD (Kinh Tế Vi Mô)
• Đề tài: Nghiên Cứu Hàm Cầu Nhập Khẩu Urê Tại Việt Nam Trong Thời Kỳ Đổi Mới
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài luận án
• 1.2. Một số vấn đề liên quan đến đề tài luận án
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu của luận án
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu của luận án
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Những đóng góp của luận án
• 1.7. Kết cấu của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CẦU NHẬP KHẨU URÊ CHO NÔNG NGHIỆP
• 2.1. Vai trò của urê với sản xuất nông nghiệp
• 2.2. Các nhân tố cơ bản tác động tới cầu nhập khẩu urê
• 2.3. Cung, cầu phân đạm của một số thị trường lớn trên thế giới
• 2.4. Mô hình cầu nhập khẩu của Leamer
• 2.5. Mô hình cầu nhập khẩu các nhân tố
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CUNG, CẦU URÊ Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN QUA
• 3.1. Thực trạng tiêu dùng urê ở Việt nam
• 3.2. Thực trạng cung urê ở Việt Nam
• 4. CHƯƠNG 4: XÁC ĐỊNH HÀM CẦU NHẬP KHẨU URÊ CỦA VIỆT NAM, DỰ BÁO LƯỢNG NHẬP KHẨU URÊ TRONG CÁC NĂM TỚI VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. Phương hướng và mục tiêu phát triển nông nghiệp của Việt Nam
• 4.2. Khả năng phát triển sản xuất urê & phân bón có liên quan trong nước
• 4.3. Xác định hàm cầu nhập khẩu urê
• 4.4. Dự báo lượng cầu nhập khẩu urê cho các năm 2007, 2008, 2009
• 4.5. Đánh giá thực trạng cung cầu phân đạm của VN qua hàm cầu NK urê
• 4.6. Kiến nghị một số giải pháp nhằm ổn định & phát triển thị trường urê
• KIẾN NGHỊ VỀ NHỮNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hàm Cầu Nhập Khẩu Urê Việt Nam Giai Đoạn Đổi Mới

Bài viết này tập trung phân tích hàm cầu nhập khẩu urê của Việt Nam trong thời kỳ đổi mới, bắt đầu từ Đại hội Đảng lần thứ VI năm 1986. Nền kinh tế Việt Nam đã có sự thay đổi đáng kể, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp. Từ một quốc gia thiếu lương thực trầm trọng, Việt Nam trở thành một trong những nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, ngành nông nghiệp vẫn còn nhiều hạn chế, trong đó có vấn đề giá urê cao so với giá trị sản phẩm nông nghiệp. Trước năm 2003, sản xuất urê trong nước chỉ đáp ứng được một phần nhỏ nhu cầu, phần lớn phải nhập khẩu. Sự phụ thuộc vào nguồn cung và giá urê thế giới, cùng với hệ thống phân phối chưa đồng bộ, đã gây ra nhiều khó khăn. Bài viết sẽ đi sâu vào phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến nhập khẩu urê, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm ổn định và phát triển thị trường urê ở Việt Nam.

1.1. Vai trò phân bón Urê trong sản xuất nông nghiệp Việt Nam

Trong nền nông nghiệp lúa nước của Việt Nam, vai trò của phân bón urê là vô cùng quan trọng. Câu ngạn ngữ "Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống" thể hiện rõ điều này. Urê cung cấp nitơ, một chất dinh dưỡng thiết yếu cho cây trồng, giúp tăng năng suất và chất lượng nông sản. Tuy nhiên, việc sử dụng phân bón urê cũng cần được quản lý chặt chẽ để tránh gây ô nhiễm môi trường. Việc lạm dụng urê có thể dẫn đến tình trạng đất đai bị thoái hóa và ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

1.2. Thực trạng nhập khẩu urê Việt Nam Từ 1986 đến nay

Trước năm 1990, nhập khẩu urê của Việt Nam còn hạn chế do nền kinh tế chủ yếu là tự cung tự cấp. Sau khi chuyển sang cơ chế thị trường, cùng với sự tăng trưởng của sản lượng lương thực, lượng urê nhập khẩu cũng tăng lên đáng kể. Năm 2003, lượng nhập khẩu urê đạt mức cao nhất là 1,926 triệu tấn. Hiện nay, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu một lượng lớn urê để đáp ứng nhu cầu sản xuất nông nghiệp. Điều này cho thấy sự phụ thuộc của ngành nông nghiệp vào nguồn cung urê từ nước ngoài.

II. Vấn Đề Thách Thức Thị Trường Urê Biến Động Ảnh Hưởng Nông Nghiệp

Thị trường phân bón urê ở Việt Nam thường xuyên đối mặt với nhiều biến động, đặc biệt là từ năm 2003 khi giá urê thế giới tăng mạnh do giá dầu lửa và khí đốt leo thang. Mặc dù Nhà máy phân đạm Phú Mỹ đi vào hoạt động, sản lượng vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu trong nước, khiến Việt Nam tiếp tục phụ thuộc vào nhập khẩu urê. Việc Nhà nước can thiệp để ổn định giá urê thông qua Nhà máy Phú Mỹ chưa thực sự hiệu quả. Năm 2005, tình trạng mất kiểm soát về giá urê đã gây ra nhiều hệ lụy, bao gồm tâm lý bất ổn cho các nhà nhập khẩu urê, thiếu hụt nguồn cung, tình trạng đầu cơ, và sự xuất hiện của phân bón urê giả, kém chất lượng. Điều này gây ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động sản xuất nông nghiệp và đời sống của người nông dân. Hoạt động dự báo nhu cầu urê của các cơ quan quản lý Nhà nước cũng còn nhiều sai sót so với thực tế.

2.1. Tác động của giá urê nhập khẩu đến chi phí sản xuất nông nghiệp

Khi giá urê nhập khẩu tăng cao, chi phí sản xuất nông nghiệp cũng tăng theo, làm giảm lợi nhuận của người nông dân. Điều này có thể dẫn đến tình trạng nông dân giảm sử dụng phân bón urê, ảnh hưởng đến năng suất cây trồng. Đồng thời, giá urê tăng cao cũng làm tăng giá thành nông sản, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

2.2. Những bất cập trong chính sách nhập khẩu urê hiện hành

Chính sách nhập khẩu urê hiện hành vẫn còn nhiều bất cập, chưa tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp nhập khẩu urê. Các thủ tục hành chính rườm rà, chi phí nhập khẩu urê cao và sự thiếu minh bạch trong quản lý thị trường là những vấn đề cần được giải quyết. Ngoài ra, chính sách hỗ trợ sản xuất urê trong nước cũng cần được xem xét lại để đảm bảo sự cạnh tranh công bằng giữa các doanh nghiệp.

III. Phương Pháp Xác Định Hàm Cầu Nhập Khẩu Urê Việt Nam Mô Hình Kinh Tế

Để xác định hàm cầu nhập khẩu urê của Việt Nam, cần sử dụng các mô hình kinh tế lượng phù hợp. Có hai loại mô hình cơ bản: mô hình dựa trên kinh tế vĩ mô và mô hình dựa trên kinh tế vi mô. Mô hình kinh tế vĩ mô sử dụng phương trình cân bằng mậu dịch và thanh toán để phân tích ảnh hưởng của các biến vĩ mô như tỷ giá hối đoái, thu nhập quốc dân, và lãi suất đến nhập khẩu urê. Mô hình kinh tế vi mô tập trung vào phân tích hành vi của người tiêu dùng và doanh nghiệp, sử dụng hàm lợi ích để xác định ảnh hưởng của giá urê, thu nhập, và các yếu tố khác đến cầu nhập khẩu urê. Mô hình cầu nhập khẩu của Leamer là một trong những mô hình được sử dụng phổ biến. Việc lựa chọn mô hình phù hợp phụ thuộc vào mục tiêu nghiên cứu và dữ liệu sẵn có.

3.1. Lựa chọn biến số và thu thập dữ liệu cho mô hình hàm cầu

Để xây dựng mô hình hàm cầu nhập khẩu urê, cần xác định các biến số phù hợp. Các biến số quan trọng bao gồm lượng urê nhập khẩu, giá urê, sản lượng lương thực, thu nhập bình quân đầu người, và các yếu tố khác như diện tích canh tác, năng suất cây trồng. Dữ liệu cần được thu thập từ các nguồn tin cậy như Tổng cục Thống kê, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, và các tổ chức quốc tế. Dữ liệu cần đảm bảo tính chính xác và đầy đủ để cho ra kết quả phân tích đáng tin cậy.

3.2. Ước lượng và kiểm định mô hình kinh tế lượng Đảm bảo độ tin cậy

Sau khi có dữ liệu, cần ước lượng các tham số của mô hình kinh tế lượng. Các phương pháp ước lượng phổ biến bao gồm phương pháp bình phương bé nhất (OLS) và phương pháp ước lượng hợp lý cực đại (MLE). Sau khi ước lượng, cần kiểm định độ tin cậy của mô hình bằng các kiểm định thống kê như kiểm định F, kiểm định t, và kiểm định DW. Các kiểm định này giúp đánh giá xem các biến số trong mô hình có ý nghĩa thống kê hay không và mô hình có phù hợp với dữ liệu hay không.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Dự Báo Nhập Khẩu Urê và Kiến Nghị Chính Sách

Sau khi xác định được hàm cầu nhập khẩu urê, có thể sử dụng mô hình để dự báo lượng nhập khẩu urê trong các năm tới. Dự báo này có vai trò quan trọng trong việc hoạch định chính sách và điều hành thị trường urê. Dựa trên kết quả dự báo, các nhà hoạch định chính sách có thể đưa ra các biện pháp can thiệp kịp thời để đảm bảo nguồn cung urê ổn định, tránh tình trạng thiếu hụt hoặc dư thừa. Đồng thời, cần có các giải pháp để ổn định và phát triển thị trường urê ở Việt Nam, bao gồm khuyến khích sản xuất urê trong nước, đa dạng hóa nguồn cung, và cải thiện hệ thống phân phối. Cần xây dựng một mô hình dự báo có tính khoa học và khách quan về lượng cầu nhập khẩu urê cho các năm tới.

4.1. Dự báo nhu cầu urê Việt Nam Phân tích các kịch bản khác nhau

Việc dự báo nhu cầu urê cần xem xét nhiều kịch bản khác nhau, chẳng hạn như kịch bản tăng trưởng kinh tế cao, kịch bản tăng trưởng kinh tế thấp, và kịch bản biến đổi khí hậu. Mỗi kịch bản sẽ có tác động khác nhau đến nhu cầu urê. Do đó, cần phân tích kỹ lưỡng các kịch bản này để có dự báo chính xác nhất. Ngoài ra, cần xem xét các yếu tố khác như chính sách phát triển nông nghiệp, xu hướng sử dụng phân bón urê, và sự phát triển của các loại phân bón thay thế.

4.2. Giải pháp ổn định thị trường urê và hỗ trợ sản xuất nông nghiệp

Để ổn định thị trường urê và hỗ trợ sản xuất nông nghiệp, cần có một hệ thống các giải pháp đồng bộ. Các giải pháp này bao gồm khuyến khích sản xuất urê trong nước, đa dạng hóa nguồn cung, cải thiện hệ thống phân phối, và tăng cường kiểm soát chất lượng phân bón. Ngoài ra, cần có các chính sách hỗ trợ người nông dân tiếp cận phân bón urê với giá hợp lý, chẳng hạn như chính sách trợ giá hoặc chính sách tín dụng ưu đãi. Cần khuyến khích sử dụng phân bón hữu cơ và các biện pháp canh tác bền vững để giảm sự phụ thuộc vào phân bón urê.

V. Kết Luận Hàm Cầu Nhập Khẩu Urê và Tương Lai Ngành Nông Nghiệp

Nghiên cứu về hàm cầu nhập khẩu urê có ý nghĩa quan trọng đối với việc hoạch định chính sách và phát triển ngành nông nghiệp Việt Nam. Việc xác định chính xác các yếu tố ảnh hưởng đến cầu nhập khẩu urê giúp đưa ra các dự báo chính xác, từ đó có các biện pháp can thiệp kịp thời để ổn định thị trường urê. Đồng thời, cần có các giải pháp để giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu urê, khuyến khích sản xuất urê trong nước, và phát triển các loại phân bón thay thế. Nghiên cứu này cung cấp một cái nhìn tổng quan về thị trường urê Việt Nam và đề xuất các hướng đi cho tương lai của ngành nông nghiệp.

5.1. Hướng nghiên cứu tiếp theo về cung cầu urê và phân bón

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào phân tích cung cầu urê ở các vùng miền khác nhau của Việt Nam, đánh giá tác động của chính sách nhập khẩu urê đến sản xuất nông nghiệp, và nghiên cứu các loại phân bón thay thế thân thiện với môi trường. Cần có các nghiên cứu chuyên sâu về hiệu quả sử dụng phân bón urê và các biện pháp canh tác bền vững.

5.2. Vai trò của đổi mới kinh tế trong phát triển thị trường urê

Đổi mới kinh tế đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển thị trường urê. Việc tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng, khuyến khích đầu tư vào sản xuất urê, và cải thiện hệ thống phân phối sẽ giúp thị trường urê phát triển bền vững. Ngoài ra, cần có các chính sách hỗ trợ người nông dân tiếp cận thông tin về phân bón và kỹ thuật canh tác tiên tiến.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Chương 2: Một số vấn đề lý luận & thực tiễn về cầu nhập khẩu urê cho nông nghiệp Chương 3: Thực trạng cung, cầu urê ở Việt Nam trong thời gian qua Chương 4: Xác định hàm cầu nhập khẩu urê của Việt Nam, dự báo lượng nhập khẩu urê trong các năm tới và kiến nghị Kết luận Kiến nghị về những nghiên cứu tiếp theo Danh mục các công trình đã công bố liên quan đến đề tài nghiên cứu Danh mục tài liệu tham khảo Phụ lục (kèm theo các chương trình tính toán) 12 CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CẦU NHẬP KHẨU URÊ CHO NÔNG NGHIỆP 2.1 Vai trò của urê với sản xuất nông nghiệp 2.1 Tầm quan trọng của phân vô cơ Cây trồng luôn đòi hỏi đủ chất dinh dưỡng cho sự phát triển và hoàn thiện chu kỳ sinh trưởng của chúng. Việc cung cấp các chất dinh dưỡng cho cây trồng cần phải cân bằng nhằm đạt hiệu quả tối ưu của từng chất dinh dưỡng sao cho đáp ứng được nhu cầu của từng loại cây trồng và từng loại đất. Có 13 yếu tố dinh dưỡng thiết yếu được chia làm 3 nhóm: nhóm cơ bản nhất là nhóm đa lượng gồm đạm (N), lân (P2O5) và kali (K2O) cây trồng cần nhiều; nhóm cây cần lượng trung bình là nhóm trung lượng gồm S, Mg, Ca và nhóm vi lượng gồm Zn, Cu, Fe, Mn, Mo, B, Cl. Mặc dù cây trồng nhận được các chất dinh dưỡng một cách tự nhiên từ chất hữu cơ và khoáng chất có trong đất nhưng điều đó thường xuyên không đáp ứng đủ nhu cầu của cây trồng.

Chúng ta phải cung cấp bổ sung các chất dĩnh dưỡng cho cây trồng bằng phân bón, một mặt nhằm đáp ứng nhu cầu các chất dinh dưỡng trong chu kỳ sinh trưởng và phát triển của cây trồng, mặt khác bổ sung và giữ cho đất khỏi cằn cỗi sau mùa vụ. Phân vô cơ là nguồn dinh dưỡng quan trọng, đã và đang góp phần chủ yếu làm tăng năng suất cây trồng cũng như ổn định độ phì nhiêu của đất. Nhờ đầu tư thâm canh phân bón và cấy các giống lúa mới, mà Việt Nam thuộc danh sách 10 nước có năng suất lúa cao nhất Thế giới. Kết quả theo dõi nhiều năm ở Việt Nam cũng cho thấy, cứ bón 1 kg nitơ sẽ bội thu từ 10 – 22 kg thóc hoặc 25-35 kg ngô hạt.

Nghiên cứu báo cáo của FAO năm 1987 chỉ ra rằng phân bón đóng góp vào việc tăng tổng sản lượng lớn hơn nhiều so với tăng diện tích và tăng vụ (bảng 2-1). Phân bón có vai trò đặc biệt trong việc cung cấp lương thực của thế giới. Việc sản xuất phân bón cùng với sự phát triển của sản xuất nông nghiệp trong thế kỷ XX đã tạo ra một sản lượng lương thực đáng kể có giá trị cho thế giới. Tuy vậy, khoảng trên 800 triệu người chiếm 13% dân số thế giới vẫn còn thiếu ăn.

13 Bảng 2-1: Đóng góp của các nhân tố đối với tăng sản lượng trồng trọt Đóng góp của nhân tố (%) Khu vực Tăng năng suất do phân bón Tăng diện tích Tăng vụ Châu Á 69 11 20 Châu Phi 57 26 17 Châu Mỹ Latinh 49 39 12 90 nước đang phát triển 63 22 15 Nguồn: FAO – 1987 Sự tiếp tục gia tăng dân số ở nhiều nước đòi hỏi thế giới phải cung cấp nhiều lương thực hơn nữa, nhằm đảm bảo lương thực trong từng nước và cả cho nhập khẩu của nước khác. Tổ chức nông nghiệp và lương thực thế giới (FAO) đã lường trước rằng hai phần ba lượng lương thực cần gia tăng của toàn thế giới sẽ phải dựa vào cải tạo đất đai đang canh tác. Bởi vậy, chúng ta cần nhận thức rõ ràng việc sử dụng phân vô cơ với những mức độ khác nhau là một yêu cầu cơ bản và lâu dài. FAO cũng dự đoán rằng 80% đất đai nông nghiệp trên thế giới sẽ cho năng xuất cao hơn nếu tình trạng dinh dưỡng của đất được cải thiện, trong đó giải pháp cơ bản là dùng phân bón.

Hơn 50 nước đã tham gia vào chương trình phân bón của FAO, tập trung chủ yếu vào vấn đề sản xuất lương thực. Các cuộc thử nghiệm này cho thấy rằng phân vô cơ đã đóng vai trò tích cực trong sản xuất lương thực dưới mọi điều kiện khí hậu và đất đai, đặc biệt là những thông tin về tỉ lệ áp dụng phân bón vô cơ tối ưu phù hợp với điều kiện từng địa phương trong đó có xét đến phương diện bảo vệ môi trường. Phân bón có vai trò giải quyết vấn đề thiếu lương thực và suy dinh dưỡng thường xuyên xảy ra ở nhiều nước đang phát triển ở Châu Á, Tiểu vùng Shahara Châu Phi và Mỹ La tinh. Thiếu lương thực đã gây ra những đợt chết đói đặc biệt nghiêm trọng ở Tiểu vùng Shahara Châu Phi, nơi có tới 43% dân số thường xuyên thiếu ăn.

Vùng này phụ thuộc rất lớn vào sự trợ giúp của phân bón như là một đầu 14 vào cơ bản cho sản xuất nông nghiệp, tuy nhiên mức sử dụng phân mới chỉ 10kg/ha so với 121 kg/ha ở Châu Âu. Nhìn chung các nước dùng càng ít phân bón càng thiếu lương thực, do đó ở Tiểu vùng Shahara năng suất lương thực càng ngày càng giảm. Theo ước tính của các chuyên gia vùng này phải cần tới gấp năm lần mức sử dụng phân bón so với mức sử dụng phân bón hiện nay thì mới có thể sản xuất được lượng lương thực đủ ăn. Nhu cầu tiêu dùng về lương thực của thế giới liên tục tăng, từ 1,8 tỉ tấn năm 1995/96 lên đến xấp xỉ 2 tỉ tấn năm 2004, là năm có sản lượng lớn nhất đạt gần 2 tỉ tấn.

Trong khi đó sản lượng lương thực lại tăng giảm thất thường và giảm mạnh vào những năm thời tiết xấu hoặc thiên tai. Sản lượng lương thực của thế giới kể từ năm 1999/2000 đến nay hầu như thường xuyên không đáp ứng đủ nhu cầu tiêu dùng. Fresco, trợ lý tổng giám đốc văn phòng nông nghiệp của FAO, đến năm 2030 dân số thế giới sẽ đạt khoảng 8 tỷ người, hai phần ba trong số đó sống ở đô thị, khi đó nhu cầu về lương thực rất cao, trong ba thập kỷ tới sản lượng lương thực phải tăng 60% so với hiện nay. Hầu hết lượng lương thực gia tăng là do các nước đang phát triển cung cấp thông qua việc thâm canh tăng năng suất và sản lượng của nông nghiệp trên mỗi mùa vụ và mỗi ha canh tác.

Quá trình đô thị hóa làm giảm lực lượng lao động trong nông nghiệp đòi hỏi ngành nông nghiệp phải áp dụng những hình thức cơ giới hóa mới nhằm tăng cường khả năng canh tác của đất, tăng cường sử dụng hiệu quả tất cả các nguồn lực, đặc biệt là nước và gia tăng sử dụng phân vô cơ. Việc sử dụng phân bón hiện nay mới đáp ứng được 43% nhu cầu mỗi năm về dinh dưỡng cần thiết cho cây trồng. Trong tương lai con số này có thể đạt tới 84%. Hội nghị thượng đỉnh về lương thực Thế giới năm 1996, các chính phủ cam kết sẽ phấn đấu giảm 50% số người nghèo đói vào năm 2015, để đạt được điều đó chúng ta có thể phải gia tăng sử dụng phân vô cơ lên 8%, nhất là nước đông dân như Trung Quốc và Ấn Độ, và Châu Phi là vùng nóng ẩm có tỉ lệ xói mòn đất cao.

Theo số liệu của Hiệp hội sản xuất phân bón quốc tế (IFA), tiêu dùng phân vô cơ của thế giới năm 1995/96 đạt khoảng 131 triệu tấn chất dinh dưỡng (N, P2O5 và K2O), tương đương với 400 triệu tấn sản phẩm. Năm 2002/03 tiêu dùng lên tới 142,5 triệu tấn chất dinh dưỡng, năm 2003/04 tăng lên 145,5 triệu tấn và năm 2004/05 lên tới 149,8 triệu tấn, tức là khoảng trên 500 triệu tấn phân vô cơ các loại. 15 2000 S¶n xuÊt vμ tiªu dïng ngò cèc thÕ giíi Tiªu dïng 1950 1900 (triÖu tÊn) 1850 S¶n xuÊt 1800 1750 1700 1995 1997 1999 2001 2003 2005 n¨m Hình 2-1:Cung-cầu lương thực thế giới giai đoạn 1995-2005 2.2 Vai trò của phân đạm urê với sản xuất nông nghiệp Phân đạm là tên chung của các loại phân vô cơ cung cấp chất N cho cây. N đặc biệt quan trọng đối với cây trồng, nó là thành phần quan trọng để hình thành nên các axit amin, prôtêin tạo ra các sắc tố, diệp lục, nguyên sinh chất và hệ thống màng sinh học của tế bào cũng như hệ thống enzyme xúc tác sinh học cho mọi phản ứng trao đổi chất trong tế bào.

N có mặt trong axit nucleic là chất quyết định đặc tính di truyền của mọi cây trồng và tạo nên một số chất hữu cơ có hoạt tính sinh học cao như các chất kích thích tăng trưởng, các vitamin quan trọng và các chất kháng sinh. Bón đạm thúc đẩy quá trình tăng trưởng của cây, làm cho cây nảy chồi tốt, ra nhiều nhánh, tăng chiều cao của cây, lá có kích thước lớn và quang hợp mạnh. Phân đạm cần cho cây trong suốt quá trình sinh trưởng và phát triển, nhất là giai đoạn cây sinh trưởng mạnh, làm tăng năng suất cây trồng. Đối với cây lúa đạm là yếu tố dinh dưỡng quan trọng nhất; đạm là cơ sở cấu tạo nên prôtein, tế bào và mô cây, thúc đẩy quá trình quang hợp tích lũy chất hữu cơ; đạm giữ vai trò quan trọng đối với việc hình thành bộ rễ, thúc đẩy quá trình đẻ nhánh và sự phát triển thân, lá.

Bón đủ đạm lúa đẻ nhánh mạnh, đòng to, bông lớn cho năng suất cao. ở nước ta, trên tất cả các loại đất, với các giống lúa và các mùa vụ đều phải bón đạm mới đảm bảo cho năng suất cao, chất lượng sản phẩm tốt và hiệu quả kinh tế. Vào giai đoạn lúa sinh trưởng mạnh, nếu thiếu đạm lá chuyển sang 16 vàng hay xanh nhợt, lá nhỏ, chiều cao cây giảm, đẻ nhánh ít. Nếu thiếu đạm ở giai đoạn có đòng, khả năng trỗ kém, số hạt trên mỗi bông ít, nhiều hạt lép và năng suất thấp; nếu giai đoạn đẻ nhánh mà thiếu đạm thì năng suất lúa giảm nghiêm trọng.

Tuy nhiên, nếu thừa đạm trước trỗ 35-40 ngày và giai đoạn tượng đòng sẽ làm cho thân lá phát triển mạnh hơn bộ rễ, cây cao lá nhiều, thân nhỏ yếu, dễ bị sâu bệnh, đổ ngã và nhiều hạt lép, năng suất thấp. Đạm có vai trò làm tăng lượng protêin trong gạo, từ đó làm tăng chất lượng gạo, nhất là đối với giống lúa thơm và cao sản. Đồng thời với lượng đạm thích hợp còn ảnh hưởng tới tính chất vật lý và sức đề kháng sâu bệnh của cây lúa. Khi bón đạm cho lúa cần kết hợp làm cỏ, xới đất và sục bùn.